੧. ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੭੨. ਏਕਾ ਰਤ੍ਤਿ ਏਕਰਤ੍ਤੋ, ਭਦ੍ਦੋ ਏਕਰਤ੍ਤੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤਂ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹੇਨ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨੁਯੋਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤਸਹਚਰਣਤੋ ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤੋ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਦ੍ਦੇਸਞ੍ਚ ਵਿਭਙ੍ਗਞ੍ਚ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥਂ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸੋ, ਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਨਾ ਏਵ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਦਾਨਂ ਜਨਨਿਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਮਾਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਮਾਤਿਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਹ ‘‘ਉਦ੍ਦੇਸਨ੍ਤਿ ਮਾਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾ, ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਵਿਤ੍ਥਾਰਭਾਜਨਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਭਾਜੇਤਿ ਵਿਭਜਤਿ ਏਤੇਨਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ.

ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਖਣਤ੍ਤਯਂ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਅਤੀਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵਿਗਤਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤੀਤੇ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕੇ’’ਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਨਾਨੁਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਹਿ ਨਾਨੁਭਵੇਯ੍ਯ, ਨਾਭਿਨਨ੍ਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਅਤੀਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਮਿਚ੍ਛਾਅਭਿਨਿਵਿਸਨਂ ਪਰਾਮਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾ; ਏਵਂ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਅਨਾਗਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਮਿਚ੍ਛਾਅਭਿਨਿਵਿਸਨਂ ਪਰਾਮਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਪਤ੍ਥਨਾਤਿ ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘‘ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਨ ਪਤ੍ਥੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਯਦਤੀਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ‘‘ਅਪਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਚਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ‘‘ਅਤੀਤਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਵਸੇਨ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਸਵਿਸਾਣਂ ਵਿਯ, ਤਥਾ ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਨ ਪਤ੍ਥੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ਅਤੀਤਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨਤ੍ਤਾ, ਅਨਾਗਤਪਤ੍ਥਨਾ ਪਨ ਸਫਲਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ ਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਾਤਿ? ਨ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਸਵਿਘਾਤਭਾਵੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਹੀਨਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਸਭਾਵਂ. ਨਿਰੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਭਗ੍ਗਂ. ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾਸਂ. ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ. ਅਜਾਤਨ੍ਤਿ ਨ ਜਾਤਂ. ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ.

ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ. ਅਰਞ੍ਞਾਦੀਸੁ ਵਾਤਿ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਵਾ ਪਬ੍ਬਤਕਨ੍ਦਰਾਦੀਸੁ ਵਾਤਿ ਠਾਨਨਿਯਮਾਭਾਵਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਾਤਚ੍ਚਕਾਰਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਮਕਾਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹਿਯਮਾਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਵਿਯ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਹਿ ਅਕੋਪਨਿਯਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਸਂਹੀਰਂ ਅਸਂਕੁਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਗਾਥਾਯਮਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਿਂ ਏਤਾਯ ਪਰਿਯਾਯਕਥਾਯਾਤਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋਵ ਅਸਂਹੀਰਂ ਅਸਂਕੁਪ੍ਪਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਥਂ ਪਨ ਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਨੁਬ੍ਰੂਹਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਨਪ੍ਪੁਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਏਤੇਨ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਬ੍ਰੂਹਨਾਯ, ਤੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਨੁਬ੍ਰੂਹਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਬਹੁਲਂ ਮਨਸਿਕਾਰੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਆਦਿਤੋ ਤਾਪਨਂ ਆਤਾਪਨਂ, ਤੇਨ ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੁਮਾਹ. ਪਰਿਤੋ ਤਾਪਨਂ ਪਰਿਤਾਪਨਂ, ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਕਮਧਾਤੁਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੁਯੋ ਚਾਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਸਹਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਸੇਨਾ ਵਿਯਾਤਿ ਸੇਨਾ. ਸਙ੍ਗਰੋਤਿਆਦੀਸੁ ਮਿਤ੍ਤਾਕਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਾਮਪਯੋਗਮਾਹ. ਲਞ੍ਜਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲਞ੍ਜਦਾਨਂ, ਤੇਨ ਦਾਨਪ੍ਪਯੋਗਂ. ਬਲਰਾਸੀਤਿ ਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਾਦਿਬਲਕਾਯੋ. ਤੇਨ ਦਣ੍ਡਭੇਦਾਨਿ ਵਦਤਿ. ਭੇਦੋਪਿ ਹਿ ਬਲਵਤੋ ਏਵ ਇਜ੍ਝਤਿ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਪਿ ਉਪਾਯਯੋਗੇਨ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤੀਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਙ੍ਗਂ ਆਸਤ੍ਤਿਂ ਅਰਤਿ ਦੇਤੀਤਿ ਸਙ੍ਗਰੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਾ ਸਙ੍ਗਰਣਵਸੇਨ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ.

ਉਟ੍ਠਾਹਕਂ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ. ਸਪਰਹਿਤਸੀਵਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਅਸਾਧੁਭਾਵਪਰਮ੍ਮੁਖਭਾਵਗਮਨੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਤੋ.

੨੭੩. ਮਨੁਞ੍ਞਰੂਪਵਸੇਨੇਵ ਏਵਂਰੂਪੋ ਅਹੋਸੀਨ੍ਤਿ ਅਤੀਤਂ ਅਨ੍ਵਾਗਮੇਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਯਾਸਮਨ੍ਵਾਨਯਨਤੋ. ਵੇਦਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਕੁਸਲਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਵੇਦਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਕੁਸਲਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਵੇਦਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਣ੍ਹਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਸਤਿ ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਏਵਾਤਿ – ‘‘ਤਣ੍ਹਂ ਸਮਨ੍ਵਾਨੇਤਿ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੀਨਰੂਪਾਦਿ…ਪੇ… ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ ਅਮਨੁਞ੍ਞੋਪਿ ਸਮਾਨੋ ਸਮਨੁਞ੍ਞਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਮਞ੍ਞਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਨਾਨੁਪਵਤ੍ਤਯਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਨਨ੍ਦਿਯਾ ਦੂਰੀਕਤਤ੍ਤਾ.

੨੭੪. ਉਲ਼ਾਰਸੁਨ੍ਦਰਭਾਵਮੁਖੇਨੇਵ ਅਨਾਗਤੇਸੁਪਿ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪਨਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਏਵਂਰੂਪੋ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ.

੨੭੫. ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ ਯਥਾ ਨਨ੍ਦਿਯਾ ਅਸਮਨ੍ਵਾਨਯਨਜੋਤਨਂ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਮੁਖੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਤੁਂ, ‘‘ਅਤੀਤਂ ਨ ਨ੍ਵਾਗਮੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ, ‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤਂ ਅਨ੍ਵਾਗਮੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੭੩) ਵਿਭਙ੍ਗੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਯੋ ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਮੁਖੇਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ, ‘‘ਕਥਞ੍ਚ…ਪੇ… ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਯਿਦਂ ਪਰਮਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸਤ੍ਥੁਦੇਸਨਾਨਯਂ ਅਨੁਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਚੋਦਿਤਂ, ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਯੋ ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਮੁਖੇਨੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ, ‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੂ’’ਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾ ਏਵਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਏਵ. ਅਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਂਹੀਰਤੀਤਿ ਮਾਤਿਕਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਮਾਤਿਕਾਵਸੇਨ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸੁਤਵਾ ਸੁਤਵਾ’’ਤਿ ਚ ਆਦਿਨਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਭਾਵਿਤਤਾਯ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਸਪਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਯ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਠਪਨਾਯ ਆਕਡ੍ਢੀਯਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਯੇ ਤਤੋ ਏਵ ਅਪਾਯਸਮੁਦ੍ਦਂ ਸਂਸਾਰਸਮੁਦ੍ਦਂ ਆਨੀਯਤਿ. ਸੁਕ੍ਕਪਕ੍ਖੋ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.