ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ
ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੇ
ਉਪਰਿਪਣ੍ਣਾਸ-ਟੀਕਾ
੧. ਦੇਵਦਹਵਗ੍ਗੋ
੧. ਦੇਵਦਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਦਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਿ, ਲਲ਼ਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਵਿਜਯਸਮਤ੍ਥਤਾਯੋਗੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਵਿਜੇਤੁਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਾਦਿਸਕ੍ਕਾਰਦਾਨਗ੍ਗਹਣਂ ਤਂਤਂਅਤ੍ਥਾਨੁਸਾਸਨਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਜੁਤਿਯਾ ਜੋਤੇਨ੍ਤਿ ਵਾਤਿ ਦੇਵਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇ ਚਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੂਹਿ ਜਨਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤਾ ਸਯਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਸੇਸੇਹਿ ਰਾਜਨ੍ਤਿ ਦਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸੋਭਨ੍ਤੀਤਿ ਚ, ‘‘ਰਾਜਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਗਮਦੇਸੇ. ਸਾਤਿ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ, ‘‘ਦੇਵਦਹ’’ਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਤਸ੍ਸ ਅਦੂਰਭਵਤ੍ਤਾਤਿ ਕੇਚਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਖਾਦਿਭੇਦਂ ਵੇਦਯਿਤਂ. ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਯਂ. ਕਤਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਕਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਜਾਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ. ਤੇਨ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਵੇਦਨਾ ਕਮ੍ਮਫਲਭੂਤਾ ਏਵ ਅਨੁਭਵਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਿਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ‘‘ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਇਮੇ ਨਾਮਾਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ. ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਤਿ, ‘‘ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਗਣ੍ਠਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਕਲਿਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਪਰਾਜਯਂ. ਕਲੀਤਿ ਹਿ ਅਨਤ੍ਥੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਕਲੀਤਿ ਸਸਤਿ ਵਿਪ੍ਫਰਤੀਤਿ ਕਲਿਸਾਸਨਂ, ਪਰਾਜਯੋ. ਕਲੀਤਿ ਵਾ ਕੋਧਮਾਨਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਤਿ, ਤਾਯ ਪਨ ਅਯੁਤ੍ਤਵਾਦਿਤਾ ਕਲਿਸਾਸਨਂ. ਤਂ ਆਰੋਪੇਤੁਕਾਮੋ ਵਿਭਾਵੇਤੁਕਾਮੋ. ਯੇ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ ਅਕਤਂ ਵਾਤਿ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕਥਂ ਤਂ ਏਦਿਸਨ੍ਤਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਚ ਕਮ੍ਮਂ ਪਭੇਦਤੋ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕਥਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ; ਵਿਪਾਕਪਰਿਯੋਸਿਤਭਾਵਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਚ ਪਾਪਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਮੇਵ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ; ਤੇ ਕਥਂ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਸਮ੍ਪਾਦਨਵਿਧਿਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਉਤ੍ਤਰਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ’’ਤਿ ਆਹ.
੨. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਚੂਲ਼ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧੇਪਿ, (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮੦) ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤੇਸਂ ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਅਜਾਨਨਭਾਵੋ ਏਵ ਉਜੁਕਂ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦੇਸਨਾਯ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੮੦) ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਏਵਂ ਅਜਾਨਨਭਾਵੇ ਸਤੀ’’ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਤਤ੍ਥ ਉਪਰਿਦੇਸਨਾਯ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਧ, ‘‘ਮਹਾਨਿਗਣ੍ਠਸ੍ਸ ਵਚਨੇ ਸਚ੍ਚੇ ਸਨ੍ਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਠਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਪਰਿਮਾਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਸ੍ਸ.
੩. ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਵਿਸਰਞ੍ਜਨਂ ਇਧ ਗਾਲ਼੍ਹਾਪਲੇਪਨਂ, ਨ ਸਾਟਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਲਿਤ੍ਤਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਬਹਲੂਪ…ਪੇ… ਲਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ, ਨ ਪੁਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਇਮੇਸਂ ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਅਭਾਵਤੋ, ‘‘ਜਾਨਨਕਾਲੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਵਸੇਨ ਵਦਤਿ. ਤੇਨ ਏਵਂ ਜਾਨਿਤੁਂ ਤੇਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਸਿਯਾ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਨਂ ਸਚ੍ਚਂ ਸਿਯਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਅਸਚ੍ਚਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਨ ਜਾਨਿਂਸੂਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਚਤੂਸੁ ਕਾਲੇਸੂਤਿ ਵਣਮੁਖਸ੍ਸ ਪਰਿਕਨ੍ਤਨਕਾਲੋ, ਸਲ੍ਲਸ੍ਸ ਏਸਨਕਾਲੋ, ਅਬ੍ਬੁਹਨਕਾਲੋ, ਵਣਮੁਖੇ ਅਗਦਙ੍ਗਾਰਓਦਹਨਕਾਲੋਤਿ ਇਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਕਾਲੇਸੁ. ਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤੇਤਿ ਸੁਦ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸੇ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਨਿਜ੍ਜੀਰਣਟ੍ਠੇਨ ਨਿਦ੍ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਾਯ ਉਪਮਾਯਾਤਿ, ‘‘ਸਲ੍ਲੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਵਿਦ੍ਧਕਾਲੇ ਵੇਦਨਾਯ ਪਾਕਟਕਾਲੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਾਯ ਏਕਾਯ ਉਪਮਾਯ. ਤਯੋ ਅਤ੍ਥਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਹੁਵਮ੍ਹਾ ਵਾ ਨੋ ਵਾ, ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਅਕਰਿਮ੍ਹਾ ਵਾ ਨੋ ਵਾ, ਏਵਰੂਪਂ ਵਾ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਅਕਰਿਮ੍ਹਾਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਅਤ੍ਥਾ. ਚਤੂਹਿ ਉਪਮਾਹੀਤਿ ਵਣਮੁਖਪਰਿਕਨ੍ਤਨਾਦੀਹਿ ਚਤੂਹਿ ਉਪਮਾਹਿ. ਏਕੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ, ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਕੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਨਿਜ੍ਜੀਰਣਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਾ ਏਕੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
੪. ਇਮੇ ਪਨ ਨਿਗਣ੍ਠਾ. ਆਸਙ੍ਕਾਯ ਵਿਦ੍ਧੋਸ੍ਮੀਤਿ ਸਞ੍ਞਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ. ਪਚ੍ਚਾਹਰਿਤੁਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਾਵਤ੍ਤਿਤੁਂ, ਪਰਿਹਰਿਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੫. ਅਤੀਤਵਾਦਂ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ, ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭੋ, ਨਿਗਣ੍ਠਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਤੀਤਂਸਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਂ ਮਹਾਨਿਗਣ੍ਠਸ੍ਸ ਵਾਦਂ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਾਨਂ. ਭੂਤਤ੍ਤਾਤਿ ਯਥਾਭੂਤਤ੍ਤਾ ਕਿਂ ਅਵਿਪਰੀਤਮੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਹ ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਸਹਧਮ੍ਮੋ, ਸੋ ਏਵ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਯਥਾ ‘‘ਵੇਨਯਿਕੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੧੧; ਪਾਰਾ. ੮). ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸਹੇਤੁਕਂ ਸਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਹਰਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਪਟਿਹਾਰੋ, ਵਾਦੋ ਏਵ ਪਟਿਹਾਰੋ ਵਾਦਪਟਿਹਾਰੋ; ਤਂ, ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਪਚ੍ਚਾਗਮਨਕਵਾਦ’’ਨ੍ਤਿ, ਚੋਦਨਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਪਾਕਤਿਕਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਆਵੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਤੇਸਂ ਸਦ੍ਧਾਛੇਦਕਵਾਦਂ ਨਾਮ ਤੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ.
੬. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਞ੍ਞਾਣਾ ਸਮ੍ਮੋਹਾਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਮੇਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਕਰਣਭੂਤਾਯ. ਅਞ੍ਞਾਣੇਨਾਤਿ ਅਜਾਨਨੇਨ. ਸਮ੍ਮੋਹੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨੇਨ ਮਹਾਮੁਲ਼੍ਹਤਾਯ. ਸਾਮਂਯੇਵ ਓਪਕ੍ਕਮਿਕਾ ਏਤਰਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕ੍ਕਮਹੇਤੁ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨਂ – ‘‘ਯਂਕਿਞ੍ਚਾਯਂ…ਪੇ… ਪੁਬ੍ਬੇਕਤਹੇਤੂ’’ਤਿ ਵਿਪਰੀਤਤੋ ਸਦ੍ਦਹਥ. ਪੁਬ੍ਬੇਕਤਹੇਤੁਵਾਦਸਞ੍ਞਿਤਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਗ੍ਗਾਹਂ ਗਣ੍ਹਥ.
੭. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਫਲਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਂ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਵਿਪਾਕਦਾਯਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਯੋਗੇਨਾਤਿ ਕਾਯਿਕੇਨ ਪਯੋਗੇਨ ਵਾ ਵਾਚਸਿਕੇਨ ਵਾ ਪਯੋਗੇਨ. ਪਧਾਨੇਨਾਤਿ ਪਦਹਨੇਨ ਚੇਤਸਿਕੇਨ ਉਸ੍ਸਾਹਨੇਨ. ਆਸਨ੍ਨੇ ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਚੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਪਗੇਵ ਦੂਰੇਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਦੁਤਿਯੇ ਵਾ ਤਤਿਯੇ ਵਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਭਾਵਤੋ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਹਿਤਨ੍ਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਂ. ਸਾ ਪਨ ਵਿਪਾਕਵੇਦਨਾਭਾਵਤੋ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਾ ਏਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਵਿਪਾਕਦਾਯਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਪਰੀਤਨ੍ਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਵਿਪਾਕਦਾਯਕਂ. ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇਤਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇ. ਸਮ੍ਪਰਾਯਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸਾਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸ ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿ ਕਾਮਂ ਪਰਿਪਕ੍ਕਵੇਦਨੀਯਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਅਤ੍ਥੇਤ੍ਥ ਅਤਿਸਯੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਭਾਵਤੋ ਪਰਿਪਕ੍ਕਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਅਯਮੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਦਿਵਸੇ ਕਤਂ, ਤਤੋ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ.
ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਰਿਪਕ੍ਕਵੇਦਨੀਯਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ. ਏਕਵਾਰਂ ਕਸਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿ ਛਾਤਜ੍ਝਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਆਹ – ‘‘ਉਸ੍ਸੂਰੇ ਭਤ੍ਤਂ ਆਹਰੀਯਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਕਤਪੁਞ੍ਞਂ ਅਨੁਮੋਦਤਿ. ਵਿਜ੍ਜੋਤਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਇਦਮ੍ਪਿ ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ, ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਪ੍ਪਮਤ੍ਤਂ, ਉਦਾਹੁ ਸੁਵਣ੍ਣਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵੀਮਂਸਨ੍ਤੋ ਯਟ੍ਠਿਯਾ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ.
ਵਾਲ਼ਯਕ੍ਖਸਞ੍ਚਰਣਤ੍ਤਾ ਰਾਜਗਹੂਪਚਾਰਸ੍ਸ ਨਗਰੇ ਸਹਸ੍ਸਭਣ੍ਡਿਕਂ ਚਾਰੇਸੁਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਰਾਗੋ ਚੂਲ਼ਾਯ ਡਂਸਿ. ਰਞ੍ਞੋ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਤਿ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਰਞ੍ਞੋ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ. ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਵਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਪਦਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ (ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.ਮਲ੍ਲਿਕਾਦੇਵੀਵਤ੍ਥੁ) ਆਗਤੇਨ ਨਯੇਨ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ.
ਮਰਣਸਨ੍ਤਿਕੇਪਿ ਕਤਂ, ਪਗੇਵ ਤਤੋ ਪੁਰੇਤਰਂ ਅਤੀਤਤ੍ਤਭਾਵੇਸੁ ਚ ਕਤਂ. ਇਧ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਵਿਪਾਕੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਵਸ੍ਸਂਭਾਵਿਭਾਵਤੋ. ਸਮ੍ਪਰਾਯਵੇਦਨੀਯਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕਦਾਯਕਭਾਵਤੋ. ਇਧ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਗੁਣੋਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਇਧ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਵਿਪਾਕੋਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਪਰਿਪਕ੍ਕਵੇਦਨੀਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਪਰਿਪਕ੍ਕਵੇਦਨੀਯਲਕ੍ਖਣਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਸਬ੍ਬਲਹੁਂ ਫਲਦਾਯਿਕਾਤਿ ਏਤੇਨ ਫਲੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯੋਗੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਰਿਪਕ੍ਕਵੇਦਨੀਯਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਚਤੁਪ੍ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਫਲਤਾਯ ਸਞ੍ਞਾਭਵੂਪਗਂ ਕਮ੍ਮਂ ਬਹੁਵੇਦਨੀਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਖਨ੍ਧਫਲਤ੍ਤਾ ਅਸਞ੍ਞਾਭਵੂਪਗਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਵੇਦਨੀਯਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ, ‘‘ਅਰੂਪਾਵਚਰਕਮ੍ਮਂ ਬਹੁਕਾਲਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਫਲਤ੍ਤਾ ਬਹੁਵੇਦਨੀਯਂ, ਇਤਰਂ ਅਪ੍ਪਵੇਦਨੀਯਂ. ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਬਹੁਵੇਦਨੀਯਂ, ਪਰਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਵੇਦਨੀਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਮਵਾਯੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਂ, ਨ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਾਕਮੇਵ. ਅਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵੇਕਲ੍ਲੇਨ ਵਿਪਚ੍ਚਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਂ ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਾਦਿਭੇਦਂ.
੮. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਮੇਨ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਾਥਾਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨਾਪਾਦਨੀਯਤ੍ਤਾ ਯਥਾਸਭਾਵੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਮੋ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਫਲੋ’’ਤਿ. ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਪਦਹਨਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਲਭਾਵਪ੍ਪਵੇਦਨੋ ਪਧਾਨਚ੍ਛੇਦਕਵਾਦੋ. ਪਰੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣੇਹੀਤਿ ਯੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਵਾਦੇਸੁ ਦੋਸਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤਿ. ਤੇਹਿ ਪਰੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣੇਹਿ. ਨ ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਯੁਤ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਵਿਨਾ ਪਰਵਾਦੇਸੁ ਦੋਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਕਾਰਣਾ ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਵਾਦਾ ਚ ਅਨੁਵਾਦਾ ਚਾਤਿ ਨਿਗਣ੍ਠੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸਕਸਕਸਮਯਪ੍ਪਵੇਦਿਕਾ ਵਾਦਾਚੇਵ ਸਾਵਕੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਤੇਸਂ ਅਨੁਵਾਦਾ ਚ. ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਂ ਕਾਰਣਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ, ‘‘ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਦੋਸੋ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਗਰਹਾਰਹਂ ਕਾਰਣਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪਾਪੁਣਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋਤਿਆਦੀਸੁ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ, ‘‘ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਰੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਸਕਾਰਣਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੋਸਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਨਿਗਣ੍ਠਾਨਂ ਵਾਦਾ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਤਂ ਵਾਦਂ ਅਪ੍ਪਸਾਦਨੀਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸੋਸੇਨ੍ਤਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵੋਹਾਰਸੁਕ੍ਖਨੇਨ ਮਿਲਾਪੇਨ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਕਟਕਮ੍ਮਕਾਰਿਨੋਤਿਆਦਯੋ ਦਸ ਗਾਰਯ੍ਹਾਪਦੇਸਾ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.
੯. ਸਙ੍ਗਤਿਭਾਵਹੇਤੂਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਯਦਿਚ੍ਛਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਸਙ੍ਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਸਾ ਪਨ ਸਙ੍ਗਤਿ ਨਿਯਤਿਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਯਤਿਭਾਵਕਾਰਣਾ’’ਤਿ. ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜਸੁਤ੍ਤਾਵੁਤਅਭੇਜ੍ਜਮਣਿ ਵਿਯ ਹਿ ਪਟਿਨਿਯਤਤਾ ਨਿਯਤਿਪਵਤ੍ਤੀਤਿ. ਛਲ਼ਭਿਜਾਤਿਹੇਤੂਤਿ ਕਣ੍ਹਾਭਿਜਾਤਿ ਨੀਲਾਭਿਜਾਤਿ ਲੋਹਿਤਾਭਿਜਾਤਿ ਹਲਿਦ੍ਦਾਭਿਜਾਤਿ ਸੁਕ੍ਕਾਭਿਜਾਤਿ ਪਰਮਸੁਕ੍ਕਾਭਿਜਾਤੀਤਿ ਇਮਾਸੁ ਅਭਿਜਾਤੀਸੁ ਜਾਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਪਾਪਸਙ੍ਗਤਿਕਾਤਿ ਨਿਹੀਨਸਙ੍ਗਤਿਕਾ.
੧੦. ਅਨਦ੍ਧਭੂਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥੋ ਅਦ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਨਦ੍ਧਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਨਧਿਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਆਪਾਯਿਕੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਮਹਤਾ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਨਧਿਭੂਤੋ ਨਾਮ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਅਚੇਲਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੯੪) ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰਿਕਾਯ ਕਿਲਮਥੇਨ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਧੁਤਙ੍ਗਧਰਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਸਾਸਨਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਂ ਵੀਰਿਯਂ ਸਰੀਰਂ ਖੇਦਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਞਾਯਾਰਦ੍ਧਭਾਵਤੋ.
ਥੇਰੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਗਤਮਹਾਰਕ੍ਖਿਤਤ੍ਥੇਰੋ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਮਨੁਸ੍ਸਦੇਵਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ, ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਵਾ. ਖੁਰਗ੍ਗੇਯੇਵਾਤਿ ਖੁਰੇ ਸੀਸਗ੍ਗੇ ਏਵ, ਖੁਰੇ ਸੀਸਗ੍ਗਤੋ ਅਪਨੀਤੇ ਏਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਯਨ੍ਤਿ, ‘‘ਇਸ੍ਸਰਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨ ਸਬ੍ਬੇ ਏਵ ਸਕ੍ਕਾਰਪੁਬ੍ਬਕਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋ ਦਾਸਿਕੁਚ੍ਛਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਰਜਤਮੁਦ੍ਦਿਕਨ੍ਤਿ ਰਜਤਮਯਂ ਅਙ੍ਗੁਲਿਮੁਦ੍ਦਿਕਂ. ਗੋਰਕਪਿਯਙ੍ਗੁਮਤ੍ਤੇਨਪੀਤਿ ਕਪਿਤ੍ਥਛਲ੍ਲਿਕਙ੍ਗੁਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧਮਤ੍ਤੇਨਪਿ.
ਧਮ੍ਮੇਨ ਞਾਯੇਨ ਆਗਤਸੁਖਂ ਧਮ੍ਮਸੁਖਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸਙ੍ਘਤੋ ਵਾ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਅਨਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਅਨਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨਤਂ ਤਸ੍ਸ ਚ ਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ. ਸੋ ਹਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਤ੍ਤਾ ਆਸਨ੍ਨੋ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੋ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਯਥਾਰਦ੍ਧਾਯ ਸਾਤਿਸਯਂ ਕਰਣਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਬਲਵਵੀਰਿਯਂ ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹਿਂ. ਪਦਹਤੋਤਿ ਪਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਮਗ੍ਗੇਨ ਵਿਰਾਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਵਿਰਜ੍ਜਨਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਕਥਿਤਾ ਅਕਸਿਰੇਨੇਵ ਸੀਘਤਰਂ ਮਗ੍ਗਪਜਾਨਤਾਯ ਬੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾਕਾਰੋਤਿ ਵੀਰਿਯੂਪੇਕ੍ਖਮਾਹ. ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਤਤ੍ਥ ਪਦਹਤੀਤਿ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਂ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਵਿਰਜ੍ਜਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਰਜ੍ਜਨਤ੍ਥਂ ਪਦਹਤਿ. ਕਥਂ? ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਧਾਨੇਨ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਪ੍ਪਧਾਨੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ ਵਾਯਾਮੇਨ ਪਦਹਤਿ ਵਾਯਮਤਿ. ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤੋਤਿ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਅਨਚ੍ਚਾਰਦ੍ਧਨਾਤਿਸਿਥਿਲਤਾਯ ਵੀਰਿਯਸਮਤਾਯੋਜਨੇ ਬ੍ਯਾਪਾਰਾਕਰਣੇਨ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਭਾਵਨਾ ਚ ਨਾਮੇਤ੍ਥ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ ਏਵਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਦਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, – ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਕਥਂ? ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਮੇ ਪਦਹਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਹਨਾ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਵਿਰਾਗੋ ਹੋਤਿ, ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤੋ ਮੇ ਉਪੇਕ੍ਖਨਾ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਵਿਰਾਗੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਚਾਯਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਵੀਮਂਸਸ੍ਸਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਸਮ੍ਮਸਨਪਦੇਨ ਸੁਖੇਨੇਵ ਖਿਪ੍ਪਤਰਂ ਭਾਵਨਾਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪਨਵੀਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਾਤਿਦਲ਼੍ਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਵੀਰਿਯੇਨਪਿ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਵਿਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਮਨੁਯੁਞ੍ਜਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥੀਯੇਵ ਪਟਿਪਦਾ ਵਿਭਾਵਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਦਾਨਿ, ‘‘ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਖ੍ਵਾਸ੍ਸ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਂ ਤਤ੍ਥ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ ਵਾਰੇਹਿ ਤਾਸਂਯੇਵ ਪਟਿਪਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਪਰਿਜਿਣ੍ਣਂ ਇਮੇਹਿ ਵਾਰੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋ.
੧੧. ਬਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੋ. ਬਹਲਚ੍ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਬਹਲਤਣ੍ਹਾਛਨ੍ਦੋ. ਅਤਿਚਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ. ਨਟਸਤ੍ਥਵਿਧਿਨਾ ਨਚ੍ਚਨਕਾ ਨਟਾ, ਨਚ੍ਚਕਾ ਇਤਰੇ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ‘‘ਈਦਿਸਂ ਨਾਮ ਇਤ੍ਥਿਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਿਜ੍ਜਾਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਹੋਤੁ. ਭਿਜ੍ਜਾਤਿ ਭਿਜ੍ਜਤੁ. ‘‘ਛਿਜ੍ਜ ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਵਾ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨਪਿ ਵਿਨਾਸਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ. ਤਦੁਭਯਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਹਨਉਪੇਕ੍ਖਾਭਾਵਨਂ.
੧੨. ਪੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾਯਮਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਨਿਯ੍ਯਾਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ.
ਉਸੁਕਾਰੋ ਵਿਯ ਯੋਗੀ ਤੇਜਨਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਜੁਕਰਣਤੋ. ਗੋਮੁਤ੍ਤਵਙ੍ਕਂ, ਚਨ੍ਦਲੇਖਾਕੁਟਿਲਂ, ਨਙ੍ਗਲਕੋਟਿਜਿਮ੍ਹਂ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਲਾਤਾ ਵਿਯ ਵੀਰਿਯਂ ਆਤਾਪਨ-ਪਰਿਤਾਪਨਤੋ. ਕਞ੍ਚਿਕਤੇਲਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਾ ਸਿਨੇਹਨਤੋ. ਨਮਨਦਣ੍ਡਕੋ ਵਿਯ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਮਨਤੋ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਜੁਕਰਣਂ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਜ੍ਜਿਤਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਕਿਲੇਸਗਣਵਿਜ੍ਝਨਂ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੋ. ਇਤਰਾ ਪਨ ਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਇਮਾਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਸੁ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਸੁ ਕਥਿਤਾਸੁ, ਇਤਰਾਪਿ ਕਥਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਨਯੇਨ ਪਟਿਪਦਾਸਾਮਞ੍ਞਤੋ. ਸਹਾਗਮਨੀਯਾਪਿ ਵਾ ਪਟਿਪਦਾ ਕਥਿਤਾਵ, ‘‘ਨ ਹੇਵ ਅਨਦ੍ਧਭੂਤਂ ਅਤ੍ਥਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਯ ਕਥਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਆਗਮਨੀਯਪਟਿਪਦਾ ਪਨ ਨ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਵਿਸੇਸਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਕਥਿਤਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਿਕ੍ਖਮਨਦੇਸਨਨ੍ਤਿ ਨਿਕ੍ਖਮਨੁਪਾਯਂ ਦੇਸਨਂ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਦੇਵਦਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.
੨. ਪਞ੍ਚਤ੍ਤਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧. ਏਕੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੋ, ਨ ਗਣਨਾਦਿਅਤ੍ਥੋਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਕਚ੍ਚੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਯਂ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਯ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾ; ਤਤੋ ਚ ਨੇਸਂ ਮਿਚ੍ਛਾਗਹਣਤੋ ਸਿਥਿਲਕਰਣਵਿਵੇਚਨੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਸਨਾਯ ਕਿਚ੍ਚਕਾਰਿਤਾ ਅਵਿਤਥਤਾ ਚ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਤਾਯ ਲੇਸੋਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਬ੍ਬਜੁਪਗਤਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਪਰਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਨੋ, ਤੇ ਏਵ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਅਪਰਨ੍ਤਂ ਪੁਰਿਮਤਰਸਿਦ੍ਧੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੇਹਿ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਆਸੇਵਨਬਲਵਤਾਯ ਚ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗਸਿਦ੍ਧੇਹਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਭੂਤੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹੇਹਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਮਸਨ੍ਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਪਰਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਵਸੇਨ ਕਪ੍ਪਨਗਹਣਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਹਿ ਉਪਾਦਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ. ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਸੇਨ. ਦਿਟ੍ਟਿਯਾ ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਯ ਸਹਜਾਤਾਯ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਕਾਯ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਆਕਾਰੇਨ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ. ਅਨਾਗਤਧਮ੍ਮਵਿਸਯਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਅਨਾਗਤਕਾਲਵਾਚਕੋ ਇਧ ਅਪਰ-ਸਦ੍ਦੋ. ਰੂਪਾਦਿਖਨ੍ਧਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਪ੍ਪਨਵਤ੍ਥੁਨੋ ਅਭਾਵਾ ਅਨ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਭਾਗਵਾਚਕੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਨਾਗਤਂ ਖਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪਰਨ੍ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨਂ ਸਮਤ੍ਤਨਂ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਮਾਹ. ਠਿਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਲਦ੍ਧਿਯਾ ਅਵਿਜਹਨਂ.
ਅਨੁਗਤਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਅਨੁ ਅਨੁ ਗਤਾ ਅਪਰਨ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ. ਵਿਸਯੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਪਰਨ੍ਤੋ. ਵਿਸਯਭਾਵਤੋ ਏਵ ਹਿ ਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਆਗਮਨਟ੍ਠਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਗਮ੍ਮ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਅਧਿਵਚਨਪਦਾਨੀਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਦਾਨਿ, ਦਾਸਾਦੀਸੁ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਕਾਦਿਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਵਚਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਰਿਭਾਵੇ, ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵਚਨਂ, ਉਪਰਿ ਵਚਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਉਪਾਦਾਨਭੂਤਰੂਪਾਦੀਨਂ ਉਪਰਿ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦੀਪਕਪਦਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਯਦਿਦਂ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਚ, ਨ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪਰਮਤ੍ਥੋ. ਅਧਿਕਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਵਾ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਕਞ੍ਹਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਂ ਪਕਤਿਆਦਿਂ ਦ੍ਰਬ੍ਯਾਦਿਂ ਜੀਵਾਦਿਂ ਕਾਯਾਦਿਞ੍ਚ ਅਭੂਤਮਤ੍ਥਂ ਅਜ੍ਝਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀਤਿ, ‘‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਵਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਅਜ੍ਜਾਪਿ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲਵਚਨਂ.
ਸਞ੍ਞਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਸਮਙ੍ਗੀ’’ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਰੋਗੋ ਭਙ੍ਗੋਤਿ ਅਰੋਗੋਤਿ ਅਰੋਗਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਪਰਿਯਾਯਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਰੋਗਰਹਿਤਤਾਸੀਸੇਨ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰਤਾਯ ਨਿਚ੍ਚਤਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਰੋਗੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚੋ’’ਤਿ. ਇਮਿਨਾਤਿ, ‘‘ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨੇਨ. ਸੋਲ਼ਸ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾਤਿ – ਰੂਪੀਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਅਰੂਪੀਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਅਨ੍ਤਵਾਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀਚਤੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ – ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ. ਇਮੇਸੁਯੇਵ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਅਟ੍ਠ ਚ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਰੂਪਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ. ਅਸਤੋ ਵਿਨਾਸਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਨਿਬਨ੍ਧਨੋ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤੋਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਯਾਵਾਯਂ ਅਤ੍ਤਾ ਨ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਾਵ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਏਵਾਤਿ ਗਹਣਤੋ ਨਿਰੁਦਯਵਿਨਾਸੋ ਇਧ ਉਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਚ੍ਛੇਦ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਸੇਸੇਨ ਨਾਸੋ ਵਿਨਾਸੋ, ਅਭਾਵੋ, ਸੋ ਪਨ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ-ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ-ਦਸ੍ਸਨਪਥਾਤਿਕ੍ਕਮੋਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਦਸ੍ਸਨੇ ਹਿ ਨਾਸ-ਸਦ੍ਦੋ ਲੋਕੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਭਵਵਿਗਮਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਾਪਗਮਨਂ ਯੋ ਹਿ ਨਿਰੁਦਯਵਿਨਾਸਵਸੇਨ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.
ਪਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਾਤਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਸੁਖਮਨੁਭੋਗਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਰੂਪਜ੍ਝਾਨਸੁਖਪਰਿਭੋਗਵਸੇਨ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਾਪਨਵਾਦਾ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਉਪਲਦ੍ਧਧਮ੍ਮੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯੋ, ਸੋਪਿ ਸੁਪਾਕਟਭਾਵੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਧਮ੍ਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਚ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਲਦ੍ਧਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਦਿਵਸੇਨ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞੀ ਅਸਞ੍ਞੀ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਤਿ ਇਮੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਸਦਾ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾਤਿਆਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਦਸ੍ਸਨਾਨਿ. ਸਨ੍ਤਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਏਕਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇਨ ਏਕਂ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਇਤਰਾਨਿ ਦ੍ਵੇਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦ-ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਸਞ੍ਞਿਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਦਸ੍ਸਨਾਨਿ. ਤੀਣਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ, ‘‘ਸਨ੍ਤਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਏਕ’’ਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਦਿਵਿਭਾਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਉਦ੍ਧਟਂ.
੨੨. ਰੂਪੀਂ ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੭੬-੭੭) ਯਦਿ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਰੂਪਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਯ ਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਤਨਿਯਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੁਮਙ੍ਗਲਵਿਲਾਸਿਨਿਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭੬-੭੭) ‘‘ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਸਞ੍ਞਞ੍ਚਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ, ‘‘ਕਸਿਣਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ – ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ’’ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਨਸੀਲੋ ਰੂਪੀ’’ਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਰੂਪਸਰਿਕ੍ਖਤਾਯ ਕਸਿਣਰੂਪਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਿਤਾਵਡ੍ਢਿਤਕਾਲਵਸੇਨ ਵਿਸੇਸਾਪਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਚ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਪਰਿਤ੍ਤਵਿਪੁਲਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਇਮਸ੍ਸ ਵਾਦਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਕਾਯਭੇਦਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰਤਾਯ ਤੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਪਿ ਨ ਦੋਸੋ. ਕਪ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧੇਨਪਿ ਹਿ ਭੇਦੇਨ ਸਾਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸਦਸ੍ਸਨਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਸਿਲਾਪੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਵਾ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵੋ ਰੂਪਂ, ਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ, ਅਤ੍ਤਾ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੧ ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ) ਵਿਯ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਪਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਞਾਯਾਗਤਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਕਸਿਣਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਰੂਪਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਸਨ੍ਤਸੁਖੁਮਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਸ੍ਸ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਲਾਭੀ, ‘‘ਕਸਿਣਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਲਾਭਿਤਕ੍ਕਿਨੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ਸੇਸਤਕ੍ਕੀ ਲਾਭਿਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਿਤਾ. ਅਨੁਸ੍ਸੁਤਿਤਕ੍ਕਿਕੋਪਿ ਸੁਦ੍ਧਤਕ੍ਕਿਕੋਪਿ ਵਾ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸਤ੍ਤਾ ਤਕ੍ਕਨਸ੍ਸ ਕਸਿਣਰੂਪਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਕਦਾਚਿਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਉਭੋਪਿ ਰੂਪਾਨਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਤਕ੍ਕਿਕਸ੍ਸ ਉਭਯਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਸਙ੍ਕਵਚਨਂ.
ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸ-ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣ-ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਾਨਿ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਨਿਯਤਂ ਹਦਯੇ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਰੂਪਿਂ ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਮਿਸ੍ਸਕਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ, ‘‘ਏਕੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਸਞ੍ਞਞ੍ਚਸ੍ਸ, ‘‘ਸਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਗਹਣਵਸੇਨ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋ ਰੂਪਾਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਤਾਯ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਭਾਵੇਨ ਅਰੂਪਭਾਵੇਨ ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ, ‘‘ਰੂਪੀ ਅਰੂਪੀ ਚਾ’’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਜਨੇਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ ਵਿਯ ਤਕ੍ਕਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਵਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਮਿਸ੍ਸਕਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਰੂਪੀ ਚ ਅਰੂਪੀਚ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਕ੍ਕਗਾਹੇਨੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਸੇਸਸੁਖੁਮਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਚ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖੁਮਭਾਵਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਾਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਥਮ੍ਭਕੁਟ੍ਟਹਤ੍ਥਪਾਦਾਨਂ ਸਙ੍ਘਾਤੋ ਵਿਯ ਨੇਵ ਰੂਪੀ, ਰੂਪਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਨ ਅਰੂਪੀਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਤਕ੍ਕਗਾਹੇਨ. ਲਾਭਿਵਸੇਨਪਿ ਵਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੇ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਦੇਸਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ; ਇਧ ਕਾਲਵਤ੍ਥੁ ਭੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਤਤਿਯਵਾਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਸਹ ਅਨੁਪਟ੍ਠਾਨਤੋ; ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦਸ੍ਸ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਭੇਦਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੂਹਤੋ, ‘‘ਏਕੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਕ੍ਕਵਸੇਨਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਯਦਿਪਿ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦੇਨ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਤੋ ਦੁਤਿਯਦਿਟ੍ਠਿਪਿ ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਤਿ; ਤਥਾਪਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਏਕਰੂਪੇਨੇਵ ਸਞ੍ਞਾਯ ਉਪਟ੍ਠਾਨਤੋ, ‘‘ਪਠਮਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਾਰੇਨ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਏਕਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਏਵ ਵਾ ਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਭੇਦੇਨ ਸਞ੍ਞਾਭੇਦਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪੁਥੁਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਤਿ, ‘‘ਦੁਤਿਯਦਿਟ੍ਠਿ ਅਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਾਰੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਵਸੇਨ ਪਰਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਤਂ, ਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣਸਞ੍ਞਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਤਤਿਯਦਿਟ੍ਠਿ ਸੁਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਸਰਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਙ੍ਗੁਟ੍ਠਪ੍ਪਮਾਣੋ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ ਯਵਪ੍ਪਮਾਣੋ, ਅਣੁਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫੪; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੭੬-੭੭) ਪਰਿਤ੍ਤੋ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀ. ਕਪਿਲਕਣਾਦਾਦਯੋ (ਵਿਭ. ਅਨੁਟੀ. ੧੮੯) ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਬ੍ਬਗਤਭਾਵਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੋ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਸਞ੍ਞੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਏਤਨ੍ਤਿ, ‘‘ਰੂਪਿਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਤਵਾਦਂ. ਏਕੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ. ਉਪਾਤਿਵਤ੍ਤਤਨ੍ਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ. ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਚੇਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਮੇਕੇ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਞ੍ਞਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਾਨਿ ਤੀਣੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਚਤੁਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਅਪਰੇ ਅਟ੍ਠਕਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਦੁਭਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਞ੍ਞਾਅਟ੍ਠਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਉਭਯਂ. ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ, ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਉਪਰਿ ਪਕਾਸੇਸ੍ਸਤਿ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ – ‘‘ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਅਟ੍ਠ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੨੨). ਏਤ੍ਥਾਤਿ, ‘‘ਏਤਂ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾਕ੍ਯੇ. ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਦੁਦ੍ਧਂ ਆਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਬ੍ਰੂਹਿਤਸਦ੍ਧਾਦਿ ਗੁਣਤ੍ਤਾ, ਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਸਕ੍ਕੁਣਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਵ ਗਹਿਤਾ ਤੇਸਂਯੇਵ ਵਸੇਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਨੇਸਂ ਉਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਣਬਲਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਉਪਮਾਯ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਤੇਸਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣੋ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚਸ੍ਸ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਅਨਨ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵਾ. ਨ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਮਾਣਂ ਵਾ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਅਨਿਞ੍ਜਨਤੋ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਵਿਸੇਸਤਾਯ ਚ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਯਂ ਨੋ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਮੇਕੇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਏਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਾ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸੇ ਪਵਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ. ਤਞ੍ਹਿ ਕਸਿਣਂ ਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ, ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਨ ਆਯਤਨਞ੍ਚਾਤਿ, ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਮੇਕੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਤਯਿਦਨ੍ਤਿ ਯ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਯੇਵ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ‘‘ਮੁਤ੍ਤਗਤਂ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੧੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੧੧), ਸਙ੍ਖਾਰਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੪੧) ਵਿਯ. ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਗਤਮਤ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਗਹਣਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਪਕਾਰੋ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ. ਲੋਕਿਯਾ ਹਿ ਵਿਧਯੁਤ੍ਤਗਤਪਕਾਰਸਦ੍ਦੇ ਸਮਾਨਤ੍ਥੇ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਕਾਰਣਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਿ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਭਾਵਤੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੦੭). ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਤਦਪਿ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੧੮-੧੨੪). ਸਞ੍ਞਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਨਿਦਾਨਾ ਹਿ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੮੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੦੯). ਵਿਤਕ੍ਕੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਤਕ੍ਕਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਪਕਪ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ, ਸਚ੍ਚਂ ਮੁਸਾਤਿ ਦ੍ਵਯਧਮ੍ਮਮਾਹੂ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੯੨; ਮਹਾਨਿ. ੧੨੧). ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਛਨ੍ਨਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੯). ਦਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦). ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਇਦਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਇਦਂ ਨਾਮ ਦਸ੍ਸਨਂ ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨਾਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤਦੇਵਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ. ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਕਾਰਤ੍ਥੋ, ‘‘ਯਦਿ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਨੀਵਰਣਾਦਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਿਤੋ. ਉਤ੍ਤਮਾ ਪਣੀਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਸੇਟ੍ਠਾ, ਸੇਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਏਵ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਾਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਾ. ਅਕ੍ਖਾਯਤੀਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਸੁਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਤ੍ਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਸਞ੍ਞਾਯ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਅਨੋਤਰਣਤੋ, ‘‘ਯਦਿ ਆਰੁਪ੍ਪਸਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨ-ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸਞ੍ਞਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤਰੇਹਿ ਪਨ ਦ੍ਵੀਹੀਤਿ, ‘‘ਯਦਿ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ, ਯਦਿ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ. ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਾਰੋ ਚ ਤਥਾ ਇਧ ਕਥਿਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਅਟ੍ਠ ਸਞ੍ਞਾ ਚਤੁਕ੍ਕਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਤੋ. ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਪਦਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਹਣੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਸਮਾਪਨ੍ਨਕ…ਪੇ… ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਯੇਵਾ’’ਤਿ.
ਸਞ੍ਞਾਗਤਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਗਤਂ, ਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਗਹਂ ਗਤਂ ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸ੍ਸਪਿ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ, ‘‘ਸਦ੍ਧਿਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਤਨ੍ਤਿ ਸਹ ਕਾਰਣਭੂਤੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਤੇਨੇਵ ਸਹ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਸਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ; ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਂ ਖਣੇ ਖਣੇ ਭਿਜ੍ਜਨਸਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਕਟਭੂਤਵਿਕਾਰਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾ ਤੇਸਂ ਤਥਾ ਅਨਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਤੋ; ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਤਭਾਵੇਨ ਇਤਰੇਹਿ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਖਮਤਾਯ ਦੁਨ੍ਨਿਵਾਰਯਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੩) ਵਚਨਤੋ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸਪਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਯੋਗਭਾਵੇਨ ਉਦ੍ਧਟਂ ‘‘ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਨਿਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਏਤ੍ਥ, – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦਂ (ਉਦਾ. ੭੩) ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸੀਤਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸੀ, ਤਤੋ ਏਵ ਇਤਰਾਭਿਸਮਯਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਤਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ.
੨੩. ਅਟ੍ਠਸੁ ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇਸੂਤਿ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੭੮-੮੦) ਆਗਤਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਹੇਟ੍ਠਾ, ‘‘ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਟ੍ਠ ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਦਾ ਏਵ ਉਦ੍ਧਟਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਸਞ੍ਞੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਪਰਤੋ ‘‘ਅਟ੍ਠਸੁ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇਸੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਤਿ ਤਾਯ ਵੇਦਨਾਗਾਹਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ‘‘ਆਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਸਞ੍ਞਾ ਰੋਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਕ੍ਖਤਾਸੂਲਯੋਗਤੋ ਕਿਲੇਸਾਸੁਚਿਪਗ੍ਘਰਣਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦਜਰਾਭਙ੍ਗੇਹਿ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਪਕ੍ਕਪਭਿਜ੍ਜਨਤੋ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਗਣ੍ਡੋ; ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਦੋਸਦੁਟ੍ਠਤਾਯ ਏਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸਦੋਸਟ੍ਠੇਨ ਗਣ੍ਡੋ’’ਤਿ. ਪੀਲ਼ਾਜਨਨਤੋ ਅਨ੍ਤੋਤੁਦਨਤੋ ਦੁਰੁਦ੍ਧਰਣਤੋ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਸਲ੍ਲਂ; ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਨੁਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਟ੍ਠਾਨੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਸਲ੍ਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕੁਤੋਚਿ ਆਗਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਆਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਗਤਿਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਂ. ਸਾ ਪਨ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਗਤੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਚੁਤਿਵਸੇਨ ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ; ਵਡ੍ਢਨਵਸੇਨ ਘਨਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਪਰਾਪਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਪਰਾਪਰਞ੍ਹਿ ਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਨ੍ਦੂਪਸੇਚਨਂ; ਇਤਰਂ ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਂ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਭਿਵੁਦ੍ਧਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ. ਪਵਡ੍ਢਵਸੇਨ ਵਾ ਗਤਿਂ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਚੁਤਿਂ, ਤਤੋ ਅਪਰਾਪਰਞ੍ਚ ਰੂਪਪਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਵਸੇਨ ਵੁਡ੍ਢਿਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤੂਪਚਿਤਭਾਵੇਨ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ; ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਪੁਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਕਾਮਞ੍ਚਾਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਰੂਪਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਚੋਦਨਾ ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਅਯਞ੍ਚ ਨਯੋ ਚੋਦਨਾਯ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਸਯਤਾਯ ਸਿਯਾ; ਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਸਯਾ ਪਨਾਯਂ ਚੋਦਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਅਯਂ ਪਨ ਪਞ੍ਹੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਤਕੇ ਖਨ੍ਧੇਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧੇ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਰੂਪਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਰੂਪੇਨ ਵਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦੀਪਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਭਵਵਿਸੇਸਚੋਦਨਾਯ ਸਭਾਵਤੋ ਏਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਨਾ ਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦੀਪਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਰੂਪਭਵੇਪਿ ਰੂਪਂ, ਅਸਞ੍ਞਾਭਵੇ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਚ੍ਛਾਯਾਯ ਚੇ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਬਾਹਸੀਤਿ ਯਦਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਨ ਗਣ੍ਹਸਿ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਠਮਵਾਦੋ; ਸਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਞ੍ਞਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇਨ ਠਿਤਾਯ ਅਞ੍ਞਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਅਸਞ੍ਞੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਵਾਦੋ; ਤਥਾ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਹ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਸਬ੍ਬੇ ਏਵ ਵਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ ਤਤਿਯਵਾਦੋ; ਤਕ੍ਕਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੋ. ਤੇਸੁ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇਪਿ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਸੁ; ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਾ ਪਟੁਸਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਯ ਸੁਖੁਮਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਪਠਮਵਾਦੋ; ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸੁਖੁਮਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਸੇਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਸਭਾਵਤਾਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਚ ਦੁਤਿਯਵਾਦਾਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਏਤੇਸਂ ਵਾਦਾਨਂ ਸਬ੍ਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
੨੪. ਯਤ੍ਥ ਨ ਸਞ੍ਞਾ, ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਸਞ੍ਞਾ ਸਮ੍ਮੋਹੋ’’ਤਿ, ਅਸਞ੍ਞਭਾਵੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਮੋਹਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਯਾਤਿ ਬਹੁਲਂ ਵਚਨਤੋ ਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਯਸਦ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਇਧ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ, ਵਿਜਾਨਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਮਾਣੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਸਞ੍ਞਾਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਿਕਪ੍ਪਭਾਵਤੋ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਸਞ੍ਞਾਪਵਤ੍ਤਿਸਮੇਨ ਭਾਵਨਾਭਿਨੀਹਾਰੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਉਪਸਮ੍ਪਦਨ੍ਤਿ ਯੇ ਸਞ੍ਞਾਯ, ਅਸਞ੍ਞਿਭਾਵੇ ਚ ਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਾਪਿ ਰੂਪਜ੍ਝਾਨਪਟਿਲਾਭਮਤ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਾਦਨਂ ਪਟਿਲਾਭਂ ਅਧਿਗਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਸਨਂ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ ਅਨੁਪਾਯਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਨਾਸੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦਿਸਸਮਾਪਜ੍ਜਨਪੁਬ੍ਬਕਂ ਪਰਿਵੁਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਤੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ ਤੇਪਿ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਅਵਸੇਸਾਤਿ ਇਤੋ ਪਰਂ ਸੁਖੁਮਭਾਵੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸੁਖੁਮਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਸੇਸਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸੁਖੁਮਭਾਵਂ ਪਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ, ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਤਾਦਿਸਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਤੋ. ਸਙ੍ਖਤਂ ਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਭੁਯ੍ਯ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤਤ੍ਤਾ.
੨੫. ‘‘ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਤੋ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਂ ਵਿਨਾਸਂ ਵਿਭਵਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫) ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਬੁਦ੍ਧਿਯਂ ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਤਤ੍ਰਾ’’ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਸਤ੍ਤਸੁ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੇਸੁ ਭੁਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਦ੍ਧਂ ਸਰਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਂ ਗਤਂ ਸਰਨ੍ਤਾਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਉਦ੍ਧਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਰਨ੍ਤਾਤਿ ਯਤ੍ਥ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਜਾਨਨ੍ਤਾ. ਆਸਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਆਸੀਸਨਂ. ਪੇਚ੍ਚਾਤਿ ਪਰਲੋਕੇ. ਵਾਣਿਜੂਪਮਾ ਵਿਯਾਤਿ ਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਫਲਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਭਯਾਤਿ ਸਨ੍ਤੋ ਕਾਯੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾਯੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ, ਤਤੋ ਭਾਯਨੇਨ. ਮਾ ਖੀਯਿ ਮਾ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਮਾ ਓਸੀਦਿ ਮਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਭਸ੍ਸਿ. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਆਕਾਸਂ ਮਾ ਉਨ੍ਦ੍ਰਿਯਿ ਮਾ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿ. ਗਦ੍ਦੁਲੇਨ ਬਦ੍ਧੋ ਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧੋ. ਦਲ਼੍ਹਥਮ੍ਭੋ ਵਿਯ ਖੀਲੋ ਵਿਯ ਚ ਸਕ੍ਕਾਯੋ ਦੁਮ੍ਮੋਚਨੀਯਤੋ. ਸਾ ਵਿਯ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਦਣ੍ਡਕੋ ਵਿਯ ਦਿਟ੍ਠਿ ਛੇਦਨਕਰਣਾਯ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਕਰਣਤੋ. ਰਜ੍ਜੁ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾ ਬਨ੍ਧਨਤੋ ਚ, ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਨਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਵਤੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਦਣ੍ਡਕੇ ਪਵੇਸਿਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਰਜ੍ਜੁਯਾ’’ਤਿ.
੨੬. ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ (ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਵਾਦਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਤਿ) ਉਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚੇਵ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯਥੁਦ੍ਦੇਸਂ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਇਮਾਨੇਵ ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਆਯਤਨਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਮਾਨੇਵ ਪਞ੍ਚ ਕਾਰਣਾਨੀ’’ਤਿ. ਸਞ੍ਞੀਆਦਿਵਸੇਨ ਤੀਣਿ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਾਜਿਤਾਨਿ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਕੁਹਿਂ ਪਵਿਟ੍ਠਂ? ਸਰੂਪਤੋ ਅਭਾਜਿਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾਭਾਜਿਤੇਸੁ ਵਾਦੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਪਨ ਸਰੂਪਤੋ ਗਹਿਤਮੇਵ, ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵਾ ਪਨੇਕੇ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਇਤਰੋ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਕਤ੍ਤ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ ਯਥਾਸੁਖਞ੍ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਠਮੋ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦੋ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧੋ, ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ.
੨੭. ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਅਤੀਤਂ ਖਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਧਮ੍ਮਵਿਸਯਾ ਕਪ੍ਪਨਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤੀਤਕਾਲਵਾਚਕੋ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋ, ਰੂਪਾਦਿਖਨ੍ਧਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਕਪ੍ਪਨਾਵਤ੍ਥੁ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਨ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਚ ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਚਕੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਯਨਾਭਿਨਿਵਿਸਾਨਂ ਸਮਤ੍ਥਨਂ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਂ ਵਦਤਿ. ਸੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਪਰਨ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹਿਤੋ ਅਹਂਮਾਨੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਲੋਕੋਤਿ ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਾਨਿ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕਾ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਂ ਤਂ ਗਹਣਵਿਸੇਸਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਦਾਭਾਵੇਨ ਸਸ੍ਸਤੋ. ਅਮਰੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਮਰਣਾਭਾਵੇਨ ਅਮਰੋ, ਉਪ੍ਪਾਦਾਭਾਵੇਨ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਵਤ੍ਤਨਤੋ ਨਿਚ੍ਚੋ, ਥਿਰਟ੍ਠੇਨ ਵਿਕਾਰਾਭਾਵੇਨ ਧੁਵੋ, ਯਥਾਹਾਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਾਲ਼ੀਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦-੧੩੧) ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਰੂਪਵਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਾਯ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦-੧੩੧) ਪਨ ਪਞ੍ਚਦਸਵਿਧਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧੇ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਞਂ – ‘‘ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਥਾ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਞੇ ‘‘ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾ ‘‘ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੋ…ਪੇ… ਧੁਵੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ; ਏਵਂ ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਅਧੁਵੋ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਨ ਹੋਤਿ ਪਰਂ ਮਰਣਾ; ਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਨੇਵਨਿਚ੍ਚੋ ਨਾਨਿਚ੍ਚੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਮਤ੍ਥਂ ਅਤਿਦਿਸਤਿ.
ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾਤਿ ਲਾਭੀਵਸੇਨ ਤਯੋ, ਤਕ੍ਕੀਵਸੇਨ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਞਾਣਲਾਭੀ ਤਿਤ੍ਥਿਯੋ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਮਪਞ੍ਞੋ ਦਸ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਚਤ੍ਤਾਰੀਸ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ. ਤਕ੍ਕੀ ਪਨ ਤਕ੍ਕਪਰਿਯਾਹਤਂ ਵੀਮਂਸਾਨੁਚਰਿਤਂ ਸਯਂਪਟਿਭਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਲਾਭੀਵਸੇਨ ਤਯੋ, ਤਕ੍ਕੀਵਸੇਨ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਚ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਵਾਦੋ ਵਿਯ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ ਕਸ੍ਮਾ ਦੁਵਿਧੇਨ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ ਚੇ? ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ, ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵਾਦੇ ਅਯਮਯੁਤ੍ਤਤਾਵਿਭਾਵਨਾ – ਯਦਿ ਹਿ ਪਰੇਨ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤੋ ਅਤ੍ਤਾ, ਲੋਕੋ ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੋ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰਤਾਯ ਪੁਰਿਮਰੂਪਾਵਿਜਹਨਤੋ ਕਸ੍ਸਚਿ ਵਿਸੇਸਾਧਾਨਸ੍ਸ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਅਹਿਤਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਹਿਤੇ ਚ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਂ ਉਪਦੇਸੋ ਏਵ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨੋ ਸਿਯਾ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ. ਕਥਂ ਵਾ ਸੋ ਉਪਦੇਸੋ ਪਵਤ੍ਤੀਯਤਿ ਵਿਕਾਰਾਭਾਵਤੋ; ਏਵਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜਟਾਕਾਸਸ੍ਸ ਵਿਯ ਦਾਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਹਿਂਸਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਚ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ; ਤਥਾ ਸੁਖਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਭਵਨਨਿਬਨ੍ਧੋ ਏਵ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧਾਭਾਵਤੋ, ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਕੁਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਅਥ ਪਨ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਚ, ਯਸ੍ਸ ਵਸੇਨਾਯਂ ਕਿਰਿਯਾਦਿਵੋਹਾਰੋਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਰੂਪਾਵਿਜਹਨੇਨ ਅਵਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤੁਂ; ਤੇ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵਤ੍ਥਾਭੂਤਾ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਵਾ ਸਿਯੁਂ ਅਨਞ੍ਞੇ ਵਾ, ਯਦਿ ਅਞ੍ਞੇ, ਨ ਤਾਹਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਹਿਪਿ ਕੋਚਿ ਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯੋ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਚਵਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚਾਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਵਤ੍ਥੋ ਏਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸੋ, ਕਿਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਕਪ੍ਪਨਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਥਕਾ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਅਨਞ੍ਞੇ, ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਵਨ੍ਤੀਹਿ ਅਵਤ੍ਥਾਹਿ ਅਨਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਤਾਸਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਸਮ੍ਭਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਤਾਵਕਾਸੋ. ਤਾਸਮ੍ਪਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਯ ਨਿਚ੍ਚਤਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਵਿਮੋਕ੍ਖਾਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵਾਤਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ; ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਕੋਚਿ ਵਾਦੀ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਯੁਤ੍ਤਿਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ; ਯੁਤ੍ਤਿਰਹਿਤਞ੍ਚ ਵਚਨਂ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਮਾਰਾਧੇਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਛਡ੍ਡਿਤੋ ਏਵਾਯਂ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋਤਿ.
ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤੇ ਸਰੂਪਮਤ੍ਤਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਏਵ, ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵੇ ਜਨਾ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਲਾਭੀ ਚ ਅਲਾਭੀ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਲਾਭੀ ਨਾਮ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਲਾਭੀ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਰਹਤੋ ਚੁਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ. ਯੋ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾਭਾਵੇਨ ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਕਰਣੇਨ ਵਾ ਉਪਪਾਤਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਲਾਭੀ – ‘‘ਕੋ ਪਰਲੋਕਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਤ੍ਤਕੋ ਜੀਵਵਿਸਯੋ, ਯਾਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧੀਤੁਯਾ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਣ੍ਹਨਕਰਾਜਾ ਵਿਯ ਕਾਮਸੁਖਗਿਦ੍ਧਤਾਯ ਵਾ, ‘‘ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਪਣ੍ਣਾਨਿ ਰੁਕ੍ਖਤੋ ਪਤਿਤਾਨਿ ਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਮਰਣਮੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਜਲਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕੂਪਮਾ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਕ੍ਕਮਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਰੂਪਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਅਰੂਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਵਾਦੇਸੁ ‘‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ; ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਾਦਾਨਂ, ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੁਤ੍ਥਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਵਾਦੇਸੁ, ‘‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਰੂਪੀਨਂ ਕਾਯੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਰੂਪਭਵੇ ਪਵਤ੍ਤਵੋਹਾਰੇਨੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋ ਅਰੂਪਭਵੇਪਿ ਕਾਯਵੋਹਾਰਮਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੇਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਤਥੇਵ ਭਗਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸੀਤਿ. ਅਰੂਪਕਾਯਭਾਵਤੋ ਵਾ ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮਸਮੂਹਭੂਤੇ ਅਰੂਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵਾਦਿਨਿਰਵਸੇਸਵਿਭਵਪਤਿਟ੍ਠਾਪਕਾਨਂ ਦੁਤਿਯਵਾਦਾਦੀਨਂ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਭਾਵੋ ਅਨਾਗਤਦ੍ਧਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਾਦਾਨਂ; ਨ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕ-ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤ-ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵ-ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਤਿਟ੍ਠਾਪਕਸ੍ਸ ਪਠਮਵਾਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਯਥਾ ਹਿ ਦੁਤਿਯਾਦਿਵਾਦਾਨਂ, ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਵਾਦਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰਭਵੋਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਨਤੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਤਾ, ਤਥਾ ਚ ‘‘ਨੋ ਚ ਖੋ, ਭੋ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਾ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸਮ੍ਮਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਅਨਾਗਤਸ੍ਸੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵਸਮੁਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਪਠਮਵਾਦਸ੍ਸਪਿ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਆਗਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਦੇਸਨਾ ਗਤਾ. ਏਤੇ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਦੇਸਨਾ ਗਤਾ. ਏਤੇ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਜਲਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕੂਪਮਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਿ.
ਇਧਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ. ਇਧੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵਾਦਿਕੇ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਵਿਨਟ੍ਠਵਿਨਾਸਵਸੇਨ. ਏਵਂ ਅਨਾਗਤੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਪਰਾਨਂ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਨਂ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਗਹਣਂ; ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਪਨ ਆਗਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਇਧੇਵ ਉਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਪਰਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਗਹਣਂ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਪਨ ਇਦਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਆਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਚ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ. ਸੋ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕ-ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਕ-ਮਨੋਪਦੋਸਿਕਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਇਧਾਗਤਾਨਂ ਤਕ੍ਕਿਨੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਤੇਹਿ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇਨ ਗਯ੍ਹਮਾਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਮਤਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਸਸ੍ਸਤਾਭਿਮਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਮੇਵਾਤਿ ਲਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੯) ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਨੋਤਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਾ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਯਸ੍ਸ ਭਾਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਭਾਵਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ; ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਿਚ੍ਚਧੁਵਾਦਿਭਾਵੋ ਅਨੁਮ੍ਮਤ੍ਤਕੇਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਏਤੇਨ, ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਧੁਵਤਾਯੁਤ੍ਤਭਾਵਾ ਸਿਯਾ ਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਿਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਵਾਦਸ੍ਸ ਅਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵਿਭਾਵਿਤਾ ਹੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੩੮) ਅਯੁਤ੍ਤਤਾਵਿਭਾਵਨਾ – ਯਦਿ, ‘‘ਯੇਨ ਸਭਾਵੇਨ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਸਭਾਵੇਨ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਸਿਯਾ ਅਨੇਕਨ੍ਤਵਾਦੋ; ਅਥ ਅਞ੍ਞੇਨ, ਸਿਯਾ ਨ ਅਨੇਕਨ੍ਤਵਾਦੋ; ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਦੇਸਨ੍ਤਰਾਦਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਵੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਵਤ੍ਤੁਂ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਲੋਕਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਵਿਵਾਦਾਭਾਵਤੋ. ਯੇ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ – ‘‘ਯਥਾ ਸੁਵਣ੍ਣਘਟੇ ਮਕੁਟੇ ਕਤੇ ਘਟਭਾਵੋ ਨਸ੍ਸਤਿ, ਮਕੁਟਭਾਵੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੁਵਣ੍ਣਭਾਵੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿਯੇਵ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਭਾਵਾਨਂ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਨਸ੍ਸਤਿ, ਕੋਚਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਭਾਵੋ ਪਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ. ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ – ਕਿਂ ਤਂ ਸੁਵਣ੍ਣਂ, ਯਂ ਘਟੇ ਮਕੁਟੇ ਚ ਅਵਟ੍ਠਿਤਂ? ਯਦਿ ਰੂਪਾਦਿ, ਸੋ ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਅਥ ਰੂਪਾਦਿਸਮੂਹੋ, ਸਮੂਹੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਮੁਤਿਮਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਤਾ ਨਤ੍ਥਿਤਾ ਨਿਚ੍ਚਤਾ ਵਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨਤੋਤਿ ਅਨੇਕਨ੍ਤਵਾਦੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਧਮ੍ਮਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਵਾ ਸਿਯੁਂ ਅਨਞ੍ਞੇ ਵਾ. ਯਦਿ ਅਞ੍ਞੇ, ਨ ਤੇਸਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਧਮ੍ਮੀ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਰੂਪੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤਿ; ਕਿਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਕਪ੍ਪਨਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਥਿਕਾ ਸਿਯਾ ਧਮ੍ਮਿਨੋ ਨਿਚ੍ਚਾਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਅਸਿਜ੍ਝਨਤੋ ਅਥ ਅਨਞ੍ਞੇ; ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਵਨ੍ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਿਨੋ ਤੇਸਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਤਾਵਕਾਸੋ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਿਨੋ ਵਿਯ ਨਿਚ੍ਚਤਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ. ਅਪਿਚ ਨਿਚ੍ਚਾਨਿਚ੍ਚਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਪਟਿਜਾਨਨਤੋ ਯਥਾ ਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਰੂਪਂ, ਯਥਾ ਵਾ ਦੀਪਾਦਯੋ. ਨ ਹਿ ਦੀਪਾਦੀਨਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਸਭਾਵਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਾਨਿਚ੍ਚਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸਭਾਵਤਾ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਜੀਵਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਰੂਪਂ ਵਿਯਾਤਿ ਏਵਂ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸੇਸਭਙ੍ਗਾਨਮ੍ਪਿ ਅਸਮ੍ਭਵੋਯੇਵਾਤਿ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਵਾਦਸ੍ਸ ਅਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ, ‘‘ਇਸ੍ਸਰੋ ਨਿਚ੍ਚੋ, ਅਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਾ ਸਤ੍ਤੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ; ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਇਸ੍ਸਰਵਾਦਾਦਯੋ. ‘‘ਪਰਮਾਣਵੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ, ਦ੍ਵਿਅਣੁਕਾਦਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ; ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਕਣਾਦਵਾਦਾਦਯੋ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਏਕਚ੍ਚੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਾ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਸਸ੍ਸਤਾ’’ਤਿ; ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾਦੇ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਸਸ੍ਸਤਤਾਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਾਵਬੋਧੋ ਏਵ, ਤਯਿਦਂ ਕਥਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ, ਕੋ ਏਵਮਾਹ – ‘‘ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਸਸ੍ਸਤਭਾਵਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਅਸਸ੍ਸਤੇਸੁਯੇਵ ਪਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਇਧ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਂ; ਤੇਨ ਪਨ ਏਕਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਸਸ੍ਸਤਭਾਵਾਵਬੋਧੋ ਵਿਦੂਸਿਤੋ ਸਂਸਟ੍ਠਭਾਵਤੋ; ਵਿਸਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋ ਸਕਿਚ੍ਚਕਾਰਣਾਸਮਤ੍ਤਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਪਕ੍ਖੇ ਠਪੇਤਬ੍ਬਤਂ ਨਾਰਹਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇਨ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਆਦਯੋ ਸਮਾਰੋਪਿਤਜੀਵਸਭਾਵਾ ਏਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿ ਕੇਹਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਵਬੋਧਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਭਾਵੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੯) – ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਤਿ ਵਾ…ਪੇ… ਕਾਯੋਤਿ ਵਾ ਅਯਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਾਯ ਚ ਧਾਤੁਯਾ ਵਸੇਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਏਕਚ੍ਚੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਾ; ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਸਸ੍ਸਤਾਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੋਪਿ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਾ ਚੋਦਨਾ ਅਨੋਕਾਸਾ ਹੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਧਮ੍ਮਸਭਾਵਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ.
ਨ ਮਰਤੀਤਿ ਅਮਰਾ. ਕਾ ਸਾ? ‘‘ਏਵਨ੍ਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੬੨) ਨਯੇਨ ਪਰਿਯਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਵਾਚਾ ਚ, ਅਮਰਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾਚਾਯ ਵਿਵਿਧੋ ਖੇਪੋਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਮਰਾਤਿ ਏਕਾ ਮਚ੍ਛਜਾਤਿ, ਸਾ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਨਿਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਦਕੇ ਸਨ੍ਧਾਵਮਾਨਾ ਗਾਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਾਦੋ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ, ਗਾਹਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੋ ਏਵ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਵਾਦੋ ਮੁਸਾਵਾਦਅਨੁਯੋਗਛਨ੍ਦਰਾਗਮੋਹਹੇਤੁਕਤਾਯ ਚਤੁਧਾ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੬੫-੬੬) ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਪਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕੋ ਕੁਸਲਾਦਿਕੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਲੋਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਨਿ ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਵਬੁਜ੍ਝਮਾਨੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਕ੍ਖੇਪਨਮਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਭਾਵੋ. ਨ ਹਿ ਅਵਤ੍ਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪੁਚ੍ਛਿਤਮਤ੍ਥਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖੇਪਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਕ੍ਖੇਪਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਤਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ, ਅਥ ਖੋ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸੇਨ. ਸਸ੍ਸਤਵਸੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠੋਯੇਵ ਹਿ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਤਾਯ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਪਰਲੋਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਨਿ ਚ, ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਰਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਿਭਯੇਨ ਚ ਵਿਕ੍ਖੇਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ਵਾਦਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਗਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਾਨਂ, ਤਬ੍ਬਿਪਾਕਾਨਞ੍ਚ ਅਨਵਬੋਧੇਨ, ਅਸਦ੍ਦਹਨੇਨ ਚ, ‘‘ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਕ੍ਖੇਪਕਰਣਂਯੇਵ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਨ੍ਦਰਞ੍ਚਾ’’ਤਿ, ਖਨ੍ਤਿਂ ਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਸੁਂਯੇਵੇਕਾ ਏਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਪਰਿਯਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚੇਵ ਵਾਚਾ ਚਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੬੧). ਕਥਂ ਪਨਸ੍ਸਾ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਗਹੋ? ਉਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਅਨਭਿਨਿਵੇਸਤੋ. ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਵੇਦੀ ਵਿਵਾਦਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ; ‘ਏਵਮੇਵ’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਨਿਜ੍ਝਾਨਨਾ ਅਨਾਦਿਕਾਲਿਕਾ ਲੋਕੇ’’ਤਿ ਗਾਹਵਸੇਨ ਸਸ੍ਸਤਲੇਸੋਪੇਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ.
ਅਮਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਭਾਵੋ ਓਸਾਨਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤੋ, ਮਰਿਯਾਦੋ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨ੍ਤਵਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਪਰਿਯਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਦੁਤਿਯਵਾਦੋ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾਦੋ. ਤਤਿਯਵਾਦੋ ‘‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਚ ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਚਾ’’ਤਿ ਵਾਦੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੋ ‘‘ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ ਨਾਨਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ ਵਾਦੋ. ਏਤੇ ਏਵ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਦਿਨੋ ਸਨ੍ਧਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੫੩) – ‘‘ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਚਤੂਹਿ ਵਤ੍ਥੂਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੫੩) ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਤ੍ਤਞ੍ਚ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤਦੁਭਯਪਟਿਸੇਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਕਥਮਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਤਦੁਭਯਪਟਿਸੇਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸੇਧਵਾਦੋਪਿ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਵਿਸਯੋ ਏਵ ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਪਰੇ ਆਹੁ – ‘‘ਯਥਾ ਤਤਿਯਵਾਦੇ ਸਮ੍ਭੇਦਵਸੇਨ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾ ਅਨਨ੍ਤਤਾ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਤਕ੍ਕੀਵਾਦੇਪਿ ਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਉਭਯਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਟਿਸੇਧੇਨ ਉਭਯਞ੍ਞੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਥਂ? ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ਹਿ ਅਨਨ੍ਤਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਨਨ੍ਤਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ਚ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾ, ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਤਤਿਯਵਾਦਭਾਵੋ ਕਾਲਭੇਦਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਲੋਕਸਞ੍ਞਿਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਝਾਯੀਹਿ ਅਧਿਗਤਵਿਸੇਸੇਹਿ ਅਨਨ੍ਤੋ ਕਦਾਚਿ ਸਕ੍ਖਿ ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਨੁਸੁਯ੍ਯਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤੇਹਿ ਏਵ ਕਦਾਚਿ ਅਨ੍ਤਵਾ ਸਕ੍ਖਿ ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਨੁਸੁਯ੍ਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਸ੍ਸੁਤਿਤਕ੍ਕੀਵਸੇਨ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਸ੍ਸਰਤਕ੍ਕਿਆਦੀਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਕ੍ਕਿਕੋ ਅਵਡ੍ਢਿਤਭਾਵਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਡ੍ਢਿਤਭਾਵਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਿਤਕਾਲਵਸੇਨ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਾਰਿਤਾਯ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦਿਮਤ੍ਤੇ ਠਤ੍ਵਾ – ‘‘ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਾਲਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਨਾਨਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਨ ਪਨ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਨਨ੍ਤਤਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮਭਾਵੇਨ ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀ’’ਤਿ, ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਏਤਂ ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਿਕ੍ਖੇਪਪਕ੍ਖਂਯੇਵ ਭਜੇਯ੍ਯ ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੋ. ਨ ਹਿ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਨਨ੍ਤਤਾਤਦੁਭਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਕ੍ਕੀਵਾਦੀ ਚ ਯੁਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਕੋ, ਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਚ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਚਤੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਗਤਸਞ੍ਞੀਚਤੁਕ੍ਕਂ.
ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਸੁਖੀ. ਤਂ ਪਨਸ੍ਸ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਵੋਮਿਸ੍ਸਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਰਨ੍ਤਰਸੁਖੀ’’ਤਿ. ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਮੇਵਾਤਿ ਇਦਂ ਸੁਖਬਹੁਲਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤੀਤਾਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਜਾਤੀਸੂਤਿ ਇਦਂ ਤਤੋ ਪਰਂ ਜਾਤਿਸ੍ਸਰਞਾਣੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਾਦਿਸਮੇਵਾਤਿ ਸੁਖਸਮਙ੍ਗਿਮੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ. ‘‘ਏਵਂ ਸੁਖਸਮਙ੍ਗੀ’’ਤਿ ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਮ੍ਪਿ ਇਧ ਵਿਯ ਦੁਕ੍ਖਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ.
ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ਲਾਭੀਨਂ ਤਕ੍ਕੀਨਮ੍ਪਿ. ਤਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਦਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਨਾਮ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਅਨੁਲ਼ਾਰਂ ਅਵਿਭੂਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਕਾਰਣਭੂਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਿਕਂ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾਬਹੁਲਸ੍ਸ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾਪਤ੍ਤਮੇਵ ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਾਤਿ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਾਦੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਸਮੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਿਕਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੨੮. ਦਿਟ੍ਠੁਦ੍ਧਾਰਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਦੁਦ੍ਧਰਣਂ. ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂਯੇਵ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਵ ਞਾਣਂ. ਤਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਵਿਯ ਦੋਸਾਪਗਮੇਨ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਗਮੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਵਿਗਮਤੋ ਸਪ੍ਪਭਾਸਮੁਜ੍ਜਲਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਪਰਿਯੋਦਾਤਨ੍ਤਿ ਪਭਸ੍ਸਰ’’ਨ੍ਤਿ ਬਾਹਿਰਸਮਯਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਝਾਨਸ੍ਸ ਸਮਿਜ੍ਝਨਤੋ. ਮਯਮਿਦਂ ਜਾਨਾਮਾਤਿ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞਾਣਭਾਗਮੇਵ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਏਵ ਯਥਾਗਹਿਤਂ ਗਾਹਂ ਸਨ੍ਧਾਯ – ‘‘ਮਯਮਿਦਂ ਅਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਥ ਜਾਨਾਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਞਾਣਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਓਤਾਰੇਨ੍ਤਿਯੇਵ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸੇਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਨ ਤਂ ਞਾਣਂ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮੇਤਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ? ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿਆਦਿਨਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਦਪਿ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਯਂ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ ਞਾਣਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ – ‘‘ਜਾਨਨਮਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਞਾਣਭਾਗਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵ ਲਾਭਿਨੋ ਇਤਰਸ੍ਸ ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਤੋ. ਅਨੁਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ. ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ ਨ ਉਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਨੁਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ, ਤਤੋ. ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਤੋਤਿ ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਏਤੇਨ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨੇਵ ਉਪਾਦਾਨਮਾਹ. ਯਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ ਆਗਤਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਇਧ ਕਥਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤੇਨ ਏਕਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਰੂਪਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾ ਸਕ੍ਕਾਯਂਯੇਵ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਇਧ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਆਗਤਾ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਂ ਕਥਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ ਤਤ੍ਥ ਆਗਤਾਨਂ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਇਧਾਗਤਤ੍ਤਾ. ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਪੁਬ੍ਬਕੋ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛੇਦੋ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ.
੩੦. ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੁਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਪਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ’’ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਅਪ੍ਪਹੀਨਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਉਪਾਦਿਯਨਜੋਤਨਤੋ. ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨਾਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਨਿਰੋਧਾ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਪਰਿਹੀਨਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਚ ਤਤਿਯਂ ਪਟਿਲੋਮਨਯੇਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਵਿਵੇਕਾ ਪੀਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ, ‘‘ਨਿਰਾਮਿਸਸੁਖਸ੍ਸਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਵੁਟ੍ਠਾਨਨਿਰੋਧਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹੀਨਜ੍ਝਾਨਪਰਿਯਾਦਾਨਕਦੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨੀਵਰਣਸਹਗਤਦੋਮਨਸ੍ਸਮਾਹ. ਤਞ੍ਹਿ ਝਾਨਪਰਿਯਾਦਾਨਕਰਂ. ਕਮ੍ਮਨੀਯਭਾਵੋਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਪਜ੍ਜਨਭਾਵੇ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਮਭਾਵੋ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਵਿਧੁਰਤ੍ਤਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਵਿਯਾਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਵਿਵੇਕਾ ਪੀਤੀ’’ਤਿ ਪੁਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪੀਤਿ ਝਾਨਦ੍ਵਯਪੀਤਿ. ਯਂ ਠਾਨਂ ਛਾਯਾ ਜਹਤੀਤਿ ਯਂ ਪਦੇਸਂ ਆਤਪੇਨ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਮਾਨਂ ਛਾਯਾ ਜਹਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਤਪੇ ਛਾਯਾਤਿ ਪਦੇਸੇਨ ਆਤਪਸਞ੍ਞਿਤਾਨਂ ਭੂਤਸਙ੍ਖਤਾਨਂ ਪਹਾਨਟ੍ਠਾਨਮਾਹ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ’’ਤਿਆਦਿ.
੩੧. ਨਿਰਾਮਿਸਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸੁਖਂ ਦੂਰਸਮੁਸ੍ਸਾਰਿਤਕਾਮਾਮਿਸਤ੍ਤਾ.
੩੨. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਨ੍ਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵੇਦਨਂ, ਨ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਂ.
੩੩. ਨਿਗ੍ਗਹਣੋਤਿ ਮਮਂਕਾਰਭਾਵੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਅਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਅਵਿਲੋਮਵਸੇਨ ਏਕਨ੍ਤਿਕੁਪਾਯਤਾਯ ਸਪ੍ਪਾਯਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਪਕਾਰਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮਥਭਾਵਨਾਯ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਯਾ ਅਸੁਕ੍ਖਾਪਿਤਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਜਾਤਂ? ਨ ਜਾਯਤੇ ਵਾਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਕੇ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ਅਗ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਗਾਹੇਨ ਅਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ. ਯਤ੍ਥ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾਗਾਹੋ ਵਿਮੋਚਿਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਗ੍ਗਾਹਾ ਸੁਕ੍ਖਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਦੇਕਟ੍ਠਭਾਵਤੋ. ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵ ਆਸਨ੍ਨੇ, ਨ ਦੂਰੇ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਉਪਕਾਰਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਚ ਸਨ੍ਤੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿਆਦਿਕਾ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਅਧਿਮਾਨਪਕ੍ਖੇ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਭਿਵਦਤੀਤਿ ਅਭਿਮਾਨੇਨ ਉਪਵਦਤੀ’’ਤਿ. ਇਦਮੇਵ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸਪਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨੇ ਸਤਿ ਸੇਸਉਪਾਦਾਨਸਮ੍ਭਵੋ ਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਤਦੇਵ ਉਦ੍ਧਟਂ.
ਸੇ ਆਯਤਨੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੇਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ. ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ.
ਨ ਗਾਧਤੀਤਿ ਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਤੋਤਿ ਅਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾ. ਸਰਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਙ੍ਖਾਰਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਕਦੇਸਭੂਤਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ.
ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤੋ ਏਵ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਅਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਂ. ਅਨਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਂ, ਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਤੋ ਪਭਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਾਭਾਵਤੋ ਚ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਭਸ੍ਸਰਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਤੋ ਪਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ, ਸਬ੍ਬਤੋ ਪਤਤਿਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤ੍ਤਾਰੀਸਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥੇਹਿ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪਵਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਅਮਤਸਰਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਾ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਅਨੁਪਾਦਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੋ. ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਪਞ੍ਚਤ੍ਤਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.
੩. ਕਿਨ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੪. ਭਵੋਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤੋ. ਅਭਵੋਤਿ ਮਹਨ੍ਤੋ. ਵੁਦ੍ਧਿਅਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਅ-ਕਾਰੋ, ‘‘ਸਂਵਰਾਸਂਵਰੋ, ਫਲਾਫਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਵਾਭਵਹੇਤੂਤਿ ਖੁਦ੍ਦਕਸ੍ਸ ਮਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਭਵਸ੍ਸ ਹੇਤੁ, ਤਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਮਾਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਸੁਖਂ ਵੇਦਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿ.
੩੫. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮੇ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਵਿਵਾਦੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਵ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ. ਲੋਕਿਯਾਪਿ ਹਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਯਾਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ‘‘ਇਮੇਸੁ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਾਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਭੇਦੋ ਹੋਤਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਕਾਯਾਦਯੋ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ, ਸਤਿਯੇਵ ਪਨ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਨਾਨਂ ਭੇਦਂ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਇਮਾਯਪਿ ਯੁਤ੍ਤਿਯਾ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ – ‘‘ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਪਦੇਹਿ ਚ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਅਞ੍ਞਤੋ, ਭੂਤਤੋ ਅਪਗਤਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਿਚ੍ਛਾ ਰੋਪਿਤਭਾਵੋਤਿ ਅਯਾਥਾਵਤੋ ਠਪਿਤਭਾਵੋ. ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਕਾਰਣਮੇਵਾਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਬੁਜ੍ਝਨਹੇਤੁਤਾਯ.
੩੭. ਇਧ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤਿਯੇਵ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਮੇਤਿ ਨਾਮ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਨਾਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਭੇਦੇਨ ਵਚਨਭੇਦੇਨ ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੋਤਿ ਵਾ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾ ਰੋਪੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਅਣੁਮਤ੍ਤਂ ਸਲ੍ਲਹੁਕਂ, ਨ ਗਰੁਤਰਂ ਅਧਨਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਧਨਿਤਂ ਘੋਸਵਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰੋਪਿਤੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਭਾਵਤੋਤਿ ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਂ ਪਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.
ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਰੋਪਨਂ ਨ ਵਿਸੇਸਨ੍ਤਰਾਯਕਰਂ ਹੋਤੀਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ, ਚਤੁਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਪਞ੍ਹਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਂ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ.
੩੮. ਅਥ ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਰੇ ਵਿਵਾਦੋ ਕਸ੍ਮਾ ਜਾਤੋ? ਯਾਵਤਾ ਨੇਸਂ ਵਚਨਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚੇਵ ਸਮੇਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਵਾਦੋਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸਮੇਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚੇਵ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚ, ਸਞ੍ਞਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਅਵਿਸੁਦ੍ਧਾ, ਤਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਸੇਨ ਵਿਵਾਦੋ ਜਾਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਹਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ, ਅਯਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੋਤਿ ਵਦਤੀਤਿ ਏਵਂ ਤੇਸਂ ਞਾਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ, ‘‘ਏਸੇਵ ਨਯੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤਿਦਿਸਤਿ.
੩੯. ਨ ਚੋਦਨਤ੍ਥਾਯ ਵੇਗਾਯਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸੀਘਂ ਸੀਘਂ ਨ ਚੋਦਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਕਚ੍ਚੋ ਕੋਧਨਭਾਵੇਨ ਏਵਂ ਪਟਿਪ੍ਫਰਿ, ਤਸ੍ਮਾ. ਅਨਾਦਾਨਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਆਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਅਨਭਿਨਿਵਿਸਨਤੋ ਅਨਾਦਾਨਦਿਟ੍ਠੀ ਅਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਾਹੀ. ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਵਿਯਾਤਿ ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਵਿਯ.
ਉਪਘਾਤੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਘਾਤੋ ਫਰਸੁਪਘਾਤੋ ਵਿਯ. ਵਣਘਟ੍ਟਿਤਸ੍ਸ ਵਿਯਾਤਿ ਵਣੇ ਘਟ੍ਟਿਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਦ੍ਵੇ ਵਾਰੇ ਵਤ੍ਵਾਪਿ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤੀਤਿ ਸੁਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੀ ਏਵਂ ਪਗੇਵ ਚੋਦਿਤਮਤ੍ਤੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਿ ਚੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਥਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਕਿਲਮਥੋ. ਏਵਰੂਪੋਤਿ ਸਹਸਾ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੇਨ ਚੋਦਕਸ੍ਸ ਵਿਹੇਸਾਵਾਦੋ ਹੁਤ੍ਵਾਪਿ ਅਕ੍ਕੋਧਨਾਦਿਸਭਾਵੋ.
ਉਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਸਕੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਣਾ. ਉਪੇਕ੍ਖਂ ਅਤਿਮਞ੍ਞਤਿ ਨਾਮ ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਚਾਰਸ੍ਸ ਅਨਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਣਤੋ.
੪੦. ਵਚਨਸਞ੍ਚਾਰੋਤਿ ਪੇਸੁਞ੍ਞਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞਥਾਵਚਨੁਪਸਂਹਾਰੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਪਲ਼ਾਸੋਤਿ ਯੁਗਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧਿ. ਸਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਰਾਧਨਿਯਭਾਵੋ ਸਤ੍ਥੁਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਰਾਧਕਭਾਵੋ. ਕਲਹੋਤਿ ਅਧਿਕਰਣੁਪ੍ਪਾਦਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਭਣ੍ਡਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ.
ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇਨ. ਤਮੇਵ ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ – ‘‘ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਾਰਣੀਯਧਮ੍ਮੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਾਨੁਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਯਥਾ ਵਿਵਾਦਾਪਨ੍ਨਾ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਦੇਵ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਨੁਧਮ੍ਮੋਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਅਨੁਪਵਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਤਦੇਵ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. ਕੋਚੀਤਿ ਯੋ ਕੋਚਿ. ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਸਕਾਰਣੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੋ ਅਯਂ ਕਿਂ ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਞ੍ਞੋ’’ਤਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਟਿਪਨ੍ਨਭਿਕ੍ਖੁਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਨ ਕੇਨਚਿ ਗਰਹਣੀਯਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਕਿਨ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.
੪. ਸਾਮਗਾਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੪੧. ਦ੍ਵੇਧਿਕਜਾਤਾਤਿ ਜਾਤਦ੍ਵੇਧਿਕਾ ਸਞ੍ਜਾਤਭੇਦਾ. ਦ੍ਵੇਜ੍ਝਜਾਤਾਤਿ ਦੁਵਿਧਭਾਵਂ ਪਤ੍ਤਾ. ਭਣ੍ਡਨ੍ਤਿ ਪਰਿਭਾਸਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਭਣ੍ਡਨਂ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਤਾ. ਤਨ੍ਤਿ ਭਣ੍ਡਨਂ. ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਨ੍ਤਿ ਪਾਵਚਨਂ. ਵਿਤੁਜ੍ਜਨ੍ਤਾ ਮੁਖਸਤ੍ਤੀਹਿ. ਸਹਿਤਂ ਮੇਤਿ ਮਯ੍ਹਂ ਵਚਨਂ ਸਹਿਤਂ ਸਿਲਿਟ੍ਠਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਅਤ੍ਥਯੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਚਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਆਚਿਣ੍ਣਂ. ਵਿਪਰਾਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਰਾਵਤ੍ਤਿਤਂ, ਪਰਾਵਤ੍ਤਂ ਦੂਸਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਚਿਰਕਾਲਵਸੇਨ…ਪੇ… ਨਿਵਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਯੇਸਮਾਨੋ ਚਰ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਚੇ ਸਕ੍ਕੋਸਿ, ਇਦਾਨਿਮੇਵ ਮਯਾ ਵੇਠਿਤਦੋਸਂ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਹਿ. ਮਰਣਮੇਵਾਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਘਾਤਵਸੇਨ ਮਰਣਮੇਵ.
ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮੇਤਿ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਿਯਾ. ਤੇ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਸਿਸ੍ਸਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕੇਸੂ’’ਤਿ. ਪੁਰਿਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪਟਿਨਿਵਤ੍ਤਨਂ ਪਟਿਵਾਨਂ, ਤਂ ਰੂਪਂ ਸਭਾਵੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਾਨਰੂਪਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਿਵਤ੍ਤਨਸਭਾਵਾ’’ਤਿ. ਕਥਨਂ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਆਚਿਕ੍ਖਨਂ. ਪਵੇਦਨਂ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਦਾਹਰਣਾਨਿ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਬੋਧਨਂ. ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਨੁਪਸਮਸਂਵਤ੍ਤਨਂ, ਤਦੇਵ ਅਨੁਪਸਮਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ. ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਥੂਪਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਭਿਨ੍ਨਥੂਪੇਤਿ ਭਿਨ੍ਨਪਤਿਟ੍ਠੇ’’ਤਿ. ਥੂਪੋਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਟ੍ਠੇਨ. ਸੋ ਨਿਗਣ੍ਠਸ੍ਸ ਸਮਯੇ ਕੇਹਿਚਿ ਅਭਿਨ੍ਨਸਮ੍ਮਤੋਪਿ ਭਿਨ੍ਨੋ ਵਿਨਟ੍ਠੋਯੇਵ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਭਿਨ੍ਨਥੂਪੋ. ਸੋ ਏਵ ਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵੋ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਾਨਂ ਪਟਿਸਰਣਂ, ਤਂ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨਥੂਪੇ ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣੇਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਆਚਰਿਯਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯਮੁਟ੍ਠਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਮਾਣਭੂਤਂ. ਨਾਨਾਨੀਹਾਰੇਨਾਤਿ ਨਾਨਾਕਾਰੇਨ. ‘‘ਵਿਵਾਦੋ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਹਿ…ਪੇ… ਅਵਿਵਾਦਕਾਰਣਂ ਕਤ੍ਵਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਭਗਵਤਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਚ ਅਵਸ੍ਸਯੋ ਚ, ‘‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ ਇਦਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਨੇ ਮਹਾਪਦੇਸਾ, ਪਞ੍ਹਬ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਚ, ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਤੇ ਅਵਸ੍ਸਾਯ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਧਰਾ ਚ ਨਿਚ੍ਛਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਮਹਾਪਦੇਸਤੋ ਵਿਨਯੇ ਕੇਨਚਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਹਬ੍ਯਾਕਰਣਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸੁਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਰੂਪੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਇਧ ਸਤ੍ਥੁ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਤੇਨੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਲ਼ਾਰਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਭਾਜਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
੪੨. ਪਟਿਪਵਿਟ੍ਠਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬਤੋ, ਸਚ੍ਚਂ ਕਾਰਿਤਬ੍ਬਤੋ ਪਾਭਤਂ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਕਥਾਪਾਭਤ’’ਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਥਾਯ ਮੂਲਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੇਸਂ ਵਸੇਨ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਤੇਯੇਵ ਅਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੋ, ਤੇਸਂ ਤਾਵ ਸੋ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੁ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਕਥਨ੍ਤਿ, ਚੋਦਨਾ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਸਂਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋਤਿ ਪਰਿਹਾਰੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਕੋਸਮ੍ਬਕਕ੍ਖਨ੍ਧਕੇ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ.
੪੩. ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਦੇਸਿਤਾਤਿ ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਤਾ. ਪਤਿਸ੍ਸਯਮਾਨਰੂਪਾਤਿ ਅਪਦਿਸ੍ਸ ਪਤਿਸ੍ਸਯਮਾਨਾ ਗਰੁਕਵਸੇਨ ਨਿਸ੍ਸਯਮਾਨਸਭਾਵਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਗਰੁਤਰਂ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਵਾਰੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨੀਤਿ, ‘‘ਆਜੀਵਹੇਤੁ ਆਜੀਵਕਾਰਣਾ’’ਤਿ, ਏਵਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਵਾਰਪਾਲ਼ਿਯਂ (ਪਰਿ. ੩੩੬) ਆਸਙ੍ਕਰਵਸੇਨ ਠਪਿਤਾਨਿ. ‘‘ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੯, ੪੨, ੪੩) ਵਿਭਙ੍ਗਪਾਠਵਸੇਨੇਵ ਹਿ ਤਾਨਿ ਭਗਵਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਅਧਿਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਨਾਮਾਤਿ, ਇਦਂ ਗੋਬਲੀਬਦ੍ਦਞਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਧਿਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਭਾਵਤੋ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਨਯੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਪ੍ਪਜਹਨਾਯ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਭਾਵੇ ਅਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨੋ. ਤਾਨੀਤਿ ਪਣੀਤਭੋਜਨਾਨਿ. ਯੋ ਕੋਚੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਵਾ. ਦੁਕ੍ਕਟਵਤ੍ਥੁਕਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਕਟਾਪਤ੍ਤਿਵਤ੍ਥੁਕਂ. ਤੇਨਾਤਿ ਸੁਪ੍ਪਜਹਨਭਾਵੇਨ ਮੂਲਾਪਤ੍ਤਿਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਅਣੁਮਤ੍ਤਤਾਯ.
ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਮਗ੍ਗਨ੍ਤਿ ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗਂ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਮਗ੍ਗਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਵਾਦੁਪ੍ਪਾਦੇ. ਓਭਾਸਞਾਣਨ੍ਤਿ ਓਭਾਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਞਾਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਸੋ ਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਿਭਾਵੇਨ ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਤਿ ਸੁਤਤ੍ਤਾ, ‘‘ਪਟ੍ਠਮਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਸਨ੍ਦਿਦ੍ਧਂ ਅਪਰਿਸਙ੍ਕਿਤਂ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ.
ਚੇਤਿਯਂ ਨ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਤਂ ਥੂਪਂ ਵਦਤਿ. ਨਿਨ੍ਦਿਯੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵੇ ਠਿਤਂ ਪਾਸਂਸਂ ਅਰਿਯਭਾਵਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਲਦ੍ਧਿਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਵੋਹਰਣਤੋ ਸਗ੍ਗੋਪਿ ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਵਾਰਿਤੋਯੇਵਾਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਯੋ ਨਿਨ੍ਦਿਯਂ ਪਸਂਸਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਯੋ ਪਸਂਸਿਯੋ;
ਵਿਚਿਨਾਤਿ ਮੁਖੇਨ ਸੋ ਕਲਿਂ, ਕਲਿਨਾ ਤੇਨ ਸੁਖਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੬੬੩; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੦-੧੮੧; ਅ. ਨਿ. ੪.੩; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੯੨);
‘‘ਖਣੇਨੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਕਥਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਕੋਹਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ; ਇਤਰੇਸੁ ਪਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਉਪ੍ਪਾਟੇਤ੍ਵਾਤਿ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ. ‘‘ਅਥ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿਆਦਿ ਸੇਸਂ ਨਾਮ. ‘‘ਅਮਤਂ ਤੇ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੬੦੦) ਵਚਨਂ ਦੁਗ੍ਗਹਿਤਂ ਗਣ੍ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਵੋ ਅਮਤਂ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਆਹ.
੪੪. ਏਵਨ੍ਤਿ ਆਕਾਰਲਕ੍ਖਣਮੇਤਂ, ਨ ਆਕਾਰਨਿਯਮਨਂ. ਤੇਨ ਇਮਿਨਾਵ ਕਾਰਣੇਨ ਚ ਯੋ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਗਰੁਸ੍ਮਿਂ ਗਰੂਤਿ ਪਵਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗਰੁਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਤਂਸਹਚਰਿਤਤ੍ਤਾ ਗਰੁ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਗਾਰਵਂ, ਗਰੁਕਰਣਂ, ਤਂ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਗਾਰਵੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਗਾਰਵਵਿਰਹਿਤੋ’’ਤਿ. ਗਰੁਸ੍ਸ ਗਾਰਵਵਸੇਨ ਪਤਿਸ੍ਸਯਨਂ ਪਤਿਸ੍ਸੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨੀਚਵੁਤ੍ਤਿਤਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸਯੋ ਅਨੀਚਵੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਯਥਾਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਅਗਾਰਵੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਏਤ੍ਥ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤੀਸੁਕਾਲੇਸੁ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਯਾਤੀਤਿਆਦਿ ਸਮੁਦਾਯਕਿਤ੍ਤਨਅਨਵਸੇਸਦਸ੍ਸਨਂ, ਅਵਯਵਤੋ ਪਨ ਅਗਾਰਵਸਿਦ੍ਧਿ ਯਥਾ ਤਂ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਮਾਦਾਨਂ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸੋ ਭੇਦੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ.
ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਦਰਵਸੇਨ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸਙ੍ਘੇ ਕਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਸਙ੍ਘਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਦਿਨ੍ਨਂ ਏਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਦਿਨ੍ਨਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਪਰਿਪੂਰਯਮਾਨੋਵ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਅਗਾਰਵੋ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਨ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੩੫). ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਸਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਵਾਦਮੂਲਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵੂਪਸਮੇਤਬ੍ਬਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਅਨਤ੍ਥਾਵਹਤੋ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ.
੪੬. ਛਠਾਨਾਨੀਤਿ ਛਮੂਲਾਨਿ. ਯਥਾ ਸਮਨਵਸੇਨ ਸਮਥਾਨਂ ਵਿਵਾਦਾਦੀਸੁ ਅਧਿਕਤ੍ਤੁਭਾਵੋ, ਏਵਂ ਵਿਵਾਦਾਦੀਨਂ ਤੇਹਿ ਅਧਿਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਪੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵੂਪਸਮਨਤ੍ਥਾਯ…ਪੇ… ਅਧਿਕਰਣਾਨੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਅਧਿਕਰਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥਤਂ ਆਹ. ਸਮਥਾ ਵਾ ਸਮਨਵਸੇਨ ਅਧਿਕਰੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਧਿਕਰਣਾਨਿ, ਵਿਵਾਦਾਦਯੋ.
ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਤ੍ਤੋਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰਤੋ ਕਕ੍ਖਲ਼ਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨਤੋ ਯਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਿਵਾਦਾਨੁਸਾਰੇਨ ਮੂਲਕਂ ਵਿਯ ਅਨੁਬਨ੍ਧਰੋਗੋ ਤਮੇਵ ਤਦਞ੍ਞਂ ਵਾ ਵਤ੍ਥੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਡ੍ਢਨ੍ਤੋ ਵਿਵਾਦਾਧਿਕਰਣਂ ਪਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਵਡ੍ਢਤਿ ਨਾਮ, ਅਨੁਵਾਦਾਪਤ੍ਤਿਕਿਚ੍ਚਾਧਿਕਰਣਂ ਪਤ੍ਵਾ ਵਿਵਾਦਸ੍ਸ ਚ ਵਡ੍ਢਨਂ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਧਿਕਰਣਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤੋ ਸੋ ਵਿਵਾਦੋ’’ਤਿ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੩.੩੩੧) ਉਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਉਟ੍ਠਿਤਾਨਂ. ਸਮਥਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਸਮਨਤ੍ਥਂ.
ਅਟ੍ਠਾਰਸਹਿ ਵਤ੍ਥੂਹੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਮੇਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਯਦਿ ਮੇ ਬ੍ਯਾਧੀ ਦਾਹੇਯ੍ਯੁਂ. ਦਾਤਬ੍ਬਮਿਦਮੋਸਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ਟੀ. ੨.੩.੩੯-੪੨; ਕਙ੍ਖਾ. ਅਭਿ. ਟੀ. ਅਧਿਕਰਣਸਮਥਵਣ੍ਣਨਾ), ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਵਿਵਦਨ੍ਤਾ, ‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸਹਿ ਵਤ੍ਥੂਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਉਪਵਦਨਾਤਿ ਅਕ੍ਕੋਸੋ. ਚੋਦਨਾਤਿ ਅਨੁਯੋਗੋ.
ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੁਖਾਵ ਵਿਨਯਨਤੋ ਸਮ੍ਮੁਖਾਵਿਨਯੋ. ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਵਾਦੀਨਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤਾਯ ਯੇਭੁਯ੍ਯਸਿਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਰਣਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯਸਿਕਾ. ਕਾਰਕਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਾਮਗ੍ਗਿਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾਵੋ, ਨ ਯਥਾ ਤਥਾ ਕਾਰਕਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖਤਾਮਤ੍ਤਂ. ਭੂਤਤਾਤਿ ਤਚ੍ਛਤਾ. ਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਯੋ ਹਿ ਇਧ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੯) ਵਿਯ. ਵਿਨੇਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਨਯੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਾਯ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੁਖਤਾ ਵਿਨਯਸਮ੍ਮੁਖਤਾ. ਵਿਵਾਦਵਤ੍ਥੁਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਤ੍ਥੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ ਅਤ੍ਥਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ, ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾਨਂ. ਸਙ੍ਘਸਮ੍ਮੁਖਤਾ ਪਰਿਹਾਯਤਿ ਸਮ੍ਮਤਪੁਗ੍ਗਲੇਹੇਵ ਵੂਪਸਮਨਤੋ.
ਨਨ੍ਤਿ ਵਿਵਾਦਾਧਿਕਰਣਂ. ‘‘ਨ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਰਿ. ੩੮੩) ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ. ਗੁਲ਼੍ਹਕਾਦੀਸੁ ਅਲਜ੍ਜੁਸ੍ਸਨ੍ਨਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਗੁਲ਼੍ਹਕੋ ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ; ਲਜ੍ਜੁਸ੍ਸਨ੍ਨਾਯ ਵਿਵਟਕੋ, ਬਾਲੁਸ੍ਸਨ੍ਨਾਯ ਸਕਣ੍ਣਜਪ੍ਪਕੋ. ਯਸ੍ਸਾ ਕਿਰਿਯਾਯ ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੋ ਬਹੁਤਰਾ, ਸਾ ਯੇਭੁਯ੍ਯਸਿਕਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਧਮ੍ਮਵਾਦੀਨਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਏਵਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਰੋਪਨਵਸੇਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਂ, ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਆਪਤ੍ਤਾਧਿਕਰਣਸਮਥੇ ਪਰਤੋ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ. ਨ ਸਮਣਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਅਸ੍ਸਾਮਣਕਂ, ਸਮਣੇਹਿ ਅਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ. ਅਜ੍ਝਾਚਾਰੇ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇਸਤਿ. ਪਟਿਚਰਤੋਤਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਪਾਪੁਸ੍ਸਨ੍ਨਤਾਯ ਪਾਪਿਯੋ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਸ੍ਸ ਕਾਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਤਸ੍ਸਪਾਪਿਯਸਿਕਂ.
ਸਮ੍ਮੁਖਾਵਿਨਯੇਨੇਵ ਵੂਪਸਮੋ ਨਤ੍ਥਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ, ਤਥਾਰੂਪਾਯ ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਵਿਨਾ ਅਵੂਪਸਮਨਤੋ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਆਪਤ੍ਤਿਦੇਸਨਾਯਂ. ਪਟਿਞ੍ਞਾਤੇ ਆਪਨ੍ਨਭਾਵਾਦਿਕੇ ਕਰਣਕਿਰਿਯਾ, ‘‘ਆਯਤਿਂ ਸਂਵਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ, ਪਰਿਵਾਸਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ.
ਯਥਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ ਚਤੂਹਿ ਤਿਹਿ ਏਕੇਨਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ, ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਸਮਥਵਿਚਾਰੇ. ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਨਯੋਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਨਯਮਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.
੪੭. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋਵ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਸਮਥਕ੍ਖਨ੍ਧਕੇ ਵਿਯ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ. ਤਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨਾਤਿ ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਾਨਵਜ੍ਜਭਾਵਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਅਧਮ੍ਮਭਾਵੋ, ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਿਤਾਕਾਰਂ ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਕਥਨਂ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਅਕਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਧਮ੍ਮਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘‘ਤਯੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਨ੍ਤਿ ਸਪਾਟਿਹੀਰਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਥੇਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਏਵਂ ਅਮ੍ਹਾਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਭੂਤੇਨ…ਪੇ… ਕਾਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਕਰਣਤੋ, ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯਤੋ ਇਤੋ ਪਰਂ ਅਧਮ੍ਮੋ. ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ ਨਾਮ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਸਂਵਰਣਤੋ ਪਹਾਨਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਤੋ ਚ. ਅਯਂ ਅਵਿਨਯੋ ਨਾਮ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਅਵਿਨਯਨਤੋ. ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ ਨਾਮ ਯਥਾਵਿਨਯਕਰਣਤੋ, ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਇਤਰੋ ਅਵਿਨਯੋ. ਵਤ੍ਥੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਵ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਕੁਪ੍ਪਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਤ੍ਥੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਵਿਨਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਵਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ.
ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨਯਨਟ੍ਠੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਏਵ ਨੇਤ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਏਵ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਰਜ੍ਜੁ ਅਸਿਥਿਲਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤਾਯ ਧਮ੍ਮਰਜ੍ਜੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨ ਤਾਵ ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਏਵ ਵਾ ਹੋਤੁ ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿ, ਯੋ ਇਧ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਵਣ੍ਣਨਾਯ, ‘‘ਛਤ੍ਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਚ ਵਿਨਯੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਵ ਵਾ ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿ ਹੋਤੂਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜਨਾ. ਤਾਯ ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮੇਤਿ ਤਾਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਯ ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ, ਏਕਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਵਿਵਾਦਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚੇ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ, ਅਧਮ੍ਮੋ ਚੇ ‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ, ਵਿਨਯੋ ਚੇ ‘‘ਵਿਨਯੋ’’ਤਿ, ਅਵਿਨਯੋ ਚੇ ‘‘ਅਵਿਨਯੋ’’ਤਿ ਨਿਚ੍ਛਿਨਨ੍ਤੇਨ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਵਿਵਾਦਾਧਿਕਰਣਮੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਤਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਪਰਿਯੋਸਾਪਿਤਤ੍ਤਾ.
੪੮. ਤਂ ਪਨੇਤਨ੍ਤਿ ਵਿਵਾਦਾਧਿਕਰਣਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ. ਵਾਰੇ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਪਤ੍ਤੇਪਿ. ਦ੍ਵੀਹੀਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਆਵਾਸੇ ਵਿਵਾਦਾਧਿਕਰਣਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਵਾਸੀਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿਪਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਅਤਿਰੇਕਤਰਾ.
੪੯. ਖਨ੍ਧਸਾਮਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਸਮੀਪਂ. ਆਪਤ੍ਤਿਸਾਮਨ੍ਤਂ ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾ ਆਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਆਪਤ੍ਤਿ. ਮੇਥੁਨਰਾਗਵਸੇਨ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗੇ ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੂਤਿ ਆਹ – ‘‘ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਦੁਕ੍ਕਟ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ.
੫੦. ਪਰਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਉਪਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ. ਆਪਤ੍ਤਾਧਿਕਰਣਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ.
੫੨. ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਨ ਸਮਥੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨਨੁ ਚਾਯਂ ਸਮਥਾਧਿਕਾਰੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਸਮਥਸ੍ਸ ਪਨ ਕਾਰਣੇ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਸਮਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਵ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੫੩. ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਣ੍ਡਨਜਾਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਕਮ੍ਮਂ. ਤਿਣਵਤ੍ਥਾਰਕਸਦਿਸਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਯਥਾ – ‘‘ਏਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਆਕਾਰਮਤ੍ਤਮੇਵ ਤਿਣਵਤ੍ਥਾਰਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਨ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋ ਕਰਣਵਿਧਾਨਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਖਨ੍ਧਕੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਗਿਹੀਨਂ ਹੀਨੇਨ ਖੁਂਸਨਵਮ੍ਭਨਂ ਯਥਾ ‘‘ਤਿਲਸਂਗੁਲ਼ਿਕਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਧਮ੍ਮਿਕਪਟਿਸ੍ਸਵੇਸੁ ਵਿਸਂਵਾਦਨਵਸੇਨ ਆਪਨ੍ਨਾ ਆਪਤ੍ਤਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਚ੍ਚਾਧਿਕਰਣਸ੍ਸ. ਸਮ੍ਮੁਖਾਵਿਨਯੇਨੇਵ ਵੂਪਸਮੋ ਸਙ੍ਘਸਮ੍ਮੁਖਤਾਦਿਨਾਵ ਵੂਪਸਮਨਤੋ.
੫੪. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਵਚਨਤੋ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੯੨) ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਕਥਿਤਾ, ਇਧ ਪਨ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ’’ਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਾਪਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤਾ ਮਹਨ੍ਤਤਾ ਸਾਵਜ੍ਜਭਾਵਸ੍ਸ ਮੁਦੁਤਿਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਣੁਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਂ. ਥੂਲਨ੍ਤਿ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਸਾਮਗਾਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.
੫. ਸੁਨਕ੍ਖਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੫੫. ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗੇਹਿ ਞਾਤਮਰਿਯਾਦਾਯ ਪਜਾਨਨਤੋ ਅਞ੍ਞਾ, ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ. ਤਸ੍ਸ ਫਲਭਾਵਤੋ ਅਗ੍ਗਫਲਪਞ੍ਞਾ, ਤਂਸਹਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਯੋ ਚ ‘‘ਅਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਕਥਿਤਾ, ‘‘ਪਰਿਚਿਣ੍ਣਾ ਮੇ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਨ ਏਕਪਦੇਨੇਵ. ‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਿਗਤੋ ਮਯਾ’’ਤਿ ਮਞ੍ਞਨਾਮਤ੍ਤਂ ਅਧਿਮਾਨੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਪਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
੫੬. ਇਦਂ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਓਭਾਸਾਦਿਸਮ੍ਮੁਤਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਉਲ਼ਾਰਤਰਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ. ਉਲ਼ਾਰਤਰਭਾਵੇਨ ਹਿ ਤਂ ਮਗ੍ਗਫਲਪਞ੍ਞਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਾਥਾਵਤੋ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਕਂ ਵਿਸਂਵਾਦੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਵਿਭੂਤਂ ਅਨ੍ਧਕਾਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ. ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕੇਵਲਂ ਪਿਟਕਸਮ੍ਪਾਦਨਵਸੇਨੇਵ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਵਿਸੇਵਮਾਨਾਤਿ ਕਿਲੇਸਵਿਸੇ ਅਵਮਾਨੇਨ੍ਤਾ, ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਵਾ ਅਨੁਪਕਾਰਵਿਰੂਪਪਚ੍ਚਯੇ ਸੇਵਮਾਨਾ. ਏਵਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਤੇਸਂ ਕਰਣਹੇਤੁ ਅਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਅਦੇਸੇਤੁਕਾਮਤਾ ਹੋਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਏਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਸਪਿ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੫੮. ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਮਸੀਯਤੀਤਿ ਆਮਿਸਂ, ਲੋਕੇਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਆਮਿਸਨ੍ਤਿ ਇਧ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਤੇਸੁ ਵਟ੍ਟਾਮਿਸਭਾਵੇਪਿ ਲਭਿਤੇ ਕਾਮਾਮਿਸਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਟ੍ਟਾਮਿਸਕਾਮਾਮਿਸਲੋਕਾਮਿਸਭੂਤੇਸੂ’’ਤਿ. ਕਾਮਗੁਣਾ ਹਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨਤੋ ਵਟ੍ਟਾਮਿਸਂ, ਕਾਮੇਤਬ੍ਬਤੋ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਆਮਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਕਾਮਾਮਿਸਂ, ਯੇਭੂਯ੍ਯਤੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਆਮਿਸਭਾਵਤੋ ਲੋਕਾਮਿਸਂ. ਕਾਮਗੁਣਸਭਾਗਾਤਿ ਕਾਮਗੁਣਾਨੁਲੋਮਾ ਕਾਮਗੁਣਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ. ਆਨੇਞ੍ਜਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਕਿਲੇਸਿਞ੍ਜਨਰਹਿਤਤਾਯ ਇਧ ਆਨੇਞ੍ਜਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਹਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾਹਿ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤੀਹਿ ਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਯ. ਏਵਰੂਪੋਤਿ ਲੋਕਾਮਿਸਭੂਤੇਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨੋ ਤਗ੍ਗਰੁਕੋ ਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰੋ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਤਿ ਏਵਂ ਸਦ੍ਧਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾਸਯੇਨ ਚ. ਸੀਸਂ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਲਾਭਾਸਾਯ ਸੀਸਂ ਬਹਿ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਉਦਰਂ ਫਲਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤਿਬਹੁਭਣ੍ਡਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਯਮਾਨਂ ਪਸਿਬ੍ਬਕਂ ਵਿਯ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਤਿਪਹੂਤਭਾਵੇਨ ਉਦਰਂ ਫੀਤਂ ਹੋਤਿ.
੫੯. ਯਥਾ ਪੁਰਿਮਾ ਦ੍ਵੇ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਨੀਕਕਿਲੇਸੇਹਿ ਅਨਿਞ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਅਨਿਞ੍ਜਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਇਤਰਾਪਿ. ਤਂ ਪਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਮਿਸਸਂਯੋਜਨਂ ਵਿਗਤਂ.
੬੦. ਨਿਘਂਸਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਤ੍ਤਕੋ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਿਲੇਸੇਨਾਤਿ ਚਮ੍ਮਕਾਰਸਿਲੇਸਾਦਿਸਿਲੇਸੇਨ, ਵਜਿਰਲੇਪਸਿਲੇਸੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਤਂ ਭਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਸਂਯੋਜਨਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਧਮਿਤਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਤਾਸੁ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਸੁ ਅਪੇਕ੍ਖਾਭਾਵਤੋ. ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦ੍ਵੇਧਾਭਿਨ੍ਨਾ ਸੇਲਾ ਵਿਯ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਤਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.
੬੧. ਵਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਛਡ੍ਡਿਤਂ, ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੬੨. ਉਪਰਿਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਰਿਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਅਰਹਤੋ ਚ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨੇਵ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ, ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਵਿਸਯਾ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ…ਪੇ… ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.
੬੩. ‘‘ਪਞ੍ਚ ਖੋ ਇਮੇ, ਸੁਨਕ੍ਖਤ੍ਤ, ਕਾਮਗੁਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਰਦ੍ਧਦੇਸਨਾ, ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਕਿਤ੍ਤਨੇਨ ਨਿਟ੍ਠਾਪਿਤਾਤਿ ਤਤੋ ਪਰਂ, ‘‘ਠਾਨਂ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਦੇਸਨਾ, ‘‘ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੋ ਅਨੁਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਏਵਂ ਵਾ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ. ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਅਧਿਮਾਨਿਕੋ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਖਮੋ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਪਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਭੇਦਾਭਾਵਤੋ, ਏਵਂ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਖਮੋ ਖੀਣਾਸਵਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਕਥਿਤੇ ਇਤਰੋਪਿ ਕਥਿਤੋਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਨ੍ਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਅਧਿਮਾਨਿਕਸ੍ਸ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਚ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਤਾਵਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਯਦਗ੍ਗੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਭਾਗੇਨ. ਯਦਿਪਿ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਅਸਪ੍ਪਾਯਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਸਨ੍ਤਵਿਹਾਰਪਰਿਪਨ੍ਥੋ ਪਨ ਸਿਯਾ ਵਿਸਭਾਗਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸਪਿ ਅਸਪ੍ਪਾਯਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਵਿਸਂ ਨਾਮ…ਪੇ… ਵਿਸਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਏਤੇਨ ‘‘ਯਥਾ ਵਿਸਜਾਨਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ, ਵਿਕਾਰੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ ਪਨ ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਤੁ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਭਾਵੇਨ ਏਕਰੂਪਮੇਵਾਤਿ ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤਬ੍ਬਮੇਵਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਨ ਹਿ ਅਸਂਵੁਤੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਅਸਾਰੁਪ੍ਪਭਾਵਤੋ. ਯੁਤ੍ਤਪਯੁਤ੍ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਸਭਾਗਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਆਲੋਕਨਾਦੀਸੁ ਯੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਭਵਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ.
੬੪. ਯਤ੍ਥ ਸਯਂ ਨਿਪਤਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਵਸੇਨ ਰੁਪ੍ਪਨਤੋ, ਵਿਸਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲਭਾਵਤੋ ਚ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਸਦੋਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਾਦਿਮੁਚ੍ਛਾਪਾਦਨੇਨ ਵਿਕਾਰਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵਿਬਾਧੇਯ੍ਯ. ਰਾਗੋ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਵ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਓਕਾਸਂ ਅਦੇਨ੍ਤੋ ਤਂ ਵਿਬਾਧਤਿ; ਤਥਾਭੂਤੋ ਸਦ੍ਧਾਸਿਨੇਹਸ੍ਸ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਿਵੁਡ੍ਢਿਯਾ ਵਮਨੇਨ ਚ ਤਂ ਵਿਸੋਸੇਤਿ ਮਿਲਾਪੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੋਸੇਯ੍ਯ ਮਿਲਾਪੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਸਗਹਣਸੇਸਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਵਿਸਂ ਸਾਵਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਅਲਂ ਨ ਸਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਨਲਂ. ਸੂਕਪਰਿਯਾਯੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸੁਕ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵੀਹਿਸੁਕਾਦਿ ਚ ਸੂਕ’’ਨ੍ਤਿ.
ਸਉਪਾਦਾਨਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਾਰੋ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਸਦੋਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਮਹਾਨਤ੍ਥੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ. ਅਸਪ੍ਪਾਯ…ਪੇ… ਅਸਂਵੁਤਕਾਲੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਅਪਰਿਹਰਣਭਾਵਤੋ. ਮਰਣਂ ਵਿਯ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਨਂ ਅਧਿਸੀਲਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਆਯੁਨੋ ਅਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਪਜ੍ਜਨਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਯੁਨੋ ਉਪਪੀਲ਼ਨਕਭਾਵਤੋ. ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਓਪਮ੍ਮਸਂਸਨ੍ਦਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਾਰੋ ਵਿਯ ਪਹੀਨੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਸਦੋਸੋ; ਸਪ੍ਪਾਯ…ਪੇ… ਸੁਸਂਵੁਤਕਾਲੋ, ਤਦੁਭਯੇਨ ਵਣੇ ਪੁਥੁਤ੍ਤਂ ਨ ਗਤੇ ਮਰਣਾਭਾਵੋ ਵਿਯ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨਂ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਾਭਾਵੋ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਤਰਾਯ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
੬੫. ਸਤਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਰਿਯਾਯਾ’’ਤਿ ਨ ਵਿਸੇਸਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾਗਤਿਕਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਚੇਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿ.
ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਬਲਨ੍ਤਿ ਉਲ਼ਾਰਤਮੇਸੁ ਦਿਬ੍ਬਸਦਿਸੇਸੁਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਨੁਪਨਮਨਹੇਤੁਭੂਤਂ ਸੁਸਂਵੁਤਕਾਰਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਖੀਣਾਸਵਬਲਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਸਂਵੁਤਕਾਰੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਅਸਂਵਰਸ੍ਸ ਅਸਂਵਰੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਬਲੇਨ ਚਕ੍ਖਾਦਿਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਕਾਰੀ. ਏਵਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਉਪਧਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਸਹਿਤਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ. ਉਪਧੀਯਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਏਤੇਹੀਤਿ ਉਪਧੀ, ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਕਿਲੇਸੁਪਧਿਪਹਾਨਾ ਨਿਰੁਪਧੀ’’ਤਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਉਪਾਦੀਯਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਏਤੇਹੀਤਿ ਕਿਲੇਸਾ ‘‘ਉਪਾਦਾਨਾ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਨਿਰੁਪਾਦਾਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਉਪਧੀ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਖੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਤਿ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਉਪਧੀਨਂ ਸਙ੍ਖਯਭੂਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ’’ਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਤੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਫਲਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਕਾਮੁਪਧਿਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯਂ ਉਪਸਂਹਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ‘‘ਕਾਮੇਸੇਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਂ ਉਪਨਾਮੇਸ੍ਸਤਿ; ਕਾਯੂਪਸਂਹਾਰੋ ਤਾਵ ਤਿਟ੍ਠਤੁ, ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤਂ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਸੁਨਕ੍ਖਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.
੬. ਆਨੇਞ੍ਜਸਪ੍ਪਾਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੬੬. ਖਣਪਭਙ੍ਗੁਤਾਯ ਨ ਨਿਚ੍ਚਾ ਨ ਧੁਵਾਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਤਤੋ ਏਵ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਨ ਇਚ੍ਚਾ ਨ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਸੋ ਚਾਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤ੍ਥੋ ਉਦਯਵਯਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ; ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਨਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਚ ਤੁਚ੍ਛਾਦਿਤਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਪਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾਪੀ’’ਤਿ. ਰਿਤ੍ਤਾ ਵਿਵਿਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਂ ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਅਭਾਵਤੋ ਤੇਹਿ ਵਿਸੁਂਭੂਤਾ. ਯਥਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਭਾਵਰਹਿਤਮਾਕਾਸਂ ‘‘ਤੁਚ੍ਛਂ ਰਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਏਵਮੇਤੇ. ਏਤੇ ਪਨ ਕੇਵਲਂ ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਾਦਿਵਿਰਹਤੋ ਏਵ ਤੁਚ੍ਛਾ ਰਿਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਨ ਹਿ ਤੁਚ੍ਛਮੁਟ੍ਠਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾ ਲੋਕਿਯਕਥਾ ਨ ਲਙ੍ਘਿਤਬ੍ਬਾ.
ਮੁਸਾਤਿ ਇਤ੍ਤਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਮੁਸਾਤਿ ਨਾਸਨਕਾ’’ਤਿ. ਵਿਸਂਵਾਦਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਮੁਸਾ. ਏਤੇ ਹਿ ਅਸੁਭਾਦਿਸਭਾਵਾਪਿ ਬਾਲਾਨਂ ਸੁਭਾਦਿਭਾਵੇਨ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਾ ਸੁਭਾਦਿਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਵਿਸਂਵਾਦੇਨ੍ਤਿ. ਨਸ੍ਸਨਸਭਾਵਾਤਿ ਖਣਭਙ੍ਗਤ੍ਤਾ ਇਤ੍ਤਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾ ਵਿਯਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪਞ੍ਞਾਯਨਕਪਕਤਿਕਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੯੮) ਵਿਯ ਪਕਤਿਪਰਿਯਾਯੋ, ਤਥਾ ਸਭਾਵਸਦ੍ਦੋ ਚਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਮੋਸਧਮ੍ਮਾਤਿ ਮੋਸਨਪਕਤਿਕਾ, ਕੁਸਲਭਣ੍ਡਹਰਣਸਭਾਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਾਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਮਾਯਾਯ ਕਤਂ ਉਦਕਾਦਿਮਣਿਆਦਿਆਕਾਰੇਨ ਮਾਯਾਦਿਨਾ ਉਪਟ੍ਠਾਪਿਤਂ; ਮਾਯਾਕਤਂ ਵਿਯ ਮਾਯਾਕਤਂ ਅਞ੍ਞਸਭਾਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤਥਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਚਕ੍ਖੁਪਥੇ ਏਵ ਕਤਵਿਜ੍ਜਾਯ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦਸ੍ਸਨੂਪਚਾਰੇ ਠਿਤਸ੍ਸੇਵ ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ. ਤਯਿਦਂ ਸਮ੍ਬਰਵਿਜ੍ਜਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਏਵਂ ਤਾਵਕਾਲਿਕਭਾਵੇਨ ਕਾਮਾਨਂ ਮਾਯਾਕਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਕਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾਵਾਨਂ ਕਾਮਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਸਹਗਤਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਬਾਲਾਨਂ ਲਾਪਨਤੋਤਿ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਤ੍ਥੁਕਾਨਂ ਅਨ੍ਧਬਾਲਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਹੇਤੁਤੋ. ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਠਤ੍ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਵਾ ਵਸੇਨ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾ ਕਾਮਾਤਿ ਮਾਨੁਸਕਾ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ’’ਤਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਚ ‘‘ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾਤਿ ਤੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਭਾਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਏਤਾਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾ. ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੇ ਕਾਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਞ੍ਞਾ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾ. ਤੇ ਸਮੇਚ੍ਚ ਧੀਯਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਣਾਤਿ ਧੇਯ੍ਯਂ, ਆਣਾਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਮਾਰਸ੍ਸ ਧੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਂ ਤਸ੍ਸ ਇਸ੍ਸਰਿਯਪਵਤ੍ਤਨਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਚ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਗਹਣਂ ਨਾਮ ‘‘ਇਦਂ ਮਯ੍ਹ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਿਭਾਗੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹਕਰਣਂ; ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਪਨ ਗਹਣਂ ਭਾਗਸੋ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੁਭਵਨਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਉਭਯਸ੍ਸਪਿ ਪਨ ਤਣ੍ਹਾਰਾਗਵਸੇਨ ਗਹਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ, ‘‘ਉਭਯਮੇਤਂ ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਾਰੋਤਿ ਕਿਲੇਸਮਾਰੋ. ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਕਿਲੇਸਮਾਰੋ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਮਾਰੋਪਿ ਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਮੁਖੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਗ੍ਗਹਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ.
ਅਪ੍ਪਹੀਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਕਾਮਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ ਮਾਰਸ੍ਸ ਇਸ੍ਸਰਿਯਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ‘‘ਮਾਰਧੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਮਾਰਸ੍ਸ ਨਿਵਾਪਗੋਚਰਪਰਿਯਾਯੇਹਿਪਿ ਤੇ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਯਥਾ ਚੋਲ਼ਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨਿਵਪਤੀਤਿ ਨਿਵਾਪੋ, ਸੋ ਏਵ ਬੀਜਨ੍ਤਿ ਨਿਵਾਪਬੀਜਂ. ਤੇਤਿ ਕਾਮਗੁਣਾ. ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ.
ਮਨਸਿ ਭਵਾਤਿ ਮਾਨਸਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾ’’ਤਿ. ਤੇ ਪਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਲੋਹਿਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪੁਬ੍ਬੋ ਵਿਯ ਅਨੁਰੋਧੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਵਿਰੋਧੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਮਮਾਯਿਤੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤੇਧਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਧਾਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਅਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੦) ਵਿਯ. ਕਾਮਲੋਕਨ੍ਤਿ ਕਾਮਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਂ, ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਲੋਕੇ ਕਾਮਗੁਣਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ. ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਧਿਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਝਾਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭਾਵਨਾਚਿਤ੍ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ. ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਅਸਮਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਪਰਿਤੋ ਖਣ੍ਡਿਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਭਾਵਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ. ਪਮਾਣਨ੍ਤਿਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਮੇਵ ਪਾਪਕਾਨਂ ਪਮਾਣਕਰਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਜਹਨਤੋ. ਤਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਨਾਮ ਮਹਗ੍ਗਤਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਪਰਿਤ੍ਤਜ੍ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸੁਭਾਵਿਤਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸੇਵੇਤਂ ਨਾਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਸੁਭਾਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਵਸੇਨ.
ਤਮੇਵ ਪਟਿਪਦਨ੍ਤਿ ਤਮੇਵ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿਪਹਾਨਾਵਹਂ ਝਾਨਪਟਿਪਦਂ. ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਉਪਾਯਭੂਤਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਤਸ੍ਸ ਉਪਾਯਭੂਤੇ ਉਪਚਾਰੇ ਵਾ ਸਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਨ੍ਨਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਵਾ…ਪੇ… ਉਪਚਾਰਂ ਵਾ’’ਤਿ. ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਸਮ੍ਪਸਾਦੋਤਿ ‘‘ਅਜ੍ਜੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ; ‘‘ਅਜ੍ਜੇਵ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵਾ ਉਪਚਾਰਸਮਾਧਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਭੂਤੋ ਸਮ੍ਪਸਾਦੋ. ਪਟਿਲਾਭਸਮ੍ਪਸਾਦੋਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਵਾ ਅਧਿਗਮਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮ੍ਪਸਾਦੋ. ਪਟਿਲਾਭੋਪਿ ਹਿ ਕਿਲੇਸਕਾਲੁਸਿਯਾਭਿਭਵਨਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਭਾਵਾਵਹਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਮ੍ਪਸਾਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ. ਸਬ੍ਬਥਾਤਿ ਸਮੁਦਯਤੋ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ. ਆਸਾਤਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਵਸੇਨ ਆਸੀਸਨਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਆਸਾ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਟਿਲਭਤੀ’’ਤਿ.
ਪਾਦਕਨ੍ਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਿਲੇਸਾ ਸਨ੍ਨਿਸੀਦਨ੍ਤੀਤਿ ਨੀਵਰਣਸਹਗਤਾ ਏਵ ਕਿਲੇਸਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਵੂਪਸਮਨ੍ਤਿ. ਸਤੀਤਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਾਵਹਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਨ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਯ ਸਮਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਦਯੋ ਏਕਰਸਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ, ਭਾਵਨਾਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਵਿਭੂਤਂ ਪਾਕਟਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਭਾਵਨਾਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਲੇਪਪਿਣ੍ਡੇਤਿ ਸਿਲੇਸਪਿਣ੍ਡੇ ਲਗ੍ਗਮਾਨੋ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਿਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਉਪਚਾਰੇਨ ਸਮਾਧਿਯਤਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨੇਨ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਾਕਾਰੋ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਸਮ੍ਪਸਾਦੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦੇ ਸਤੀਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਲਕ੍ਖਣੇ, ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨੇ ਵਾ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਸਮ੍ਪਸਾਦੇ ਸਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਵਾ ਪਟਿਲਭਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਵਾ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿਯੇਵ, ਅਯਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਟਿਲਾਭਸਮ੍ਪਸਾਦੋ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਇਧਾਮਿਪ੍ਪੇਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਇਧ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਹੀਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਤ੍ਥਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਯ. ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਦ੍ਦਹਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪਜ੍ਜਨਸ੍ਸ. ਉਪਚਾਰਨ੍ਤਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਂ. ਆਨੇਞ੍ਜਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਏਤਰਹਿ ਵਾਤਿ ਇਦਾਨਿਮੇਵ. ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਵਾਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਵਾ. ਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ. ਇਦਂ ਹੀਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਨਾਮ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਆਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ, ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਏਵ ਤਦਤ੍ਥਂ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿ ਵਿਕਪ੍ਪਨ੍ਤਰਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਨਾਮ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਮਾਨੀਤਦਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਾਵਯਵੇ ਅਪ੍ਪਹੋਨ੍ਤੇ ਕੂਟਾਗਾਰਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਪਹੋਨ੍ਤਿਯੇਵ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਤਂ ਅਨਭਿਸਮ੍ਭੁਣਨ੍ਤੋ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਵਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਨਵਸੇਨ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਵਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ ਉਭਯਸ੍ਸਪਿ ਹੇਤੁਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ.
ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਾ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਵਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮੇ ਅਯਂ ਇਦਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਯੋਜਨਾਨਯੋ. ਏਵਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਕਾਰੇਨ ਚਿਤ੍ਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਬ੍ਬਜਿਤਕਿਚ੍ਚਂ. ਤਤੋਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਾਧਿਗਮਨਤੋ. ਓਸਕ੍ਕਿਤਮਾਨਸੋਤਿ ਸਂਕੁਚਿਤਚਿਤ੍ਤੋ. ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਅਸਮਾਹਿਤਭੂਮਿਯਂ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਉਪਮਾਯ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਥਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਨਮਹਿਂਸਂ ਗਹੇਤੁਂ ਉਸ੍ਸਾਹਵਤੋ ਓਸਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਸਗੋਧਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤੁਂ ਉਸ੍ਸਾਹਵਤੋ ਤਤੋ ਓਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਜ੍ਜਨੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਉਪਮਂ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯੋਜਨਾਯਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯੋਜਨਾਯਞ੍ਚ ਅਤਿਦਿਸਤਿ.
ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਜੋਤਨੋ ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਪਾਤੋ, ਕਰਣੇ ਵਾ ਏਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਤ੍ਤਨਂ ਅਰਹਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਪਯੋਜਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਂਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਆਨੇਞ੍ਜਸਭਾਵਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜੂਪਗਂ. ਯਥਾ ਕੁਸਲਂ ਆਨੇਞ੍ਜਸਭਾਵਂ, ਏਵਂ ਤਂ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਆਨੇਞ੍ਜਸਭਾਵਂ ਉਪਗਤਂ ਅਸ੍ਸ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਕਾਦਿਸਮੇਵ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਕੇਚੀਤਿ ਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸਿਨੋ. ਕੁਸਲਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਤਂ ਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਨ੍ਨਾਮਕਮੇਵਾਤਿ ਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਆਨੇਞ੍ਜਨਾਮਕਮੇਵ ਸਿਯਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਰਿਮਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘‘ਆਨੇਞ੍ਜੂਪਗ’’ਨ੍ਤਿ ਤਂਸਦਿਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਤਤੋ ਏਵ ਤਂਸਮਞ੍ਞਤਾ. ਸੋ ਪਨਾਯਮਤ੍ਥੋਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਸਦਿਸਤਾਯ ਵਿਪਾਕਕਾਲੇਪਿ ਤਂਨਾਮਕਮੇਵ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਹੇਤੁਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘‘ਆਨੇਞ੍ਜੂਪਗਂ ਹੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਂਨਾਮਕਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਦੀਪਿਤਂ. ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਅਪਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯਪਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਓਸਕ੍ਕਨਾ ਕਥਿਤਾਤਿ ‘‘ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮਥਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਾ ਕਥਿਤਾ.
੬੭. ਅਯਞ੍ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ ਯਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੇਞ੍ਜਸਪ੍ਪਾਯਦੇਸਨਾਯ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਤਰੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਟ੍ਠਿਮਸ੍ਸ ਹਿ ‘‘ਯੇ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾ ਕਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਰੂਪਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨੇਵ ਰੂਪਮੁਖੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਕਤੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਕਲਰੂਪਧਮ੍ਮਵਸੇਨ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਾਰਣਬਲਾਨੁਰੂਪਮੇਵ ਪਠਮਂ ਭਾਵਨਾਭਿਨਿਵੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ; ਸੋ ਪਚ੍ਛਾ ਞਾਣੇ ਵਿਪੁਲਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਰੂਪਪਟਿਬਾਹਨੇਨਾਤਿ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਯ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮੇਨ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਤਤਿਯਾਨੇਞ੍ਜਾਦੀਸੁ.
ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਤਰੋਤਿ ਪਞ੍ਞੁਤ੍ਤਰੋ. ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਕਾਮਗੁਣਾ ਸਬ੍ਬਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਤਿ ਏਵਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਤਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਮਸਨੂਪਗਧਮ੍ਮੇ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ, ‘‘ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਮਸਤਿ ਯਥਾ – ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੯੮; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੪, ੭, ੮; ਤਿਸ੍ਸਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੦, ੧੧; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦). ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਉਭਯਮੇਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਕਾਮਰੂਪਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠ ਏਕੇਕਕੋਟ੍ਠਾਸਾਤਿ ਏਵਂ ਕਤਂ ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕ…ਪੇ… ਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਵਸੇਨ ‘‘ਏਤਂ ਮਮਾ’’ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਵਸੇਨ ‘‘ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤੁਂ. ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤੁਂ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਾਤੁਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਅਤਿਦਿਸਤਿ. ਕਾਮਪਟਿਬਾਹਨੇਨਾਤਿ ਇਦਂ ਆਗਮਨਪਟਿਪਦਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਵਣ੍ਣਭਣਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਪਟਿਬਾਹਨਂ ਹਿਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਂ, ਤਤੋਪਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸਮਤਿਕ੍ਕਮੋ, ਤਂਸਮਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਸਹੇਵ ਸਬ੍ਬੇ ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਓਸਕ੍ਕਨਾ ਕਥਿਤਾ ‘‘ਉਭਯਮੇਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ.
੬੮. ਇਧ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਾਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਛਨ੍ਦਰਾਗਨਿਰੋਧੇਨ, ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨਪਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਪਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਅਤਪ੍ਪਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਉਲ਼ਾਰਤਰਭਾਵੇਨ ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤਿਤ੍ਤਿਕਰਭਾਵੇਨ. ਤਮੇਵ ਪਟਿਪਦਨ੍ਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਭਾਵਨਮਾਹ. ਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਓਸਕ੍ਕਨਾ ਕਥਿਤਾ ਤਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਤ੍ਥੇਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ.
ਇਧ ਅਤ੍ਤਨੋਤਿ ਦ੍ਵਿਕੋਟਿਕਸੁਞ੍ਞਤਾਮਨਸਿਕਾਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਦਨ੍ਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਤਿ ਸਮਥਭਾਵਨਾਯਂ ਸੁਞ੍ਞਤਾਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਸ ਇਧ ਸਾਤਿਸਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਦੁਤਿਯਾਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਓਸਕ੍ਕਨਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ.
੭੦. ਤਤਿਯਾਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਅਤ੍ਤਨੋਤਿ ਚਤੁਕੋਟਿਕਸੁਞ੍ਞਤਾਮਨਸਿਕਾਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਞ੍ਞਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਧਿਕਾਰੇ. ਕ੍ਵਚੀਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਠਾਨੇ, ਕਾਲੇ, ਧਮ੍ਮੇ ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ਕ੍ਵਚੀਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਸਕਤ੍ਤਾਨਂ. ‘‘ਅਯਂ ਖੋ, ਭੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ…ਪੇ… ਵਸੀ ਪਿਤਾ ਭੂਤਭਬ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੨) ਪਰਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਭੂਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਸ੍ਸਚੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਪਰਾ ਪਜਾ’’ਤਿ ‘‘ਪਰੋ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਚ ਏਵਂ ਗਹਿਤਸ੍ਸ. ਨ ਚ ਮਮ ਕ੍ਵਚਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਟ੍ਠਾਨਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਮਸਦ੍ਦਂ ਤਾਵ ਠਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਪਰਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ, ‘‘ਪਰੋ ਪੁਰਿਸੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ ਮਮਤ੍ਥਾਯ ਸਜਿਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਮਯ੍ਹਂ ਸਬ੍ਬਂ ਇਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਏਕਚ੍ਚਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਵਸੇਨ ਪਰਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਞ੍ਚਨਭੂਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਾਹਂ ਕ੍ਵਚਨੀਤਿ ਸਕਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਾਵਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਸਕਅਤ੍ਤਨੋ ਏਵ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਨਤ੍ਤਨਿਯਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਨ ਚ, ਮਮਾਤਿ ਏਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ. ‘‘ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨਿ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਾਵਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਮ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਾ ਨ ਚਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਤ੍ਤਨਿਯਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਤ੍ਤਤ੍ਤਨਿਯਸੁਞ੍ਞਤਾ ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਪੁਞ੍ਜਤਾ ਚਤੁਕੋਟਿਕਸੁਞ੍ਞਤਾਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾ ਹੋਤਿ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਦਨ੍ਤਿ ਇਧਾਪਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨੇਵ ਓਸਕ੍ਕਨਾ ਕਥਿਤਾ ਚਤੁਕੋਟਿਕਸੁਞ੍ਞਤਾਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਭਾਵਤੋ, ਤਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਚਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਸ.
ਇਧ ਅਤ੍ਤਨੋਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮਾਹ. ਸਬ੍ਬਸਞ੍ਞਾਤਿ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਅਰੂਪਸਞ੍ਞਾਤਿ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸਞ੍ਞਾ ਅਨਵਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਨ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਆਗਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਞ੍ਞਾਦਯੋ ਅਪਿ ਸਞ੍ਞਾਤਿ ਅਪਰੇ. ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਮਤ੍ਤਂ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਪਟਿਬਾਹਨਵਸੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਦਿਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਓਸਕ੍ਕਨਾ ਕਥਿਤਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਭਾਵਨਾਯ ਸਮਥਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ.
੭੧. ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਆਯੂਹਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿਤਣ੍ਹਾ ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ਚੇਤਨਾ ਭਵੋਤਿ ਏਵਮਾਗਤੋ ਸਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ. ਨ ਆਯੂਹਿਤਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਨ ਚੇਤਿਤਂ ਪਕਪ੍ਪਿਤਂ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਏਤਰਹਿ ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਾਮਰੂਪਸਲ਼ਾਯਤਨਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਿਪਾਕਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਸਚੇ ਆਯੂਹਿਤਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਦਿ ਚੇਤਿਤਂ ਪਕਪ੍ਪਿਤਂ ਨ ਸਿਯਾ. ਯਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਯਂ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ‘‘ਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਪਜਹਾਮੀਤਿ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਤਤੋ ਏਵ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨਵਸੇਨ ਪਜਹਾਮਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾਮਿ.
ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀਤਿ ਸਹ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨੇਨ ਅਤੀਤਤ੍ਥੇਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੇਯ੍ਯ ਨੁ ਖੋਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ, ਸੋ ਏਵਤ੍ਥੋ. ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਸੇਸਸੁਖੁਮਭਾਵੇਨ ਞਾਣੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸਯਭਾਵਤੋ ਸਰੂਪਤੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਥਿਤਂ, ਨਯੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਂ ਞਾਪੇਤੁਕਾਮਤ੍ਤਾ. ਭਗਵਤੋ ਕਿਰ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਇਮਿਸ੍ਸਂਯੇਵ ਪਰਿਸਤਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਕੁਸਲਤਾਯ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਿਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਰਹਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਿਨਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਓਸਕ੍ਕਨਾਯ ਚ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਭਿਨ੍ਨਰਸਦੇਸਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਸਤਿ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸਾ ਦੇਸਨਾ, ਨ ਚ ਬੁਦ੍ਧਾਚਿਣ੍ਣਾ ਭਿਨ੍ਨਰਸਦੇਸਨਾਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ. ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਚ ਉਪਾਦਾਨਂ. ਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਜਹਨਤੋ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਪਗੇਵ ਅਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੦). ਉਪਾਦਾਨਸੇਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਭਵਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਗ੍ਗਤਾਦਸ੍ਸਨਪਰਂ, ਨ ਪਨ ਅਰਿਯਭਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪਾਦਾਨਸੇਟ੍ਠਤਾਪਟਿਸੇਧਪਰਂ.
੭੩. ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਓਘਨਿਤ੍ਥਰਣਾ ਭਗਵਤਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ; ਅਹੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯਮੇਤਂ, ਅਹੋ ਅਬ੍ਭੁਤਮੇਤਨ੍ਤਿ.
ਨਵਸੁਪਿ ਠਾਨੇਸੁ ਸਮਥਯਾਨਿਕਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਯ ਆਗਤਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਚ ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਅਨਾਮਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਰਿਯਸਾਵਕੋਤਿ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ’’ਤਿ. ਨਵਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਤੀਤਿ ਇਦਂ ਝਾਨਧਮ੍ਮੇਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਵਲਦ੍ਧੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ; ਤੇਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਯਾਵਤਾ ਸਕ੍ਕਾਯੋ’’ਤਿ.
ਏਤਂ ਅਮਤਨ੍ਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਅਮਤਰਸਂ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਏਤਂ ਅਮਤਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਏਤਂ ਪਣੀਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਪਿ ਅਨੁਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਤਿਣ੍ਣਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧਾਨਂ. ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਿਤਸ੍ਸ ਓਸਕ੍ਕਨਾਯ ਅਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਓਦਹਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ. ਸੁਕਥਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਕਥੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਕਥਿਤਤ੍ਤਾ.
ਆਨੇਞ੍ਜਸਪ੍ਪਾਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.