੪੯. ਚਤੁਰਾਰਕ੍ਖਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੪੬੧-੨. ਅਸੁਭਨ੍ਤਿ ਅਸੁਭਭਾਵਨਾ. ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚਤੁਰਾਰਕ੍ਖਾ ਨਾਮਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਦਾਨਿ ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਰਕਤ੍ਤਾਦਿਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਆਰਕਤ੍ਤਾਦਿਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਰਕਤ੍ਤਾ, ਅਰੀਨਂ ਅਰਾਨਞ੍ਚ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾ, ਪਾਪਕਰਣੇ ਰਹਾਭਾਵਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਤਾਵ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਆਰਕਤ੍ਤਾ ਹਤਤ੍ਤਾ ਚ, ਕਿਲੇਸਾਰੀਨ ਸੋ ਮੁਨਿ;

ਹਤਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਾਰੋ, ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨ ਚਾਰਹੋ;

ਨ ਰਹੋ ਕਰੋਤਿ ਪਾਪਾਨਿ, ਅਰਹਂ ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੩੦);

ਭਗਵਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸੁਵਿਦੂਰਵਿਦੂਰੇ ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਵਾਸਨਕਿਲੇਸਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਰਕਤ੍ਤਾ ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਸੋ ਤਤੋ ਆਰਕਾ ਨਾਮ;

ਯਸ੍ਸ ਯੇਨਾਸਮਙ੍ਗਿਤਾ;

ਅਸਮਙ੍ਗੀ ਚ ਦੋਸੇਹਿ,

ਨਾਥੋ ਤੇਨਾਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੫);

ਭਗਵਤਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਾਰਯੋ ਹਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਰੀਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾਪਿ ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਰਾਗਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰਯੋ ਹਤਾ;

ਪਞ੍ਞਾਸਤ੍ਥੇਨ ਨਾਥੇਨ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਅਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੬);

ਯਂ ਪਨੇਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਵਤਣ੍ਹਾਮਯਨਾਭਿਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਰਂ ਜਰਾਮਰਣਨੇਮਿ ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੩) ਵਚਨਤੋ ਆਸਵਸਮੁਦਯਮਯੇਨ ਅਕ੍ਖੇਨ ਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਤਿਭਵਰਥੇ ਯੋਜਿਤਂ ਅਨਾਦਿਕਾਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵੀਰਿਯਪਾਦੇਹਿ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਦ੍ਧਾਹਤ੍ਥੇਨ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰਞਾਣਫਰਸੁਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਅਰਾ ਹਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਅਰਾ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ, ਹਤਾ ਞਾਣਾਸਿਨਾ ਯਤੋ;

ਲੋਕਨਾਥੇਨ ਤੇਨੇਸ, ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੮);

ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਚੀਵਰਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮਪੂਜਾਯ ਚ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਚ ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਂ ਸਹ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ,

ਯਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਅਰਹਤਿ ਲੋਕਨਾਥੋ;

ਅਤ੍ਥਾਨੁਰੂਪਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ,

ਤਸ੍ਮਾ ਜਿਨੋ ਅਰਹਤਿ ਨਾਮਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੯);

ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਕੇਚਿ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨੋ ਅਸਿਲੋਕਭਯੇਨ ਰਹੋ ਪਾਪਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਭਗਵਾ ਕਦਾਚਿਪਿ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਾਪਕਰਣੇ ਰਹਾਭਾਵਾ ਚ ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਰਹੋ ਨਾਮ, ਪਾਪਕਮ੍ਮੇਸੁ ਤਾਦਿਨੋ;

ਰਹਾਭਾਵੇਨ ਤੇਨੇਸ, ਅਰਹਂ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਸੁਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੩੦) –

ਏਵਂ ਆਰਕਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ.

ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸਮ੍ਮਾਤਿ ਞਾਯੇਨੇਵ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤੋ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤੋ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਤੋ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤੋ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾਵ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਂ, ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਞ੍ਚ ਭਾਵਿਤਂ;

ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਪਹੀਨਂ ਮੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧੋਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੯੯; ਸੁ. ਨਿ. ੫੬੩);

‘‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕਵਿਦੂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਸਤ੍ਥਾਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਨਵਭੇਦੇ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣੇ ਯਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਸਤਿਯੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਮ੍ਹਿਯੇਵ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਾ ਸਤੀਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਯਾ ਏਵਂ ਨਵਵਿਧੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤਿ, ਸਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਪਨ ਆਚਰਿਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧਘੋਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੩ ਆਦਯੋ) ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਥਿਕੇਨ ਪਨ ਤਤੋ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਿਤਬ੍ਬਾ.

੪੬੩-੪. ਚਤੁਰਾਰਕ੍ਖਾਯ ਸਾਯਂਪਾਤਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਮੇਤ੍ਤਾਭਾਵਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਥੇਰੇਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਤਰਥਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਮਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਨ ਹਨੇਯ੍ਯ ਨ ਘਾਤਯੇ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੨੯-੧੩੦) ਵਚਨਤੋ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ‘‘ਅਹਂ ਸੁਖਿਤੋ ਹੋਮਿ, ਅਵੇਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾਵ ਅਤ੍ਤਨਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਪਰਿਬਨ੍ਧਮਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਦੀਸੁ ਕਮੇਨ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਤ੍ਤਨਿ ਪਨ ਅਪ੍ਪਨਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਗੋਚਰਗਾਮਮ੍ਹਿ ਇਸ੍ਸਰੇ ਜਨੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੬੫) ਗੋਚਰਗਾਮੇ. ਸੀਮਟ੍ਠਸਙ੍ਘਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਮੇਤ੍ਤਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਸਹਵਾਸੀਨਂ ਮੁਦੁਚਿਤ੍ਤਂ ਜਨੇਤਿ, ਅਥਸ੍ਸ ਸੁਖਸਂਵਾਸਤਾ ਹੋਤਿ. ਸੀਮਟ੍ਠਕਦੇਵਤਾਸੁ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਮੁਦੁਕਤਚਿਤ੍ਤਾਹਿ ਦੇਵਤਾਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕਾਯ ਰਕ੍ਖਾਯ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਰਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ. ਗੋਚਰਗਾਮਮ੍ਹਿ ਇਸ੍ਸਰਜਨੇ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਮੁਦੁਕਤਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇਹਿ ਇਸ੍ਸਰੇਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕਾਯ ਰਕ੍ਖਾਯ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਪਸਾਦਿਤਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਅਪਰਿਭੂਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤਿ. ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਚਾਰੋ ਹੋਤਿ.

੪੬੫-੬. ਵਣ੍ਣਤੋ ਚ ਸਣ੍ਠਾਨਤੋ ਚ ਓਕਾਸਤੋ ਚ ਦਿਸਤੋ ਚ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਚ ਕੇਸਾਦਿਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਤ੍ਥ ਵਣ੍ਣਤੋਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੧੦) ਕੇਸਾਦੀਨਂ ਵਣ੍ਣਤੋ. ਸਣ੍ਠਾਨਤੋਤਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਸਣ੍ਠਾਨਤੋ. ਓਕਾਸਤੋਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਓਕਾਸੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਓਕਾਸਤੋ. ਦਿਸਤੋਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਰੀਰੇ ਨਾਭਿਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਉਪਰਿਮਾ ਦਿਸਾ, ਅਧੋ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਦਿਸਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਯਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਨਾਮ ਦਿਸਾਯਾ’’ਤਿ ਦਿਸਾ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਬ੍ਬਾ. ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋਤਿ ਸਭਾਗਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਵਿਸਭਾਗਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਯਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਚ ਉਪਰਿ ਚ ਤਿਰਿਯਞ੍ਚ ਇਮਿਨਾ ਨਾਮ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਭਾਗਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਕੇਸਾ ਨ ਲੋਮਾ, ਲੋਮਾ ਨ ਕੇਸਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਮਿਸ੍ਸਕਵਸੇਨ ਵਿਸਭਾਗਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ.

ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋਤਿ ਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ‘‘ਕੇਸਾ ਨਖਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਏਕਨ੍ਤਰਿਕਾਯ ਵਾ ‘‘ਲੋਮਾ ਕੇਸਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਵਾ ਨ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਥ ਖੋ ‘‘ਕੇਸਾ ਲੋਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਨੁਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਨੁਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨਾਪਿ ਨਾਤਿਸੀਘਂ ਨਾਤਿਸਣਿਕਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪੁਥੁਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚੇਤਸੋ ਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਪਟਿਬਾਹਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ, ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਸ੍ਸਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਭਾਵਨਾਕ੍ਕਮੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ. ‘‘ਕੇਸਾ ਲੋਮਾ’’ਤਿਆਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਅਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਭਾਵੇਨ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਸ੍ਸਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋਤਿ ਯੋ ਯੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਆਪਾਥਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੪੬੭. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਮਨਸਿਕਾਰੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਣ੍ਣਆਸਯਸਣ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਤੇਹਿ ਵਣ੍ਣਾਦੀਹਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਹਿ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾਤਿ ਭਾਵਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਤ੍ਥ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੩੫੬; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੭੮) ਕੇਸਾ ਤਾਵ ਵਣ੍ਣਤੋਪਿ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਾਗੁਭਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਕੇਸਵਣ੍ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸਣ੍ਠਾਨਤੋਪਿ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਰਤ੍ਤਿਂ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਾ ਕੇਸਸਣ੍ਠਾਨਂ ਮਕਚਿਵਾਕਾਦਿਕਂ ਛੁਪਿਤ੍ਵਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇਲਮਕ੍ਖਨਾਦਿਵਿਰਹਿਤਾਨਞ੍ਚ ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧੋ ਅਤਿਵਿਯ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲੋਤਿ ਗਨ੍ਧਤੋਪਿ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾ. ਅਸੁਚਿਟ੍ਠਾਨੇ ਜਾਤਸੂਪੇਯ੍ਯਪਣ੍ਣਂ ਵਿਯ ਪੁਬ੍ਬਲੋਹਿਤਮੁਤ੍ਤਕਰੀਸਪਿਤ੍ਤਸੇਮ੍ਹਾਦਿਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਆਸਯਤੋਪਿ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾ. ਗੂਥਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਉਟ੍ਠਿਤਕਣ੍ਣਿਕਂ ਵਿਯ ਏਕਤਿਂਸਕੋਟ੍ਠਾਸਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਓਕਾਸਤੋਪਿ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾ. ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਂ ਵਿਨੀਲਕਂ ਵਿਪੁਬ੍ਬਕਂ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਦਕਂ ਵਿਕ੍ਖਾਯਿਤਕਂ ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਂ ਹਤਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਂ ਲੋਹਿਤਕਂ ਪੁਲ਼ਵਕਂ ਅਟ੍ਠਿਕਨ੍ਤਿ ਇਮੇਸੁ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਾਦੀਸੁ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਅਸੁਭਾਕਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾ ਵਾ ਅਸੁਭਂ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੪੬੮. ਯਂ ਪਨੇਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਾਨਂ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸਮੁਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਮਰਣਂ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੬੭), ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਖਣਭਙ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਖਣਿਕਮਰਣਂ, ‘‘ਰੁਕ੍ਖੋ ਮਤੋ, ਲੋਹਂ ਮਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਮਰਣਞ੍ਚ, ਨ ਤਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛੇਦੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਲਮਰਣਂ ਅਕਾਲਮਰਣਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਮਰਣਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖਯੇਨ ਵਾ ਆਯੁਕ੍ਖਯੇਨ ਵਾ ਉਭਯਕ੍ਖਯੇਨ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਅਕਾਲਮਰਣਂ ਉਪਪੀਲ਼ਕਉਪਚ੍ਛੇਦਕਕਮ੍ਮਵਸੇਨ. ‘‘ਮਰਣਂ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਜੀਵਿਤਂ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਮਰਣਂ ਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਯੋਨਿਸੋ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

੪੬੯-੭੦. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਵਧਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪਸਂਹਰਣਤੋ ਕਾਯਬਹੁਸਾਧਾਰਣਤੋ ਆਯੁਦੁਬ੍ਬਲਤੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਅਦ੍ਧਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਖਣਪਰਿਤ੍ਤਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਮਰਣਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਬ੍ਬਂ, ਇਦਾਨਿ ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਧਕਸ੍ਸੇਵੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਸਿਂ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਠਿਤਵਧਕੋ ਵਿਯ ਮਰਣਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਮੇਵਾਤਿ ਭਾਵਨਾ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਸਬ੍ਬਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਬ੍ਯਾਧਿਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਯੋਬ੍ਬਨਂ ਜਰਾਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਯਂ ਯੋਬ੍ਬਨਾਦਿਕਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਤਾਵਦੇਵ ਸੋਭਤਿ, ਯਾਵ ਮਰਣਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਿਪਤ੍ਤਿ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ, ਸਤ੍ਤਹਾਕਾਰੇਹਿ ਉਪਸਂਹਰਣਤੋ ਮਰਣਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਬ੍ਬਂ ਯਸਮਹਤ੍ਤਤੋ ਪੁਞ੍ਞਮਹਤ੍ਤਤੋ ਥਾਮਮਹਤ੍ਤਤੋ ਇਦ੍ਧਿਮਹਤ੍ਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਮਹਤ੍ਤਤੋ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਦਂ ਮਰਣਂ ਨਾਮ ਮਹਾਯਸਾਨਂ ਮਹਾਪਰਿਵਾਰਾਨਂ ਮਹਾਸਮ੍ਮਤਮਨ੍ਧਾਤਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਉਪਰਿ ਪਤਤਿ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪਰਿ ਨ ਪਤਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਯਸਮਹਤ੍ਤਤੋ,

‘‘ਜੋਤਿਕੋ ਜਟਿਲੋ ਉਗ੍ਗੋ,

ਮੇਣ੍ਡਕੋ ਅਥ ਪੁਣ੍ਣਕੋ;

ਏਤੇ ਚਞ੍ਞੇ ਚ ਯੇ ਲੋਕੇ,

ਮਹਾਪੁਞ੍ਞਾਤਿ ਵਿਸ੍ਸੁਤਾ;

ਸਬ੍ਬੇ ਮਰਣਮਾਪਨ੍ਨਾ,

ਮਾਦਿਸੇਸੁ ਕਥਾਵ ਕਾ’’ਤਿ. –

ਏਵਂ ਪੁਞ੍ਞਮਹਤ੍ਤਤੋ,

‘‘ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਬਲਦੇਵੋ, ਭੀਮਸੇਨਾਦਯੋ ਮਹਾ;

ਬਲਾ ਮਚ੍ਚੁਵਸਂ ਪਤ੍ਤਾ, ਮਾਦਿਸੇਸੁ ਕਥਾਵ ਕਾ’’ਤਿ. –

ਏਵਂ ਥਾਮਮਹਤ੍ਤਤੋ,

‘‘ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਾਦੀਨਂ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾਨਮ੍ਪਿ ਉਪਰਿ ਪਤਤਿ, ਮਾਦਿਸੇਸੁ ਕਥਾਵ ਕਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਇਦ੍ਧਿਮਹਤ੍ਤਤੋ, ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਨਮ੍ਪਿ ਉਪਰਿ ਪਤਤਿ, ਮਾਦਿਸੇਸੁ ਕਥਾਵ ਕਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਞ੍ਞਾਮਹਤ੍ਤਤੋ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਨਮ੍ਪਿ ਮਹਨ੍ਤਭਾਵਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਰਿ ਮਰਣਂ ਪਤਤਿ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪਰਿ ਨ ਪਤਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਉਪਸਂਹਰਣਤੋ ਚ, ‘‘ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਬਹੁਸਾਧਾਰਣੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂਯੇਵ ਅਨੇਕਸਤਾਨਂ ਰੋਗਾਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਅਹਿਵਿਚ੍ਛਿਕਾਦੀਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਕਾਯਬਹੁਸਾਧਾਰਣਤੋ ਚ, ‘‘ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਪਟਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਯੁਦੁਬ੍ਬਲਤੋ ਚ,

‘‘ਜੀਵਿਤਂ ਬ੍ਯਾਧਿ ਕਾਲੋ ਚ,

ਦੇਹਨਿਕ੍ਖੇਪਨਂ ਗਤਿ;

ਪਞ੍ਚੇਤੇ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਮਿਂ;

ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਨਾਯਰੇ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੨੦; ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੨.੩੪) –

ਏਵਂ ਕਾਲਵਵਤ੍ਥਾਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਚ, ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਰਂ ਜੀਵਤਿ, ਸੋ ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਜੀਵਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਵਾ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੪੫) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਦ੍ਧਾਨਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਚ ਭਾਵਨਾ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਣਪਰਿਤ੍ਤਤੋ ਚ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ.

‘‘ਜੀਵਿਤਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਚ,

ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾ ਚ ਕੇਵਲਾ;

ਏਕਚਿਤ੍ਤਸਮਾਯੁਤ੍ਤਾ,

ਲਹੁ ਸੋ ਵਤ੍ਤਤੇ ਖਣੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੭੬) –

ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤੁਰਾਰਕ੍ਖਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਚਤੁਰਾਰਕ੍ਖਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.