੩. ਤਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਨ੍ਤਿ ਸਹਤ੍ਥੇ ਉਪਸਗ੍ਗੋ. ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਵਚਨਮੇਤਂ ‘‘ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਞ੍ਚੇਤੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਵਚਨਂ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੧੭੨) ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾਵਚਨਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕੇਸੁ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਕਾਲਕਿਰਿਯਾਵਚਨੇਸੁ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾਵਚਨਸ੍ਸ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਵੋਹਾਰੋ. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਸਦ੍ਧਿਂ ਚੇਤੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਾਣੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਾਣੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵਾਤਿ ‘‘ਪਾਣੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਂ ਅਵਿਜਹਿਤ੍ਵਾ ਏਵ, ‘‘ਪਾਣੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਏਕਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਭਯਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੋਤਿ ਏਦਿਸੀ ਚੋਦਨਾ ਅਨਵਕਾਸਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਦਿਟ੍ਠਸਭਾਵੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੧੭੨) ‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਭਾਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਜਾਨਨਂ ਵਿਯ ‘ਪਾਣੋ’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ‘ਵਧਾਮਿ ਨ’ਨ੍ਤਿ ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਆਚਰਿਯਾ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਏਵਂ ਨ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਾਣੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਸਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਯ ਘਾਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਪਾਰਾਜਿਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚੇਤੇਤ੍ਵਾਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ. ਪਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਭਿਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਦਾਨਿ ਮਨੁਸ੍ਸਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਕਲਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਲਲਰੂਪਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ. ਕਲਲਰੂਪਂ ਨਾਮ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਨਂ ਕਾਯਵਤ੍ਥੁਭਾਵਦਸਕਵਸੇਨ ਸਮਤਿਂਸ ਰੂਪਾਨਿ, ਨਪੁਂਸਕਾਨਂ ਕਾਯਵਤ੍ਥੁਦਸਕਵਸੇਨ ਵੀਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਨਂ ਕਲਲਰੂਪਂ ਜਾਤਿਉਣ੍ਣਾਯ ਏਕੇਨ ਅਂਸੁਨਾ ਉਦ੍ਧਟਤੇਲਬਿਨ੍ਦੁਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਚ੍ਛਂ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ –

‘‘ਤਿਲਤੇਲਸ੍ਸ ਯਥਾ ਬਿਨ੍ਦੁ, ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋ ਅਨਾਵਿਲੋ;

ਏਵਂਵਣ੍ਣਪ੍ਪਟਿਭਾਗਂ, ‘ਕਲਲ’ਨ੍ਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੨੩੫; ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੬; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੨);

ਏਵਂ ਪਰਿਤ੍ਤਕਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਮਰਣਕਾਲਾ ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਵੁਡ੍ਢਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਯੇਭੁਯ੍ਯਵਸੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਓਪਪਾਤਿਕਸਂਸੇਦਜਾਪਿ ਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਾਰਾਜਿਕਵਤ੍ਥੁਯੇਵ. ਕਲਲਕਾਲੇਪੀਤਿ ਪਠਮਸਤ੍ਤਾਹੇਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਕਲਲਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਨ ਪਨ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਕਲਲਰੂਪਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਿਂਸ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਠਿਤੇਸੁਯੇਵ ਸੋਲ਼ਸ ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਗਹਿਤਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਦਾਰਕਸ੍ਸ ਵਾ ਮਾਤੁਯਾ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਮਰਣਸ੍ਸ ਅਨੋਕਾਸੋ ਨਾਮ. ਭੇਸਜ੍ਜਸਮ੍ਪਦਾਨੇਨਾਤਿ ਗਬ੍ਭਪਾਤਨਭੇਸਜ੍ਜਦਾਨੇਨ. ਤਤੋ ਵਾ ਉਦ੍ਧਮ੍ਪੀਤਿ ਅਬ੍ਬੁਦਪੇਸਿਕਾਲਾਦੀਸੁਪਿ. ਜੀਵਿਤਾ ਵਿਯੋਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਵਿਕੋਪਨਵਸੇਨ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤੋ ਅਪਨੇਯ੍ਯ.

ਇਮਸ੍ਸ ਪਨਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੭੧) ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਆਵਿਭਾਵਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ. ਪਾਣਸ੍ਸ ਅਤਿਪਾਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ, ਪਾਣਵਧੋ ਪਾਣਘਾਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਹਿ ਵਿਕੋਪਿਤੇ ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾਯ ਵਿਨਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਯਾਯ ਚੇਤਨਾਯਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਾਣੇ ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਨੋ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਯਾਯ ਚੇਤਨਾਯ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਵਧਕਚੇਤਨਾਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਾ ਚੇਤਨਾਤਿ ਸਾ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਧਕਚੇਤਨਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਾਯ ਚੇਤਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇਸੁ ਮਹਾਭੂਤੇਸੁ ਉਪਕ੍ਕਮਕਰਣਹੇਤੁ ਤਂਮਹਾਭੂਤਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਮਹਾਭੂਤਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੧੭੨), ਸਾ ਤਾਦਿਸਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਲਦ੍ਧੂਪਕ੍ਕਮਾਨਿ ਹਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਇਤਰਭੂਤਾਨਿ ਵਿਯ ਨ ਵਿਸਦਾਨੀਤਿ ਸਮਾਨਜਾਤਿਕਾਨਂ ਕਾਰਣਂ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ. ਸਂਸਗ੍ਗੇ ਅਯਮੀਕਾਰੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਚੇਤਨਾਯ ਸਮਙ੍ਗਿਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ. ਸਕੋ ਹਤ੍ਥੋ ਸਹਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਪਯੋਗੋ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ. ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ, ਸੋਵ ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੋ. ਏਵਂ ਆਣਤ੍ਤਿਕੋ. ਵਿਜ੍ਜਾਮਯੋ ਮਨ੍ਤਪਰਿਜਪ੍ਪਨਯੋਗੋ. ਇਦ੍ਧਿਮਯੋ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਿਦ੍ਧਿਮਯੋ.

ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਛ ਪਯੋਗੇ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਛਸੁ ਪਯੋਗੇਸੁ. ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥੋ ਉਪਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਯੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯੇਨਾਤਿ ਹਤ੍ਥੇਨ ਵਾ ਪਾਦੇਨ ਵਾ ਮੁਟ੍ਠਿਨਾ ਵਾ ਜਾਣੁਨਾ ਵਾ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗੇਨ. ਕਾਯੇਕਦੇਸੋ ਹੇਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥਾਦਿਕਾਯੋ ਅਵਯਵੇ ਸਮੁਦਾਯੋਪਚਾਰੋ ਯਥਾ ‘‘ਗਾਮੋ ਦਡ੍ਢੋ’’ਤਿ. ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨਾਤਿ ਕਾਯਤੋ ਅਮੋਚਿਤੇਨ ਅਸਿਆਦਿਨਾ ਪਹਰਣੇਨ. ਪਹਰਣਨ੍ਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਹਿਤਾਯ ਵਧਕਚੇਤਨਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਾਧਨਂ. ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਸਤ੍ਤਿਆਦੀਨਂ, ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਉਸੁਯਨ੍ਤਪਾਸਾਣਾਦੀਨਂ ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੇਸੁ. ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾਨੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸਭੇਦਤੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਚ ਅਨੁਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੇਨ. ਉਦ੍ਦਿਸਨਂ ਉਦ੍ਦਿਸੋ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਕੋ, ਪਯੋਗੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ. ਬਜ੍ਝਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਬਦ੍ਧੋ, ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਬਦ੍ਧੋ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਬਦ੍ਧੋ, ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਦ੍ਧੋ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ, ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਹੋਤਿ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਕਮ੍ਮਮਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਕੇ, ਅਨੁਦ੍ਦਿਸਕੇ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ. ਪਚ੍ਛਾ ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਰੋਗੇਨ ਮਰਤੂਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਪਹਰਿਤਕ੍ਖਣੇਯੇਵਾਤਿ ਮਰਣਾਯ ਪਹੋਨਕਪ੍ਪਹਾਰਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਦਿ ਅਵਸ੍ਸਂ ਤੇਨ ਮਰਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਚੇ ਪਨ ਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਅਮਤਸ੍ਸ ਪੁਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਹਾਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਪਠਮਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਮਰਤਿ, ਤਦਾਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਅਥ ਦੁਤਿਯਪਹਾਰੇਨ ਮਰਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਉਭਯੇਹਿ ਮਤੇਪਿ ਪਠਮਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ, ਉਭਯੇਹਿਪਿ ਅਮਤੇ ਨੇਵਤ੍ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਬਹੂਹਿਪਿ ਏਕਸ੍ਸ ਪਹਾਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਯਸ੍ਸ ਪਹਾਰੇਨ ਮਰਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋਤਿ. ਆਣਾਪਨਂ ਨਾਮ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਹਿਤਾਯ ਵਧਕਚੇਤਨਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਾਧਨਂ.

ਇਦਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਆਣਤ੍ਤਿਕਪਯੋਗੇ ਸਙ੍ਕੇਤਵਿਸਙ੍ਕੇਤਭਾਵਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਛਬ੍ਬਿਧਂ ਨਿਯਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਣਤ੍ਤਿਕਪਯੋਗੇ. ਆਣਤ੍ਤਿਨਿਯਾਮਕਾਤਿ ਆਣਤ੍ਤਿਕਪਯੋਗਸਾਧਿਕਾ. ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਅਵਿਰਜ੍ਝਿਤੇਸੁਯੇਵ ਆਣਤ੍ਤਿਕਪਯੋਗੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ.

ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਮਾਰੇਤਬ੍ਬੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਂ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਆਣਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਆਪਤ੍ਤਿ, ਆਣਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਾਰਣਕ੍ਖਣੇ. ਆਣਾਪਕੋ ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਆਣਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ, ਵਤ੍ਥੁਵਿਸੇਸੇਨ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਵਿਸੇਸੋ ਚ ਆਪਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ. ‘‘ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ ਮਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਆਣਤ੍ਤੋ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਮੇਵ ਮਾਰੇਤੀਤਿ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਸ੍ਵੇ’’ਤਿ ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ ਮਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਆਣਤ੍ਤੋ ਯਦਾ ਕਦਾਚਿ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ ਮਾਰੇਤਿ. ਯੋ ਪਨ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹੇ ਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹੇ ਵਾ ਸ੍ਵੇ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ ਮਾਰੇਤਿ, ਵਿਸਙ੍ਕੇਤੋ ਹੋਤਿ, ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ ਮਾਰੇਤੁਂ ਵਾਯਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹੇ ਜਾਤੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਤੇਨ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਕਾਲਪ੍ਪਭੇਦੇਸੁ ਸਙ੍ਕੇਤਵਿਸਙ੍ਕੇਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਏਵਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਲੇਸੁ ਸਙ੍ਕੇਤਵਿਸਙ੍ਕੇਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਓਕਾਸਾਦੀਸੁ ਸਙ੍ਕੇਤਵਿਸਙ੍ਕੇਤਤਂ ਅਤਿਦਿਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਓਕਾਸੋਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੪) ਗਾਮੋ ਵਾ ਵਨਂ ਵਾ ਗੇਹਦ੍ਵਾਰਂ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ. ਆਵੁਧਨ੍ਤਿ ਅਸਿ ਵਾ ਉਸੁ ਵਾ ਸਤ੍ਤਿ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਇਰਿਯਾਪਥੋਤਿ ਮਾਰੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਗਮਨਂ ਵਾ ਨਿਸਜ੍ਜਾ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਵਿਜ੍ਝਨਂ ਵਾ ਛੇਦਨਂ ਵਾ ਭੇਦਨਂ ਵਾ ਸਙ੍ਖਮੁਣ੍ਡਕਂ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਇਮੇਸੁ ਯਥਾ ਯਥਾ ਵਧਕੋ ਆਣਤ੍ਤੋ, ਤਥਾ ਤਥਾ ਕਤੇ ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਕਤੇ ਵਿਸਙ੍ਕੇਤੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਓਕਾਸਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਯਥਾਣਤ੍ਤਿਵਸੇਨੇਵ, ਆਣਤ੍ਤੇਨ ਕਤੇ ਸਤਿ;

ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿ, ਵਿਸਙ੍ਕੇਤੋਞ੍ਞਥਾ ਕਤੇ’’ਤਿ.

ਆਣਤ੍ਤਿਯਂ ਪਨ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ – ਅਧਿਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਅਧਿਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਆਣਾਪੇਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਝ, ਏਵਂ ਪਹਰ, ਏਵਂ ਘਾਤੇਹੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੭੪) ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬੋ.

ਓਪਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਓਪਾਤੋ, ਆਵਾਟੋ, ਤਸ੍ਸ ਖਣਨਂ ਓਪਾਤਕ੍ਖਣਨਂ. ਅਪਸ੍ਸੇਨਸਂਵਿਧਾਨਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੭) ਅਪਸ੍ਸੇਨਸ੍ਸ ਸਂਵਿਧਾਨਂ. ਨਿਚ੍ਚਪਰਿਭੋਗੋ ਮਞ੍ਚੋ ਵਾ ਪੀਠਂ ਵਾ ਅਪਸ੍ਸੇਨਫਲਕਂ ਵਾ ਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪਸ੍ਸੇਨਕਤ੍ਥਮ੍ਭੋ ਵਾ ਤਤ੍ਥਜਾਤਕਰੁਕ੍ਖੋ ਵਾ ਚਙ੍ਕਮੇ ਅਪਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਲਮ੍ਬਨਰੁਕ੍ਖੋ ਵਾ ਆਲਮ੍ਬਨਫਲਕਂ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਅਪਸ੍ਸਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਅਪਸ੍ਸੇਨਂ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪਸ੍ਸੇਨੇ ਯਥਾ ਅਪਸ੍ਸਯਨ੍ਤਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ ਵਾ ਛਿਨ੍ਦਤਿ ਵਾ, ਤਥਾ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾਸਿਫਰਸੁਸਤ੍ਤਿਆਰਕਣ੍ਟਕਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਪਨਂ ਨਾਮ ਸਮੀਪੇ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨਂ. ਮਨਾਪਸ੍ਸ ਵਾ ਅਮਨਾਪਸ੍ਸ ਵਾ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਹਰਣਂ ਸਮੀਪੇ ਠਪਨਂ ਰੂਪੂਪਹਾਰੋ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਾ ਯਕ੍ਖਪੇਤਾਦਿਵੇਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਦੂਪਹਾਰਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਏਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ਥਾਵਰਪਯੋਗੇਪਿ. ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾਨੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਯਤੋ ਤਤ੍ਥਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ – ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਓਪਾਤਾਦੀਸੁ ਪਰੇਸਂ ਮੂਲੇਨ ਵਾ ਮੁਧਾ ਵਾ ਦਿਨ੍ਨੇਸੁਪਿ ਯਦਿ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਕੋਚਿ ਮਰਤਿ, ਮੂਲਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਦਿਪਿ ਤੇਨ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਓਪਾਤੇ ਵਿਨਾਸੇਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਸਮੇ ਕਤੇਪਿ ਪਂਸੁਹਾਰਕਾ ਵਾ ਪਂਸੁਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਾ, ਮੂਲਖਣਕਾ ਵਾ ਮੂਲਾਨਿ ਖਣਨ੍ਤਾ ਆਵਾਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਦੇਵੇ ਵਾ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਕਦ੍ਦਮੋ ਜਾਯਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਕੋਚਿ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਲਗ੍ਗਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਮਰਤਿ, ਮੂਲਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਦਿ ਪਨ ਯੇਨ ਲਦ੍ਧਂ, ਸੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਤਤਰਂ ਵਾ ਗਮ੍ਭੀਰਤਰਂ ਵਾ ਕਰੋਤਿ, ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਕੋਚਿ ਮਰਤਿ, ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਥਾ ਤੁ ਮੂਲਾਨਿ ਮੂਲੇਹਿ ਸਂਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਤਤ੍ਥ ਥਲੇ ਕਤੇ ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਅਪਸ੍ਸੇਨਸਂਵਿਧਾਨਾਦੀਸੁਪਿ ਯਾਵ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਜਪ੍ਪਨਨ੍ਤਿ ਆਥਬ੍ਬਣਿਕੇਹਿ, ਵਿਜ੍ਜਾਧਰੇਹਿ ਚ ਮਨ੍ਤਪਰਿਜਪ੍ਪਨਂ. ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਾਯ ਇਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਸਾਤਿਸਯਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਯ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਸਹਜਾਤਾਯ ਇਦ੍ਧਿਯਾ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਾ ਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਜਾਤਾਯ ਇਦ੍ਧਿਯਾ. ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਂ, ਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਦਾਠਾਵੁਧਾਦੀਨਂ ਦਾਠਾਕੋਟਨਾਦੀਨਮਿਵ ਮਾਰਣਤ੍ਥਂ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਿਦ੍ਧਿਵਿਕਾਰਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਕਮ੍ਮਸਾਧਨੋ ਵਾਯਂ ਹਾਰਕਸਦ੍ਦੋ ਬਹੁਲਂਵਿਧਾਨੇਨ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਣ੍ਵੁਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਜੀਵਿਤਹਰਣਕਂ, ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ ਵਾ ਸਤ੍ਥਮੇਵ ਹਾਰਕਨ੍ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੧੭੨) ਵਿਕਪ੍ਪਦ੍ਵਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਤ੍ਥਞ੍ਚ ਤਂ ਹਾਰਕਞ੍ਚਾਤਿ ਸਤ੍ਥਹਾਰਕ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਹਾਰਕਸਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਪਰਨਿਪਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਗਵੇਸੇਯ੍ਯ. ‘‘ਯਥਾ ਲਭਤਿ, ਤਥਾ ਕਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਤ੍ਥਮਾਹ, ‘‘ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਿਖਾਪਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ‘‘ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ‘‘ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਪਰਿਯਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤੇਯੇਵਾਤਿ ਪਰਿਯੇਸਿਤਮਤ੍ਤੇਯੇਵ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਤ੍ਥਹਾਰਕਂ ਵਾਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਸਿਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤਿਂ ਵਾ ਭੇਣ੍ਡਿਂ ਵਾ ਲਗੁਲ਼ਂ ਵਾ ਪਾਸਾਣਂ ਵਾ ਸਤ੍ਥਂ ਵਾ ਵਿਸਂ ਵਾ ਰਜ੍ਜੁਂ ਵਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੭੨) ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਭਾਜਨੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਥਹਾਰਕਂ ਵਾਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨੁਰੂਪਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਸਤਿ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਸਤ੍ਥਂ, ਸਸਨ੍ਤਿ ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਸਤ੍ਥਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਸਤ੍ਤਿਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਸੇਸਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਲਗੁਲ਼ਨ੍ਤਿ ਮੁਗ੍ਗਰੋ. ਸਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਖਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਯੋ ਏਵਂ ਮਰਤੀਤਿ ਯੋ ਸਤ੍ਥਂ ਵਾ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਸਂ ਵਾ ਖਾਦਿਤ੍ਵਾ, ਰਜ੍ਜੁਯਾ ਵਾ ਉਬ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ, ਸੋਬ੍ਭਾਦੀਸੁ ਵਾ ਪਤਿਤ੍ਵਾ, ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਪਵੇਸਨਉਦਕਪਵੇਸਨਾਦੀਹਿ ਉਪਾਯੇਹਿ ਮਰਤਿ. ‘‘ਸੋ ਧਨਂ ਵਾ ਲਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨਾਤਿ ਸੋ ਧਨਂ ਵਾ ਲਭਤਿ, ਯਸਂ ਵਾ ਲਭਤਿ, ਸਗ੍ਗਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਧਮ੍ਮੋ ਵਾਸ੍ਸ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ. ਕਿਮਨੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਮਰਣਵਣ੍ਣਂ ਵਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਚਨੇਨ. ਨਯਿਧ ਏਵਨ੍ਤਿ ਇਧ ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹਪਾਰਾਜਿਕੇ ਨ ਏਵਂ, ਨ ਪਰਿਯਾਯਕਥਾਯ ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਂਵਣ੍ਣੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿ.

‘‘ਸਤ੍ਥਂ ਵਾ ਆਹਰਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਵਿਸਂ ਵਾ ਖਾਦ, ਰਜ੍ਜੁਯਾ ਵਾ ਉਬ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਂ ਕਰੋਹਿ, ਸੋਬ੍ਭੇ ਵਾ ਨਰਕੇ ਵਾ ਪਪਾਤੇ ਵਾ ਪਪਤਾ’’ਤਿਆਦਿਂ (ਪਾਰਾ. ੧੭੨) ਸਬ੍ਬਂ ਮਰਣੂਪਾਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਰਕੋ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੨) ਨਾਮ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਫਲਨ੍ਤਿਯਾ ਭੂਮਿਯਾ ਸਯਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਮਹਾਦਰੀ, ਯਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥੀਪਿ ਪਤਨ੍ਤਿ, ਚੋਰਾਪਿ ਨਿਲੀਯਿਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਪਪਾਤੋਤਿ ਪਬ੍ਬਤਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਥਲਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਏਕਤੋ ਛਿਨ੍ਨੋ. ਪਾਪਕੇਨਾਤਿ ਲਾਮਕੇਨ. ਦੁਜ੍ਜੀਵਿਤੇਨਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਜੀਵਿਤੇਨ. ਮਤਂ ਤੇ ਜੀਵਿਤਾ ਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਵ ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਾ ਸੁਨ੍ਦਰਤਰਂ. ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਮਨੋ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਸਬ੍ਬਮਤ੍ਥੀਤਿ ਖੋ, ਕਚ੍ਚਾਨ, ਅਯਮੇਕੋ ਅਨ੍ਤੋ, ਸਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਖੋ, ਕਚ੍ਚਾਨ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਅਨ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫; ੩.੯੦) ਵਿਯ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਯਂ ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਮਰਣਸ੍ਸ ਨਿਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਮਤਂ ਤੇ ਜੀਵਿਤਾ ਸੇਯ੍ਯੋ’’ਤਿਆਦਿ.

ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਮਨੋ’’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੧੭੧) ਵਿਯ ਵਿਚਿਤ੍ਤਾਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਚਨੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਿਨਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਥਮੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇਨੇਵਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਚਿਤ੍ਤੋ ਨਾਨਾਪ੍ਪਕਾਰਕੋ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ. ਵਿਚਿਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਹੇਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦) ਵਿਯ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਪਿ ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਦਞ੍ਹਿ ‘‘ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਧਿਕਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਤਕ੍ਕੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੭) ਵਿਯ ਨ ਵਿਤਕ੍ਕਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਂ, ਅਥ ਖੋ ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋਤਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਸਂਵਿਦਹਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਂਵਿਦਹਨਸ੍ਸ. ਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥੋ ਹੇਤ੍ਥ ਮਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਤ੍ਤਂ ਭੋਜੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਞ੍ਚ ਸਂਵਿਦਹਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਇਮਿਨਾ ਸਂਵਿਦਹਨਂ ਨਾਮੇਤ੍ਥ ਨ ਵਿਧਾਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਨਾਮ ਵਿਤਕ੍ਕੋ.

ਉਚ੍ਚਾਵਚੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੨) ਮਹਨ੍ਤਾਮਹਨ੍ਤੇਨ ਉਪਾਯੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਮਰਣਵਣ੍ਣਸਂਵਣ੍ਣਨੇ ਤਾਵ ਜੀਵਿਤੇ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਅਵਚਾਕਾਰਤਾ, ਮਰਣੇ ਵਣ੍ਣਭਣਨਵਸੇਨ ਉਚ੍ਚਾਕਾਰਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਮਾਦਪਨੇ ਪਨ ਮੁਟ੍ਠਿਜਾਣੁਨਿਪ੍ਪੋਥਨਾਦੀਹਿ ਮਰਣਸਮਾਦਪਨਵਸੇਨ ਉਚ੍ਚਾਕਾਰਤਾ, ਏਕਤੋ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਖੇ ਵਿਸਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਰਣਾਦਿਸਮਾਦਪਨਵਸੇਨ ਅਵਚਾਕਾਰਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਏਵਂ ਅਸਾਧਾਰਣਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵੇਸਾਲਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਓਪਾਤਕ੍ਖਣਨਾਦੀਸੁ ਦੁਕ੍ਕਟਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਚੇਪਿ ਜਾਤਪਥਵਿਂ ਖਣਤਿ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਪਯੋਗਤ੍ਤਾ ਪਯੋਗੇ ਪਯੋਗੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹੋ ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਦਿਸਦਿਸੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਯਕ੍ਖੋ ਚ ਪੇਤੋ ਚ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹੋ ਚ ਯਕ੍ਖਪੇਤਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹਾ, ਤੇਸਂ. ‘‘ਤਥਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਂ ਅਤਿਦਿਸਤਿ. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਪਸ੍ਸੇਨਸਂਵਿਧਾਨਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਆਪਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਅਤਿਦਿਸਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਅਪਸ੍ਸੇਨਸਂਵਿਧਾਨਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਯੋਗੇਸੁ.

ਇਦਾਨਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੧੭੯) ਇਦਂ ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਉਪਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਉਪਕਰਣਸ੍ਸ ਅਜਾਨਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ, ‘‘ਨਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਉਪਕ੍ਕਮਂ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਚੇਤੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਮੁਸਲੁਸ੍ਸਾਪਨਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯਾਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਨ੍ਤਰਘਰੇ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੋ ਮੁਸਲੇ ਉਸ੍ਸਿਤੇ ਏਕਂ ਮੁਸਲਂ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ. ਦੁਤਿਯੋ ਮੁਸਲੋ ਪਰਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਦਾਰਕਸ੍ਸ ਮਤ੍ਥਕੇ ਅਵਤ੍ਥਾਸਿ. ਸੋ ਕਾਲਮਕਾਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਅਹੋਸਿ…ਪੇ… ਕਿਂਚਿਤ੍ਤੋ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਅਹਂ ਭਗਵਾਤਿ. ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੮੦) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯ.

ਵਿਸਗਤਪਿਣ੍ਡਪਾਤਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯਾਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਪਿਣ੍ਡਚਾਰਿਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਸਗਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨਂ ਹਰਿਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਗ੍ਗਕਾਰਿਕਂ ਅਦਾਸਿ. ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਕਾਲਮਕਂਸੁ. ਤਸ੍ਸ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਅਹੋਸਿ…ਪੇ… ਕਿਂਚਿਤ੍ਤੋ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ. ਨਾਹਂ ਭਗਵਾ ਜਾਨਾਮੀਤਿ. ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੮੧) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯ.

ਭੇਸਜ੍ਜਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯਾਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਵਞ੍ਝਾ ਇਤ੍ਥੀ ਕੁਲੂਪਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਏਤਦਵੋਚ ‘‘ਇਙ੍ਘਾਯ੍ਯ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਜਾਨਾਹਿ, ਯੇਨਾਹਂ ਵਿਜਾਯੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਸੁਟ੍ਠੁ ਭਗਿਨੀ’ਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਅਦਾਸਿ. ਸਾ ਕਾਲਮਕਾਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਅਹੋਸਿ…ਪੇ… ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੮੭) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯ. ਇਧ ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤਭਿਕ੍ਖੂ, ਤੇਸਂ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਮਰਣਵਣ੍ਣਸਂਵਣ੍ਣਨਕਾਦੀਨਂ ਆਪਤ੍ਤਿਯੇਵ.

ਅਥ ਕਥਂ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਨ੍ਤਿ, ਨਨੁ ਰਾਜਾਨੋ ਚੋਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਹਸਮਾਨਾਪਿ ‘‘ਗਚ੍ਛਥ, ਨਂ ਘਾਤੇਥਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਹਸਮਾਨਾ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਪਨ ਹਾਸੋ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਵਿਸਯੋ, ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯਂ ‘‘ਸਚੇਪਿ ਹਿ ਸਿਰਿਸਯਨਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹੋ ਰਜ੍ਜਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸੁਖਮਨੁਭਵਨ੍ਤੋ ਰਾਜਾ ‘ਚੋਰੋ ਦੇਵ ਆਨੀਤੋ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘ਗਚ੍ਛਥ ਨਂ ਮਾਰੇਥਾ’ਤਿ ਹਸਮਾਨੋ ਭਣਤਿ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਭਣਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੁਖਵੋਕਿਣ੍ਣਤ੍ਤਾ, ਪਨ ਅਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾ ਚ ਦੁਜ੍ਜਾਨਮੇਤਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਹੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੯).

ਤਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.