੧. ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਯੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਤੇਨ ਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਭਯਥਾਪਿ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਸੁਪਿ. ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਏਵ, ਨ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਤਥਾ ਤਥਾ ਉਪਕਾਰਕਂ ਤਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਤਂ ਤਂ ਉਪਕਾਰਕਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ.

ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਠਮੋ ਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤੇਨ ਏਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦੁਤਿਯੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸਨਂ. ਤੇਨ ਨ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਹੇਤੁਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯੇ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਨਾਯਂ ਏਕਨ੍ਤੋ. ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਯਦਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਦਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਯੇ ਕੇਚਿ ਗਹਿਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਏਵ ਬ੍ਯਾਵਟੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਵਿਨਾ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਥਾਪਿ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਨਨੁ ਯਥਾ ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਆਹਾਰਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧੫), ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧੬) ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਹਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਵਿਨਾਪਿ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ? ਨ, ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇ ਅਸਤਿਪਿ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਨ ਕਤਂ, ਇਧ ਪਨ ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ.

ਏਵਮ੍ਪਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਸੋ ਏਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਹੇਤੂਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਯੋ ਕੋਚਿ ਹੇਤੁ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਹੇਤੁਸ੍ਸ ਪੁਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਏਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ਚ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਸਤਿ ਦੁਤਿਯੇ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨ ਪਨ ਹੇਤੂਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਯੇ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਹੇਤੂਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਹੇਤੁਝਾਨਮਗ੍ਗਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਮਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ, ਨ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਵਿਯ ਸਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਪਨ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬਇਸਿਤਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬੇ ਚ ਇਸਿਤਬ੍ਬੇ ਚ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਤੇ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਨ ਕਤਂ, ਇਧ ਚ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਹੇਤੁਨਾ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੇਨੇਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹੇਤੂਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਵਿਸੇਸਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਹੇਤੂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੦੧) ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਮਵਚਨਾਪੇਕ੍ਖੋ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ‘‘ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੨) ਪੁਰਿਮਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੇ ਪਾਕਟੀਭੂਤੇ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਯ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨਪਿ ਅਨਪੇਕ੍ਖਨੀਯੋ ਅਞ੍ਞੋ ਚ ਕੋਚਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਸਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਚਨੇਨ ਅਸਮਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਚਨਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਪਾਕਟੀਕਤਂ, ਤੇਨ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਂਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਸਦ੍ਦੇ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਪਾਕਟੀਭੂਤਨ੍ਤਿ? ਯੇਹਿ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਵਿਸੇਸਨਭੂਤਾ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਿਤਾ ਚ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਯਥਾ ਇਧ ਤੇਨੇਵ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ ਪਾਕਟਾ, ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਵਾ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਤਂਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਂ ਚੋਦੇਤਿ ਪਰਿਹਰਤਿ ਚ. ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਹੇਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਤੂ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ.

ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਅਜਨਯਮਾਨਾਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਜਨਯਮਾਨਾਪਿ. ਯਦਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਤੋ ਤਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਯਦਿ ਚ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਤਂਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਏਵਂਪਕਾਰੇਨ ਹਿ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਚਨੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਚਨਂ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਏਵ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਏਤੇਨੇਵ ਹੇਤੁਆਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਯਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੇਤੇਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਪਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਮੇਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹੇ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੯) ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ’’ਤਿਆਦਿ.

ਪੁਰਿਮਤਰਸਿਦ੍ਧਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਬੀਜਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਤਰਸਿਦ੍ਧੇ ਕਮ੍ਮੇ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਬੀਜਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਕਮ੍ਮਂ ਖੇਤ੍ਤਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਬੀਜ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਤਂ ਖੇਤ੍ਤਂ ਬੀਜਞ੍ਚਾਤਿ? ਨਾਮਰੂਪਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ.

ਅਯਞ੍ਚ ਪਨਤ੍ਥੋਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾ. ਓਕਾਸਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਨਾਮਰੂਪੋਕਾਸਵਸੇਨੇਵ. ਸੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਮਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾਨਂ ਸੇਸਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਤਦੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਭਾਵੇਨੇਵ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸਹਭਵਨਮਤ੍ਤਂ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਭਾਵਾਦਿਕਲਾਪਾਨਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਭਾਵਤੋ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵਿਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸਸ੍ਸਾਮਿਕੇਤਿ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਰਾਜਕੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਪਟਿਬਾਹਨਤੋਤਿ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ ‘‘ਹੇਤੂ ਸਹਜਾਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧) ਵਚਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਯੇਸਂ ਹੇਤੂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਹੇਤੁਸਹਜਾਤਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਸਿਯੁਂ, ‘‘ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਹਜਾਤੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਚ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯ, ਨ ਪਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਾਨਿ ਹੇਤੁਸਹਜਾਤਾਨੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਯੋ ਪਨ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮਾਨਕਾਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਸਹਜਾਤਭਾਵਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਪਸਙ੍ਗੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਵਚਨਾਨਂ ਲਹੁਗਰੁਭਾਵਂ ਨ ਗਣੇਤਿ, ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਪਨ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਤੋ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਅਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਤਥਾ ਤਥਾ ਦੇਸਨਂ ਨਿਯਾਮੇਤੀਤਿ ਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਕ੍ਖਰਾਨਂ ਬਹੁਤਾ ਵਾ ਅਪ੍ਪਤਾ ਵਾ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਾਤਿ.

ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.