ਪਟ੍ਠਾਨਪਕਰਣ-ਮੂਲਟੀਕਾ
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਵਣ੍ਣਨਾ
ਦਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਾਮਗੁਣਾਦੀਹਿ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਿ ਲਲ਼ਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਵਿਜਯਸਮਤ੍ਥਤਾਯੋਗੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਵਿਜੇਤੁਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਾਦਿਸਕ੍ਕਾਰਦਾਨਗ੍ਗਹਣਂ ਤਂਤਂਅਤ੍ਥਾਨੁਸਾਸਨਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਯੋਗਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਜੁਤਿਯਾ ਜੋਤਨ੍ਤਿ, ਯਥਾਭਿਲਾਸਿਤਞ੍ਚ ਵਿਸਯਂ ਅਪ੍ਪਟਿਘਾਤੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਦੇਵਾ, ਦੇਵਨੀਯਾ ਵਾ ਤਂਤਂਬ੍ਯਸਨਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਸਰਣਂ ਪਰਾਯਣਨ੍ਤਿ ਗਮਨੀਯਾ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਨੀਯਾ ਵਾ. ਸੋਭਾਵਿਸੇਸਯੋਗੇਨ ਕਮਨੀਯਾਤਿ ਵਾ ਦੇਵਾ. ਤੇ ਤਿਵਿਧਾ – ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਵਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾਤਿ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਨਿਰਤਿਸਯਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਕੀਲ਼ਾਯ, ਉਤ੍ਤਮੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮਅਰਿਯਵਿਹਾਰੇਹਿ, ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨਸਿਦ੍ਧਾਯ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮਾਰਵਿਜਯਿਚ੍ਛਾਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ, ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯਸਤ੍ਤਧਨਾਦਿਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦਸਕ੍ਕਾਰਦਾਨਗ੍ਗਹਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਾਨੁਸਾਸਨੀਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਚ ਵੋਹਾਰਾਤਿਸਯੇਨ, ਪਰਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਸਰੀਰਪ੍ਪਭਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਜੁਤਿਯਾ, ਅਨੋਪਮਾਯ ਚ ਞਾਣਸਰੀਰਗਤਿਯਾ, ਮਾਰਵਿਜਯਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣਪਰਹਿਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਾਯ ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕੇਨ ਲੋਕੇਨ ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਗਮਨੀਯਤੋ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਨੀਯਤੋ, ਭਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਕਮਨੀਯਤੋ ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਦੇਵੇ ਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਅਤਿਸਯੋ ਵਾ ਦੇਵੋਤਿ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੋ. ਸਬ੍ਬਦੇਵੇਹਿ ਪੂਜਨੀਯਤਰੋ ਦੇਵੋਤਿ ਵਾ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੋ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਭਾਵਂ ਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣਾਲਙ੍ਕਾਰਂ ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਦੇਵੇਹਿ ਅਤਿਰੇਕਤਰੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੋ. ਦੇਵਾਨਨ੍ਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾਨਂ ਤਦਾ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ. ਸਕ੍ਕਾਦੀਹਿ ਦੇਵੇਹਿ ਪਹਾਰਾਦਅਸੁਰਿਨ੍ਦਾਦੀਹਿ ਦਾਨਵੇਹਿ ਚ ਪੂਜਿਤੋ. ਕਾਯਵਚੀਸਂਯਮਸ੍ਸ ਸੀਲਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਂਯਮਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਚ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਸੁਦ੍ਧਸਂਯਮੋ.
ਇਸਿਸਤ੍ਤਮੋਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਾਵਬੋਧਗਤਿਯਾ ਇਸਯੋਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਤਾਨਂ ਸਤਂ ਪਸਤ੍ਥਾਨਂ ਇਸੀਨਂ ਅਤਿਸਯੇਨ ਸਨ੍ਤੋ ਪਸਤ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਪਸ੍ਸੀਆਦਯੋ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਭਗਵਾ ‘‘ਸਤ੍ਤਮੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਨੇਨ ਨਿਰੋਧੇਸੀਤਿ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਨੋ. ਅਤਿਗਮ੍ਭੀਰਨਯਮਣ੍ਡਿਤਦੇਸਨਂ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ ਦੇਸੇਸਿ ਪਕਰਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਚ੍ਚਯੁਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
‘‘ਕੇ ਪਨ ਤੇ ਨਯਾ, ਕਿਞ੍ਚ ਤਂ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਨਯਿਦਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਨਿਦਾਨਕਥਾਯਂ ਪਟ੍ਠਾਨਸਮਾਨਨੇ ਅਨੁਲੋਮਾਦੀਨਂ ਨਯਾਨਂ ਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹਿ…ਪੇ… ਨਾਮਾਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪਾਲ਼ਿਂ ਆਹਰਿ. ਤਤ੍ਥ ਗਾਥਾਤ੍ਥਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਞ੍ਚ ਪਰਤੋ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ.
ਪਟ੍ਠਾਨਨਾਮਤ੍ਥੋ ਪਨ ਤਿਕਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਂ ਤਿਕਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਨਾਮਤ੍ਥੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਚਤੁਵੀਸਤਿਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਸਮੋਧਾਨਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਞਾਤੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਸੁਖਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਨਾਮਤ੍ਥੋ ਪਠਮਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇਸਂ…ਪੇ… ਨਾਮਤ੍ਥੋ ਤਾਵ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਸ੍ਸ ਪਟ੍ਠਾਨਨਾਮਸ੍ਸੇਵ ਤਾਵ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪ-ਕਾਰੋ ਹੀਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗਪਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੋ ‘‘ਪਵਿਭਤ੍ਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਯਂ ਸੇਟ੍ਠਂ ਤਦੁਪਾਗਮੁਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਨਨੁ ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾ ਪਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ ਪ-ਇਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗੋ ਪਕਾਰਤ੍ਥਮੇਵ ਦੀਪੇਤਿ, ਨ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤ੍ਥਨ੍ਤਿ? ਨ, ਤੇਸਂ ਪਕਾਰਾਨਂ ਨਾਨਾਵਿਧਭਾਵਤੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਹਿ ਆਪਨ੍ਨਂ ਨਾਨਾਵਿਧਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਨਾਨਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਆਦੀਹਿ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਚ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਅਨੇਕਧਮ੍ਮਭਾਵਤੋ ਚ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਪਚ੍ਚਯਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਾਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਤੋ ਕੁਸਲਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ ਸਾਤਿਸਯਵਿਭਾਗਤਂ ਪਟ੍ਠਾਨਨਾਮਲਾਭਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਗੋਟ੍ਠਾਤਿ ਵਜਾ. ਪਟ੍ਠਿਤਗਾਵੋਤਿ ਗਤਗਾਵੋ. ਆਗਤਟ੍ਠਾਨਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਮਹਾਸੀਹਨਾਦਸੁਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਗਮਨਤ੍ਤਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਅਥ ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਗਮਨਂ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਮਨਤ੍ਤਾ ਗਮਨਦੇਸਭਾਵਤੋ ਏਕੇਕਂ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤੇਹਿ ਅਤਿਸਯਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਤਿਮਤੋ ਗਮਨਟ੍ਠਾਨਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਮਹਾਵੇਗਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਪਪਾਤਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਆਦੀਨਂ ਸਾਸਙ੍ਗਗਮਨਟ੍ਠਾਨਭਾਵਂ ਇਮਸ੍ਸ ਚ ਮਹਾਪਥੋ ਵਿਯ ਨਿਰਾਸਙ੍ਗਗਮਨਟ੍ਠਾਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਅਤਿਸਯਯੁਤ੍ਤਗਮਨਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ ਪਟ੍ਠਾਨਨਾਮਲਾਭਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਤਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਤਿਕਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਸਮਨ੍ਤਾਤਿ ਅਨੁਲੋਮਾਦੀਹਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਹਿਪਿ ਗਤਾਨਿ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਚਤੁਵੀਸਤਿਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ‘‘ਸਮਨ੍ਤਚਤੁਵੀਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਸਮਨ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਰਯੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਮਨ੍ਤਾ ਛ ਛ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤੇਨ ਅਨੁਲੋਮਾਦਿਸਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਤਿਕਾਦਿਛਛਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਤਿਕਾਦਿਛਛਪਟ੍ਠਾਨਵਿਸੇਸਨਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਚਤੁਵੀਸਤਿਵਿਸੇਸਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚਤੁਵੀਸਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਤੁਵੀਸਤਿਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮਾਦਿਤਿਕਾਦਿਪਟਿਚ੍ਚਵਾਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨੁਲੋਮਾਦਿਹੇਤੁਮੂਲਕਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ, ਅਨੂਨੇਹਿ ਨਯੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਵੀਸਤਿਯਾ ਖੁਦ੍ਦਕਪਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਸਮੋਧਾਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿ.
ਹੇਤੁ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨੇਨ ਹੇਤੁਨੋ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਾਦਿਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਂ ਨਿਵਾਰੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਹੇਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ. ਏਤੇਨਪਿ ਸੋ ਏਵ ਦੋਸੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪੁਨਾਹ ‘‘ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਇਧ ਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਹੇਤੁ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾ’’ਤਿ, ‘‘ਹੇਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਤੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ…ਪੇ… ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧) ਤੇਨ ਤੇਨ ਹੇਤੁਭਾਵਾਦਿਉਪਕਾਰੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਯੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵਾ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ‘‘ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਚ੍ਚੇਵਮਾਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਧਮ੍ਮੇਹੇਵ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਵਿਭਾਵਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਧਾਪਿ ਵਾ ਹੇਤੁ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿਆਦਿਕੋ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਕੁਸਲਾਦਿਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੋ, ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਕਾਰਪ੍ਪਧਾਨੋਤਿ. ਏਤੀਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤੀਨਂ ਸਾਧਾਰਣਵਚਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵਾ’’ਤਿ. ਕੋਚਿ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਠਿਤਿਯਾ ਏਵ ਹੋਤਿ ਯਥਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ, ਕੋਚਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ ਯਥਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਯੋ, ਕੋਚਿ ਉਭਯਸ੍ਸ ਯਥਾ ਹੇਤੁਆਦਯੋਤਿ.
ਉਪਕਾਰਕਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਚ ਧਮ੍ਮੇਨ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਉਪਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਹਿਨੋਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਹੇਤੁ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਾਨਂ ਹਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਮੂਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਪਤਿਟ੍ਠਤ੍ਥੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ. ਹਿਨੋਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨ ਕਮ੍ਮਨਿਦਾਨਭੂਤੇਨ ਉਦ੍ਧਂ ਓਜਂ ਅਭਿਹਰਨ੍ਤੇਨ ਮੂਲੇਨ ਵਿਯ ਪਾਦਪੋ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਫਲਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਵੁਡ੍ਢਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਹੇਤੁ. ਆਚਰਿਯਾਨਨ੍ਤਿ ਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰਂ ਵਦਤਿ.
‘‘ਯੋਨਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚੇਵ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਹਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੬੬-੬੭) ਕੁਸਲਭਾਵਸ੍ਸ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਟਿਬਦ੍ਧਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਕੁਸਲਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਾ ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਵਿਯ ਨ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਕੇ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯੁਂ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਹੇਤੁਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਭਾਵੋ ਵਿਯ ਸਹੇਤੁਕਹੇਤੂਨਂ ਸਭਾਵਤੋਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਯਦਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲੋ ਵਾ ਸਿਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਵਾ, ਯਦਿ ਅਲੋਭੋ ਸਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲੋ, ਕੁਸਲਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ, ਤਂਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲੋ ਨ ਸਿਯਾ ਅਲੋਭਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਦੋਸਤ੍ਤਾਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਉਭਯਥਾਪਿ ਸੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਉਭਯਥਾ ਹੋਨ੍ਤੇਸੁ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਂ ਪਰਿਯੇਸਥ, ਨ ਸਭਾਵਤੋ, ਏਵਂ ਹੇਤੂਸੁਪਿ ਕੁਸਲਾਦਿਤਾ ਅਞ੍ਞਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਭਾਵਤੋਤਿ. ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੂਸੁ ਸਭਾਵਤੋਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ’’ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਸਾ ਪਨ ਪਰਿਯੇਸਿਯਮਾਨਾ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਹੋਤੀਤਿ ਹੇਤੂਸੁ ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ, ਨ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧੋਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਆਰਭਿਤ੍ਵਾਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ਰੂਪਾਯਤਨਾਦਿਮਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭਾ’’ਤਿ ਅਨਿਯਮੇਨ ਸਬ੍ਬਰੂਪਾਯਤਨ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਾਨਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.
‘‘ਛਨ੍ਦਵਤੋ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਪੁਰਿਮਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਧੁਰਭੂਤਾ ਜੇਟ੍ਠਕਭੂਤਾ ਸਯਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਸਾਧਯਮਾਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤੇਸਂ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹੀਨਾਦਿਭਾਵੇਨ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਤੇਨ ਤੇ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਗਰੁਕਾਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਅਸ੍ਸਾਦਮਗ੍ਗਫਲਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤਯਮਾਨਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਯਂ ਅਤ੍ਤਾਧੀਨਾਨਂ ਪਤਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਤਿਆਦਿ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਨ੍ਤੀਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ, ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਯਂ ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਤਦਨਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਾਦਨਿਯਮੋ ਤਂਤਂਸਹਕਾਰੀਪਚ੍ਚਯਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਇਜ੍ਝਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਪਨ ਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵੇਖੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਪੁਪ੍ਫਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਪੁਪ੍ਫਨਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਗਦਵੇਖੇ ਪਨ ਅਪਨੀਤੇ ਤਾਯਯੇਵ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਪੁਪ੍ਫਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਅਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਪਗਤੇ ਤਾਯਯੇਵ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤਤੋਵੇਤ੍ਥ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਅਤ੍ਥਤੋਤਿ ਉਪਚਯਸਨ੍ਤਤਿਅਧਿਵਚਨਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਮਤ੍ਤਤੋ ਨਾਨਾਕਰਣਂ, ਨ ਵਚਨੀਯਤ੍ਥਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨੇਵ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਨਿਰੋਧੁਪ੍ਪਾਦਨ੍ਤਰਾਭਾਵਤੋ ਨਿਰਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ. ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਸਣ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਹਾਵਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋ ਚ ‘‘ਇਦਮਿਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਉਦ੍ਧਂ ਤਿਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਾਗਾਭਾਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਕਤ੍ਤਮਿਵ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਨਨ੍ਤਰਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾ.
ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਤਿ ਚ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਦਾਕਾਰੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਵਾ ਸਤਿ ਤਂਤਂਵਿਸੇਸਵਨ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋਵ ਆਕਾਰੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਮੇਵ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਕਾਲਵੋਹਾਰੋਤਿ ਨਿਰੋਧਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾ ਚਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਚੁਤਿਪਚ੍ਛਿਮਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਞ੍ਚ ਨਿਰੋਧੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਯ ਕਾਲਨ੍ਤਰਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਂ ਉਪਾਦਾਯ ਕਾਲਨ੍ਤਰਤਾ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਰੂਪਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰੋਤਿ ਅਞ੍ਞਸਨ੍ਤਾਨਤ੍ਤਾ. ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਸਨ੍ਤਤਿਯੋ ਹਿ ਦ੍ਵੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸਦਿਸਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੋਪਕਾਰਭਾਵੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਵਿਸੁਂਯੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਕਸਨ੍ਤਤਿਯਞ੍ਚ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਤਂਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਅਨ੍ਤਰਕਾਰਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਾਦਿਸਞ੍ਚ ਕਞ੍ਚਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਅਭਾਵੋ ਅਨ੍ਤਰਕਾਰਕੋ ਹੋਤਿ ਅਭਾਵਤ੍ਤਾਯੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਜਵਨਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਚ ਅਨਨ੍ਤਰਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਤਥਾ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਚੁਤੀਨਮ੍ਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਪਾਕਟੋਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਗਹਿਤਾਨਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਲਭਨ੍ਤਾਨਂ ‘‘ਅਤੀਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੫) ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਸੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂਯੇਵਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਗ੍ਗਹਣਂ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ, ਯਤੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗਿਨੋਯੇਵ ਚ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾ, ਤੇਨੇਵ ਚ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੇ ਪਟਿਚ੍ਚਵਾਰਾਦਯੋ ਨ ਸਨ੍ਤੀਤਿ.
ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਵ ਸਹੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪਾਕਟੇਨ ਠਿਤਿਯਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਨ ਸਹਜਾਤਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਤਾ, ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤਾਵਸੇਨੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿਵਸੇਨ. ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੋਯੇਵ ਹਿ ਕੋਚਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਛਾਜਾਤਭਾਵੇਹਿ ਉਪਕਾਰਕਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਾ ਵਤ੍ਥੁਖਨ੍ਧਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.
ਤਰੁਆਦੀਨਂ ਪਥਵੀ ਵਿਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੇਨ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਸੇਸਧਾਤੂਨਂ, ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਉਪਕਾਰਕਾ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਾਦਯੋ ਵਿਯ ਨਿਸ੍ਸਯਾਕਾਰੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਤਂਤਂਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ.
ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲੇਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਵਦਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਭੁਸੋ, ਤਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਿ.
ਪਕਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪ-ਕਾਰੋ ਉਪਸਗ੍ਗੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨੇ ਸਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁਕਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਕਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਕਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ’’ਤਿ. ਕਰਣਞ੍ਚ ਦੁਵਿਧਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ ਉਪਸੇਵਨਞ੍ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤੋ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਸੇਵਿਤੋ ਵਾਤਿ ਏਤੇਨ ਕਾਯਅਲ੍ਲੀਯਾਪਨਵਸੇਨ ਉਪਭੋਗੂਪਸੇਵਨਂ ਵਿਜਾਨਨਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਸੇਵਨਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨ ਅਨਾਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਪਦਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਸੇਵਨੇਨ ਯਥਾਪਟਿਸੇਵਿਤਾਨਂ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.
ਯਥਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤੇਨ ਵਿਨਾ ਸਨ੍ਤਾਨਾਵਿਚ੍ਛੇਦਹੇਤੁਭਾਵਂ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੇ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਾ, ਤੇਸਂ ਸਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਕਾਰਾਦੀਹਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾ, ਤਥਾ ਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਾਕਾਰਾਦੀਹਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪੁਰੇਜਾਤਭਾਵੇਨ ਵਿਨਾ ਉਪਕਾਰਕਭਾਵਂ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਪੁਰੇਜਾਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਾਕਾਰਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.
ਗਿਜ੍ਝਪੋਤਕਸਰੀਰਾਨਂ ਆਹਾਰਾਸਾਚੇਤਨਾ ਵਿਯਾਤਿ ਏਤੇਨ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਹਿ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨੇਵ ‘‘ਆਹਾਰਾਸਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਚੇਤਨਾਗਹਣਂ ਕਰੋਤਿ.
ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇਨ ਕਰਣੀਯਸ੍ਸ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕਰਣਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਆਸੇਵਨਟ੍ਠੋ, ਅਤ੍ਤਸਦਿਸਸਭਾਵਤਾਪਾਦਨਂ ਵਾਸਨਂ ਵਾ. ਗਨ੍ਥਾਦੀਸੁ ਪੁਰਿਮਾਪੁਰਿਮਾਭਿਯੋਗੋ ਵਿਯਾਤਿ ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਆਸੇਵਨਾ ਵਿਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਗੋ ਚਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਾ, ਆਯੂਹਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਗੋ ਚੇਤਨਾ. ਸਾ ਤਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਿਰਿਯਤਾਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸੇਸਪਚ੍ਚਯਸਮਾਗਮੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਤੇਨੇਵ ਕਿਰਿਯਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਿਕਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਕਿਰਿਯਭਾਵਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ. ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਪਨ ਤੇਨ ਉਪਕਾਰਿਕਾਤਿ ਕਿਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਸਨ੍ਤਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਉਸ੍ਸਾਹੇਹਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਹਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸਦਿਸਵਿਪਾਕਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਯੋਗੇਨ ਅਸਾਧੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਪਯੋਗੇਨ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਾ ਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧੇਸੁ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾਯੇਵ ਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹੋ ਸਨ੍ਤਭਾਵੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਕਿਲੇਸਵੂਪਸਮਸਨ੍ਤਭਾਵੋ, ਤਥਾਸਨ੍ਤਸਭਾਵਤੋਯੇਵ ਭਵਙ੍ਗਾਦਯੋ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਹਿ ਜਵਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਗਹਿਤਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਅਭਿਨਿਪਾਤਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਮਤ੍ਤਾ ਪਨ ਵਿਪਾਕਾ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਯੇਵ. ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਸਨ੍ਤਭਾਵਾਯਾਤਿ ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਸਨ੍ਤਭਾਵਤ੍ਥਾਯ. ਏਤੇਨ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਤਂ ਅਵਿਪਾਕਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਪਾਕਾਨੁਕੁਲਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਸਤਿਪਿ ਜਨਕਤ੍ਤੇ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਪਧਾਨਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਸਤਿਪਿ ਜਨਕਤ੍ਤੇ ਅਰੂਪੀਨਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਆਹਾਰਜਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਰੂਪਾਹਾਰਸ੍ਸ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਸਤਿਪਿ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਰੂਪੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਰੂਪਾਹਾਰਸ੍ਸ, ਅਸਤਿ ਪਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤੇ ਆਹਾਰਾਨਂ ਜਨਕਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤਂ ਪਧਾਨਂ. ਜਨਯਮਾਨੋਪਿ ਹਿ ਆਹਾਰੋ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਯਮਾਨੋਯੇਵ ਜਨੇਤੀਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਭਾਵੋ ਆਹਾਰਭਾਵੋਤਿ.
ਅਧਿਪਤਿਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਕੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਗਰੁਭਾਵੋ ਅਧਿਪਤਿਯਟ੍ਠੋ, ਅਥ ਖੋ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਹਿ ਜੀਵਨੇ ਜੀਵਨ੍ਤੇਹਿ ਸੁਖਿਤਾਦਿਭਾਵੇ ਸੁਖਿਤਾਦੀਹਿ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਪਗ੍ਗਹੁਪਟ੍ਠਾਨਾਵਿਕ੍ਖੇਪਜਾਨਨੇਸੁ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਆਜਾਨਨੇ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵੀਭਾਵੇ ਚ ਸਦ੍ਧਾਦਿਸਹਜਾਤੇਹੀਤਿ ਏਵਂ ਤਂਤਂਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਤਾ. ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਹਿ ਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਞ੍ਚ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਨੇਨ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ. ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਨ ਯਦਿਪਿ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਹਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਾ ਪਨ ਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਜੀਵਿਤਾਹਾਰਾ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇਸਂ ਅਨੁਪਾਲਕਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਭਾਵਾ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਕੇਨਚਿ ਪਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਯਥਾਸਕੇਹੇਵ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਯਥਾ ਇਤ੍ਥਾਦਿਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨਾਕਾਰੇਨ ਤਂਸਹਿਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਹਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾ ਚ ਤੇਸਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿਪਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ.
ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਭੂਤਾਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕਨਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਪੇਕ੍ਖਨਂ, ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂਯੇਵ ਸਾਧਾਰਣੋ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਨਟ੍ਠੋ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦ੍ਵਯਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨਿਪੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਤ੍ਤਝਾਨਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਅਝਾਨਙ੍ਗਾਨਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਸਤ੍ਤ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧੇ ‘‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਦ੍ਵਯ’’ਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ? ਵੇਦਨਾਭੇਦੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਅਝਾਨਙ੍ਗਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਝਾਨਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ. ਸਤਿਪਿ ਵਾ ਝਾਨਙ੍ਗਵੋਹਾਰੇ ਵੇਦਨਾਭੇਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਨਂ ਪਨ ਯਦਿਪਿ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਪਨ ਨ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਸਤ੍ਤ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨਿਪੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਬ੍ਬਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਪਨ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਗਤਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਯਤੋ ਤਤੋ ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇ ਪਨ ਦ੍ਵੇਪਿ ਝਾਨਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਸਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਲਾਭਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਲਾਭਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਥੇ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਸ੍ਸਚਿ ਲਾਭੋ ਨ ਵਾਰਿਤੋਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯ, ਨ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸੇਵ ਅਲਾਭਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਕਤਨ੍ਤਿ. ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਲਾਭਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੇ ਪਨ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਲਾਭਾਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਨ ਅਲਾਭੇਨ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣਿਯਂ ਮਨੋਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹਸੁਞ੍ਞਤਵਾਰੇਸੁ ਝਾਨਂ ਨ ਉਦ੍ਧਟਂ, ਤਂ ਅਲਾਭਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਏਸ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਪਿ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਲਾਭੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਹੇਤੁਕੇਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਸਹਜਾਤੇ ਸਂਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਏਕਤ੍ਤਗਤਭਾਵਕਰਣਂ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਨਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਬਲਵਾ, ਨ ਤਥਾ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਹੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਕਰਣੇ ਦੁਬ੍ਬਲਮ੍ਪਿ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਨਂ ਯਦਿਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੇ ਏਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ‘‘ਨ ਏਤੇ ਪਨ ਦ੍ਵੇਪਿ ਝਾਨਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸੋ ਪਾਠੋ ਸੁਨ੍ਦਰਤਰੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸਾਯਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ, ਨ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣਿਯਾਤਿ.
ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਤਾਯ ਏਕੀਭਾਵੋਪਗਮੇਨ ਵਿਯ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ.
ਯੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਤਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤੂਪਗਮੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਨ ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਸਹਜਾਤਪਚ੍ਛਾਜਾਤਵਸੇਨ ਅਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਾਨਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਰੂਪਾਨਂ ਪਨ ਰੂਪੇਹਿ ਸਤਿਪਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੇ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋਯੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਤੇਸਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਚਤੂਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਚਤੂਹਿ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ’’ਤਿ (ਧਾਤੁ. ੩).
ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਲਕ੍ਖਣੇਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਭਾਵੇਨ. ਤੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੮), ‘‘ਅਤ੍ਥੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ਮਾਤਿਕਾ ੪.੨੪) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤਾਲਕ੍ਖਣਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਜਨਕਤ੍ਤੇ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਪ੍ਪਧਾਨਾ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਸਹਜਾਤਾਦੀਨਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਫੁਸਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਹਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਫਸ੍ਸਾਦਿਸਮੁਦਾਯੇ ਸਤਿ ਦੁਤਿਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਸਤਿ ਪਨ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਨਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਸਤਿਪਿ ਪੁਰਿਮਤਰਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੇ ਨ ਤਾਨਿ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਾਨਿ, ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਓਕਾਸਂ ਅਲਭਮਾਨਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਓਕਾਸਂ ਦਦਮਾਨਂ ਵਿਯ ਉਪਕਾਰਕਂ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਪਵਤ੍ਤਿਓਕਾਸਦਾਨੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ’’ਤਿ ਆਹ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਓਕਾਸਦਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਤਾ, ਸਭਾਵਾਵਿਗਮੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਸਭਾਵਵਿਗਮੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਤਾ, ਨਤ੍ਥਿਤਾ ਚ ਨਿਰੋਧਾਨਨ੍ਤਰਸੁਞ੍ਞਤਾ, ਵਿਗਤਤਾ ਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤਤਾ, ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ, ਤਥਾ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ ਸਸਭਾਵਤੋ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਤਾ, ਸਭਾਵਾਵਿਗਮੇਨ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਵਿਸੇਸੋ ਧਮ੍ਮਾਵਿਸੇਸੇਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤੇਨ ਚਤੁਵੀਸਤਿਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਭਗਵਤਿ ਸਦ੍ਧਾਯ ‘‘ਏਵਂਵਿਸੇਸਾ ਏਤੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਸੁਤਮਯਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਭਾਵਨਾਮਯੇਹਿ ਤਦਭਿਸਮਯਾਯ ਯੋਗੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ.
ਚਤੂਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਨਾਮਧਮ੍ਮੇਕਦੇਸਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦੀਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਨਾਮਧਮ੍ਮਾਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇ ਭਜਨ੍ਤਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂਯੇਵ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਨਾਮਤਾ, ਅਥ ਖੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਨਾਮਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪੇਕਦੇਸੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕਦੇਸਵਚਨੇਨ ਰੂਪਰੂਪਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਰੂਪਰੂਪਂ ਪਨ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਆਗਤਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ – ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਂ, ਵਤ੍ਥੁਪੁਰੇਜਾਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਆਪੋਧਾਤੁਂ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਂ ਆਹਾਰਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ…ਪੇ… ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੨੨.੩੯).
ਪਚ੍ਚਯੁਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
੧. ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਯੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਤੇਨ ਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਭਯਥਾਪਿ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਸੁਪਿ. ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਏਵ, ਨ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਤਥਾ ਤਥਾ ਉਪਕਾਰਕਂ ਤਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਤਂ ਤਂ ਉਪਕਾਰਕਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ.
ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਠਮੋ ਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤੇਨ ਏਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦੁਤਿਯੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸਨਂ. ਤੇਨ ਨ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਹੇਤੁਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯੇ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਨਾਯਂ ਏਕਨ੍ਤੋ. ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਯਦਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਦਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਯੇ ਕੇਚਿ ਗਹਿਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਏਵ ਬ੍ਯਾਵਟੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਵਿਨਾ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਥਾਪਿ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਨਨੁ ਯਥਾ ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਆਹਾਰਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧੫), ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧੬) ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਹਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਵਿਨਾਪਿ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ? ਨ, ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇ ਅਸਤਿਪਿ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਨ ਕਤਂ, ਇਧ ਪਨ ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ.
ਏਵਮ੍ਪਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਸੋ ਏਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਹੇਤੂਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਯੋ ਕੋਚਿ ਹੇਤੁ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਹੇਤੁਸ੍ਸ ਪੁਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਏਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ਚ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਸਤਿ ਦੁਤਿਯੇ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨ ਪਨ ਹੇਤੂਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਯੇ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਹੇਤੂਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਹੇਤੁਝਾਨਮਗ੍ਗਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਮਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ, ਨ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਵਿਯ ਸਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਪਨ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬਇਸਿਤਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬੇ ਚ ਇਸਿਤਬ੍ਬੇ ਚ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਤੇ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਨ ਕਤਂ, ਇਧ ਚ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਹੇਤੁਨਾ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੇਨੇਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹੇਤੂਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਵਿਸੇਸਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਹੇਤੂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੦੧) ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਮਵਚਨਾਪੇਕ੍ਖੋ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ‘‘ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੨) ਪੁਰਿਮਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੇ ਪਾਕਟੀਭੂਤੇ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਯ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨਪਿ ਅਨਪੇਕ੍ਖਨੀਯੋ ਅਞ੍ਞੋ ਚ ਕੋਚਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਸਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਚਨੇਨ ਅਸਮਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਚਨਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਪਾਕਟੀਕਤਂ, ਤੇਨ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਂਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਸਦ੍ਦੇ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਪਾਕਟੀਭੂਤਨ੍ਤਿ? ਯੇਹਿ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਵਿਸੇਸਨਭੂਤਾ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਿਤਾ ਚ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਯਥਾ ਇਧ ਤੇਨੇਵ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ ਪਾਕਟਾ, ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਵਾ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਤਂਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਂ ਚੋਦੇਤਿ ਪਰਿਹਰਤਿ ਚ. ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਹੇਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਤੂ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ.
ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਅਜਨਯਮਾਨਾਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਜਨਯਮਾਨਾਪਿ. ਯਦਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਤੋ ਤਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਯਦਿ ਚ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਤਂਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਏਵਂਪਕਾਰੇਨ ਹਿ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਚਨੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਚਨਂ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਏਵ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.
ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਏਤੇਨੇਵ ਹੇਤੁਆਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਯਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੇਤੇਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਪਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਮੇਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹੇ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੯) ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ’’ਤਿਆਦਿ.
ਪੁਰਿਮਤਰਸਿਦ੍ਧਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਬੀਜਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਤਰਸਿਦ੍ਧੇ ਕਮ੍ਮੇ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਬੀਜਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਕਮ੍ਮਂ ਖੇਤ੍ਤਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਬੀਜ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਤਂ ਖੇਤ੍ਤਂ ਬੀਜਞ੍ਚਾਤਿ? ਨਾਮਰੂਪਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ.
ਅਯਞ੍ਚ ਪਨਤ੍ਥੋਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾ. ਓਕਾਸਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਨਾਮਰੂਪੋਕਾਸਵਸੇਨੇਵ. ਸੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਮਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾਨਂ ਸੇਸਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਤਦੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਭਾਵੇਨੇਵ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸਹਭਵਨਮਤ੍ਤਂ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਭਾਵਾਦਿਕਲਾਪਾਨਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਭਾਵਤੋ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵਿਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸਸ੍ਸਾਮਿਕੇਤਿ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਰਾਜਕੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਪਟਿਬਾਹਨਤੋਤਿ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ ‘‘ਹੇਤੂ ਸਹਜਾਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧) ਵਚਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਯੇਸਂ ਹੇਤੂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਹੇਤੁਸਹਜਾਤਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਸਿਯੁਂ, ‘‘ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਹਜਾਤੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਚ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯ, ਨ ਪਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਾਨਿ ਹੇਤੁਸਹਜਾਤਾਨੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਯੋ ਪਨ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮਾਨਕਾਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਸਹਜਾਤਭਾਵਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਪਸਙ੍ਗੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਵਚਨਾਨਂ ਲਹੁਗਰੁਭਾਵਂ ਨ ਗਣੇਤਿ, ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਪਨ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਤੋ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਅਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਤਥਾ ਤਥਾ ਦੇਸਨਂ ਨਿਯਾਮੇਤੀਤਿ ਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਕ੍ਖਰਾਨਂ ਬਹੁਤਾ ਵਾ ਅਪ੍ਪਤਾ ਵਾ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਾਤਿ.
ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵਾਤਿ ਏਤੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕ੍ਖਣੇਕਦੇਸੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕ੍ਖਣਂ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਥ ਖੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕ੍ਖਣੇਤਿ. ਤੇਨ ਆਲਮ੍ਬਿਯਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਤ੍ਤਮਾਨਤਾਯ ਪੁਰੇ ਪਚ੍ਛਾ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਅਨਾਲਮ੍ਬਿਯਮਾਨਾਨਂ. ਨ ਏਕਤੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਨੀਲਾਦੀਨਿ ਸਬ੍ਬਰੂਪਾਨਿ ਸਹ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਾਦਯੋਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਂ ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵਚਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਭਿਨ੍ਦਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮੇਨਤ੍ਥੇਨ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਲਕ੍ਖਣਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਯਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ‘‘ਯਂ ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਰੂਪਾਦਿਭੇਦਦੀਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਸਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਇਧਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ.
ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਨਦੀਪਬ੍ਬਤਾਨਂ ਸਨ੍ਦਨਂ ਠਾਨਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਂ ਅਵਿਰਤਂ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹਸਮੁਦਾਯਵਸੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਅਵਿਰਤਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਮੇ ਪਨ ਨ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਤੀਤੋ ਚ ਅਨਾਗਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਸ੍ਸੇਤੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਿਯੁਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੇ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਂ ਨ ਕੋਚਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਧਾਪਿ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਯੇਸਂ ਰੂਪਾਦਯੋ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਵ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤੇਸੁ ਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤੇਸੁ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇਸੁ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯਾ ਅਹੇਸੁਂ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯਵਨ੍ਤਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯੇਵਾਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਯਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭਾ’’ਤਿ ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ‘‘ਯਂ ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੇਕਭਾਵੋਪਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੋ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹਿ ਖਨ੍ਧਾ ਸਹੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਤੇਸੁ ਏਕੇਕਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਨ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੇਦਨਾਦੀਸੁ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਚ ਏਕੇਕਸ੍ਸਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਯਂ ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਤੇ ਤੇ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਰੂਪਾਦਿਕੋ ਏਕੇਕੋਵ ਯਂਯਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਯੇ ਚ ਅਨੇਕੇ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਏਕੇਕਵਸੇਨ ਯਂਯਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇ ਤੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਨੀਲਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਚ ਏਕੇਕਮੇਵ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਯਂ ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇ ਪਨ ਆਲਮ੍ਬਿਯਮਾਨਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਚ ਅਨੇਕੇ, ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਤੇ ਤੇ’’ਤਿ.
ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਾਮਾਵਚਰਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤੋ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਰੂਪਾਵਚਰਕਿਰਿਯਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਰਾਸੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣੇਨ ਖਨ੍ਧਪਟਿਬਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਰਣਕਾਲੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਖਨ੍ਧਾ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੨.੫੮) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਟ੍ਠਂ ਅਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਟ੍ਠੇਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਞਾਤੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਜਾਨਨੇ ਨ ਤੇਨ ਪਯੋਜਨਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਜਾਨਨਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਮੇਵ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਜਾਨਨਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਨਿਬ੍ਬਾਨੋਯੇਵ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਟ੍ਠੇ ਅਪ੍ਪਮਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਤੇਨ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਤੇਸਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਨ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣੇਨ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਵਿਭਾਵਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਭੂਤਮੇਵ ਹਿ ਤਂ ਤਸ੍ਸਾਤਿ. ਏਵਂ ਅਨਾਗਤਂਸਞਾਣੇਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਰੂਪਾਵਚਰਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਰਾਸੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਂ.
ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੩. ਧੁਰਨ੍ਤਿ ਧੁਰਗ੍ਗਾਹਂ. ਜੇਟ੍ਠਕਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ. ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮਾਨਰੂਪੇਨ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਛਨ੍ਦਸਦ੍ਦੇਨੇਵ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸ੍ਸ ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਵਿਸੇਸਨਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਛਨ੍ਦਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਇਤਰੇਸੁਪਿ.
ਗਰੁਕਾਰਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਵਸੇਨ ਵਾਤਿ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਲਦ੍ਧਂ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਲਦ੍ਧਂ ਅਵਿਜਹਿਤਬ੍ਬਂ. ਯੇਨ ਵਾ ਵਿਨਾ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥੋ ਅਵਿਜਹਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਅਨਵਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਅਵਞ੍ਞਾਤਮ੍ਪਿ ਅਦੋਸਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦਨੇਨ ਅਨਵਞ੍ਞਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ.
ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਤਾ ਅਪ੍ਪਨਾਸਦਿਸਾ ਮਹਾਬਲਾ ਵਿਨਾ ਅਧਿਪਤਿਨਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਾਵਰਣਭੂਤਾ ਚ ਤੇ ਸਗ੍ਗਾਵਰਣਾ ਚ ਮਗ੍ਗਾਵਰਣਾ ਚ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਗ੍ਗਾਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਾਨਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਨ ਅਰਹਨ੍ਤਿ, ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਰੂਪਾਰੂਪੀਨਨ੍ਤਿ.
ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦਤੋ ਪਨ ਤਿਵਿਧੋ ਕਿਰਿਯਾਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿ ਲੋਭਸਹਗਤਾਕੁਸਲਸ੍ਸੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪਰਸਨ੍ਤਾਨਗਤਾਨਂ ਸਾਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋ ਧਮ੍ਮੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣੋ ਧਮ੍ਮੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਨੋ ਅਨੁਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੇਪਿ ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਖਨ੍ਧੇ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੨੦.੩੧) ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਰਹਤੋ ਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਦੀਹਿ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਸਪ੍ਪਟਿਘਾ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੨੨.੩੦) ਵਿਯ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋ ਰੂਪੇ ਏਵ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਵਿਚਾਰਿਤਮੇਤਂ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਦਿਕਾਲੇ ਵਾ ਅਨਾਗਤੇ ਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇ ਖਨ੍ਧੇ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੩.੯੬) ਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਾ ਰਾਗਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੇਵ, ਤੇ ਚ ‘‘ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨਾਗਤੇ ਖਨ੍ਧੇ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੯.੨੩) ਅਨਾਗਤਾ ਤੇਭੂਮਕਾਪਿ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਆਵਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਪਨ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ.
ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੪. ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੪. ਯਥਾ ਓਕਾਸਦਾਨਵਿਸੇਸਭਾਵੇਨ ਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਏਵਂ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਾ, ਏਤੇ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਾਮਹੇਤੁਵਿਸੇਸਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਾਮਹੇਤੁਵਿਸੇਸਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਾਤੁਵਸੇਨ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸੋ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਧਾਤੁਵਿਸੇਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਯਂ ਕਾਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧੋ, ਤਂ ਵੋਚ੍ਛਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨਿਯਾਮਾਭਾਵਤੋ, ‘‘ਮਨੋਧਾਤੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਚ ਤਥੇਵ ਨ ਸਕ੍ਕਾ. ਨ ਹਿ ਮਨੋਧਾਤੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾਯੇਵ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਨਿਯਾਮੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਕਟਾ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਧਾਤੁਵਿਸੇਸਨਿਯਾਮੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਾਵ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਨਿਰਵਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਦਿਸਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਹੇਤੂਹਿ ਵਾ ਸਦਿਸਕੁਸਲਾਨਂ ਅਨੁਰੂਪਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਭੂਮਿਭਿਨ੍ਨਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਭਵਙ੍ਗਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਮੂਲਕੇਸੁ ਚੁਤਿਪਿ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲਕੇ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ.
ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਾਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਾਯ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸਾਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਂ ਵਿਸੇਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਾਮਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਰਾਸਿਸ੍ਸ ਚ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਹੋਨ੍ਤੋ ਚ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਆਵਜ੍ਜਨਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਮ੍ਪਿ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੬. ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪੋਰਾਣਪਾਠੋ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ, ਨ ਚ ਸਮਾਨਤ੍ਥਸ੍ਸਪਿ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਓਕ੍ਕਨ੍ਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਇਤਰਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ. ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਰੂਪੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਯਦਿਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਤੇਨ ਖਣਨ੍ਤਰੇ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਰੂਪੀਨਂ ਨਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇਤਿ ਕੇਚਿ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਚਿ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਲੇਤਿ ਰੂਪਨ੍ਤਰਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਚ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਅਰੂਪੀਨਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਿਵਾਰਿਤਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਕਤੋ. ਤੇਨ ਹਿ ‘‘ਕਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਉਪਯੋਗੇਕਵਚਨਂ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਬਹੁਵਚਨਸ੍ਸ ਆਦੇਸੋ, ‘‘ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਭੁਮ੍ਮੇਕਵਚਨਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ‘‘ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ ਵਤ੍ਥੁ ਚ ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਾਮਸਹਿਤਸ੍ਸੇਵ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ‘‘ਨਾਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤੇ ਆਪਨ੍ਨੇ ਏਤੇਨ ਕੇਵਲਸ੍ਸੇਵ ਤਥਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਤਯੋ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਸੇਨਾਤਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨੇਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਵਚਨੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਭੂਤੇ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪੇ ਸਮੁਦਾਯੇਕਦੇਸਵਸੇਨ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਵਾ.
ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮. ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਰੂਪੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤਿ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਚੀ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤੇ ਏਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਆਰੁਪ੍ਪਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਨ, ‘‘ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਂ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਕਾਸੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ.
ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੯. ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੯. ਤੇ ਤਯੋਪਿ ਰਾਸਯੋਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇ ਤਯੋ ਅਨੇਕਸਙ੍ਗਾਹਕਤਾਯ ਰਾਸਯੋਤਿ ਵਦਤਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯੇ ਪੁਰਿਮਾ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਕਦਾਚਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਤੇਸੁ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇ ਪਨ ਪੁਰਿਮਾ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇਸਂ ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਟਿਬਾਹਿਕਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਇਤਰੇਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤੇਸੁ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਅਕੁਸਲਾਦੀਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚੀਤਿ ਅਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ, ਨ ਪਨ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਅਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਕੇਸਞ੍ਚੀਤਿ.
ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ…ਪੇ… ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇਸਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਸਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਾਬ੍ਯਾਕਤਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਲਭਤੀਤਿ. ਕਥਂ? ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇ ਤਾਵ ਨ ਲਭਤਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਨਿਯਮੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚ, ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਞ੍ਚ ਨ ਲਭਤਿ ਅਚੇਤਨੇਨ ਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨੇਨ ਪਕਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨੇਨ ਸਦ੍ਧਾਦਯੋ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਾ ਉਤੁਭੋਜਨਾਦਯੋ ਚ ਉਪਸੇਵਿਤਾ, ਨ ਏਵਂ ਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨੇਨ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਉਤੁਬੀਜਾਦਿਕੇ ਕਮ੍ਮਾਦਿਕੇ ਚ ਸਤਿ ਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਤੇਨ ਪਕਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਚੇਤਨਸ੍ਸੇਵ ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਨੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨੁਪਯੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਚੇਤਨਂ ਪਕਪ੍ਪਨਂ ਪਕਰਣਂ, ਰੂਪਞ੍ਚ ਅਚੇਤਨਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਨਿਰੀਹਕੇਸੁ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵਤਾ ਹੋਤਿ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਨ, ਏਵਂ ਸਪ੍ਪਕਰਣਸਭਾਵਤਾ ਨਿਪ੍ਪਕਰਣਸਭਾਵਤਾ ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਉਤੁਬੀਜਾਦਯੋ ਪਨ ਅਙ੍ਕੁਰਾਦੀਨਂ ਤੇਸੁ ਅਸਨ੍ਤੇਸੁ ਅਭਾਵਤੋ ਏਵ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਨ ਪਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ. ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਾਨਂਯੇਵ ਪਨੇਤ੍ਥ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਬਾਹੁਲ੍ਲਵਸੇਨ ਪਾਕਟਵਸੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਅਨਾਗਤੇ ਖਨ੍ਧੇ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨੋ ਦਾਨਂ ਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੮) ਪਨ ਅਨਾਗਤਾਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪੁਰਿਮੇਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਤਂਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਤਾਯ ਇਧ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਪੁਗ੍ਗਲੋਪਿ ਸੇਨਾਸਨਮ੍ਪੀਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸੇਨਾਸਨਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚੀਵਰਾਰਞ੍ਞਰੁਕ੍ਖਪਬ੍ਬਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਹਿ ‘‘ਸੇਨਾਸਨਂ ਕਾਯਿਕਸ੍ਸ ਸੁਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨੇਨ ਸੇਨਾਸਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਂ ਭਜਨ੍ਤਾਵ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਾਦੀਸੁਪਿ ਅਯਂ ਨਯੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਸੇਨਾਸਨਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਤੁਂ ਭੋਜਨਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸੇਨਾਸਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਤੁਆਦੀਨਂ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਂ, ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਖੁਂ…ਪੇ… ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਖਨ੍ਧੇ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੪) ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਞ੍ਚਾਤਿ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਮ੍ਪਿ ਚ ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਕਤਤ੍ਤਾ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਕਸਿਣਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਏਕਚ੍ਚਾਯਾ’’ਤਿ ਆਹ.
ਅਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਮ੍ਪਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਸਿਣਾਦਿਮ੍ਹਿ ਝਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਝਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਝਾਨਸ੍ਸ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨੇ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਦੀਨਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲੋ ਚਤੁਭੂਮਕਸ੍ਸਪਿ ਕੁਸਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਸਦ੍ਧਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਝਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਮਗ੍ਗਂ ਅਭਿਞ੍ਞਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੪.੧੩.੨੮੫). ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਾਨਮ੍ਪਿ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਕਕੁਸਲਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਵਸੇਨ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਿਯਾਮਕਸ੍ਸ ਚੁਤਿਤੋ ਪੁਰਿਮਜਵਨਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਸ੍ਸ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਞ੍ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਕਕੁਸਲੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਨਂ ਚਤੁਭੂਮਕਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਤੇਭੂਮਕਕਿਰਿਯਸ੍ਸ ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਾਲ਼ਿਯਮ੍ਪਿ ਹਿ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਨਯਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇਸੁ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤੋਤਿ.
ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਨਯੇਨਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਿਨੇਹੁਪ੍ਪਾਦਨਲੇਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਨ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਇਦਂ ਸਾਰਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਤਿਹੇਤੁਕਭਵਙ੍ਗਂ ਕਾਯਿਕਸੁਖਾਦਿ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਸ੍ਸ ਤਂ ਪਤ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕੁਸਲੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਉਪ੍ਪਾਦਿਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਰੂਪਾਵਚਰਕਿਰਿਯਸ੍ਸ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਅਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ, ਚਤੁਭੂਮਕਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਨ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਕਕੁਸਲੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਵਸੇਨ ਸੋ ਸੋ ਵਿਪਾਕੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਥਾ ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਤ੍ਤਂ ਝਾਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ ਅਨਾਗਾਮੀ, ਨ ਪਨ ਤੇਨ ਤਂ ਕਦਾਚਿ ਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਦੀਹਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਤੇਸਂ ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਇਮਸ੍ਸ ਚ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਨ ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ. ਉਪਲਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬਸਦਿਸਮੇਵ ਹਿ ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਪਰਿਟ੍ਠਿਮਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸਪੀ’’ਤਿ.
ਕਿਰਿਯਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਦਿਮ੍ਪਿ ਪਤ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਦਿਕੁਸਲਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਭੂਮਕਕਿਰਿਯਾਪਿ ਚਤੁਭੂਮਕਸ੍ਸਪਿ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਰਾਗਾਦਿਉਪ੍ਪਾਦਨੇ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਮੁਖੇਨ ਚਤੁਭੂਮਕਵਿਪਾਕਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਕਿਰਿਯਸ੍ਸਪਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਿਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤੋਪਿ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚਤੁਭੂਮਕਾਨਂ ਕੁਸਲਾਦਿਖਨ੍ਧਾਨਂ ਹੋਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਨ ਉਤੁਭੋਜਨਸੇਨਾਸਨਾਨਮੇਵ ਤਿਣ੍ਣਂ ਰਾਸੀਨਂ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ ਨਯਦਸ੍ਸਨਮੇਵਾਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਟ੍ਠਾਨਮਹਾਪਕਰਣੇ ਆਗਤਨਯੇਨਾਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਾ, ਕੁਸਲੇ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੯੧) ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਂ, ਅਨੁਲੋਮੇ ਚ ਅਨਾਗਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣੂਪਨਿਸਂ ਨਾਮਰੂਪਂ, ਨਾਮਰੂਪਨਿਸਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕੇਨ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੩),
‘‘ਯਥਾਪਿ ਪਬ੍ਬਤੋ ਸੇਲੋ, ਅਰਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਬ੍ਰਹਾਵਨੇ;
ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਵਡ੍ਢਨ੍ਤੇ ਤੇ ਵਨਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੪੯). –
ਆਦਿਕੇਨ ਚ.
ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੦. ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੦. ਨਯਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਯਾਨਿ ਵਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤੇਨ ਨ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਦਸ੍ਸਨੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਯਂ ਯਦਾਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤੇਨ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਦਾਲਮ੍ਬਿਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਰੂਪਰੂਪਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਸਰੂਪੇਨ ਪਨ ਅਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਾਵਸੇਸਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਾਯਂ ਪਰਿਣਾਮਯਤੋ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਟ੍ਠਾਰਸਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਿਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭਾਵਿਨੋ ਵਤ੍ਥੁਪੁਰੇਜਾਤਾਭਾਵੇਨ ਇਤਰਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵਾ ਅਗ੍ਗਹਣਂ. ਭਵਙ੍ਗਭਾਵਿਨੋ ਪਨ ਗਹਣਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਨ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਵਿਯ ਅਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਮਤ੍ਤਭਾਵਤੋ, ‘‘ਮਨੋਧਾਤੂਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤੀਰਣਭਾਵਿਨੋ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾਪਿ.
ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੧. ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੧. ਤਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਇਦਂ ਕਾਮਾਵਚਰਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਾਨਂ ਨਿਰਵਸੇਸਦਸ੍ਸਿਤਪੁਰੇਜਾਤਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਪਨ ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.
ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੨. ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੨. ਪਗੁਣਤਰਬਲਵਤਰਭਾਵਵਿਸਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਤੋ ਵਿਸੇਸੇਤਿ.
ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੩. ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੩. ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਮ੍ਮਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਚੇਤਨਾਕਮ੍ਮਮੇਵਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸਤਿਪਿ ਹਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਤ੍ਤੇ ਨ ਚੇਤਨਾਵਜ੍ਜਾ ਏਵਂਸਭਾਵਾਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰੇਯੇਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਚੇਤਨਾ ਏਕਵੋਕਾਰੇ ਰੂਪਮ੍ਪਿ ਨ ਜਨੇਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੪. ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੪. ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯੇਸਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਵਿਪਾਕੋ ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਨਯਦਸ੍ਸਨਂ ਕਤਂ. ਨ ਹਿ ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਭੂਮਿਦ੍ਵਯਵਿਪਾਕੋ ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ.
ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੫. ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੫. ਕਬਲ਼ਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰਿਤੋਵਾਤਿ ਅਸਿਤਪੀਤਾਦਿਵਤ੍ਥੂਹਿ ਸਹ ਅਜ੍ਝੋਹਰਿਤੋਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਾਤਬ੍ਬਸਾਯਿਤਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਹਿ ਸਭਾਵਵਸੇਨ ਕਬਲ਼ਾਯੇਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.
ਸੇਸਤਿਸਨ੍ਤਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਲਕੋਵ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਨੋਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਤਦੁਭਯਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਕਾਯਸ੍ਸ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਿਵਿਧੋਪਿ ਪਨ ਸੋ ਨੋਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਕਾਯਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.
ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੬. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੬. ਅਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਮਿਸ੍ਸਕਤ੍ਤਾ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਵਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਰੂਪਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾਨਿ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਂ ਅਫਰਨ੍ਤਾਨਿਪਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਾ ਸਿਯੁਂ. ਯੋ ਪਨ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯੋ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਂ ਅਫਰਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਚ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯੋ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਸਿਯੁਂ, ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਸਿਯੁਂ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਂ ਰੂਪਸ੍ਸ, ਅਰੂਪਂ ਵਾ ਅਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਸਤਿ ਚੇਵਂ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਲਲਾਦਿਕਾਲੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਸਿਯੁਂ, ਯੇਸਂ ਤਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਂ ਫਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਨ ਚ ਫਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤੇਹਿ ਤਾਨਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਕਾਨਿ, ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਚ ਤੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਂ ਨ ਫਰਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਨ ਯੇਹਿ ਤਾਨਿ ਸਹਜਾਤਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਅਬੀਜਭਾਵਤੋਯੇਵ ਨ ਫਰਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਪਨ੍ਨਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਭਾਵਾਨਂ ਤੇਸਂ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਸਮਾਨਕਲਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਅਫਰਣਤੋ ਤਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਯੇਸਂ ਬੀਜਭੂਤਾਨਿ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਅਪਰਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋਤਿ ਕੇਚਿ, ਤੇ ਪਨ ਕਲਲਾਦਿਕਾਲੇਪਿ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਤਦਨੁਰੂਪਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.
ਜਾਤਿਭੂਮਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਭੇਦੇਸੁ ਕੁਸਲਜਾਤਿਯਂ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਮੇਵ ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਠਪੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਨ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਅਵਸੇਸਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਠਮਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਪਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਸੁਂ ਏਕਾ ਜਾਤਿ ਭੂਮਿ ਵਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਮ੍ਪਿ ਨ ਠਪਿਤਂ. ਹੇਤੁਆਦੀਸੁਪਿ ‘‘ਤਥਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਕੁਸਲਹੇਤੁ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧) ਏਸ ਨਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ.
ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇਤਿ ਇਦਂ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਪਿ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ…ਪੇ… ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ…ਪੇ… ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਸਦਿਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੬੬). ਨ ਹਿ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤੇ ਚ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸ੍ਸ. ਪਟਿਚ੍ਚਵਾਰਾਦਯੋ ਚ ਛ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਏਤੇਸੁ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ.
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੭. ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੭. ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦਿਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਪਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਭੂਤਾਨੇਵ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ, ਨ ਕਾਯਿਕਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭੂਤਾਨੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਵਜ੍ਜੇਸੂ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨੇਵ ਕਾਯਿਕਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਿ ਵਜ੍ਜਿਤਾਨੀਤਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਗ੍ਗਹਣਮੇਵ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਨ, ਝਾਨਙ੍ਗਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਝਾਨਙ੍ਗਭਾਵਵਿਸੇਸਨਤੋ. ‘‘ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਵਜ੍ਜੇਸੁ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੁਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨੀ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਾਯਿਕਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਿਪਿ ਵਜ੍ਜਿਤਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਪਨ ਯਾਨਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਿ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਝਾਨਙ੍ਗਭੂਤੋ ਸੁਖਭਾਵੋ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਚ ਵਿਸੇਸਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਭਾਵਵਿਸਿਟ੍ਠੋਯੇਵ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਝਾਨਙ੍ਗਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਗ੍ਗਹਣਂ ਕਰੋਤਿ. ਤੇਨ ‘‘ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਵਜ੍ਜੇਸੂ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਵਜ੍ਜਿਯਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਝਾਨਙ੍ਗਭਾਵਾਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਵਜ੍ਜਿਤਾ ਪਨ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੋਪੇਕ੍ਖੇਕਗ੍ਗਤਾ ਕਸ੍ਮਾ ਵਜ੍ਜਿਤਾਤਿ? ਯਤ੍ਥ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਉਦ੍ਧਰੀਯਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਨੁਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਨ ਉਦ੍ਧਟਾਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਮਤ੍ਤਾਯਪਿ ਚਿਨ੍ਤਨਾਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਤੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਿਪਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨੀ’’ਤਿ ਪੋਰਾਣਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਹੇਵ ਤਂਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾਯ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਯਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ ਅਨੁਦ੍ਧਟਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਨ ਸਤ੍ਤ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਵਜ੍ਜਿਤਾਨੀਤਿ ਤੇਸਂ ਵਜ੍ਜਨੇ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਨ ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਲੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਹੇਸਾਤਿ. ਯਦਿ ਚ ਲੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਤੀਸੁ ਏਕਮੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਪਨ ਵਚਨੇਨ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਝਾਨਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਟਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਅਨੁਦ੍ਧਟਭਾਵੋ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਦੋਸਪਰਿਹਰਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਝਾਨਙ੍ਗਭੂਤੇਹਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਹਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਵਿਭੂਤਭਾਵੇਨ ਪਾਕਟਤਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਿਚ੍ਚਯੁਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਸਮਾਨਾਨਂ ਸੁਖਾਦੀਨਂ ਝਾਨਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਨੁਦ੍ਧਟਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਯਾਤਿ ਸਾ ਏਤ੍ਥ ਨ ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਤਂ ਰੁਚਿਮਤ੍ਤਂ. ਯਦਿ ਝਾਨਙ੍ਗਸਮਾਨਾਨਂ ਝਾਨਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਨੁਦ੍ਧਟਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਝਾਨਙ੍ਗਭੂਤਾਯ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯੁਤ੍ਤਮਨੋਧਾਤੁਆਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਯ ਸਮਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਅਨੁਦ੍ਧਟਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ. ਸੇਸਾਹੇਤੁਕੇਸੁਪਿ ਝਾਨਙ੍ਗਂ ਉਦ੍ਧਟਮੇਵ ਉਦ੍ਧਰਣਟ੍ਠਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੮. ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੮. ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵਾ ਵੀਰਿਯਂ ਸਤਿ ਸਮਾਧਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਂ ਵੀਰਿਯਂ ਸਮਾਧਿਞ੍ਚ ਵਿਤਕ੍ਕਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿਵਚਨੇਹਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਮੇਵ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧੀ’’ਤਿਆਦੀਹਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੮) ਸੁਤ੍ਤਵਚਨੇਹਿ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵੇਸੁਪਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਵੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਤੇਹਿ ਸਹ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾਨਿ ਇਧ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਿ ਚ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਿ ਚ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਵਚਨਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਵੋਹਾਰੋਪਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਪਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਾਠਗਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾਨਿ ਨ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਦੀਹਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਚੇਤਨਾਧਮ੍ਮਾ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋਯੇਵ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਨ ਪਨ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ. ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾਨਿ ਚ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਪਰਿਯਾਯਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਮਗ੍ਗਙ੍ਗਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਪਾਲ਼ਿਗਤਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਦ੍ਦਪਤਿਰੂਪਕੋ ਅਞ੍ਞੋ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਉਭਯਪਦਤ੍ਥੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤਬ੍ਬੋ ਯਥਾ ‘‘ਅਧਿਕਰਣਂ ਨਾਮ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਧਿਕਰਣਾਨੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੮੬, ੪੦੫). ਇਧ ਪਨ ‘‘ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਗਤੋਯੇਵ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਉਦ੍ਧਟੋ, ਨ ਚ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਰਣਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਨਿਯਮਨਂ ਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਭਾਵੋ ਮਾ ਹੋਤੂਤਿ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵਵਾਯਾਮਸਤਿਸਮਾਧਿਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਾਯਾਮਸਮਾਧਯੋਤਿ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਨਨੁ ਏਵਂ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਵਜ੍ਜੇਸੂ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਯੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਸਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ? ਨ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਨਿਯਮਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਵਜ੍ਜੇਸ੍ਵੇਵ ਏਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨਾਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ. ਤਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.
ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੦. ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦. ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਸਙ੍ਕਾਯ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਸਙ੍ਕਾਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋ ਉਪਕਾਰਕਭਾਵੋ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੧. ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧. ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਯੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਾਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਕਾਰਕੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪਕਾਰਕੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਾਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਕਾਰਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਲਾਭੇਨ ਉਪਕਾਰਕਂ ਹੋਤਿ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋਪਕਾਰਕਤਾਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਉਪਕਾਰਕਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯੋ.
ਸਤਿ ਚ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਹਿ ਏਕਤੋ ਪੁਰੇਤਰਂ ਪਚ੍ਛਾ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤੇ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਆਹ ‘‘ਆਹਾਰੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਸਹਜਾਤਾਦਿਭੇਦਂ ਨ ਲਭਤੀ’’ਤਿ. ਤਦਭਾਵੋ ਚ ਏਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਵਸੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੨-੨੩-੨੪. ਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨-੨੩. ਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਹੇਤ੍ਥ ਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਨਾਨਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਤ੍ਥੇਤਿ ਇਦਂ ਯੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਨਾਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
ਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਪਕਿਣ੍ਣਕਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ
‘‘ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾ ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੇਸਾਨਂ ਸਤ੍ਤਰਸਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਪਾਠੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਸਤ੍ਤਰਸਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸਬ੍ਬੇ ਹੇਤੂ ਸਹ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਮੋਹਾਦੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਦੋਸਸ੍ਸਪਿ ਸਤ੍ਤਰਸਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਦੋਸਸ੍ਸਪਿ ਗਰੁਕਰਣਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ‘‘ਅਕੁਸਲੋ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿ ਨਾਮ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੪) ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਲੋਭਦੋਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੋਸਸ੍ਸ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਤਾਪਿ ਨਿਵਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ਨ ਚ ‘‘ਸੇਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋ ਨਿਵਾਰਿਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਪੁਰੇਜਾਤਾਦੀਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸੇਸਤ੍ਤਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਦੋਸਂ ਲੋਭਮੋਹੇਹਿ ਸਹ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਞ੍ਚ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਦੋਸੋ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋਪਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਸੇਸਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ, ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਏਤਂ ਏਕਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਚ ਏਤੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਆਦਯੋਤਿ ਭੇਦਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਏਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਚਤੂਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੂ’’ਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵਾ ਤੇਹਿ ਚੇਵ ਕਮ੍ਮਾਹਾਰਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਚਾਤਿ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਧਾਤਿ ਇਦਮੇਵਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਨ ਹਿ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਦਯੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤਨਾਯ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ. ਯਦਿ ਚ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ‘‘ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾ ਮਗ੍ਗੇ ਤੀਣੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਦੀਨਂ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਪਟ੍ਠਾਨਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਹੇਸਾ. ਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਚ ਚੇਤਨਾਯ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਭਾਵਵਚਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵਾਤਿ ਨ ਇਦਂ ਪਠਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਹਿਰਿਕਂ…ਪੇ… ਮਿਦ੍ਧਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿਆਦਿਮਪਾਠੋ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਨ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਅਪਠਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਇਸ੍ਸਾਮਚ੍ਛਰਿਯਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਨਿ ਤਤੋ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਠਨ੍ਤਿ.
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣ…ਪੇ… ਪੁਰੇਜਾਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ ਦਸਧਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪੁਨ ਤਥਾ ਹਦਯਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਪੁਰਿਮਪਾਠੋ, ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਨ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਪੁਰੇਜਾਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ ਨਵਧਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਸਧਾ ਵਤ੍ਥੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਕਮੇਵੇਤ੍ਥ ਅਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇ ਸਹਜਾਤਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਰੂਪਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਾਯਤਨਮਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਪਨੇਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਤੇਸਂ ਅਪੁਬ੍ਬਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸਪਿ ਅਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤੋ ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਅਭਾਵਂ ਮਞ੍ਞਮਾਨੇਨ ਅਪੁਬ੍ਬਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਅਪੁਬ੍ਬਤਾ. ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਸ੍ਸ ਚ ਪੁਰੇਜਾਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤਧਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ.
ਆਕਾਰੋਤਿ ਮੂਲਾਦਿਆਕਾਰੋ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਤੇਨਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ. ‘‘ਯੇਨਾਕਾਰੇਨਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ ‘‘ਯੇਨਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ. ਵਿਪਾਕਹੇਤੂਸੁਯੇਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਮੋਹਵਿਪਾਕਹੇਤੁਸ੍ਸ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਾਕੇਯੇਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਪਠਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਛਹਾਕਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਪੁਰਿਮਪਾਠੋ, ਤਂ ਪਨ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਤ੍ਤਹਾਕਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਹੇਤ੍ਥ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਚ ਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.
ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰੇਸੁ ਯਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਨ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਞ੍ਚ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋਪਿ ਪਨ ਸੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋਵ ਹੋਤਿ, ਕੋਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ. ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤੇ ਪਨੇਤ੍ਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਕਞ੍ਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਪੁਰੇਜਾਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਸਾ ਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਪੁਰੇਜਾਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਰਹਿਤਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ‘‘ਨਿਸ੍ਸਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਇਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਪੀਤਿ ਪੁਰੇਜਾਤਤੋ ਪਰਤੋਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਤੋ ਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਸ੍ਸਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤੋ ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਆਦਿ ਚ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਪਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਨ ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ ਪੁਰਿਮੋਯੇਵੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ.
‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯੋਵਾ’’ਤਿ ਪੁਰਿਮਪਾਠੋ, ਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੋਪਿ ਪਨ ਸੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਂ ਅਵਿਜਹਨ੍ਤੋਵ ਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਪਰੇਹਿਪਿ ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ.
‘‘ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਹੇਤੁਅਧਿਪਤੀਨਞ੍ਚਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਪੁਰਿਮਪਾਠੋ, ‘‘ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਗ੍ਗਵਜ੍ਜਾਨਂ ਨਵਨ੍ਨਂ ਹੇਤੁਅਧਿਪਤਿਝਾਨਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਪਾਠੋ, ਤੇਸੁ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੁਤ੍ਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਸਮਨਨ੍ਤਰਨਿਰੁਦ੍ਧਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਚ ਸਦਿਸੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯਸਭਾਗਤਾ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚਯਤਾ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸਭਾਗਤਾ. ‘‘ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਹੇਤੁਆਦੀਨਂ ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਸਹਜਾਤਭਾਵੇਨ ਸਭਾਗਤਾ, ਸਹਜਾਤਾਸਹਜਾਤਾਨਂ ਹੇਤੁਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਸਭਾਗਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਸਭਾਗਤਾ ਵਿਸਭਾਗਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.
ਜਨਕਾਯੇਵ, ਨ ਅਜਨਕਾਤਿ ਜਨਕਭਾਵਪ੍ਪਧਾਨਾਯੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਭਾਵਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯੇਸਂ ਹੇਤੁਆਦਯੋ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇਹਿ ਵਿਨਾ ਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਉਭਯਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਯੋ ਵਿਯ ਜਨਨੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ.
ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਠਾਨਂ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਸਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਿਕਾ. ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇਨ ਤਯੋਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਅਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਗ੍ਗਹਣਮੇਵ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਭਿਨ੍ਦਨਂ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਰੂਪਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਅਨਨ੍ਤਰਗ੍ਗਹਣੇਹਿ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤੇਸੁ ਏਕਦੇਸੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਛਾਜਾਤਾਪਿ ਅਸਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਿਕਾ ਅਰੂਪਰੂਪਾਨਞ੍ਞੇਵ ਯਥਾਕ੍ਕਮੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦੀਸੁ ਏਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਤਂਸਮਾਨਗਤਿਕਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਯੁਗਲ਼ਭਾਵੋ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤੇਨ ਸਹ ਕਥਨੇ ਕਾਰਣਂ ਅਸਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਿਕਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਚ੍ਛਾਜਾਤੋਪਿ ਅਸਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਰੂਪਾਨਂਯੇਵ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ.
ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਪਕਿਣ੍ਣਕਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪੁਚ੍ਛਾਵਾਰੋ
੧. ਪਚ੍ਚਯਾਨੁਲੋਮਵਣ੍ਣਨਾ
ਏਕੇਕਂ ਤਿਕਦੁਕਨ੍ਤਿ ਏਕੇਕਂ ਤਿਕਂ ਦੁਕਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨ ਤਿਕਦੁਕਨ੍ਤਿ.
ਪਚ੍ਚਯਾ ਚੇਵਾਤਿ ਯੇ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਪਟਿਚ੍ਚਤ੍ਥਂ ਫਰਨ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤੇ ਚ ਖੋ ਸਹਜਾਤਾਵਾ’’ਤਿ. ਯੇਹਿ ਪਨ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਸਹਜਾਤਾਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਸਹਜਾਤਾਪੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਚ੍ਚਸਹਜਾਤਵਾਰੇਹਿ ਸਮਾਨਤ੍ਥੇਹਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਹਜਾਤਾਭਿਧਾਨੇਹਿ ਸਮਾਨਤ੍ਥਂ ਬੋਧੇਨ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਪਚ੍ਛਿਮਵਾਰੇਨ ਪੁਰਿਮਵਾਰੋ, ਪੁਰਿਮਵਾਰੇਨ ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਵਾਰੋ ਚ ਬੋਧਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਪਚ੍ਚਯਨਿਸ੍ਸਯਵਾਰੇਸੁ ਸਂਸਟ੍ਠਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਾਰੇਸੁ ਚ, ਏਵਞ੍ਚ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਕੋਸਲ੍ਲਂ ਜਨਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ.
‘‘ਤੇ ਤੇ ਪਨ ਪਞ੍ਹੇ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਕੁਸਲੋ ਹੇਤੁ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ‘‘ਕੁਸਲਾ ਹੇਤੂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੦੧) ਪਞ੍ਹਾਵਾਰਪਾਠੋਤਿ ਪਮਾਦਲੇਖਾ ਏਸਾਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਪਾਠਮੇਵ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਪੁਰਿਮਵਾਰੇਸੁ ਸਹਜਾਤਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਯਮੇ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਦੀਹਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਕਤਂ, ਨ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ’’ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੨੫) ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਪਟਿਚ੍ਚਤ੍ਥਾਦਿਫਰਣਕਭਾਵੇ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਨਿਚ੍ਛਯਾਭਾਵਤੋ ਪਞ੍ਹਾ ਨਿਜ੍ਜਟਾ ਨਿਗ੍ਗੁਮ੍ਬਾ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਪਨ ‘‘ਸਿਯਾ ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਕੁਸਲਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾ, ਨ ਕੋਚਿ ਪੁਚ੍ਛਾਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਨਿਚ੍ਛਿਤੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇ ਪਞ੍ਹਾ ਨਿਜ੍ਜਟਾ ਨਿਗ੍ਗੁਮ੍ਬਾ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਹਾ ਪਨ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਨ ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਨਿਜ੍ਜਟਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਾ ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.