੫. ਮਾਰਧੀਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੧. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਇਮਾ ਨਿਬ੍ਬੇਜਨੀਯਾ ਗਾਥਾਯੋ ਅਭਾਸਿਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਪਥਵਿਯਂ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੋ ਮਙ੍ਕੁਭੂਤੋ ਪਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਅਧੋਮੁਖੋ ਪਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਨੋ ਕਟ੍ਠੇਨ ਭੂਮਿਂ ਵਿਲਿਖਨ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਾਰਂ ਪਾਪਿਮਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿਂਸੁ –

‘‘ਕੇਨਾਸਿ ਦੁਮ੍ਮਨੋ ਤਾਤ, ਪੁਰਿਸਂ ਕਂ ਨੁ ਸੋਚਸਿ;

ਮਯਂ ਤਂ ਰਾਗਪਾਸੇਨ, ਆਰਞ੍ਞਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਂ;

ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਆਨਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਵਸਗੋ ਤੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਰਹਂ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕੇ, ਨ ਰਾਗੇਨ ਸੁਵਾਨਯੋ;

ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋਚਾਮਹਂ ਭੁਸ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਏਵਂ ਸਮਚਿਨ੍ਤੇਸੁਂ – ‘‘ਉਚ੍ਚਾਵਚਾ ਖੋ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਕੁਮਾਰਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਕੁਮਾਰਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਏਵਂ ਸਮਚਿਨ੍ਤੇਸੁਂ – ‘‘ਉਚ੍ਚਾਵਚਾ ਖੋ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਅਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਅਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਸਕਿਂ ਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਸਕਿਂ ਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਦੁਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਦੁਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਜ੍ਝਿਮਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਜ੍ਝਿਮਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਹਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਹਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਨੋ ਪਿਤਾ ਅਵੋਚ –

‘‘ਅਰਹਂ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕੇ, ਨ ਰਾਗੇਨ ਸੁਵਾਨਯੋ;

ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋਚਾਮਹਂ ਭੁਸ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਯਞ੍ਹਿ ਮਯਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਵੀਤਰਾਗਂ ਇਮਿਨਾ ਉਪਕ੍ਕਮੇਨ ਉਪਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ ਹਦਯਂ ਵਾਸ੍ਸ ਫਲੇਯ੍ਯ, ਉਣ੍ਹਂ ਲੋਹਿਤਂ ਵਾ ਮੁਖਤੋ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਉਮ੍ਮਾਦਂ ਵਾ ਪਾਪੁਣੇਯ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖੇਪਂ ਵਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਨਲ਼ੋ ਹਰਿਤੋ ਲੁਤੋ ਉਸ੍ਸੁਸ੍ਸਤਿ ਵਿਸੁਸ੍ਸਤਿ ਮਿਲਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਉਸ੍ਸੁਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਵਿਸੁਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਿਲਾਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਮਾਰਧੀਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –

‘‘ਸੋਕਾਵਤਿਣ੍ਣੋ ਨੁ ਵਨਮ੍ਹਿ ਝਾਯਸਿ,

ਵਿਤ੍ਤਂ ਨੁ ਜੀਨੋ ਉਦ ਪਤ੍ਥਯਾਨੋ;

ਆਗੁਂ ਨੁ ਗਾਮਸ੍ਮਿਮਕਾਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿ,

ਕਸ੍ਮਾ ਜਨੇਨ ਨ ਕਰੋਸਿ ਸਕ੍ਖਿਂ;

ਸਕ੍ਖੀ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੇਨਚਿ ਤੇ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਂ ਹਦਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਂ,

ਜੇਤ੍ਵਾਨ ਸੇਨਂ ਪਿਯਸਾਤਰੂਪਂ;

ਏਕੋਹਂ [ਏਕਾਹਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)] ਝਾਯਂ ਸੁਖਮਨੁਬੋਧਿਂ,

ਤਸ੍ਮਾ ਜਨੇਨ ਨ ਕਰੋਮਿ ਸਕ੍ਖਿਂ;

ਸਕ੍ਖੀ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੇਨਚਿ ਮੇ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਅਰਤਿ [ਅਰਤਿ ਚ (ਕ.)] ਮਾਰਧੀਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –

‘‘ਕਥਂ ਵਿਹਾਰੀਬਹੁਲੋਧ ਭਿਕ੍ਖੁ,

ਪਞ੍ਚੋਘਤਿਣ੍ਣੋ ਅਤਰੀਧ ਛਟ੍ਠਂ;

ਕਥਂ ਝਾਯਿਂ [ਕਥਂ ਝਾਯਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਕਥਜ੍ਝਾਯਂ (ਕ.)] ਬਹੁਲਂ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ,

ਪਰਿਬਾਹਿਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਲਦ੍ਧ ਯੋ ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ,

ਅਸਙ੍ਖਰਾਨੋ ਸਤਿਮਾ ਅਨੋਕੋ;

ਅਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਝਾਯੀ,

ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਨ ਸਰਤਿ ਨ ਥਿਨੋ [ਨ ਕੁਪ੍ਪਤੀ ਨਸ੍ਸਰਤੀ ਨ ਥੀਨੋ (ਸੀ.)].

‘‘ਏਵਂਵਿਹਾਰੀਬਹੁਲੋਧ ਭਿਕ੍ਖੁ,

ਪਞ੍ਚੋਘਤਿਣ੍ਣੋ ਅਤਰੀਧ ਛਟ੍ਠਂ;

ਏਵਂ ਝਾਯਿਂ ਬਹੁਲਂ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ,

ਪਰਿਬਾਹਿਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਲਦ੍ਧ ਯੋ ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਰਗਾ [ਰਗਾਚ (ਕ.)] ਮਾਰਧੀਤਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –

‘‘ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜ ਤਣ੍ਹਂ ਗਣਸਙ੍ਘਚਾਰੀ,

ਅਦ੍ਧਾ ਚਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ [ਤਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਸੀ.)] ਬਹੂ ਚ ਸਦ੍ਧਾ;

ਬਹੁਂ ਵਤਾਯਂ ਜਨਤਂ ਅਨੋਕੋ,

ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜ ਨੇਸ੍ਸਤਿ ਮਚ੍ਚੁਰਾਜਸ੍ਸ ਪਾਰ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਨਯਨ੍ਤਿ ਵੇ ਮਹਾਵੀਰਾ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇਨ ਤਥਾਗਤਾ;

ਧਮ੍ਮੇਨ ਨਯਮਾਨਾਨਂ, ਕਾ ਉਸੂਯਾ ਵਿਜਾਨਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਅਰਤਿਞ੍ਚ ਰਗਞ੍ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿਯੋ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਗਾਥਾਹਿ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –

‘‘ਬਾਲਾ ਕੁਮੁਦਨਾਲ਼ੇਹਿ, ਪਬ੍ਬਤਂ ਅਭਿਮਤ੍ਥਥ [ਅਭਿਮਨ੍ਥਥ (ਸੀ.)];

ਗਿਰਿਂ ਨਖੇਨ ਖਨਥ, ਅਯੋ ਦਨ੍ਤੇਹਿ ਖਾਦਥ.

‘‘ਸੇਲਂਵ ਸਿਰਸੂਹਚ੍ਚ [ਸਿਰਸਿ ਊਹਚ੍ਚ (ਸੀ.), ਸਿਰਸਿ ਓਹਚ੍ਚ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਪਾਤਾਲੇ ਗਾਧਮੇਸਥ;

ਖਾਣੁਂਵ ਉਰਸਾਸਜ੍ਜ, ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜਾਪੇਥ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ.

‘‘ਦਦ੍ਦਲ੍ਲਮਾਨਾ ਆਗਞ੍ਛੁਂ, ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤੀ ਰਗਾ;

ਤਾ ਤਤ੍ਥ ਪਨੁਦੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਤੂਲਂ ਭਟ੍ਠਂਵ ਮਾਲੁਤੋ’’ਤਿ.

ਤਤਿਯੋ ਵਗ੍ਗੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਚ, ਗੋਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ;

ਧੀਤਰਂ ਦੇਸਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧ, ਸੇਟ੍ਠੇਨ ਇਮਂ ਮਾਰਪਞ੍ਚਕਨ੍ਤਿ.

ਮਾਰਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸਮਤ੍ਤਂ.