੩. ਤਤਿਯਵਗ੍ਗੋ
੧. ਸਮ੍ਬਹੁਲਸੁਤ੍ਤਂ
੧੫੭. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਕ੍ਕੇਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਸਿਲਾਵਤਿਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਆਤਾਪਿਨੋ ਪਹਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਣ੍ਣਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਜਟਣ੍ਡੁਵੇਨ ਅਜਿਨਕ੍ਖਿਪਨਿਵਤ੍ਥੋ ਜਿਣ੍ਣੋ ਗੋਪਾਨਸਿਵਙ੍ਕੋ ਘੁਰੁਘੁਰੁਪਸ੍ਸਾਸੀ ਉਦੁਮ੍ਬਰਦਣ੍ਡਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਦਹਰਾ ਭਵਨ੍ਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਸੁਸੂ ਕਾਲ਼ਕੇਸਾ ਭਦ੍ਰੇਨ ਯੋਬ੍ਬਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਪਠਮੇਨ ਵਯਸਾ ਅਨਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਾਵਿਨੋ ਕਾਮੇਸੁ. ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਾਨੁਸਕੇ ਕਾਮੇ. ਮਾ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਿਕਂ ਅਨੁਧਾਵਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ‘‘ਨ ਖੋ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਿਕਂ ਅਨੁਧਾਵਾਮ. ਕਾਲਿਕਞ੍ਚ ਖੋ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਂ ਅਨੁਧਾਵਾਮ. ਕਾਲਿਕਾ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ. ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਸੀਸਂ ਓਕਮ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਜਿਵ੍ਹਂ ਨਿਲ੍ਲਾਲੇਤ੍ਵਾ ਤਿਵਿਸਾਖਂ ਨਲਾਟੇ ਨਲਾਟਿਕਂ ਵੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡਮੋਲੁਬ੍ਭ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.
ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਇਧ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਆਤਾਪਿਨੋ ਪਹਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਾਮ. ਅਥ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਜਟਣ੍ਡੁਵੇਨ ਅਜਿਨਕ੍ਖਿਪਨਿਵਤ੍ਥੋ ਜਿਣ੍ਣੋ ਗੋਪਾਨਸਿਵਙ੍ਕੋ ਘੁਰੁਘੁਰੁਪਸ੍ਸਾਸੀ ਉਦੁਮ੍ਬਰਦਣ੍ਡਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਮਯਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਮ੍ਹੇ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਦਹਰਾ ਭਵਨ੍ਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਸੁਸੂ ਕਾਲ਼ਕੇਸਾ ਭਦ੍ਰੇਨ ਯੋਬ੍ਬਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਪਠਮੇਨ ਵਯਸਾ ਅਨਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਾਵਿਨੋ ਕਾਮੇਸੁ. ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਾਨੁਸਕੇ ਕਾਮੇ. ਮਾ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਿਕਂ ਅਨੁਧਾਵਿਤ੍ਥਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਏਤਦਵੋਚੁਮ੍ਹ – ‘ਨ ਖੋ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਿਕਂ ਅਨੁਧਾਵਾਮ. ਕਾਲਿਕਞ੍ਚ ਖੋ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਂ ਅਨੁਧਾਵਾਮ. ਕਾਲਿਕਾ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ. ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸੀਸਂ ਓਕਮ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਜਿਵ੍ਹਂ ਨਿਲ੍ਲਾਲੇਤ੍ਵਾ ਤਿਵਿਸਾਖਂ ਨਲਾਟੇ ਨਲਾਟਿਕਂ ਵੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡਮੋਲੁਬ੍ਭ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’’ਤਿ.
‘‘ਨੇਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ਮਾਰੋ ਏਸੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਵਿਚਕ੍ਖੁਕਮ੍ਮਾਯ ਆਗਤੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਾਯਂ ਵੇਲਾਯਂ ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ –
‘‘ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਯਤੋਨਿਦਾਨਂ,
ਕਾਮੇਸੁ ਸੋ ਜਨ੍ਤੁ ਕਥਂ ਨਮੇਯ੍ਯ;
ਉਪਧਿਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗੋਤਿ ਲੋਕੇ,
ਤਸ੍ਸੇਵ ਜਨ੍ਤੁ ਵਿਨਯਾਯ ਸਿਕ੍ਖੇ’’ਤਿ.
੨. ਸਮਿਦ੍ਧਿਸੁਤ੍ਤਂ
੧੫੮. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਕ੍ਕੇਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਸਿਲਾਵਤਿਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਿਸ੍ਸ ਰਹੋਗਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨਸ੍ਸ ਏਵਂ ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਦਪਾਦਿ – ‘‘ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਯਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਯ੍ਵਾਹਂ ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੇ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਯਸ੍ਸ ਮੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਿਸ੍ਸ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਞ੍ਞਾਯ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਿਸ੍ਸ ਅਵਿਦੂਰੇ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭਯਭੇਰਵਂ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ, ਅਪਿਸ੍ਸੁਦਂ ਪਥਵੀ ਮਞ੍ਞੇ ਉਨ੍ਦ੍ਰੀਯਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਹੋਗਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨਸ੍ਸ ਏਵਂ ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਯਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਯ੍ਵਾਹਂ ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੇ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਯਸ੍ਸ ਮੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਵਿਦੂਰੇ ਮਹਾਭਯਭੇਰਵਸਦ੍ਦੋ ਅਹੋਸਿ, ਅਪਿਸ੍ਸੁਦਂ ਪਥਵੀ ਮਞ੍ਞੇ ਉਨ੍ਦ੍ਰੀਯਤੀ’’ਤਿ.
‘‘ਨੇਸਾ, ਸਮਿਦ੍ਧਿ, ਪਥਵੀ ਉਨ੍ਦ੍ਰੀਯਤਿ. ਮਾਰੋ ਏਸੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤੁਯ੍ਹਂ ਵਿਚਕ੍ਖੁਕਮ੍ਮਾਯ ਆਗਤੋ. ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ, ਸਮਿਦ੍ਧਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਿਸ੍ਸ ਰਹੋਗਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨਸ੍ਸ…ਪੇ… ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਿਸ੍ਸ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਞ੍ਞਾਯ…ਪੇ… ਅਪਿਸ੍ਸੁਦਂ ਪਥਵੀ ਮਞ੍ਞੇ ਉਨ੍ਦ੍ਰੀਯਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਮਾਰਂ ਪਾਪਿਮਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਸਦ੍ਧਾਯਾਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ;
ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਾ, ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ;
ਕਾਮਂ ਕਰਸ੍ਸੁ ਰੂਪਾਨਿ, ਨੇਵ ਮਂ ਬ੍ਯਾਧਯਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ‘‘ਜਾਨਾਤਿ ਮਂ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਦੁਕ੍ਖੀ ਦੁਮ੍ਮਨੋ ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯੀਤਿ.
੩. ਗੋਧਿਕਸੁਤ੍ਤਂ
੧੫੯. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਇਸਿਗਿਲਿਪਸ੍ਸੇ ਵਿਹਰਤਿ ਕਾਲ਼ਸਿਲਾਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਾਮਯਿਕਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਤਮ੍ਹਾ ਸਾਮਯਿਕਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਾਮਯਿਕਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਤਮ੍ਹਾ ਸਾਮਯਿਕਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿ. ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਾਮਯਿਕਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ. ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਤਮ੍ਹਾ…ਪੇ… ਪਰਿਹਾਯਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਤਮ੍ਹਾ…ਪੇ… ਪਰਿਹਾਯਿ. ਪਞ੍ਚਮਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ…ਪੇ… ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ. ਪਞ੍ਚਮਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿ. ਛਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਾਮਯਿਕਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ. ਛਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਤਮ੍ਹਾ ਸਾਮਯਿਕਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿ. ਸਤ੍ਤਮਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਗੋਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਾਮਯਿਕਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਫੁਸਿ.
ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਗੋਧਿਕਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਯਾਵ ਛਟ੍ਠਂ ਖ੍ਵਾਹਂ ਸਾਮਯਿਕਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹੀਨੋ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਗੋਧਿਕਸ੍ਸ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਞ੍ਞਾਯ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਹਿ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਮਹਾਵੀਰ ਮਹਾਪਞ੍ਞ, ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਯਸਸਾ ਜਲ;
ਸਬ੍ਬਵੇਰਭਯਾਤੀਤ, ਪਾਦੇ ਵਨ੍ਦਾਮਿ ਚਕ੍ਖੁਮ.
‘‘ਸਾਵਕੋ ਤੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਮਰਣਂ ਮਰਣਾਭਿਭੂ;
ਆਕਙ੍ਖਤਿ ਚੇਤਯਤਿ, ਤਂ ਨਿਸੇਧ ਜੁਤਿਨ੍ਧਰ.
‘‘ਕਥਞ੍ਹਿ ਭਗਵਾ ਤੁਯ੍ਹਂ, ਸਾਵਕੋ ਸਾਸਨੇ ਰਤੋ;
ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ ਸੇਕ੍ਖੋ, ਕਾਲਂ ਕਯਿਰਾ ਜਨੇਸੁਤਾ’’ਤਿ.
ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਗੋਧਿਕੇਨ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ‘‘ਮਾਰੋ ਅਯਂ ਪਾਪਿਮਾ’’ ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਮਾਰਂ ਪਾਪਿਮਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਏਵਞ੍ਹਿ ਧੀਰਾ ਕੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ, ਨਾਵਕਙ੍ਖਨ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਂ;
ਸਮੂਲਂ ਤਣ੍ਹਮਬ੍ਬੁਯ੍ਹ, ਗੋਧਿਕੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇਨ ਇਸਿਗਿਲਿਪਸ੍ਸਂ ਕਾਲ਼ਸਿਲਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਯਤ੍ਥ ਗੋਧਿਕੇਨ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ.
ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਇਸਿਗਿਲਿਪਸ੍ਸਂ ਕਾਲ਼ਸਿਲਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਗੋਧਿਕਂ ਦੂਰਤੋਵ ਮਞ੍ਚਕੇ ਵਿਵਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਸੇਮਾਨਂ [ਸੇਯ੍ਯਮਾਨਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਸੋਪ੍ਪਮਾਨਂ (ਕ.)]. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਧੂਮਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਤਿਮਿਰਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤੇਵ ਪੁਰਿਮਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਤ੍ਤਰਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਦ੍ਧਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਧੋ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਨੁਦਿਸਂ.
ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਪਸ੍ਸਥ ਨੋ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਂ ਧੂਮਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਤਿਮਿਰਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤੇਵ ਪੁਰਿਮਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਤ੍ਤਰਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਦ੍ਧਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਧੋ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਨੁਦਿਸ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਸੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਗੋਧਿਕਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਮਨ੍ਵੇਸਤਿ – ‘ਕਤ੍ਥ ਗੋਧਿਕਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ? ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਗੋਧਿਕੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਬੇਲੁਵਪਣ੍ਡੁਵੀਣਂ ਆਦਾਯ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਉਦ੍ਧਂ ਅਧੋ ਚ ਤਿਰਿਯਂ, ਦਿਸਾ ਅਨੁਦਿਸਾ ਸ੍ਵਹਂ;
ਅਨ੍ਵੇਸਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਗੋਧਿਕੋ ਸੋ ਕੁਹਿਂ ਗਤੋ’’ਤਿ.
‘‘ਯੋ [ਸੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਧੀਰੋ ਧਿਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਝਾਯੀ ਝਾਨਰਤੋ ਸਦਾ;
ਅਹੋਰਤ੍ਤਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਂ, ਜੀਵਿਤਂ ਅਨਿਕਾਮਯਂ.
‘‘ਜੇਤ੍ਵਾਨ ਮਚ੍ਚੁਨੋ [ਭੇਤ੍ਵਾ ਨਮੁਚਿਨੋ (ਸੀ.)] ਸੇਨਂ, ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ;
ਸਮੂਲਂ ਤਣ੍ਹਮਬ੍ਬੁਯ੍ਹ, ਗੋਧਿਕੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ.
‘‘ਤਸ੍ਸ ਸੋਕਪਰੇਤਸ੍ਸ, ਵੀਣਾ ਕਚ੍ਛਾ ਅਭਸ੍ਸਥ;
ਤਤੋ ਸੋ ਦੁਮ੍ਮਨੋ ਯਕ੍ਖੋ, ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯਥਾ’’ਤਿ [ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯਿਥਾਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯੀਤਿ (ਕ.)].
੪. ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ
੧੬੦. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਨਜ੍ਜਾ ਨੇਰਞ੍ਜਰਾਯ ਤੀਰੇ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਨੁਬਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਓਤਾਰਾਪੇਕ੍ਖੋ ਓਤਾਰਂ ਅਲਭਮਾਨੋ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਸੋਕਾਵਤਿਣ੍ਣੋ ਨੁ ਵਨਮ੍ਹਿ ਝਾਯਸਿ,
ਵਿਤ੍ਤਂ ਨੁ ਜੀਨੋ ਉਦ ਪਤ੍ਥਯਾਨੋ;
ਆਗੁਂ ਨੁ ਗਾਮਸ੍ਮਿਮਕਾਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿ,
ਕਸ੍ਮਾ ਜਨੇਨ ਨ ਕਰੋਸਿ ਸਕ੍ਖਿਂ;
ਸਕ੍ਖੀ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੇਨਚਿ ਤੇ’’ਤਿ.
‘‘ਸੋਕਸ੍ਸ ਮੂਲਂ ਪਲਿਖਾਯ ਸਬ੍ਬਂ,
ਅਨਾਗੁ ਝਾਯਾਮਿ ਅਸੋਚਮਾਨੋ;
ਛੇਤ੍ਵਾਨ ਸਬ੍ਬਂ ਭਵਲੋਭਜਪ੍ਪਂ,
ਅਨਾਸਵੋ ਝਾਯਾਮਿ ਪਮਤ੍ਤਬਨ੍ਧੂ’’ਤਿ.
‘‘ਯਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮਮ ਯਿਦਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮਮਨ੍ਤਿ ਚ;
ਏਤ੍ਥ ਚੇ ਤੇ ਮਨੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਮੇ ਸਮਣ ਮੋਕ੍ਖਸੀ’’ਤਿ.
‘‘ਯਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਨ ਤਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਅਹਂ;
ਏਵਂ ਪਾਪਿਮ ਜਾਨਾਹਿ, ਨ ਮੇ ਮਗ੍ਗਮ੍ਪਿ ਦਕ੍ਖਸੀ’’ਤਿ.
‘‘ਸਚੇ ਮਗ੍ਗਂ ਅਨੁਬੁਦ੍ਧਂ, ਖੇਮਂ ਅਮਤਗਾਮਿਨਂ;
ਅਪੇਹਿ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਮੇਵੇਕੋ, ਕਿਮਞ੍ਞਮਨੁਸਾਸਸੀ’’ਤਿ.
‘‘ਅਮਚ੍ਚੁਧੇਯ੍ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਜਨਾ ਪਾਰਗਾਮਿਨੋ;
ਤੇਸਾਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਕ੍ਖਾਮਿ, ਯਂ ਸਚ੍ਚਂ ਤਂ ਨਿਰੂਪਧਿ’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ. ਤਤ੍ਰਸ੍ਸ ਕਕ੍ਕਟਕੋ. ਅਥ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਕੁਮਾਰਕਾ ਵਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾਯੋ ਵਾ ਤਮ੍ਹਾ ਗਾਮਾ ਵਾ ਨਿਗਮਾ ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਸਾ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯੁਂ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਕ੍ਕਟਕਂ ਉਦਕਾ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਥਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਂ ਯਦੇਵ ਹਿ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕ੍ਕਟਕੋ ਅਲ਼ਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਯ੍ਯ ਤਂ ਤਦੇਵ ਤੇ ਕੁਮਾਰਕਾ ਵਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾਯੋ ਵਾ ਕਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਕਥਲਾਯ ਵਾ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ਸਮ੍ਪਲਿਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕ੍ਕਟਕੋ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਅਲ਼ੇਹਿ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨੇਹਿ ਸਮ੍ਭਗ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਪਲਿਭਗ੍ਗੇਹਿ ਅਭਬ੍ਬੋ ਤਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਓਤਰਿਤੁਂ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਵਿਸੂਕਾਯਿਕਾਨਿ [ਯਾਨਿ ਵਿਸੁਕਾਯਿਕਾਨਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਵਿਸੇਵਿਤਾਨਿ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ [ਕਾਨਿਚਿ ਕਾਨਿਚਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਭਗਵਤਾ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਸਮ੍ਭਗ੍ਗਾਨਿ ਸਮ੍ਪਲਿਭਗ੍ਗਾਨਿ. ਅਭਬ੍ਬੋ ਦਾਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤੁਂ ਯਦਿਦਂ ਓਤਾਰਾਪੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਇਮਾ ਨਿਬ੍ਬੇਜਨੀਯਾ ਗਾਥਾਯੋ ਅਭਾਸਿ –
‘‘ਮੇਦਵਣ੍ਣਞ੍ਚ ਪਾਸਾਣਂ, ਵਾਯਸੋ ਅਨੁਪਰਿਯਗਾ;
ਅਪੇਤ੍ਥ ਮੁਦੁਂ ਵਿਨ੍ਦੇਮ, ਅਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦਨਾ ਸਿਯਾ.
‘‘ਅਲਦ੍ਧਾ ਤਤ੍ਥ ਅਸ੍ਸਾਦਂ, ਵਾਯਸੇਤ੍ਤੋ ਅਪਕ੍ਕਮੇ;
ਕਾਕੋਵ ਸੇਲਮਾਸਜ੍ਜ, ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜਾਪੇਮ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ.
੫. ਮਾਰਧੀਤੁਸੁਤ੍ਤਂ
੧੬੧. ਅਥ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਇਮਾ ਨਿਬ੍ਬੇਜਨੀਯਾ ਗਾਥਾਯੋ ਅਭਾਸਿਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਪਥਵਿਯਂ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੋ ਮਙ੍ਕੁਭੂਤੋ ਪਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਅਧੋਮੁਖੋ ਪਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਨੋ ਕਟ੍ਠੇਨ ਭੂਮਿਂ ਵਿਲਿਖਨ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਾਰਂ ਪਾਪਿਮਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿਂਸੁ –
‘‘ਕੇਨਾਸਿ ਦੁਮ੍ਮਨੋ ਤਾਤ, ਪੁਰਿਸਂ ਕਂ ਨੁ ਸੋਚਸਿ;
ਮਯਂ ਤਂ ਰਾਗਪਾਸੇਨ, ਆਰਞ੍ਞਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਂ;
ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਆਨਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਵਸਗੋ ਤੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.
‘‘ਅਰਹਂ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕੇ, ਨ ਰਾਗੇਨ ਸੁਵਾਨਯੋ;
ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋਚਾਮਹਂ ਭੁਸ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਏਵਂ ਸਮਚਿਨ੍ਤੇਸੁਂ – ‘‘ਉਚ੍ਚਾਵਚਾ ਖੋ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਕੁਮਾਰਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਕੁਮਾਰਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਏਵਂ ਸਮਚਿਨ੍ਤੇਸੁਂ – ‘‘ਉਚ੍ਚਾਵਚਾ ਖੋ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਅਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਅਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਸਕਿਂ ਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਸਕਿਂ ਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਪਾਦੇ ਤੇ, ਸਮਣ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਾ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਏਕਸਤਂ ਏਕਸਤਂ ਦੁਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਦੁਵਿਜਾਤਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਯਥਾ ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਜ੍ਝਿਮਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਜ੍ਝਿਮਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਹਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ…ਪੇ… ਮਹਿਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਸਤਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਕ੍ਕਮ੍ਮ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਨੋ ਪਿਤਾ ਅਵੋਚ –
‘‘ਅਰਹਂ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕੇ, ਨ ਰਾਗੇਨ ਸੁਵਾਨਯੋ;
ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋਚਾਮਹਂ ਭੁਸ’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਯਞ੍ਹਿ ਮਯਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਵੀਤਰਾਗਂ ਇਮਿਨਾ ਉਪਕ੍ਕਮੇਨ ਉਪਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ ਹਦਯਂ ਵਾਸ੍ਸ ਫਲੇਯ੍ਯ, ਉਣ੍ਹਂ ਲੋਹਿਤਂ ਵਾ ਮੁਖਤੋ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਉਮ੍ਮਾਦਂ ਵਾ ਪਾਪੁਣੇਯ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖੇਪਂ ਵਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਨਲ਼ੋ ਹਰਿਤੋ ਲੁਤੋ ਉਸ੍ਸੁਸ੍ਸਤਿ ਵਿਸੁਸ੍ਸਤਿ ਮਿਲਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਉਸ੍ਸੁਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਵਿਸੁਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਿਲਾਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਮਾਰਧੀਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਸੋਕਾਵਤਿਣ੍ਣੋ ਨੁ ਵਨਮ੍ਹਿ ਝਾਯਸਿ,
ਵਿਤ੍ਤਂ ਨੁ ਜੀਨੋ ਉਦ ਪਤ੍ਥਯਾਨੋ;
ਆਗੁਂ ਨੁ ਗਾਮਸ੍ਮਿਮਕਾਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿ,
ਕਸ੍ਮਾ ਜਨੇਨ ਨ ਕਰੋਸਿ ਸਕ੍ਖਿਂ;
ਸਕ੍ਖੀ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੇਨਚਿ ਤੇ’’ਤਿ.
‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਂ ਹਦਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਂ,
ਜੇਤ੍ਵਾਨ ਸੇਨਂ ਪਿਯਸਾਤਰੂਪਂ;
ਏਕੋਹਂ [ਏਕਾਹਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)] ਝਾਯਂ ਸੁਖਮਨੁਬੋਧਿਂ,
ਤਸ੍ਮਾ ਜਨੇਨ ਨ ਕਰੋਮਿ ਸਕ੍ਖਿਂ;
ਸਕ੍ਖੀ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੇਨਚਿ ਮੇ’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਅਰਤਿ [ਅਰਤਿ ਚ (ਕ.)] ਮਾਰਧੀਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਕਥਂ ਵਿਹਾਰੀਬਹੁਲੋਧ ਭਿਕ੍ਖੁ,
ਪਞ੍ਚੋਘਤਿਣ੍ਣੋ ਅਤਰੀਧ ਛਟ੍ਠਂ;
ਕਥਂ ਝਾਯਿਂ [ਕਥਂ ਝਾਯਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਕਥਜ੍ਝਾਯਂ (ਕ.)] ਬਹੁਲਂ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ,
ਪਰਿਬਾਹਿਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਲਦ੍ਧ ਯੋ ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ,
ਅਸਙ੍ਖਰਾਨੋ ਸਤਿਮਾ ਅਨੋਕੋ;
ਅਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਝਾਯੀ,
ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਨ ਸਰਤਿ ਨ ਥਿਨੋ [ਨ ਕੁਪ੍ਪਤੀ ਨਸ੍ਸਰਤੀ ਨ ਥੀਨੋ (ਸੀ.)].
‘‘ਏਵਂਵਿਹਾਰੀਬਹੁਲੋਧ ਭਿਕ੍ਖੁ,
ਪਞ੍ਚੋਘਤਿਣ੍ਣੋ ਅਤਰੀਧ ਛਟ੍ਠਂ;
ਏਵਂ ਝਾਯਿਂ ਬਹੁਲਂ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ,
ਪਰਿਬਾਹਿਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਲਦ੍ਧ ਯੋ ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਰਗਾ [ਰਗਾਚ (ਕ.)] ਮਾਰਧੀਤਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜ ਤਣ੍ਹਂ ਗਣਸਙ੍ਘਚਾਰੀ,
ਅਦ੍ਧਾ ਚਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ [ਤਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਸੀ.)] ਬਹੂ ਚ ਸਦ੍ਧਾ;
ਬਹੁਂ ਵਤਾਯਂ ਜਨਤਂ ਅਨੋਕੋ,
ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜ ਨੇਸ੍ਸਤਿ ਮਚ੍ਚੁਰਾਜਸ੍ਸ ਪਾਰ’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਨਯਨ੍ਤਿ ਵੇ ਮਹਾਵੀਰਾ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇਨ ਤਥਾਗਤਾ;
ਧਮ੍ਮੇਨ ਨਯਮਾਨਾਨਂ, ਕਾ ਉਸੂਯਾ ਵਿਜਾਨਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤਿ ਚ ਰਗਾ ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਯੇਨ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਅਰਤਿਞ੍ਚ ਰਗਞ੍ਚ ਮਾਰਧੀਤਰੋ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿਯੋ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਗਾਥਾਹਿ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –
‘‘ਬਾਲਾ ਕੁਮੁਦਨਾਲ਼ੇਹਿ, ਪਬ੍ਬਤਂ ਅਭਿਮਤ੍ਥਥ [ਅਭਿਮਨ੍ਥਥ (ਸੀ.)];
ਗਿਰਿਂ ਨਖੇਨ ਖਨਥ, ਅਯੋ ਦਨ੍ਤੇਹਿ ਖਾਦਥ.
‘‘ਸੇਲਂਵ ਸਿਰਸੂਹਚ੍ਚ [ਸਿਰਸਿ ਊਹਚ੍ਚ (ਸੀ.), ਸਿਰਸਿ ਓਹਚ੍ਚ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਪਾਤਾਲੇ ਗਾਧਮੇਸਥ;
ਖਾਣੁਂਵ ਉਰਸਾਸਜ੍ਜ, ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜਾਪੇਥ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ.
‘‘ਦਦ੍ਦਲ੍ਲਮਾਨਾ ਆਗਞ੍ਛੁਂ, ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਰਤੀ ਰਗਾ;
ਤਾ ਤਤ੍ਥ ਪਨੁਦੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਤੂਲਂ ਭਟ੍ਠਂਵ ਮਾਲੁਤੋ’’ਤਿ.
ਤਤਿਯੋ ਵਗ੍ਗੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਚ, ਗੋਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ;
ਧੀਤਰਂ ਦੇਸਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧ, ਸੇਟ੍ਠੇਨ ਇਮਂ ਮਾਰਪਞ੍ਚਕਨ੍ਤਿ.
ਮਾਰਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸਮਤ੍ਤਂ.