੧. ਸੇਟ੍ਠਧਮ੍ਮਪਞ੍ਹੋ

੧. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ ਭਗਵਤਾ ‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ, ਵਾਸੇਟ੍ਠ, ਸੇਟ੍ਠੋ ਜਨੇਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਚਾ’ਤਿ. ਪੁਨ ਚ ‘ਉਪਾਸਕੋ ਗਿਹੀ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਪਿਹਿਤਾਪਾਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਸਾਸਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਵਾ ਸਾਮਣੇਰਂ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤੀ’ਤਿ. ਯਦਿ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਭਗਵਤਾ ਭਣਿਤਂ ‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ, ਵਾਸੇਟ੍ਠ, ਸੇਟ੍ਠੋ ਜਨੇਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਚਾ’ਤਿ, ਤੇਨ ਹਿ ‘ਉਪਾਸਕੋ ਗਿਹੀ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਪਿਹਿਤਾਪਾਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਸਾਸਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਵਾ ਸਾਮਣੇਰਂ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ, ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾ. ਯਦਿ ‘ਉਪਾਸਕੋ ਗਿਹੀ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਪਿਹਿਤਾਪਾਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਸਾਸਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਵਾ ਸਾਮਣੇਰਂ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ’, ਤੇਨ ਹਿ ‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ, ਵਾਸੇਟ੍ਠ, ਸੇਟ੍ਠੋ ਜਨੇਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਚਾਤਿ ਤਮ੍ਪਿ ਵਚਨਂ ਮਿਚ੍ਛਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਉਭਤੋ ਕੋਟਿਕੋ ਪਞ੍ਹੋ ਤਵਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਹਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

‘‘ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ, ਵਾਸੇਟ੍ਠ, ਸੇਟ੍ਠੋ ਜਨੇਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਚਾ’ਤਿ, ‘ਉਪਾਸਕੋ ਚ ਗਿਹੀ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਪਿਹਿਤਾਪਾਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਸਾਸਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਵਾ ਸਾਮਣੇਰਂ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ’. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਕਤਮਂ ਤਂ ਕਾਰਣਂ?

‘‘ਵੀਸਤਿ ਖੋ ਪਨਿਮੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਮਣਸ੍ਸ ਸਮਣਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਸਮਣੋ ਅਭਿਵਾਦਨਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਸਮਾਨਨਪੂਜਨਾਰਹੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇ ਵੀਸਤਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਸਮਣਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ? ਸੇਟ੍ਠੋ [ਸੇਟ੍ਠਭੂਮਿਸਯੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.), ਸੇਟ੍ਠੋ ਯਮੋ (ਪੀ.)] ਧਮ੍ਮਾਰਾਮੋ, ਅਗ੍ਗੋ ਨਿਯਮੋ, ਚਾਰੋ ਵਿਹਾਰੋ ਸਂਯਮੋ ਸਂਵਰੋ ਖਨ੍ਤਿ ਸੋਰਚ੍ਚਂ ਏਕਤ੍ਤਚਰਿਯਾ ਏਕਤ੍ਤਾਭਿਰਤਿ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਂ ਹਿਰਿਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਵੀਰਿਯਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਸਿਕ੍ਖਾਸਮਾਦਾਨਂ [ਸਿਕ੍ਖਾਪਧਾਨਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.), ਸੁਕ੍ਕਾਵਦਾਨਂ (ਕ.)] ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਸੀਲਾਦਿਅਭਿਰਤਿ ਨਿਰਾਲਯਤਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਾਰਿਪੂਰਿਤਾ, ਕਾਸਾਵਧਾਰਣਂ, ਭਣ੍ਡੁਭਾਵੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵੀਸਤਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਸਮਣਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ. ਏਤੇ ਗੁਣੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਸੋ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੂਨਤ੍ਤਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਅਰਹਨ੍ਤਭੂਮਿਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ, ਸੇਟ੍ਠਂ ਭੂਮਨ੍ਤਰਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਾਸਨ੍ਨਗਤੋਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਖੀਣਾਸਵੇਹਿ ਸੋ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਉਪਗਤੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸੋ ਸਮਯੋ’ਤਿ [ਤਂ ਸਾਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ (?)] ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਅਗ੍ਗਪਰਿਸਂ ਸੋ ਉਪਗਤੋ, ਨਾਹਂ ਤਂ ਠਾਨਂ ਉਪਗਤੋ’ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਲਭਤਿ ਸੋ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਸੋਤੁਂ, ਨਾਹਂ ਤਂ ਲਭਾਮਿ ਸੋਤੁ’ਨ੍ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਸੋ ਅਞ੍ਞੇ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ ਜਿਨਸਾਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤਿ, ਅਹਮੇਤਂ ਨ ਲਭਾਮਿ ਕਾਤੁ’ਨ੍ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਸੁ ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ ਸਮਤ੍ਤਕਾਰੀ, ਨਾਹਂ ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਤਾਮੀ’ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਉਪਗਤੋ ਸੋ ਸਮਣਲਿਙ੍ਗਂ, ਬੁਦ੍ਧਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇ ਠਿਤੋ, ਤੇਨਾਹਂ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਦੂਰਮਪਗਤੋ’ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘‘ਪਰੂਲ਼੍ਹਕਚ੍ਛਲੋਮੋ ਸੋ ਅਨਞ੍ਜਿਤਅਮਣ੍ਡਿਤੋ ਅਨੁਲਿਤ੍ਤਸੀਲਗਨ੍ਧੋ, ਅਹਂ ਪਨ ਮਣ੍ਡਨਵਿਭੂਸਨਾਭਿਰਤੋ’ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘ਅਪਿ ਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ‘ਯੇ ਤੇ ਵੀਸਤਿ ਸਮਣਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ, ਸਬ੍ਬੇਪੇਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਯੇਵ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਧਾਰੇਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤਿ, ਸੋ ਮੇ ਆਗਮੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਨਞ੍ਚ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੋ ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਿਜ੍ਜਂ ਅਧੀਯਤਿ, ਖਤ੍ਤਿਯਧਮ੍ਮਂ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ ਆਚਰਿਯਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ‘ਸਿਕ੍ਖਾਪਕੋ ਮੇ ਅਯ’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਿਕ੍ਖਾਪਕੋ ਵਂਸਧਰੋ’ਤਿ ਅਰਹਤਿ ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘ਅਪਿ ਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਮਿਨਾਪੇਤਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਜਾਨਾਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਭੂਮਿਯਾ ਮਹਨ੍ਤਤਂ ਅਸਮਵਿਪੁਲਭਾਵਂ. ਯਦਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਪਾਸਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਦ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਸ ਗਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਯੇਵ ਦਿਵਸੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੇਯ੍ਯ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਂ ਵਾ ਉਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਅਚਲਾ ਹਿ ਸਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ, ਮਹਤੀ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਾ, ਯਦਿਦਂ ਭਿਕ੍ਖੁਭੂਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਞਾਣਗਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਪਞ੍ਹੋ ਸੁਨਿਬ੍ਬੇਠਿਤੋ ਬਲਵਤਾ ਅਤਿਬੁਦ੍ਧਿਨਾ ਤਯਾ, ਨ ਯਿਮਂ ਪਞ੍ਹਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਞ੍ਞੋ ਏਵਂ ਵਿਨਿਵੇਠੇਤੁਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਤਵਾਦਿਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾ’’ਤਿ.

ਸੇਟ੍ਠਧਮ੍ਮਪਞ੍ਹੋ ਪਠਮੋ.