ਮੇਣ੍ਡਕਪਞ੍ਹਾਰਮ੍ਭਕਥਾ

ਅਟ੍ਠਮਨ੍ਤਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਟ੍ਠਾਨਾਨਿ

ਭਸ੍ਸਪ੍ਪਵਾਦੋ [ਭਸ੍ਸਪ੍ਪਵੇਦੀ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਵੇਤਣ੍ਡੀ, ਅਤਿਬੁਦ੍ਧਿ ਵਿਚਕ੍ਖਣੋ;

ਮਿਲਿਨ੍ਦੋ ਞਾਣਭੇਦਾਯ, ਨਾਗਸੇਨਮੁਪਾਗਮਿ.

ਵਸਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਛਾਯਾਯ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ;

ਪਭਿਨ੍ਨਬੁਦ੍ਧਿ ਹੁਤ੍ਵਾਨ, ਸੋਪਿ ਆਸਿ ਤਿਪੇਟਕੋ.

ਨਵਙ੍ਗਂ ਅਨੁਮਜ੍ਜਨ੍ਤੋ, ਰਤ੍ਤਿਭਾਗੇ ਰਹੋਗਤੋ;

ਅਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਮੇਣ੍ਡਕੇ ਪਞ੍ਹੇ, ਦੁਨ੍ਨਿਵੇਠੇ ਸਨਿਗ੍ਗਹੇ.

‘‘ਪਰਿਯਾਯਭਾਸਿਤਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤਂ;

ਸਭਾਵਭਾਸਿਤਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਧਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਸ ਸਾਸਨੇ.

‘‘ਤੇਸਮਤ੍ਥਂ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯ, ਮੇਣ੍ਡਕੇ ਜਿਨਭਾਸਿਤੇ;

ਅਨਾਗਤਮ੍ਹਿ ਅਦ੍ਧਾਨੇ, ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਤਤ੍ਥ ਹੇਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਹਨ੍ਦ ਕਥਿਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਛੇਜ੍ਜਾਪੇਸ੍ਸਾਮਿ ਮੇਣ੍ਡਕੇ;

ਤਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਗ੍ਗੇਨ, ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤ੍ਯਨਾਗਤੇ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਮਿਲਿਨ੍ਦੋ ਰਾਜਾ ਪਭਾਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ [ਉਟ੍ਠਿਤੇ (ਸ੍ਯਾ.), ਉਗ੍ਗਤੇ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਰੁਣੇ ਸੀਸਂ ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਸਿਰਸਿ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਵਤ੍ਤਪਦਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਿ ‘‘ਇਤੋ ਮੇ ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਦਿਵਸਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਗੁਣੇ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਤਪੋ ਚਰਿਤਬ੍ਬੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋਹਂ ਚਿਣ੍ਣਤਪੋ ਸਮਾਨੋ ਆਚਰਿਯਂ ਆਰਾਧੇਤ੍ਵਾ ਮੇਣ੍ਡਕੇ ਪਞ੍ਹੇ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਿਲਿਨ੍ਦੋ ਰਾਜਾ ਪਕਤਿਦੁਸ੍ਸਯੁਗਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਆਭਰਣਾਨਿ ਚ ਓਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਵਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਮੁਣ੍ਡਕਪਟਿਸੀਸਕਂ ਸੀਸੇ ਪਟਿਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਭਾਵਮੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਗੁਣੇ ਸਮਾਦਿਯਿ ‘‘ਇਮਂ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਮਯਾ ਨ ਰਾਜਤ੍ਥੋ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਦੋਸੂਪਸਞ੍ਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਮੋਹੂਪਸਞ੍ਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸੇ ਜਨੇਪਿ ਨਿਵਾਤਵੁਤ੍ਤਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਕਾਯਿਕਂ ਵਾਚਸਿਕਂ ਅਨੁਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ, ਛਪਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਅਨੁਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਮੇਤ੍ਤਾਭਾਵਨਾਯ ਮਾਨਸਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਗੁਣੇ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਅਟ੍ਠਸੁ ਗੁਣੇਸੁ ਮਾਨਸਂ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਬਹਿ ਅਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਮੇ ਦਿਵਸੇ ਪਭਾਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਗੇਵ ਪਾਤਰਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਓਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਮਿਤਭਾਣੀ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥੇਨ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਹਟ੍ਠੇਨ ਉਦਗ੍ਗੇਨ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਨ ਥੇਰਂ ਨਾਗਸੇਨਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਇਦਮਵੋਚ –

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਨ੍ਤਯਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਤਤਿਯੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ, ਸੁਞ੍ਞੇ ਓਕਾਸੇ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤੇ ਅਰਞ੍ਞੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗੁਪਾਗਤੇ ਸਮਣਸਾਰੁਪ੍ਪੇ. ਤਤ੍ਥ ਸੋ ਪਞ੍ਹੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਮੇ ਗੁਯ੍ਹਂ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਨ ਰਹਸ੍ਸਕਂ, ਅਰਹਾਮਹਂ ਰਹਸ੍ਸਕਂ ਸੁਣਿਤੁਂ ਸੁਮਨ੍ਤਨੇ ਉਪਗਤੇ, ਉਪਮਾਯਪਿ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ, ਯਥਾ ਕਿਂ ਵਿਯ, ਯਥਾ ਨਾਮ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਮਹਾਪਥਵੀ ਨਿਕ੍ਖੇਪਂ ਅਰਹਤਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪੇ ਉਪਗਤੇ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਅਰਹਾਮਹਂ ਰਹਸ੍ਸਕਂ ਸੁਣਿਤੁਂ ਸੁਮਨ੍ਤਨੇ ਉਪਗਤੇ’’ਤਿ. ਗਰੁਨਾ ਸਹ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤਪਵਨਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਮਵੋਚ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਇਧ ਪੁਰਿਸੇਨ ਮਨ੍ਤਯਿਤੁਕਾਮੇਨ ਅਟ੍ਠ ਠਾਨਾਨਿ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਤੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਅਤ੍ਥਂ ਮਨ੍ਤੇਤਿ, ਮਨ੍ਤਿਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਰਿਪਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਠਾਨਾਨਿ? ਵਿਸਮਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਂ, ਸਭਯਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਂ, ਅਤਿਵਾਤਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਂ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਂ, ਦੇਵਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਂ, ਪਨ੍ਥੋ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯੋ, ਸਙ੍ਗਾਮੋ [ਸਙ੍ਕਮੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯੋ, ਉਦਕਤਿਤ੍ਥਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਂ. ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਠਾਨਾਨਿ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਾਨੀ’’ਤਿ.

ਥੇਰੋ ਆਹ ‘‘ਕੋ ਦੋਸੋ ਵਿਸਮਟ੍ਠਾਨੇ, ਸਭਯੇ, ਅਤਿਵਾਤੇ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ, ਦੇਵਟ੍ਠਾਨੇ, ਪਨ੍ਥੇ, ਸਙ੍ਗਾਮੇ, ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇ’’ਤਿ? ‘‘ਵਿਸਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਮਨ੍ਤਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਕਿਰਤਿ ਵਿਧਮਤਿ ਪਗ੍ਘਰਤਿ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਸਭਯੇ ਮਨੋ ਸਨ੍ਤਸ੍ਸਤਿ, ਸਨ੍ਤਸ੍ਸਿਤੋ ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਤਿਵਾਤੇ ਸਦ੍ਦੋ ਅਵਿਭੂਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਉਪਸ੍ਸੁਤਿਂ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਦੇਵਟ੍ਠਾਨੇ ਮਨ੍ਤਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਗਰੁਕਂ ਪਰਿਣਮਤਿ, ਪਨ੍ਥੇ ਮਨ੍ਤਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਤੁਚ੍ਛੋ ਭਵਤਿ, ਸਙ੍ਗਾਮੇ ਚਞ੍ਚਲੋ ਭਵਤਿ, ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇ ਪਾਕਟੋ ਭਵਤਿ. ਭਵਤੀਹ –

‘‘‘ਵਿਸਮਂ ਸਭਯਂ ਅਤਿਵਾਤੋ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਦੇਵਨਿਸ੍ਸਿਤਂ;

ਪਨ੍ਥੋ ਚ ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਤਿਤ੍ਥਂ, ਅਟ੍ਠੇਤੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਿਯਾ’’’ਤਿ.

ਅਟ੍ਠ ਮਨ੍ਤਨਸ੍ਸ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੀਯਟ੍ਠਾਨਾਨਿ.

ਅਟ੍ਠਮਨ੍ਤਵਿਨਾਸਕਪੁਗ੍ਗਲਾ

‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਅਟ੍ਠਿਮੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਮਨ੍ਤਿਯਮਾਨਾ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਅਟ੍ਠ? ਰਾਗਚਰਿਤੋ ਦੋਸਚਰਿਤੋ ਮੋਹਚਰਿਤੋ ਮਾਨਚਰਿਤੋ ਲੁਦ੍ਧੋ ਅਲਸੋ ਏਕਚਿਨ੍ਤੀ ਬਾਲੋਤਿ. ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਥੇਰੋ ਆਹ ‘‘ਤੇਸਂ ਕੋ ਦੋਸੋ’’ਤਿ? ‘‘ਰਾਗਚਰਿਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਰਾਗਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਦੋਸਚਰਿਤੋ ਦੋਸਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਮੋਹਚਰਿਤੋ ਮੋਹਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਮਾਨਚਰਿਤੋ ਮਾਨਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਲੁਦ੍ਧੋ ਲੋਭਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਅਲਸੋ ਅਲਸਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਏਕਚਿਨ੍ਤੀ ਏਕਚਿਨ੍ਤਿਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ, ਬਾਲੋ ਬਾਲਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਤਿ. ਭਵਤੀਹ –

‘‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਦੁਟ੍ਠੋ ਚ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਚ, ਮਾਨੀ ਲੁਦ੍ਧੋ ਤਥਾਲਸੋ;

ਏਕਚਿਨ੍ਤੀ ਚ ਬਾਲੋ ਚ, ਏਤੇ ਅਤ੍ਥਵਿਨਾਸਕਾ’’’ਤਿ.

ਅਟ੍ਠ ਮਨ੍ਤਵਿਨਾਸਕਪੁਗ੍ਗਲਾ.

ਨਵਗੁਯ੍ਹਮਨ੍ਤਵਿਧਂਸਕਂ

‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਨਵਿਮੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ ਨ ਧਾਰੇਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਨਵ? ਰਾਗਚਰਿਤੋ ਦੋਸਚਰਿਤੋ ਮੋਹਚਰਿਤੋ ਭੀਰੁਕੋ ਆਮਿਸਗਰੁਕੋ ਇਤ੍ਥੀ ਸੋਣ੍ਡੋ ਪਣ੍ਡਕੋ ਦਾਰਕੋ’’ਤਿ.

ਥੇਰੋ ਆਹ ‘‘ਤੇਸਂ ਕੋ ਦੋਸੋ’’ਤਿ? ‘‘ਰਾਗਚਰਿਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਰਾਗਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਦੋਸਚਰਿਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੋਸਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਮੋਹਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਭੀਰੁਕੋ ਭਯਵਸੇਨ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਆਮਿਸਗਰੁਕੋ ਆਮਿਸਹੇਤੁ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਇਤ੍ਥੀ ਪਞ੍ਞਾਯ ਇਤ੍ਤਰਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਸੋਣ੍ਡਿਕੋ ਸੁਰਾਲੋਲਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਪਣ੍ਡਕੋ ਅਨੇਕਂਸਿਕਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ, ਦਾਰਕੋ ਚਪਲਤਾਯ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ ਵਿਵਰਤਿ ਨ ਧਾਰੇਤਿ. ਭਵਤੀਹ –

‘‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਦੁਟ੍ਠੋ ਚ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਚ, ਭੀਰੁ ਆਮਿਸਗਰੁਕੋ [ਆਮਿਸਚਕ੍ਖੁਕੋ (ਸੀ. ਪੀ.)];

ਇਤ੍ਥੀ ਸੋਣ੍ਡੋ ਪਣ੍ਡਕੋ ਚ, ਨਵਮੋ ਭਵਤਿ ਦਾਰਕੋ.

‘‘ਨਵੇਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਲੋਕੇ, ਇਤ੍ਤਰਾ ਚਲਿਤਾ ਚਲਾ;

ਏਤੇਹਿ ਮਨ੍ਤਿਤਂ ਗੁਯ੍ਹਂ, ਖਿਪ੍ਪਂ ਭਵਤਿ ਪਾਕਟ’’’ਨ੍ਤਿ.

ਨਵ ਗੁਯ੍ਹਮਨ੍ਤਵਿਧਂਸਕਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ.

ਅਟ੍ਠ ਪਞ੍ਞਾਪਟਿਲਾਭਕਾਰਣਂ

‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਵਯਪਰਿਣਾਮੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਸਪਰਿਣਾਮੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਿਤ੍ਥਸਂਵਾਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਾਕਚ੍ਛਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸ੍ਨੇਹੂਪਸੇਵਨੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਭਵਤੀਹ –

‘‘‘ਵਯੇਨ ਯਸਪੁਚ੍ਛਾਹਿ, ਤਿਤ੍ਥਵਾਸੇਨ ਯੋਨਿਸੋ;

ਸਾਕਚ੍ਛਾ ਸ੍ਨੇਹਸਂਸੇਵਾ, ਪਤਿਰੂਪਵਸੇਨ ਚ.

‘‘ਏਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਠਾਨਾਨਿ, ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸਦਕਾਰਣਾ;

ਯੇਸਂ ਏਤਾਨਿ ਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਭਿਜ੍ਜਤੀ’’’ਤਿ.

ਅਟ੍ਠ ਪਞ੍ਞਾਪਟਿਲਾਭਕਾਰਣਾਨਿ.

ਆਚਰਿਯਗੁਣਂ

‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਅਯਂ ਭੂਮਿਭਾਗੋ ਅਟ੍ਠ ਮਨ੍ਤਦੋਸਵਿਵਜ੍ਜਿਤੋ, ਅਹਞ੍ਚ ਲੋਕੇ ਪਰਮੋ ਮਨ੍ਤਿਸਹਾਯੋ [ਮਨ੍ਤਸਹਾਯੋ (ਸੀ.)], ਗੁਯ੍ਹਮਨੁਰਕ੍ਖੀ ਚਾਹਂ ਯਾਵਾਹਂ ਜੀਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਤਾਵ ਗੁਯ੍ਹਮਨੁਰਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਚ ਮੇ ਕਾਰਣੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਪਰਿਣਾਮਂ ਗਤਾ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਏਤਰਹਿ ਮਾਦਿਸੋ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸੀ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੇ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕੇ ਯੇ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਆਚਰਿਯਗੁਣਾ, ਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਗੁਣਾ?

‘‘ਇਧ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਆਚਰਿਯੇਨ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਮ੍ਹਿ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਆਰਕ੍ਖਾ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਾ, ਅਸੇਵਨਸੇਵਨਾ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਪਮਤ੍ਤਾਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਸੇਯ੍ਯਵਕਾਸੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਗੇਲਞ੍ਞਂ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ, ਭੋਜਨਸ੍ਸ [ਭੋਜਨੀਯਂ (ਸ੍ਯਾ.)] ਲਦ੍ਧਾਲਦ੍ਧਂ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ, ਵਿਸੇਸੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਪਤ੍ਤਗਤਂ ਸਂਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਸ੍ਸਾਸਿਤਬ੍ਬੋ ‘ਮਾ ਭਾਯਿ, ਅਤ੍ਥੋ ਤੇ ਅਭਿਕ੍ਕਮਤੀ’ਤਿ, ‘ਇਮਿਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਪਟਿਚਰਤੀ’ਤਿ [ਪਟਿਚਰਾਹੀਤਿ (ਕ.)] ਪਟਿਚਾਰੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਗਾਮੇ ਪਟਿਚਾਰੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਵਿਹਾਰੇ ਪਟਿਚਾਰੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਤੇਨ ਹਾਸੋ ਦਵੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ [ਨ ਤੇਨ ਸਹ ਸਲ੍ਲਾਪੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਤੇਨ ਸਹ ਆਲਾਪੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ, ਛਿਦ੍ਦਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਧਿਵਾਸੇਤਬ੍ਬਂ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਾਰਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਖਣ੍ਡਕਾਰਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਰਹਸ੍ਸਕਾਰਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਰਵਸੇਸਕਾਰਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ‘ਜਨੇਮਿਮਂ [ਜਾਨੇਮਿਮਂ (ਸ੍ਯਾ.)] ਸਿਪ੍ਪੇਸੂ’ਤਿ ਜਨਕਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ, ‘ਕਥਂ ਅਯਂ ਨ ਪਰਿਹਾਯੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਵਡ੍ਢਿਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ, ‘ਬਲਵਂ ਇਮਂ ਕਰੋਮਿ ਸਿਕ੍ਖਾਬਲੇਨਾ’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ, ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ, ਆਪਦਾਸੁ ਨ ਵਿਜਹਿਤਬ੍ਬਂ, ਕਰਣੀਯੇ ਨਪ੍ਪਮਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ, ਖਲਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇਨ ਪਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਗੁਣਾ, ਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਮਯਿ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਸ੍ਸੁ, ਸਂਸਯੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੇਣ੍ਡਕਪਞ੍ਹਾ ਜਿਨਭਾਸਿਤਾ, ਅਨਾਗਤੇ ਅਦ੍ਧਾਨੇ ਤਤ੍ਥ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਨਾਗਤੇ ਚ ਅਦ੍ਧਾਨੇ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ, ਤੇਸੁ ਮੇ ਪਞ੍ਹੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਦੇਹਿ ਪਰਵਾਦਾਨਂ ਨਿਗ੍ਗਹਾਯਾ’’ਤਿ.

ਉਪਾਸਕਗੁਣਂ

ਥੇਰੋ ‘‘ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਦਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਗੁਣੇ ਪਰਿਦੀਪੇਸਿ. ‘‘ਦਸ ਇਮੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਗੁਣਾ. ਕਤਮੇ ਦਸ, ਇਧ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਪਾਸਕੋ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮਾਨਸੁਖਦੁਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਬਲਂ ਸਂਵਿਭਾਗਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਜਿਨਸਾਸਨਪਰਿਹਾਨਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਾਯਮਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਗਤਕੋਤੂਹਲਮਙ੍ਗਲਿਕੋ ਜੀਵਿਤਹੇਤੁਪਿ ਨ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕਞ੍ਚਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਮਗ੍ਗਾਰਾਮੋ ਹੋਤਿ ਸਮਗ੍ਗਰਤੋ, ਅਨੁਸੂਯਕੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਕੁਹਨਵਸੇਨ ਸਾਸਨੇ ਚਰਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਗੁਣਾ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਗੁਣਾ ਤਯਿ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤੇ ਯੁਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਂ ਪਤਿਰੂਪਂ ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਜਿਨਸਾਸਨਪਰਿਹਾਨਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਂ ਇਚ੍ਛਸਿ, ਕਰੋਮਿ ਤੇ ਓਕਾਸਂ, ਪੁਚ੍ਛ ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ.

ਮੇਣ੍ਡਕਪਞ੍ਹਾਰਮ੍ਭਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.