੧. ਮਣ੍ਡੂਕਦੇਵਪੁਤ੍ਤਵਿਮਾਨਵਣ੍ਣਨਾ

ਮਹਾਰਥਵਗ੍ਗੇ ਕੋ ਮੇ ਵਨ੍ਦਤਿ ਪਾਦਾਨੀਤਿ ਮਣ੍ਡੂਕਦੇਵਪੁਤ੍ਤਵਿਮਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਭਗਵਾ ਚਮ੍ਪਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਗਗ੍ਗਰਾਯ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਯਾ ਤੀਰੇ. ਸੋ ਪਚ੍ਚੂਸਵੇਲਾਯਂ ਬੁਦ੍ਧਾਚਿਣ੍ਣਂ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਵੇਨੇਯ੍ਯਬਨ੍ਧਵੇ ਸਤ੍ਤੇ ਵੋਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਅਦ੍ਦਸ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਮਯਿ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੇ ਏਕੋ ਮਣ੍ਡੂਕੋ ਮਮ ਸਰੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਪਰੂਪਕ੍ਕਮੇਨ ਮਰਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਮਹਤਾ ਦੇਵਪਰਿਵਾਰੇਨ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਬਹੂਨਂ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਮਹਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਮ੍ਪਾਨਗਰਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸੁਲਭਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਤਭਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚੋ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਸੁ ਵਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨਂ ਗਤੇਸੁ ਗਨ੍ਧਕੁਟਿਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖੇਨ ਦਿਵਸਭਾਗਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ, ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਚਤੂਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਸੁ ਸੁਰਭਿਗਨ੍ਧਕੁਟਿਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਤਙ੍ਖਣਾਨੁਰੂਪੇਨ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯੇਨ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਤੀਰੇ ਧਮ੍ਮਸਭਾਮਣ੍ਡਪਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਲਙ੍ਕਤਵਰਬੁਦ੍ਧਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਮਨੋਸਿਲਾਤਲੇ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਨ੍ਤੋ ਅਛਮ੍ਭੀਤਕੇਸਰਸੀਹੋ ਵਿਯ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਸਰਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਨ੍ਤੋ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਮਾਯ ਬੁਦ੍ਧਲੀਲਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਆਰਭਿ.

ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਖਣੇ ਏਕੋ ਮਣ੍ਡੂਕੋ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਤੋ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਏਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾਯ ਸਰੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਪਰਿਸਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਨਿਪਜ੍ਜਿ. ਅਥੇਕੋ ਵਚ੍ਛਪਾਲੋ ਤਂ ਪਦੇਸਂ ਆਗਤੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਂ ਪਰਿਸਞ੍ਚ ਪਰਮੇਨ ਉਪਸਮੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਗ੍ਗਤਮਾਨਸੋ ਦਣ੍ਡਮੋਲੁਬ੍ਭ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋ ਮਣ੍ਡੂਕਂ ਅਨੋਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਸੀਸੇ ਸਨ੍ਨਿਰੁਮ੍ਭਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾਯ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਤਾਵਦੇਵ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸਭਵਨੇ ਦ੍ਵਾਦਸਯੋਜਨਿਕੇ ਕਨਕਵਿਮਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਯ ਤਤ੍ਥ ਅਚ੍ਛਰਾਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਤੋ ਨੁ ਖੋ ਇਧ ਅਹਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਨਾਮ ਇਧ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਂ, ਈਦਿਸਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਟਿਲਭਿਂ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਉਪਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਅਦ੍ਦਸ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਭਗਵਤੋ ਸਰੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਾ. ਸੋ ਤਾਵਦੇਵ ਸਹ ਵਿਮਾਨੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਮਾਨਤੋ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ, ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਮਹਤਾ ਪਰਿਵਾਰੇਨ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਦਿਬ੍ਬਾਨੁਭਾਵੇਨ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ, ਭਗਵਤੋ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਨਮਸ੍ਸਮਾਨੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਭਗਵਾ ਜਾਨਨ੍ਤੋਵ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਫਲਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਾਤੁਂ –

੮੫੭. ‘‘ਕੋ ਮੇ ਵਨ੍ਦਤਿ ਪਾਦਾਨਿ, ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਯਸਸਾ ਜਲਂ;

ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ, ਸਬ੍ਬਾ ਓਭਾਸਯਂ ਦਿਸਾ’’ਤਿ. –

ਪੁਚ੍ਛਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੋਤਿ ਦੇਵਨਾਗਯਕ੍ਖਮਨੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਕੋ, ਕਤਮੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮੇਤਿ ਮਮ. ਪਾਦਾਨੀਤਿ ਪਾਦੇ. ਇਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਇਮਾਯ ਈਦਿਸਾਯ ਦੇਵਿਦ੍ਧਿਯਾ. ਯਸਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਈਦਿਸੇਨ ਪਰਿਵਾਰੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਚ. ਜਲਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਮਾਨੋ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਤਿਵਿਯ ਕਨ੍ਤੇਨ ਕਮਨੀਯੇਨ ਸੁਨ੍ਦਰੇਨ. ਵਣ੍ਣੇਨਾਤਿ ਛਵਿਵਣ੍ਣੇਨ, ਸਰੀਰਵਣ੍ਣਨਿਭਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਥ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਆਦਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਇਮਾਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ –

੮੫੮. ‘‘ਮਣ੍ਡੂਕੋਹਂ ਪੁਰੇ ਆਸਿਂ, ਉਦਕੇ ਵਾਰਿਗੋਚਰੋ;

ਤਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਵਧੀ ਵਚ੍ਛਪਾਲਕੋ.

੮੫੯. ‘‘ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਪਸਾਦਸ੍ਸ, ਇਦ੍ਧਿਂ ਪਸ੍ਸ ਯਸਞ੍ਚ ਮੇ;

ਆਨੁਭਾਵਞ੍ਚ ਮੇ ਪਸ੍ਸ, ਵਣ੍ਣਂ ਪਸ੍ਸ ਜੁਤਿਞ੍ਚ ਮੇ.

੮੬੦. ‘‘ਯੇ ਚ ਤੇ ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਧਮ੍ਮਂ ਅਸ੍ਸੋਸੁਂ ਗੋਤਮ;

ਪਤ੍ਤਾ ਤੇ ਅਚਲਟ੍ਠਾਨਂ, ਯਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਸੋਚਰੇ’’ਤਿ.

੮੫੮. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰੇਤਿ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਯਂ. ਉਦਕੇਤਿ ਇਦਂ ਤਦਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਂ. ਉਦਕੇ ਮਣ੍ਡੂਕੋਤਿ ਏਤੇਨ ਉਦ੍ਧੁਮਾਯਿਕਾਦਿਕਸ੍ਸ ਥਲੇ ਮਣ੍ਡੂਕਸ੍ਸ ਨਿਵਤ੍ਤਨਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ. ਗਾਵੋ ਚਰਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਗੋਚਰੋ, ਗੋਚਰੋ ਵਿਯਾਤਿ ਗੋਚਰੋ, ਘਾਸੇਸਨਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਾਰਿ ਉਦਕਂ ਗੋਚਰੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾਰਿਗੋਚਰੋ. ਉਦਕਚਾਰੀਪਿ ਹਿ ਕੋਚਿ ਕਚ੍ਛਪਾਦਿ ਅਵਾਰਿਗੋਚਰੋਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਵਾਰਿਗੋਚਰੋ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਸਰੇਨ ਕਰਵੀਕਰੁਤਮਞ੍ਜੁਨਾ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਵ ਧਮ੍ਮਂ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਏਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਸਰੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਨਾਦਰੇ ਚੇਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਧੀ ਵਚ੍ਛਪਾਲਕੋਤਿ ਵਚ੍ਛੇ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਗੋਪਾਲਦਾਰਕੋ ਮਮ ਸਮੀਪਂ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡਮੋਲੁਬ੍ਭਿਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋ ਮਮ ਸੀਸੇ ਦਣ੍ਡਂ ਸਨ੍ਨਿਰੁਮ੍ਭਿਤ੍ਵਾ ਮਂ ਮਾਰੇਸਿ.

੮੫੯. ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਪਸਾਦਸ੍ਸਾਤਿ ਤਵ ਧਮ੍ਮੇ ਮੁਹੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਪਸਾਦਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭੂਤਸ੍ਸ ਇਦ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਸਮਿਦ੍ਧਿਂ, ਦਿਬ੍ਬਵਿਭੂਤਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਾਰਂ. ਆਨੁਭਾਵਨ੍ਤਿ ਕਾਮਵਣ੍ਣਿਤਾਦਿਦਿਬ੍ਬਾਨੁਭਾਵਂ. ਵਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਸਰੀਰਵਣ੍ਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ. ਜੁਤਿਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਯੋਜਨਾਨਿ ਫਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਪਭਾਵਿਸੇਸਂ.

੮੬੦. ਯੇਤਿ ਯੇ ਸਤ੍ਤਾ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇ. ਤੇਤਿ ਤਵ. ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਬਹੁਵੇਲਂ. ਅਸ੍ਸੋਸੁਨ੍ਤਿ ਸੁਣਿਂਸੁ. ਗੋਤਮਾਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਆਲਪਤਿ. ਅਚਲਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਗੋਤਮ ਭਗਵਾ ਅਹਂ ਵਿਯ ਇਤ੍ਤਰਮੇਵ ਕਾਲਂ ਅਸੁਣਿਤ੍ਵਾ ਯੇ ਪਨ ਕਤਪੁਞ੍ਞਾ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਤਵ ਧਮ੍ਮਂ ਅਸ੍ਸੋਸੁਂ ਸੋਤੁਂ ਲਭਿਂਸੁ, ਤੇ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਬ੍ਯਸਨਾਭਿਭੂਤਾ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਯਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਸੋਚੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਂ ਅਸੋਕਂ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇਨ ਅਚਲਂ ਸਨ੍ਤਿਪਦਂ ਪਤ੍ਤਾ ਏਵ, ਨ ਤੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋਤਿ.

ਅਥਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਪਰਿਸਾਯ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਸੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਅਹੋਸਿ. ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਹ ਪਰਿਵਾਰੇਨ ਦੇਵਲੋਕਮੇਵ ਗਤੋਤਿ.

ਮਣ੍ਡੂਕਦੇਵਪੁਤ੍ਤਵਿਮਾਨਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.