੩. ਗਿਰਿਮਾਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋਤਿਆਦਿਕਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਗਿਰਿਮਾਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਘਰਾਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਰਿਯਾਯ ਪੁਤ੍ਤੇ ਚ ਕਾਲਙ੍ਕਤੇ ਸੋਕਸਲ੍ਲਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਅਰਞ੍ਞਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਸੋਕਸਲ੍ਲੇ ਅਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੇ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਸੁਗਨ੍ਧਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਿਰਸਿ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿ.

ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਗਿਰਿਮਾਨਨ੍ਦੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਰਾਜਗਹਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕਤਿਪਯਂ ਦਿਵਸਂ ਗਾਮਕਾਵਾਸੇ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤੁਂ ਰਾਜਗਹਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਮਹਾਰਾਜਾ ਤਸ੍ਸ ਆਗਮਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਧੇਵ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵਸਥ, ਅਹਂ ਚਤੂਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪਟ੍ਠਹਾਮੀ’’ਤਿ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਗਤੋ ਬਹੁਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਨ ਸਰਿ. ‘‘ਥੇਰੋ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ ਵਸਤੀ’’ਤਿ ਦੇਵਤਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਤੇਮਨਭਯੇਨ ਵਸ੍ਸਂ ਵਾਰੇਸੁਂ. ਰਾਜਾ ਅਵਸ੍ਸਨਕਾਰਣਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਕੁਟਿਕਂ ਕਾਰਾਪੇਸਿ. ਥੇਰੋ ਕੁਟਿਕਾਯਂ ਵਸਨ੍ਤੋ ਸੇਨਾਸਨਸਪ੍ਪਾਯਲਾਭੇਨ ਸਮਾਧਾਨਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਸਮਤਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੪੦.੪੧੯-੪੪੮) –

‘‘ਭਰਿਯਾ ਮੇ ਕਾਲਙ੍ਕਤਾ, ਪੁਤ੍ਤੋ ਸਿਵਥਿਕਂ ਗਤੋ;

ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਮਤਾ ਭਾਤਾ, ਏਕਚਿਤਮ੍ਹਿ ਡਯ੍ਹਰੇ.

‘‘ਤੇਨ ਸੋਕੇਨ ਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋ, ਕਿਸੋ ਪਣ੍ਡੁ ਅਹੋਸਹਂ;

ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖੇਪੋ ਚ ਮੇ ਆਸਿ, ਤੇਨ ਸੋਕੇਨ ਅਟ੍ਟਿਤੋ.

‘‘ਸੋਕਸਲ੍ਲਪਰੇਤੋਹਂ, ਵਨਨ੍ਤਮੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂ;

ਪਵਤ੍ਤਫਲਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ, ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਵਸਾਮਹਂ.

‘‘ਸੁਮੇਧੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਜਿਨੋ;

ਮਮੁਦ੍ਧਰਿਤੁਕਾਮੋ ਸੋ, ਆਗਞ੍ਛਿ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕਂ.

‘‘ਪਦਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਿਤ੍ਵਾਨ, ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਮਹੇਸਿਨੋ;

ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਨਹਂ ਸੀਸਂ, ਉਲ੍ਲੋਕੇਸਿਂ ਮਹਾਮੁਨਿਂ.

‘‘ਉਪਾਗਤੇ ਮਹਾਵੀਰੇ, ਪੀਤਿ ਮੇ ਉਦਪਜ੍ਜਥ;

ਤਦਾਸਿਮੇਕਗ੍ਗਮਨੋ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਸਤਿਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਣ੍ਣਮੁਟ੍ਠਿਮਦਾਸਹਂ;

ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਤਤ੍ਥ, ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਨਿਸਜ੍ਜ ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ, ਸੁਮੇਧੋ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਧਮ੍ਮਂ ਮੇ ਕਥਯੀ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੋਕਸਲ੍ਲਵਿਨੋਦਨਂ.

‘‘ਅਨਵ੍ਹਿਤਾ ਤਤੋ ਆਗੁਂ, ਅਨਨੁਞ੍ਞਾਤਾ ਇਤੋ ਗਤਾ;

ਯਥਾਗਤਾ ਤਥਾ ਗਤਾ, ਤਤ੍ਥ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ.

‘‘ਯਥਾਪਿ ਪਥਿਕਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਵਸ੍ਸਮਾਨਾਯ ਵੁਟ੍ਠਿਯਾ;

ਸਭਣ੍ਡਾ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਵਸ੍ਸਸ੍ਸਾਪਤਨਾਯ ਤੇ.

‘‘ਵਸ੍ਸੇ ਚ ਤੇ ਓਰਮਿਤੇ, ਸਮ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਯਦਿਚ੍ਛਕਂ;

ਏਵਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੁਯ੍ਹਂ, ਤਤ੍ਥ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ.

‘‘ਆਗਨ੍ਤੁਕਾ ਪਾਹੁਨਕਾ, ਚਲਿਤੇਰਿਤਕਮ੍ਪਿਤਾ;

ਏਵਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੁਯ੍ਹਂ, ਤਤ੍ਥ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ.

‘‘ਯਥਾਪਿ ਉਰਗੋ ਜਿਣ੍ਣਂ, ਹਿਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਂ ਤਚਂ;

ਏਵਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੁਯ੍ਹਂ, ਸਂ ਤਨੁਂ ਇਧ ਹੀਯਰੇ.

‘‘ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਗਿਰਮਞ੍ਞਾਯ, ਸੋਕਸਲ੍ਲਂ ਵਿਵਜ੍ਜਯਿਂ;

ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾਨ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਂ ਅਵਨ੍ਦਹਂ.

‘‘ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਨ ਮਹਾਨਾਗਂ, ਪੂਜਯਿਂ ਗਿਰਿਮਞ੍ਜਰਿਂ;

ਦਿਬ੍ਬਗਨ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪਵਨ੍ਤਂ, ਸੁਮੇਧਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਿਰੇ ਕਤ੍ਵਾਨ ਅਞ੍ਜਲਿਂ;

ਅਨੁਸ੍ਸਰਂ ਗੁਣਗ੍ਗਾਨਿ, ਸਨ੍ਥਵਿਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਨਿਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋਸਿ ਮਹਾਵੀਰ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁ ਲੋਕਨਾਯਕ;

ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤੇ ਉਦ੍ਧਰਸਿ, ਞਾਣੇਨ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮੁਨੇ.

‘‘ਵਿਮਤਿਂ ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਂ ਵਾਪਿ, ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਸਿ ਮਹਾਮੁਨੇ;

ਪਟਿਪਾਦੇਸਿ ਮੇ ਮਗ੍ਗਂ, ਤਵ ਞਾਣੇਨ ਚਕ੍ਖੁਮ.

‘‘ਅਰਹਾ ਵਸਿਪਤ੍ਤਾ ਚ, ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾ;

ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਚਰਾ ਧੀਰਾ, ਪਰਿਵਾਰੇਨ੍ਤਿ ਤਾਵਦੇ.

‘‘ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਚ ਸੇਖਾ ਚ, ਫਲਟ੍ਠਾ ਸਨ੍ਤਿ ਸਾਵਕਾ;

ਸੁਰੋਦਯੇਵ ਪਦੁਮਾ, ਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ ਤਵ ਸਾਵਕਾ.

‘‘ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋਵਕ੍ਖੋਭੋ, ਅਤੁਲੋਪਿ ਦੁਰੁਤ੍ਤਰੋ;

ਏਵਂ ਞਾਣੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋਸਿ ਚਕ੍ਖੁਮ.

‘‘ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਹਂ ਲੋਕਜਿਨਂ, ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਯਸਂ;

ਪੁਥੁਦਿਸਾ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤੋ, ਪਟਿਕੁਟਿਕੋ ਆਗਞ੍ਛਹਂ.

‘‘ਦੇਵਲੋਕਾ ਚਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ;

ਓਕ੍ਕਮਿਂ ਮਾਤੁਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਂ, ਸਨ੍ਧਾਵਨ੍ਤੋ ਭਵਾਭਵੇ.

‘‘ਅਗਾਰਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਜਿਂ ਅਨਗਾਰਿਯਂ;

ਆਤਾਪੀ ਨਿਪਕੋ ਝਾਯੀ, ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਗੋਚਰੋ.

‘‘ਪਧਾਨਂ ਪਦਹਿਤ੍ਵਾਨ, ਤੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਮੁਨਿਂ;

ਚਨ੍ਦੋਵਬ੍ਭਘਨਾ ਮੁਤ੍ਤੋ, ਵਿਚਰਾਮਿ ਅਹਂ ਸਦਾ.

‘‘ਵਿਵੇਕਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋਮ੍ਹਿ, ਉਪਸਨ੍ਤੋ ਨਿਰੂਪਧਿ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਵਿਹਰਾਮਿ ਅਨਾਸਵੋ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਮਭਿਪੂਜਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠੇ ਵਿਯ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਉਪਰਿ ਤਂ ਵਸ੍ਸਨੇ ਨਿਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੩੨੫. ‘‘ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋ ਯਥਾਸੁਗੀਤਂ, ਛਨ੍ਨਾ ਮੇ ਕੁਟਿਕਾ ਸੁਖਾ ਨਿਵਾਤਾ;

ਤਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਵੂਪਸਨ੍ਤੋ, ਅਥ ਚੇ ਪਤ੍ਥਯਸੀ ਪਵਸ੍ਸ ਦੇਵ.

੩੨੬. ‘‘ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋ ਯਥਾਸੁਗੀਤਂ, ਛਨ੍ਨਾ ਮੇ ਕੁਟਿਕਾ ਸੁਖਾ ਨਿਵਾਤਾ;

ਤਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ, ਅਥ ਚੇ ਪਤ੍ਥਯਸੀ ਪਵਸ੍ਸ ਦੇਵ.

੩੨੭. ‘‘ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਵੀਤਰਾਗੋ…ਪੇ….

੩੨੮. ‘‘ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਵੀਤਦੋਸੋ…ਪੇ….

੩੨੯. ‘‘ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਵੀਤਮੋਹੋ;

ਅਥ ਚੇ ਪਤ੍ਥਯਸੀ ਪਵਸ੍ਸ ਦੇਵਾ’’ਤਿ. – ਇਮਾ ਪਞ੍ਚ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਸੁਗੀਤਨ੍ਤਿ ਸੁਗੀਤਾਨੁਰੂਪਂ, ਸੁਨ੍ਦਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੇਘਗੀਤਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਲਾਹਕੋ ਹਿ ਯਥਾ ਅਗਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਕੇਵਲਂ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨ ਸੋਭਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਪਟਲਸਹਸ੍ਸਪਟਲੇਨ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਥਨਯਨ੍ਤੋ ਗਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਵਿਜ੍ਜੁਲ੍ਲਤਾ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਨ੍ਤੋਪਿ ਅਵਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨ ਸੋਭਤਿ, ਤਥਾਭੂਤੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੋਭਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵੋ ਯਥਾਸੁਗੀਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਅਭਿਤ੍ਥਨਯ, ਪਜ੍ਜੁਨ੍ਨ’’, (ਚਰਿਯਾ. ੩.੮੯; ਜਾ. ੧.੧.੭੫) ‘‘ਗਜ੍ਜਿਤਾ ਚੇਵ ਵਸ੍ਸਿਤਾ ਚਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੦੧; ਪੁ. ਪ. ੧੫੭) ਚ. ਤਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ਕੁਟਿਕਾਯਂ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰਗਬ੍ਭੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋਤਿ ਅਗ੍ਗਫਲਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਉਪਸਨ੍ਤਮਾਨਸੋ.

ਏਵਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਕਤਂ ਉਯ੍ਯੋਜਨਂ ਸਿਰਸਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਵਲਾਹਕਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਨਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਥਲਞ੍ਚ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਮਹਾਵਸ੍ਸਂ ਵਸ੍ਸਾਪੇਸਿ.

ਗਿਰਿਮਾਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.