੧੦. ਧਮ੍ਮਿਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇਤਿਆਦਿਕਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਧਮ੍ਮਿਕਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸਿਖਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਮਿਗਲੁਦ੍ਦਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਦੇਵਪਰਿਸਾਯ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਏਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਦੇਸਨਾਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕੋਸਲਰਟ੍ਠੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਿਕੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਜੇਤਵਨਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਸਾਦੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਗਾਮਕਾਵਾਸੇ ਆਵਾਸਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਆਗਨ੍ਤੁਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਤ੍ਤਾਵਤ੍ਤੇਸੁ ਉਜ੍ਝਾਨਬਹੁਲੋ ਅਕ੍ਖਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਂ ਵਿਹਾਰਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਸੋ ਏਕਕੋਵ ਅਹੋਸਿ. ਵਿਹਾਰਸਾਮਿਕੋ ਉਪਾਸਕੋ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਕ੍ਕੋਸੇਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ – ‘‘ਨਾਯਂ ਇਦਾਨੇਵ ਅਕ੍ਖਮੋ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਅਕ੍ਖਮੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਯਾਚਿਤੋ ਰੁਕ੍ਖਧਮ੍ਮਂ (ਜਾ. ੧.੧.੭੪) ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਤਸ੍ਸ ਓਵਾਦਂ ਦੇਨ੍ਤੋ –

੩੦੩. ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ ਰਕ੍ਖਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰਿਂ, ਧਮ੍ਮੋ ਸੁਚਿਣ੍ਣੋ ਸੁਖਮਾਵਹਾਤਿ;

ਏਸਾਨਿਸਂਸੋ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣੇ, ਨ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰੀ.

੩੦੪. ‘‘ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਉਭੋ ਸਮਵਿਪਾਕਿਨੋ;

ਅਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰਯਂ ਨੇਤਿ, ਧਮ੍ਮੋ ਪਾਪੇਤਿ ਸੁਗ੍ਗਤਿਂ.

੩੦੫. ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਰੇਯ੍ਯ ਛਨ੍ਦਂ, ਇਤਿ ਮੋਦਮਾਨੋ ਸੁਗਤੇਨ ਤਾਦਿਨਾ;

ਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤਾ ਸੁਗਤਵਰਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ, ਨੀਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਸਰਣਵਰਗ੍ਗਗਾਮਿਨੋ.

੩੦੬. ‘‘ਵਿਪ੍ਫੋਟਿਤੋ ਗਣ੍ਡਮੂਲੋ, ਤਣ੍ਹਾਜਾਲੋ ਸਮੂਹਤੋ;

ਸੋ ਖੀਣਸਂਸਾਰੋ ਨ ਚਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਨਂ,

ਚਨ੍ਦੋ ਯਥਾ ਦੋਸਿਨਾ ਪੁਣ੍ਣਮਾਸਿਯ’’ਨ੍ਤਿ. – ਚਤਸ੍ਸੋ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਸੁਚਰਿਤਧਮ੍ਮੋ. ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖਤੋ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਤੋ ਚ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੋ ਰਕ੍ਖਤਿਯੇਵ. ਧਮ੍ਮਚਾਰਿਨ੍ਤਿ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਚਰਨ੍ਤਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਂ. ਸੁਚਿਣ੍ਣੋਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਚਿਣ੍ਣੋ ਕਮ੍ਮਫਲਾਨਿ ਸਦ੍ਦਹਿਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਿਤੋ. ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸੁਖਂ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਂ ਤਾਵ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦੋ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾਸਕਂ ਸੁਖਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਜ੍ਜੇ ਵਾ ਅਪਰੇ ਵਾ ਪਰਿਯਾਯੇ ਆਵਹਤਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਇਤਰਂ ਪਨ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇ ਠਤ੍ਵਾ ਚਿਣ੍ਣੋ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਆਵਹਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਅਨੁਪਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਏਸਾਨਿਸਂਸੋ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣੇ, ਨ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰੀਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣੇ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣੇ ਆਨਿਸਂਸੋ ਉਦ੍ਰਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਸੁਗਤਿਗਮਨਂ, ਅਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਚ ਦੁਗ੍ਗਤਿਗਮਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਇਮੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਫਲਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਧਮ੍ਮੋਤਿ ਧਮ੍ਮਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਸਮਵਿਪਾਕਿਨੋਤਿ ਸਦਿਸਵਿਪਾਕਾ ਸਮਾਨਫਲਾ.

ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਯਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਵਿਪਾਕਭੇਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ. ਛਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦਂ. ਇਤਿ ਮੋਦਮਾਨੋ ਸੁਗਤੇਨ ਤਾਦਿਨਾਤਿ ਇਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਓਵਾਦਦਾਨੇਨ ਸੁਗਤੇਨ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੇਨ ਇਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਤਾਦਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਾਦਿਨਾਮਵਤਾ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਮੋਦਮਾਨੋ ਤੁਟ੍ਠਿਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਛਨ੍ਦਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਵਟ੍ਟਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਸ੍ਮਾ ਸੁਗਤਸ੍ਸ ਵਰਸ੍ਸ ਸੁਗਤੇਸੁ ਚ ਵਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤਾ ਧੀਰਾ ਅਤਿਵਿਯ ਅਗ੍ਗਭੂਤਸਰਣਗਾਮਿਨੋ ਤੇਨੇਵ ਸਰਣਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤਭਾਵੇਨ ਸਕਲਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋਪਿ ਨੀਯਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਰੇਯ੍ਯ ਛਨ੍ਦਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਤੀਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸਿਤੇ ਦੇਸਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯਥਾਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੫੨.੪੪-੫੦) –

‘‘ਮਿਗਲੁਦ੍ਦੋ ਪੁਰੇ ਆਸਿਂ, ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਪਿਨੇ ਅਹਂ;

ਅਦ੍ਦਸਂ ਵਿਰਜਂ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਦੇਵਸਙ੍ਘਪੁਰਕ੍ਖਤਂ.

‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਂ, ਦੇਸੇਨ੍ਤਂ ਅਮਤਂ ਪਦਂ;

ਅਸ੍ਸੋਸਿਂ ਮਧੁਰਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਸਿਖਿਨੋ ਲੋਕਬਨ੍ਧੁਨੋ.

‘‘ਘੋਸੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਸਿਂ, ਅਸਮਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੇ;

ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਦੁਤ੍ਤਰਂ ਭਵਂ.

‘‘ਏਕਤਿਂਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਸਞ੍ਞਮਲਭਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਘੋਸਸਞ੍ਞਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਥਾ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ. ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਧਿਗਤਂ ਵਿਸੇਸਂ ਸਤ੍ਥੁ ਨਿਵੇਦੇਨ੍ਤੋ ਚਰਿਮਗਾਥਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਪ੍ਫੋਟਿਤੋਤਿ ਵਿਧੁਤੋ, ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਗਣ੍ਡਮੂਲੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਸਾ ਹਿ ਗਣ੍ਡਤਿ ਸਵਤਿ. ‘‘ਗਣ੍ਡੋਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨੇਤਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੧੦੩; ਅ. ਨਿ. ੬.੨੩; ੮.੫੬; ੯.੧੫; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੩੭) ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਮੂਲਯੋਗਤੋ, ਕਿਲੇਸਾਸੁਚਿਪਗ੍ਘਰਣਤੋ, ਉਪ੍ਪਾਦਜਰਾਭਙ੍ਗੇਹਿ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਪਕ੍ਕਪਭਿਜ੍ਜਨਤੋ ਚ, ਗਣ੍ਡਾਭਿਧਾਨਸ੍ਸ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਮੂਲਂ ਕਾਰਣਂ ਤਣ੍ਹਾਜਾਲੋ ਸਮੂਹਤੋਤਿ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਜਾਲੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟਿਤੋ. ਸੋ ਖੀਣਸਂਸਾਰੋ ਨ ਚਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਨਨ੍ਤਿ ਸੋ ਅਹਂ ਏਵਂ ਪਹੀਨਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਤਾਯ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਸਂਸਾਰੋ ਪਹੀਨਭਵਮੂਲਤ੍ਤਾ ਏਵ ਨ ਚਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਰਾਗਾਦਿਕਿਞ੍ਚਨਂ. ਚਨ੍ਦੋ ਯਥਾ ਦੋਸਿਨਾ ਪੁਣ੍ਣਮਾਸਿਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਨਾਮ ਚਨ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭਮਹਿਕਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤੋ ਪੁਣ੍ਣਮਾਸਿਯਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਕਾਲੇ ਏਵਂ ਅਹਮ੍ਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਾਧਿਗਮੇਨ ਅਪੇਤਰਾਗਾਦਿਕਿਞ੍ਚਨੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਧਮ੍ਮਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਅਹੋਸਿਨ੍ਤਿ.

ਧਮ੍ਮਿਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.