੧. ਮਿਗਸਿਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਤੋ ਅਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮਿਗਸਿਰਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਕੁਸਟ੍ਠਕਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕੋਸਲਰਟ੍ਠੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਿਗਸਿਰਨਕ੍ਖਤ੍ਤੇਨ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਮਿਗਸਿਰੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਾਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਤੋ ਛਵਸੀਸਮਨ੍ਤਂ ਨਾਮ ਸਿਕ੍ਖਿ, ਯਂ ਪਰਿਜਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਤਿਵਸ੍ਸਮਤ੍ਥਕੇ ਮਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸੀਸਂ ਨਖੇਨ ਆਕੋਟੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਸਤ੍ਤੋ ਅਸੁਕਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.

ਸੋ ਘਰਾਵਾਸਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਜ੍ਜਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਲੋਕੇਨ ਸਕ੍ਕਤੋ ਗਰੁਕਤੋ ਲਾਭੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਉਪਗਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਆਨੁਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ – ‘‘ਅਹਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਮਤਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕਥਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ, ‘‘ਛਵਸੀਸਾਨਿ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤਂ ਪਰਿਜਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਨਖੇਨ ਸੀਸਂ ਆਕੋਟੇਨ੍ਤੋ ਨਿਰਯਾਦਿਕਂ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ ਕਥੇਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸੀਸਕਪਾਲਂ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕਥੇਹਿ ਤਾਵ ਤਸ੍ਸ ਗਤਿਂ, ਯਸ੍ਸਿਦਂ ਸੀਸਕਪਾਲ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਤਂ ਕਪਾਲਂ ਮਨ੍ਤਂ ਪਰਿਜਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਨਖੇਨ ਆਕੋਟੇਤ੍ਵਾ ਨੇਵ ਅਨ੍ਤਂ ਨ ਕੋਟਿਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾਰਾ, ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕੋਸਿ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ, ‘‘ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮਿ ਤਾਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤੇਵ. ਬਾਹਿਰਕਮਨ੍ਤੇਨ ਹਿ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਗਤਿਂ ਕਥਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਥਸ੍ਸ ਮਤ੍ਥਕਤੋ ਕਚ੍ਛੇਹਿ ਚ ਸੇਦੋ ਮੁਚ੍ਚਿ. ਸੋ ਲਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਕਿਲਮਸਿ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ‘‘ਆਮ, ਕਿਲਮਾਮਿ, ਨ ਇਮਸ੍ਸ ਗਤਿਂ ਜਾਨਾਮਿ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਪਨ ਜਾਨਾਥਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਹਂ ਏਤਂ ਜਾਨਾਮਿ, ਇਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਮ੍ਪਿ ਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਤੋ ਸੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ‘‘ਇਮਂ ਵਿਜ੍ਜਂ ਮਯ੍ਹਂ ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਪਬ੍ਬਜਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਸਮਥਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਂ ਉਪਦਿਸਿ. ਸੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੮.੫੬-੬੦) –

‘‘ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਵੁਸੀਮਤੋ;

ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਮਨੋ, ਕੁਸਟ੍ਠਕਮਦਾਸਹਂ.

‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਪ੍ਪਸ੍ਮਿਂ, ਕੁਸਟ੍ਠਕਮਦਾਸਹਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਕੁਸਟ੍ਠਕਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੧੮੧. ‘‘ਯਤੋ ਅਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ;

ਵਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਿਂ, ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਉਪਚ੍ਚਗਂ.

੧੮੨. ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਪੇਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ, ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿ ਮੇ;

ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ. – ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਯਤੋ ਅਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇਤਿ ਯਤੋ ਪਭੁਤਿ ਅਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨੇ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ. ਵਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਿਨ੍ਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਤੋ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਹਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਵੋਦਾਨਧਮ੍ਮਸਵਨੇਨ ਉਟ੍ਠਹਿਂ. ਏਵਂ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਉਪਚ੍ਚਗਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਂ.

ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਪੇਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ, ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿ ਮੇਤਿ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਭੂਤਤ੍ਤਾ ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯੋਗੇਨ ‘‘ਅਯਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਮਮ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਤੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨ ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸਂਕਿਲੇਸਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਮੁਚ੍ਚਿ. ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯਾਤਿ ਤਥਾਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਖਯਾ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਇਤਿ ਏਵਂ ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ.

ਮਿਗਸਿਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.