੧. ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਖਨ੍ਧਾ ਮਯਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਾਸਨੇ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਸਾਦੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਾਸਕਤ੍ਤਂ ਪਟਿਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਤਕੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਤ੍ਵਾ ਬਹੁਂ ਪੂਜਾਸਕ੍ਕਾਰਂ ਸਮ੍ਭਰਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤੁਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਕੇਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਗਤੋ ਕਣ੍ਡਮ੍ਬਮੂਲੇ ਕਤਂ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਕਾਲ਼ਕਾਰਾਮਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪) ਅਭਿਵਡ੍ਢਮਾਨਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਰਾਜਗਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੯.੧੦੬-੧੧੦) –

‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਲੋਕਨਾਥਮ੍ਹਿ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥੇ ਲੋਕਨਾਯਕੇ;

ਮਮ ਞਾਤੀ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ, ਧਾਤੁਪੂਜਂ ਅਕਾਸਹਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਧਾਤੁਮਭਿਪੂਜਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਧਾਤੁਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧੁਪਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥਂ ਰਾਜਗਹਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਉਪਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ‘‘ਕਿਂ, ਆਵੁਸੋ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਕਿਚ੍ਚਂ ਤਯਾ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੧੬੧. ‘‘ਖਨ੍ਧਾ ਮਯਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਮੇ ਸੁਸਮੂਹਤਾ;

ਭਾਵਿਤਾ ਮਮ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਪਤ੍ਤੋ ਮੇ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋ.

੧੬੨. ‘‘ਸੋਹਂ ਖਨ੍ਧੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਅਬ੍ਬਹਿਤ੍ਵਾਨ ਜਾਲਿਨਿਂ;

ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾਨ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ, ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਂ ਅਨਾਸਵੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ. ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨ ਇਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਞਾਤਾ ਭਾਵਿਤਾ. ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਮਾਹ. ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਤਸਤਿ ਪਰਿਤਸਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸੁਸਮੂਹਤਾਤਿ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟਿਤਾ. ਏਤੇਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਂ ਵਦਤਿ. ਭਾਵਿਤਾ ਮਮ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਤਿ ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਸਤਿਆਦਿਧਮ੍ਮਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਵਾ ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਾਤਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ. ਸਤਿਧਮ੍ਮਵਿਚਯਵੀਰਿਯਪੀਤਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਸਮਾਧਿਉਪੇਕ੍ਖਾਸਙ੍ਖਾਤਾ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਮਯਾ ਭਾਵਿਤਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਾ ਵਡ੍ਢਿਤਾ. ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਤਂਸਹਚਰਿਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬੇ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਚ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤੇਨੇਵ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਤ੍ਤੋ ਮੇ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਆਸਵਾ ਖੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਅਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮੋ ਮਯਾ ਪਤ੍ਤੋ ਅਧਿਗਤੋ. ਏਤੇਨ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਂ ਕਥੇਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਪਨ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੋਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸੋਹਂ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਖਨ੍ਧੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ, ਤਥਾ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਏਵ ਸਕਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਅਤ੍ਤਭਾਵੇਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਯਤਨੇਸੁ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਾਕਾਰਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਜਾਲਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਜਾਲਿਨੀਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਤਣ੍ਹਂ ਅਬ੍ਬਹਿਤ੍ਵਾਨ ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਤੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ, ਤਥਾ ਨਂ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤੋਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੇ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾਨ ਤੇ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਏਵ ਅਨਾਸਵੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਇਦਾਨਿ ਚਰਿਮਕਚਿਤ੍ਤਨਿਰੋਧੇਨ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਵਿਯ ਜਾਤਵੇਦੋ ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ.

ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.