੩. ਤਤਿਯਵਗ੍ਗੋ

੧. ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਖਨ੍ਧਾ ਮਯਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਾਸਨੇ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਸਾਦੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਾਸਕਤ੍ਤਂ ਪਟਿਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਤਕੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਤ੍ਵਾ ਬਹੁਂ ਪੂਜਾਸਕ੍ਕਾਰਂ ਸਮ੍ਭਰਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤੁਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਕੇਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਗਤੋ ਕਣ੍ਡਮ੍ਬਮੂਲੇ ਕਤਂ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਕਾਲ਼ਕਾਰਾਮਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪) ਅਭਿਵਡ੍ਢਮਾਨਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਰਾਜਗਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੯.੧੦੬-੧੧੦) –

‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਲੋਕਨਾਥਮ੍ਹਿ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥੇ ਲੋਕਨਾਯਕੇ;

ਮਮ ਞਾਤੀ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ, ਧਾਤੁਪੂਜਂ ਅਕਾਸਹਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਧਾਤੁਮਭਿਪੂਜਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਧਾਤੁਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧੁਪਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥਂ ਰਾਜਗਹਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਉਪਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ‘‘ਕਿਂ, ਆਵੁਸੋ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਕਿਚ੍ਚਂ ਤਯਾ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੧੬੧. ‘‘ਖਨ੍ਧਾ ਮਯਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਮੇ ਸੁਸਮੂਹਤਾ;

ਭਾਵਿਤਾ ਮਮ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਪਤ੍ਤੋ ਮੇ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋ.

੧੬੨. ‘‘ਸੋਹਂ ਖਨ੍ਧੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਅਬ੍ਬਹਿਤ੍ਵਾਨ ਜਾਲਿਨਿਂ;

ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾਨ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ, ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਂ ਅਨਾਸਵੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ. ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨ ਇਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਞਾਤਾ ਭਾਵਿਤਾ. ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਮਾਹ. ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਤਸਤਿ ਪਰਿਤਸਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸੁਸਮੂਹਤਾਤਿ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟਿਤਾ. ਏਤੇਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਂ ਵਦਤਿ. ਭਾਵਿਤਾ ਮਮ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਤਿ ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਸਤਿਆਦਿਧਮ੍ਮਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਵਾ ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਾਤਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ. ਸਤਿਧਮ੍ਮਵਿਚਯਵੀਰਿਯਪੀਤਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਸਮਾਧਿਉਪੇਕ੍ਖਾਸਙ੍ਖਾਤਾ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਮਯਾ ਭਾਵਿਤਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਾ ਵਡ੍ਢਿਤਾ. ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਤਂਸਹਚਰਿਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬੇ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਚ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤੇਨੇਵ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਤ੍ਤੋ ਮੇ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਆਸਵਾ ਖੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਅਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮੋ ਮਯਾ ਪਤ੍ਤੋ ਅਧਿਗਤੋ. ਏਤੇਨ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਂ ਕਥੇਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਪਨ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੋਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸੋਹਂ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਖਨ੍ਧੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ, ਤਥਾ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਏਵ ਸਕਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਅਤ੍ਤਭਾਵੇਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਯਤਨੇਸੁ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਾਕਾਰਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਜਾਲਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਜਾਲਿਨੀਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਤਣ੍ਹਂ ਅਬ੍ਬਹਿਤ੍ਵਾਨ ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਤੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ, ਤਥਾ ਨਂ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤੋਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੇ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾਨ ਤੇ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਏਵ ਅਨਾਸਵੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਇਦਾਨਿ ਚਰਿਮਕਚਿਤ੍ਤਨਿਰੋਧੇਨ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਵਿਯ ਜਾਤਵੇਦੋ ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ.

ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਭਦ੍ਦਜਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਨਾਦੋ ਨਾਮ ਸੋ ਰਾਜਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਭਦ੍ਦਜਿਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਂ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਾਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਪਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮੇ ਪਹਾਯ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਅਸ੍ਸਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਸਨ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸਤੋ ਓਤਰਿ. ਓਤਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਮਧੁਞ੍ਚ ਭਿਸਮੁਲ਼ਾਲਞ੍ਚ ਸਪ੍ਪਿਞ੍ਚ ਖੀਰਞ੍ਚ ਉਪਨਾਮੇਸਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਭਗਵਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਨਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਤੁਸਿਤੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਪਰਾਪਰਂ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਮਹਦ੍ਧਨੋ ਸੇਟ੍ਠਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਸਟ੍ਠਿਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸਂ ਭੋਜੇਤ੍ਵਾ ਤਿਚੀਵਰੇਨ ਅਚ੍ਛਾਦੇਸਿ.

ਏਵਂ ਬਹੁਂ ਕੁਸਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਬੁਦ੍ਧਸੁਞ੍ਞੇ ਲੋਕੇ ਪਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਤਾਨਿ ਚਤੂਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਰਜ੍ਜਂ ਅਨੁਸਾਸਨ੍ਤੋ ਪੁਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਸ੍ਸ ਧਾਤੁਯੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚੇਤਿਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੂਜੇਸਿ. ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਭਦ੍ਦਿਯਨਗਰੇ ਅਸੀਤਿਕੋਟਿਵਿਭਵਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਿਯਸੇਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਭਦ੍ਦਜੀਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਇਸ੍ਸਰਿਯਭੋਗਪਰਿਵਾਰਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚਰਿਮਭਵੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ.

ਤਦਾ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਸ੍ਸਂ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਭਦ੍ਦਜਿਕੁਮਾਰਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਮਹਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਦ੍ਦਿਯਨਗਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਯਾਵਨੇ ਵਸਿ ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਪਰਿਪਾਕਂ ਆਗਮਯਮਾਨੋ. ਸੋਪਿ ਉਪਰਿ ਪਾਸਾਦੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਸੀਹਪਞ੍ਜਰਂ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੋਤੁਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਮਹਾਜਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਤ੍ਥਾਯਂ ਮਹਾਜਨੋ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਮਹਤਾ ਪਰਿਵਾਰੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਾਭਰਣਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤੋਵ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੫੬.੯੮-੧੧੬) –

‘‘ਓਗ੍ਗਯ੍ਹ ਯਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ, ਨਾਨਾਕੁਞ੍ਜਰਸੇਵਿਤਂ;

ਉਦ੍ਧਰਾਮਿ ਭਿਸਂ ਤਤ੍ਥ, ਘਾਸਹੇਤੁ ਅਹਂ ਤਦਾ.

‘‘ਭਗਵਾ ਤਮ੍ਹਿ ਸਮਯੇ, ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸਵ੍ਹਯੋ;

ਰਤ੍ਤਮ੍ਬਰਧਰੋ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਗਚ੍ਛਤੇ ਅਨਿਲਞ੍ਜਸੇ.

‘‘ਧੁਨਨ੍ਤੋ ਪਂਸੁਕੂਲਾਨਿ, ਸਦ੍ਦਂ ਅਸ੍ਸੋਸਹਂ ਤਦਾ;

ਉਦ੍ਧਂ ਨਿਜ੍ਝਾਯਮਾਨੋਹਂ, ਅਦ੍ਦਸਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥੇਵ ਠਿਤਕੋ ਸਨ੍ਤੋ, ਆਯਾਚਿਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ;

ਮਧੁਂ ਭਿਸੇਹਿ ਸਹਿਤਂ, ਖੀਰਂ ਸਪ੍ਪਿਂ ਮੁਲ਼ਾਲਿਕਂ.

‘‘ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੁ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਚਕ੍ਖੁਮਾ;

ਤਤੋ ਕਾਰੁਣਿਕੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਓਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਯਸੋ.

‘‘ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿ ਮਮਂ ਭਿਕ੍ਖਂ, ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਚਕ੍ਖੁਮਾ;

ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਕਾ ਮੇ ਅਨੁਮੋਦਨਂ.

‘‘ਸੁਖੀ ਹੋਤੁ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞ, ਗਤਿ ਤੁਯ੍ਹਂ ਸਮਿਜ੍ਝਤੁ;

ਇਮਿਨਾ ਭਿਸਦਾਨੇਨ, ਲਭਸ੍ਸੁ ਵਿਪੁਲਂ ਸੁਖਂ.

‘‘ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਜਲਜੁਤ੍ਤਮਨਾਮਕੋ;

ਭਿਕ੍ਖਮਾਦਾਯ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਆਕਾਸੇਨਾਗਮਾ ਜਿਨੋ.

‘‘ਤਤੋ ਭਿਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਆਗਚ੍ਛਿਂ ਮਮ ਅਸ੍ਸਮਂ;

ਭਿਸਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਲਗ੍ਗੇਤ੍ਵਾਨ, ਮਮ ਦਾਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਂ.

‘‘ਮਹਾਵਾਤੋ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ, ਸਞ੍ਚਾਲੇਸਿ ਵਨਂ ਤਦਾ;

ਆਕਾਸੋ ਅਭਿਨਾਦਿਤ੍ਥ, ਅਸਨੀ ਚ ਫਲੀ ਤਦਾ.

‘‘ਤਤੋ ਮੇ ਅਸਨੀਪਾਤੋ, ਮਤ੍ਥਕੇ ਨਿਪਤੀ ਤਦਾ;

ਸੋਹਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਕੋ ਸਨ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਅਹਂ.

‘‘ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ, ਤੁਸਿਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਹਂ;

ਕਲ਼ੇਵਰਂ ਮੇ ਪਤਿਤਂ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਾਮਹਂ.

‘‘ਛਲ਼ਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਨਾਰਿਯੋ ਸਮਲਙ੍ਕਤਾ;

ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਉਪਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਭਿਸਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਯੋਨਿਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਸੁਖਿਤੋ ਹੋਮਹਂ ਤਦਾ;

ਭੋਗੇ ਮੇ ਊਨਤਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਭਿਸਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਅਨੁਕਮ੍ਪਿਤਕੋ ਤੇਨ, ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਤਾਦਿਨਾ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ.

‘‘ਸਤਸਹਸ੍ਸਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਭਿਸਂ ਅਦਦਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਸਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਨ ਤੇਨ ਅਧਿਗਤੇ ਸਤ੍ਥਾ ਭਦ੍ਦਿਯਸੇਟ੍ਠਿਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਤਵ ਪੁਤ੍ਤੋ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਯਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਸਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਇਦਾਨੇਵ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਨੋ ਚੇ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਸੇਟ੍ਠਿ ‘‘ਨ ਮਯ੍ਹਂ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਹਰਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਕਿਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਥ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਂ ਸਤ੍ਥਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਕੋਟਿਗਾਮਂ ਪਾਪੁਣਿ, ਸੋ ਚ ਗਾਮੋ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ. ਕੋਟਿਗਾਮਵਾਸਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਮੁਖਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਮਹਾਦਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸੁਂ. ਭਦ੍ਦਜਿਤ੍ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਅਨੁਮੋਦਨਾਯ ਆਰਦ੍ਧਮਤ੍ਤਾਯ ਬਹਿਗਾਮਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ ਮਗ੍ਗਸਮੀਪੇ ਸਤ੍ਥੁ ਆਗਤਕਾਲੇ ਵੁਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿ. ਮਹਾਥੇਰੇਸੁ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਆਗਤਕਾਲੇਯੇਵ ਵੁਟ੍ਠਹਿ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਿਕ੍ਖੂ, ‘‘ਅਯਂ ਅਧੁਨਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਮਹਾਥੇਰੇਸੁ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਮਾਨਤ੍ਥਦ੍ਧੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨ ਵੁਟ੍ਠਾਸੀ’’ਤਿ ਉਜ੍ਝਾਯਿਂਸੁ. ਕੋਟਿਗਾਮਵਾਸਿਨੋ ਸਤ੍ਥੁ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਬਹੂ ਨਾਵਾਸਙ੍ਘਾਟੇ ਬਨ੍ਧਿਂਸੁ, ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਹਨ੍ਦਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਮੀ’’ਤਿ ਨਾਵਾਸਙ੍ਘਾਟੇ ਠਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕਹਂ, ਭਦ੍ਦਜੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਭਦ੍ਦਜਿਤ੍ਥੇਰੋ ‘‘ਏਸੋਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ, ‘‘ਏਹਿ, ਭਦ੍ਦਜਿ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਨਾਵਂ ਅਭਿਰੁਹਾ’’ਤਿ. ਸੋ ਉਪ੍ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਠਿਤਨਾਵਾਯਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਗਙ੍ਗਾਮਜ੍ਝਂ ਗਤਕਾਲੇ, ‘‘ਭਦ੍ਦਜਿ, ਤਯਾ ਮਹਾਪਨਾਦਰਾਜਕਾਲੇ ਅਜ੍ਝਾਵੁਟ੍ਠਰਤਨਪਾਸਾਦੋ ਕਹ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਨਿਮੁਗ੍ਗੋ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭਦ੍ਦਜਿ, ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਕਙ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਬਲੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਸਾਦਥੂਪਿਕਂ ਪਾਦਙ੍ਗੁਲਨ੍ਤਰੇਨ ਸਨ੍ਨਿਰੁਮ੍ਭਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿਯੋਜਨਂ ਪਾਸਾਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਉਪ੍ਪਤਿ, ਉਪ੍ਪਤਨ੍ਤੋ ਚ ਪਞ੍ਞਾਸ ਯੋਜਨਾਨਿ ਪਾਸਾਦਂ ਉਦਕਤੋ ਉਕ੍ਖਿਪਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਭਵੇ ਞਾਤਕਾ ਪਾਸਾਦਗਤੇਨ ਲੋਭੇਨ ਮਚ੍ਛਕਚ੍ਛਪਮਣ੍ਡੂਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਾਸਾਦੇ ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤੇ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਦਕੇ ਪਤਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇ ਪਤਨ੍ਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਞਾਤਕਾ ਤੇ, ਭਦ੍ਦਜਿ, ਕਿਲਮਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥੁ ਵਚਨੇਨ ਪਾਸਾਦਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸਿ. ਪਾਸਾਦੋ ਯਥਾਠਾਨੇ ਏਵ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਪਾਰਙ੍ਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ‘‘ਕਦਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਦ੍ਦਜਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਅਯਂ ਪਾਸਾਦੋ ਅਜ੍ਝਾਵੁਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਮਹਾਪਨਾਦਜਾਤਕਂ (ਜਾ. ੧.੩.੪੦-੪੧) ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਜਨਂ ਧਮ੍ਮਾਮਤਂ ਪਾਯੇਸਿ. ਥੇਰੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਵੁਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਸਾਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ –

੧੬੩. ‘‘ਪਨਾਦੋ ਨਾਮ ਸੋ ਰਾਜਾ, ਯਸ੍ਸ ਯੂਪੋ ਸੁਵਣ੍ਣਯੋ;

ਤਿਰਿਯਂ ਸੋਲ਼ਸੁਬ੍ਬੇਧੋ, ਉਬ੍ਭਮਾਹੁ ਸਹਸ੍ਸਧਾ.

੧੬੪. ‘‘ਸਹਸ੍ਸਕਣ੍ਡੋ ਸਤਗੇਣ੍ਡੁ, ਧਜਾਲੁ ਹਰਿਤਾਮਯੋ;

ਅਨਚ੍ਚੁਂ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਾ, ਛ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਤ੍ਤਧਾ’’ਤਿ. –

ਦ੍ਵੀਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪਨਾਦੋ ਨਾਮ ਸੋ ਰਾਜਾਤਿ ਅਤੀਤੇ ਪਨਾਦੋ ਨਾਮ ਸੋ ਰਾਜਾ ਅਹੋਸੀਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਅਨ੍ਤਰਹਿਤਤਾਯ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਂ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਸੋ ਏਵ ਹਿ ਰਜ੍ਜੇ ਠਿਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਦਾ ਉਸ੍ਸਾਹਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਹਤਾ ਰਾਜਾਨੁਭਾਵੇਨ ਮਹਤਾ ਚ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਰਾਜਾ ਮਹਾਪਨਾਦੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਯਸ੍ਸ ਯੂਪੋ ਸੁਵਣ੍ਣਯੋਤਿ ਯਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਅਯਂ ਯੂਪੋ ਪਾਸਾਦੋ ਸੁਵਣ੍ਣਮਯੋ. ਤਿਰਿਯਂ ਸੋਲ਼ਸੁਬ੍ਬੇਧੋਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਸੋਲ਼ਸਕਣ੍ਡਪਾਤਪ੍ਪਮਾਣੋ. ਸੋ ਪਨ ਅਡ੍ਢਯੋਜਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਉਬ੍ਭਾਮਾਹੁ ਸਹਸ੍ਸਧਾਤਿ ਉਬ੍ਭਂ ਉਚ੍ਚਂ ਏਵਮਸ੍ਸ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਸਹਸ੍ਸਧਾ ਸਹਸ੍ਸਕਣ੍ਡਪ੍ਪਮਾਣਮਾਹੁ. ਸੋ ਪਨ ਯੋਜਨਤੋ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿਯੋਜਨਪ੍ਪਮਾਣੋ ਹੋਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗਾਥਾਸੁਖਤ੍ਥਂ ‘‘ਆਹੂ’’ਤਿ ਦੀਘਂ ਕਤਂ. ਆਹੁ ਅਹੋਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਸਹਸ੍ਸਕਣ੍ਡੋਤਿ ਸਹਸ੍ਸਭੂਮਿਕੋ. ਸਤਗੇਣ੍ਡੂਤਿ ਅਨੇਕਸਤਨਿਯ੍ਯੂਹਕੋ. ਧਜਾਲੂਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਿਯ੍ਯੂਹਸਿਖਰਾਦੀਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਿਤੇਹਿ ਯਟ੍ਠਿਧਜਪਟਾਕਧਜਾਦਿਧਜੇਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਹਰਿਤਾਮਯੋਤਿ ਚਾਮੀਕਰਸੁਵਣ੍ਣਮਯੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਹਰਿਤਜਾਤਿਮਣਿਸਰਿਕ੍ਖਕੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਾਤਿ ਨਟਾ. ਛ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਤ੍ਤਧਾਤਿ ਛਮਤ੍ਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਤ੍ਤਧਾ ਤਸ੍ਸ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਰਞ੍ਞੋ ਅਭਿਰਮਾਪਨਤ੍ਥਂ ਨਚ੍ਚਿਂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇ ਏਵਂ ਨਚ੍ਚਨ੍ਤਾਪਿ ਰਾਜਾਨਂ ਹਾਸੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿਂਸੁ. ਅਥ ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਰਾਜਾ ਦੇਵਨਟੇ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ਸਮਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਸਿ, ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਹਸੀਤਿ.

ਭਦ੍ਦਜਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਸੋਭਿਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਤਿਮਾ ਪਞ੍ਞਵਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸੋਭਿਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਹਂਸਵਤੀਨਗਰੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਏਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਞਾਣਲਾਭੀਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਤਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਤ੍ਥਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਾਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮੀਪੇ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਅਸ੍ਸਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਨਮੂਲਫਲਾਫਲੇਨ ਯਾਪੇਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਏਕਰਤ੍ਤਿਵਾਸੇਨੇਵ ਭਦ੍ਦਵਤੀਨਗਰੇ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ‘‘ਤੁਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਚ ਕੇਤੁ ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਛਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿ, ਸਤ੍ਥਾ ਚਸ੍ਸ ਭਾਵਿਨਿਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਕਾਸੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸੋਭਿਤੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਕਂਸੁ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਞਾਣੇ ਚਿਣ੍ਣਵਸੀ ਚ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੯.੪੬-੭੪) –

‘‘ਦਕ੍ਖਿਣੇ ਹਿਮਵਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੁਕਤੋ ਅਸ੍ਸਮੋ ਮਮ;

ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ, ਵਸਾਮਿ ਵਿਪਿਨੇ ਤਦਾ.

‘‘ਲਾਭਾਲਾਭੇਨ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ, ਮੂਲੇਨ ਚ ਫਲੇਨ ਚ;

ਅਨ੍ਵੇਸਨ੍ਤੋ ਆਚਰਿਯਂ, ਵਸਾਮਿ ਏਕਕੋ ਅਹਂ.

‘‘ਸੁਮੇਧੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ ਤਾਵਦੇ;

ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤੋ ਮਹਾਜਨਂ.

‘‘ਨਾਹਂ ਸੁਣੋਮਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਨਪਿ ਮੇ ਕੋਚਿ ਸਂਸਤਿ;

ਅਟ੍ਠਵਸ੍ਸੇ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ, ਅਸ੍ਸੋਸਿਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਅਗ੍ਗਿਦਾਰੁਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਮਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਨ ਅਸ੍ਸਮਂ;

ਖਾਰਿਭਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਨਿਕ੍ਖਮਿਂ ਵਿਪਿਨਾ ਅਹਂ.

‘‘ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਸਨ੍ਤੋਹਂ, ਗਾਮੇਸੁ ਨਿਗਮੇਸੁ ਚ;

ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਨ੍ਦਵਤਿਂ, ਤਦਾਹਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਂ.

‘‘ਭਗਵਾ ਤਮ੍ਹਿ ਸਮਯੇ, ਸੁਮੇਧੋ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤੋ ਬਹੂ ਸਤ੍ਤੇ, ਦੇਸੇਤਿ ਅਮਤਂ ਪਦਂ.

‘‘ਜਨਕਾਯਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ, ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਜਿਨਸਾਗਰਂ;

ਏਕਂਸਂ ਅਜਿਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਨ੍ਥਵਿਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਤੁਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਚ ਕੇਤੁ ਚ, ਧਜੋ ਯੂਪੋ ਚ ਪਾਣਿਨਂ;

ਪਰਾਯਨੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਚ, ਦੀਪੋ ਚ ਦ੍ਵਿਪਦੁਤ੍ਤਮੋ.

‘‘ਨੇਪੁਞ੍ਞੋ ਦਸ੍ਸਨੇ ਵੀਰੋ, ਤਾਰੇਸਿ ਜਨਤਂ ਤੁਵਂ;

ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ ਤਾਰਕੋ ਲੋਕੇ, ਤਵੁਤ੍ਤਰਿਤਰੋ ਮੁਨੇ.

‘‘ਸਕ੍ਕਾ ਥੇਵੇ ਕੁਸਗ੍ਗੇਨ, ਪਮੇਤੁਂ ਸਾਗਰੁਤ੍ਤਮੇ;

ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਤਵ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁ, ਞਾਣਂ ਸਕ੍ਕਾ ਪਮੇਤਵੇ.

‘‘ਤੁਲਦਣ੍ਡੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾਨ, ਮਹਿਂ ਸਕ੍ਕਾ ਧਰੇਤਵੇ;

ਨਤ੍ਵੇਵ ਤਵ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਪਮਾਣਮਤ੍ਥਿ ਚਕ੍ਖੁਮ.

‘‘ਆਕਾਸੋ ਮਿਨਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਰਜ੍ਜੁਯਾ ਅਙ੍ਗੁਲੇਨ ਵਾ;

ਨਤ੍ਵੇਵ ਤਵ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁ, ਸੀਲਂ ਸਕ੍ਕਾ ਪਮੇਤਵੇ.

‘‘ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੇ ਉਦਕਂ, ਆਕਾਸੋ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ;

ਪਰਿਮੇਯ੍ਯਾਨਿ ਏਤਾਨਿ, ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋਸਿ ਚਕ੍ਖੁਮ.

‘‘ਛਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਂ, ਕਿਤ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਯਸਂ;

ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਟ੍ਠਾਸਹਂ ਤਦਾ.

‘‘ਯਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸੁਮੇਧੋਤਿ, ਭੂਰਿਪਞ੍ਞਂ ਸੁਮੇਧਸਂ;

ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ, ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਥ.

‘‘ਯੋ ਮੇ ਞਾਣਂ ਪਕਿਤ੍ਤੇਸਿ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਨ ਚੇਤਸਾ;

ਤਮਹਂ ਕਿਤ੍ਤਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਸੁਣਾਥ ਮਮ ਭਾਸਤੋ.

‘‘ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਿਸ੍ਸਤਿ;

ਸਹਸ੍ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਦੇਵਿਨ੍ਦੋ, ਦੇਵਰਜ੍ਜਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਅਨੇਕਸਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਞ੍ਚ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ;

ਪਦੇਸਰਜ੍ਜਂ ਵਿਪੁਲਂ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਂ.

‘‘ਦੇਵਭੂਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਵਾ, ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਸਮਾਹਿਤੋ;

ਅਨੂਨਮਨਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਓਕ੍ਕਾਕਕੁਲਸਮ੍ਭਵੋ;

ਗੋਤਮੋ ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਸਤ੍ਥਾ ਲੋਕੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਅਗਾਰਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਤਿਕਿਞ੍ਚਨੋ;

ਜਾਤਿਯਾ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸੇਨ, ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਫੁਸਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਯਤੋ ਸਰਾਮਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਯਤੋ ਪਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਸਾਸਨਂ;

ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਨ ਜਾਨਾਮਿ, ਚੇਤਨਂ ਅਮਨੋਰਮਂ.

‘‘ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਭਵੇ ਸਬ੍ਬੇ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨੁਭਵਿਂ ਅਹਂ;

ਭੋਗੇ ਮੇ ਊਨਤਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਫਲਂ ਞਾਣਸ੍ਸ ਥੋਮਨੇ.

‘‘ਤਿਯਗ੍ਗੀ ਨਿਬ੍ਬੁਤਾ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਸਮੂਹਤਾ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਯਂ ਞਾਣਮਥਵਿਂ ਅਹਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਫਲਂ ਞਾਣਸ੍ਸ ਥੋਮਨੇ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਯਾਵ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਅਚਿਤ੍ਤਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਤਾਵ ਅਦ੍ਦਸ. ਤਤੋ ਪਞ੍ਚ ਕਪ੍ਪਸਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ਅਵਸਾਨੇਵ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਨਯਵਸੇਨ ‘‘ਅਸਞ੍ਞਭਵੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਦੀਘਾਯੁਕਾ ਦੇਵਾ, ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਸੋਭਿਤੋ ਇਧੂਪਪਨ੍ਨੋ, ਸੋ ਏਤਂ ਭਵਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸੋਭਿਤੋ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੨੩੨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਮਾਨਂ). ਏਵਂ ਨਯਵਸੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਕੋਸਲ੍ਲਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾ ਥੇਰਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਾਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਸਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਚਾਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਵਿਸੇਸਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਂ ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤੋ ਤਦਤ੍ਥਦੀਪਨਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਨ੍ਤੋ –

੧੬੫. ‘‘ਸਤਿਮਾ ਪਞ੍ਞਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਆਰਦ੍ਧਬਲਵੀਰਿਯੋ;

ਪਞ੍ਚ ਕਪ੍ਪਸਤਾਨਾਹਂ, ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਂ.

੧੬੬. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ, ਸਤ੍ਤ ਅਟ੍ਠ ਚ ਭਾਵਯਂ;

ਪਞ੍ਚ ਕਪ੍ਪਸਤਾਨਾਹਂ, ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿ’’ਨ੍ਤਿ. – ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਸਤਿਮਾਤਿ ਸਯਂ ਸਮੁਦਾਗਮਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਸਤਿਮਾ. ਪਞ੍ਞਵਾਤਿ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਞ੍ਞਵਾ. ਭਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਤਾਯ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਸਦ੍ਧਾਦਿਬਲਾਨਞ੍ਚੇਵ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਚ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਆਰਦ੍ਧਬਲਵੀਰਿਯੋ. ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਬਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਣਂ ਸਤਿਪਿ ਸਤਿਆਦੀਨਂ ਬਲਭਾਵੇ, ਯਥਾ ‘‘ਗੋਬਲਿਬਦ੍ਧਾ ਪੁਞ੍ਞਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚ ਕਪ੍ਪਸਤਾਨਾਹਂ, ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਨ੍ਤਿ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਿਯ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਂ. ਵਿਯ-ਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਇਧ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਏਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਣਵਸੀਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਤਿਮਨ੍ਤਾਦਿਭਾਵੋ ਸਾਤਿਸਯਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਞਾਣਞ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਕੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯਭੇਦੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕੇ ਸਤਿਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ. ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ. ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਅਟ੍ਠ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ. ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਹਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਤੇਨਾਹ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ – ‘‘ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਹਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੩) ਸਤ੍ਤਕੋਟ੍ਠਾਸਿਕੇਸੁ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਇਤਰੇ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਹੇਤੁ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਸੋਭਿਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਵਲ੍ਲਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਦਲ਼੍ਹਵੀਰਿਯੇਨਾਤਿਆਦਿਕਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਲ੍ਲਿਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਜ੍ਜਾਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਤੋ ਅਸੀਤਿਕੋਟਿਵਿਭਵਂ ਪਹਾਯ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਤਪਾਦੇ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਅਸ੍ਸਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ ਉਪਗਤਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਅਜਿਨਚਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਚ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਚ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ ਅਮ੍ਬਫਲਾਨਿ ਦਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ਅਨੁਮੋਦਨਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਣ੍ਹਮਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਵੇਸਾਲਿਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਸੋ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਦਨ੍ਧਪਰਕ੍ਕਮੋ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵਿਞ੍ਞੁਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯੇਵ ਵਸਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ‘‘ਯਥਾ ਨਾਮ ਵਲ੍ਲਿ ਰੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਡ੍ਢਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਕਞ੍ਚਿ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਅਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਡ੍ਢਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ ਵਲ੍ਲਿਯੋਤ੍ਵੇਵ ਸਮੁਦਾਚਰਿਂਸੁ. ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਨ ਵੇਣੁਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਓਵਾਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਤ੍ਤਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਂ ਥੇਰਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ –

੧੬੭. ‘‘ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਦਲ਼੍ਹਵੀਰਿਯੇਨ, ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਬੋਦ੍ਧੁਮਿਚ੍ਛਤਾ;

ਕਰਿਸ੍ਸਂ ਨਾਵਰਜ੍ਝਿਸ੍ਸਂ, ਪਸ੍ਸ ਵੀਰਿਯਂ ਪਰਕ੍ਕਮਂ.

੧੬੮. ‘‘ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਮੇ ਮਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਹਿ, ਅਞ੍ਜਸਂ ਅਮਤੋਗਧਂ;

ਅਹਂ ਮੋਨੇਨ ਮੋਨਿਸ੍ਸਂ, ਗਙ੍ਗਾਸੋਤੋਵ ਸਾਗਰ’’ਨ੍ਤਿ. – ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਦਲ਼੍ਹਵੀਰਿਯੇਨਾਤਿ ਦਲ਼੍ਹੇਨ ਵੀਰਿਯੇਨ ਥਿਰੇਨ ਪਰਕ੍ਕਮੇਨ, ਦਲ਼੍ਹਵੀਰਿਯੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਸਧੋਰਯ੍ਹੇਨ ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਬੋਦ੍ਧੁਮਿਚ੍ਛਤਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਵਾ ਬੋਦ੍ਧੁਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਕਾਮੇਨ ਯਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰਣੀਯਂ. ਕਰਿਸ੍ਸਂ ਨਾਵਰਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਤਮਹਂ ਦਾਨਿ ਕਰਿਸ੍ਸਂ ਨ ਵਿਰਾਧੇਸ੍ਸਂ, ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਪਸ੍ਸ ਵੀਰਿਯਂ ਪਰਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਧਮ੍ਮੇ ਵਿਧਿਨਾ ਈਰਣਤੋ ‘‘ਵੀਰਿਯਂ’’, ਪਰਂ ਪਰਂ ਠਾਨਂ ਅਕ੍ਕਮਨਤੋ ‘‘ਪਰਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ ਚ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਂ ਪਸ੍ਸ ਨ ਸਦ੍ਧਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਤ੍ਵਞ੍ਚਾਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਦਾਯਕਂ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਲਪਤਿ. ਮੇਤਿ ਮਯ੍ਹਂ. ਮਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਹੀਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ ਕਥੇਹਿ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਾਪਕਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਞ੍ਜਸਨ੍ਤਿ ਉਜੁਕਂ ਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਦਾਭਾਵੇਨ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਅਨੁਪਗਮਨਤੋ. ਅਮਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਸਮ੍ਪਾਪਕਭਾਵੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਅਮਤੋਗਧਂ. ਮੋਨੇਨਾਤਿ ਞਾਣੇਨ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ. ਮੋਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਸ੍ਸਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਂ. ਗਙ੍ਗਾਸੋਤੋਵ ਸਾਗਰਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਗਙ੍ਗਾਯ ਸੋਤੋ ਸਾਗਰਂ ਸਮੁਦ੍ਦਂ ਅਵਿਰਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਏਕਂਸਤੋ ਓਗਾਹਤਿ, ਏਵਂ ‘‘ਅਹਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਧਿਗਮਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮੇ ਆਚਿਕ੍ਖਥਾ’’ਤਿ ਥੇਰਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਯਾਚਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੇਣੁਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੯.੭੫-੧੦੫) –

‘‘ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣੇ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਪਿਯਰੂਪੇ ਮਨੋਰਮੇ;

ਅਸੀਤਿ ਕੋਟਿਯੋ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਪਬ੍ਬਜਿਂ ਅਨਗਾਰਿਯਂ.

‘‘ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾਨ ਕਾਯੇਨ, ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਵਿਵਜ੍ਜਯਿਂ;

ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਨਦੀਕੂਲੇ ਵਸਾਮਹਂ.

‘‘ਏਕਕਂ ਮਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠੋ ਉਪਾਗਮਿ;

ਨਾਹਂ ਜਾਨਾਮਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ, ਅਕਾਸਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਂ.

‘‘ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਂ, ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਮਪੁਚ੍ਛਹਂ;

ਦੇਵਤਾਨੁਸਿ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ, ਅਦੁ ਸਕ੍ਕੋ ਪੁਰਿਨ੍ਦਦੋ.

‘‘ਕੋ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਇਧਾਗਤੋ;

ਵਿਰੋਚੇਸਿ ਦਿਸਾ ਸਬ੍ਬਾ, ਉਦਯਂ ਸੂਰਿਯੋ ਯਥਾ.

‘‘ਸਹਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ, ਪਾਦੇ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਮਾਰਿਸ;

ਕੋ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਕਥਂ ਜਾਨੇਮੁ ਤਂ ਮਯਂ.

‘‘ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਂ ਪਵੇਦੇਹਿ, ਸਂਸਯਂ ਅਪਨੇਹਿ ਮੇ;

ਨਮ੍ਹਿ ਦੇਵਾ ਨ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ, ਨਮ੍ਹਿ ਸਕ੍ਕੋ ਪੁਰਿਨ੍ਦਦੋ.

‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਾਵੋ ਚ ਮੇ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਤੇਸਂ ਉਤ੍ਤਮੋ ਅਹਂ;

ਅਤੀਤੋ ਵਿਸਯਂ ਤੇਸਂ, ਦਾਲਯਿਂ ਕਾਮਬਨ੍ਧਨਂ.