੧. ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਦੁਕਨਿਪਾਤੇ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਭਵੋ ਨਿਚ੍ਚੋਤਿਆਦਿਕਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਵਿਜ੍ਜਾਧਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇਨ ਵਿਚਰਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ ਵਨਨ੍ਤਰੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸੀਦਿ ਛਬ੍ਬਣ੍ਣਬੁਦ੍ਧਰਂਸਿਯੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ. ਸੋ ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਆਕਾਸਤੋ ਓਰੁਯ੍ਹ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧੇਹਿ ਵਿਪੁਲੇਹਿ ਕਣਿਕਾਰਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੂਜੇਸਿ, ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਉਪਰਿ ਛਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਅਟ੍ਠਂਸੁ, ਸੋ ਤੇਨ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਲ਼ਾਰਂ ਦਿਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੋ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਤਤ੍ਥ ਠਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਉਤ੍ਤਰੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਜ੍ਜਾਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਯਾ ਰੂਪੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਯੇਨ ਸੀਲਾਚਾਰੇਨ ਚ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਾਵਨੀਯੋ ਜਾਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧੀਤਰਂ ਦਾਤੁਕਾਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਪਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰਂ ਉਪਟ੍ਠਹਤਿ.

ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਆਬਾਧੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜਤ੍ਥਾਯ ਉਤ੍ਤਰੋ ਸਾਮਣੇਰੋ ਪਾਤੋਵ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਵਿਹਾਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਤਲ਼ਾਕਸ੍ਸ ਤੀਰੇ ਪਤ੍ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਸਮੀਪਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਖਂ ਧੋਵਤਿ. ਅਥ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਉਮਙ੍ਗਚੋਰੋ ਆਰਕ੍ਖਪੁਰਿਸੇਹਿ ਅਨੁਬਦ੍ਧੋ ਅਗ੍ਗਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਨਗਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਗਹਿਤਂ ਰਤਨਭਣ੍ਡਿਕਂ ਸਾਮਣੇਰਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਿ. ਸਾਮਣੇਰੋ ਪਤ੍ਤਸਮੀਪਂ ਉਪਗਤੋ. ਚੋਰਂ ਅਨੁਬਨ੍ਧਨ੍ਤਾ ਰਾਜਪੁਰਿਸਾ ਸਾਮਣੇਰਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤੇ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਅਯਂ ਚੋਰੋ, ਇਮਿਨਾ ਚੋਰਿਯਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਣੇਰਂ ਪਚ੍ਛਾਬਾਹਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਵਸ੍ਸਕਾਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਸੁਂ. ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਚ ਤਦਾ ਰਞ੍ਞੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਛੇਜ੍ਜਭੇਜ੍ਜਂ ਅਨੁਸਾਸਤਿ. ਸੋ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਮ ਵਚਨਂ ਨਾਦਿਯਿ, ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਣ੍ਡਿਯੇਸੁ ਪਬ੍ਬਜੀ’’ਤਿ ਚ ਬਦ੍ਧਾਘਾਤਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਂ ਅਸੋਧੇਤ੍ਵਾਵ ਜੀਵਨ੍ਤਮੇਵ ਤਂ ਸੂਲੇ ਉਤ੍ਤਾਸੇਸਿ.

ਅਥਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਞਾਣਪਰਿਪਾਕਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਠਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਫੁਰਨ੍ਤਹਤ੍ਥਨਖਮਣਿਮਯੂਖਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਸਿਤਾਭਤਾਯ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਜਾਤਿਹਿਙ੍ਗੁਲਕਸੁਵਣ੍ਣਰਸਧਾਰਂ ਵਿਯ ਜਾਲਾਗੁਣ੍ਠਿਤਮੁਦੁਤਲੁਨਦੀਘਙ੍ਗੁਲਿਹਤ੍ਥਂ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਸੀਸੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਉਤ੍ਤਰ, ਇਦਂ ਤੇ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਤਯਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਬਲੇਨ ਅਧਿਵਾਸਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਉਤ੍ਤਰੋ ਅਮਤਾਭਿਸੇਕਸਦਿਸੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਹਤ੍ਥਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਪ੍ਪਸਾਦਸੋਮਨਸ੍ਸਤਾਯ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੀਤਿਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਪਰਿਚਿਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਂ ਸਮਾਰੂਲ਼੍ਹੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਥੁ ਚ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ ਤਾਵਦੇਵ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੫੬.੫੫-੯੨) –

‘‘ਸੁਮੇਧੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਵਰਲਕ੍ਖਣੋ;

ਵਿਵੇਕਕਾਮੋ ਭਗਵਾ, ਹਿਮਵਨ੍ਤਮੁਪਾਗਮਿ.

‘‘ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ, ਅਗ੍ਗੋ ਕਾਰੁਣਿਕੋ ਮੁਨਿ;

ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਨਿਸੀਦਿ ਪਰਿਸੁਤ੍ਤਮੋ.

‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਧਰੋ ਤਦਾ ਆਸਿਂ, ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਚਰੋ ਅਹਂ;

ਤਿਸੂਲਂ ਸੁਗਤਂ ਗਯ੍ਹ, ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਅਮ੍ਬਰੇ ਤਦਾ.

‘‘ਪਬ੍ਬਤਗ੍ਗੇ ਯਥਾ ਅਗ੍ਗਿ, ਪੁਣ੍ਣਮਾਯੇਵ ਚਨ੍ਦਿਮਾ;

ਵਨਂ ਓਭਾਸਤੇ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਾਲਰਾਜਾਵ ਫੁਲ੍ਲਿਤੋ.

‘‘ਵਨਗ੍ਗਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾਨ, ਬੁਦ੍ਧਰਂਸੀਭਿਧਾਵਰੇ;

ਨਲ਼ਗ੍ਗਿਵਣ੍ਣਸਙ੍ਕਾਸਾ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦਯਿਂ.

‘‘ਵਿਚਿਨਂ ਅਦ੍ਦਸਂ ਪੁਪ੍ਫਂ, ਕਣਿਕਾਰਂ ਦੇਵਗਨ੍ਧਿਕਂ;

ਤੀਣਿ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਆਦਾਯ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਮਪੂਜਯਿਂ.

‘‘ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ, ਤੀਣਿ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਮੇ ਤਦਾ;

ਉਦ੍ਧਂਵਣ੍ਟਾ ਅਧੋਪਤ੍ਤਾ, ਛਾਯਂ ਕੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥੁਨੋ.

‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਕਤੇਨ, ਚੇਤਨਾਪਣਿਧੀਹਿ ਚ;

ਜਹਿਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁਸਂ ਦੇਹਂ, ਤਾਵਤਿਂਸਮਗਚ੍ਛਹਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਮੇ ਸੁਕਤਂ ਬ੍ਯਮ੍ਹਂ, ਕਣਿਕਾਰੀਤਿ ਞਾਯਤਿ;

ਸਟ੍ਠਿਯੋਜਨਮੁਬ੍ਬੇਧਂ, ਤਿਂਸਯੋਜਨਵਿਤ੍ਥਤਂ.

‘‘ਸਹਸ੍ਸਕਣ੍ਡਂ ਸਤਭੇਣ੍ਡੁ, ਧਜਾਲੁ ਹਰਿਤਾਮਯਂ;

ਸਤਸਹਸ੍ਸਨਿਯ੍ਯੂਹਾ, ਬ੍ਯਮ੍ਹੇ ਪਾਤੁਭਵਿਂਸੁ ਮੇ.

‘‘ਸੋਣ੍ਣਮਯਾ ਮਣਿਮਯਾ, ਲੋਹਿਤਙ੍ਕਮਯਾਪਿ ਚ;

ਫਲਿਕਾਪਿ ਚ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਾ, ਯੇਨਿਚ੍ਛਕਾ ਯਦਿਚ੍ਛਕਾ.

‘‘ਮਹਾਰਹਞ੍ਚ ਸਯਨਂ, ਤੂਲਿਕਾ ਵਿਕਤੀਯੁਤਂ;

ਉਦ੍ਧਲੋਮਿਞ੍ਚ ਏਕਨ੍ਤਂ, ਬਿਮ੍ਬੋਹਨਸਮਾਯੁਤਂ.

‘‘ਭਵਨਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾਨ, ਚਰਨ੍ਤੋ ਦੇਵਚਾਰਿਕਂ;

ਯਥਾ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਗਮਨਂ, ਦੇਵਸਙ੍ਘਪੁਰਕ੍ਖਤੋ.

‘‘ਪੁਪ੍ਫਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਤਿਟ੍ਠਾਮਿ, ਉਪਰਿਚ੍ਛਦਨਂ ਮਮ;

ਸਮਨ੍ਤਾ ਯੋਜਨਸਤਂ, ਕਣਿਕਾਰੇਹਿ ਛਾਦਿਤਂ.

‘‘ਸਟ੍ਠਿਤੂਰਿਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਉਪਟ੍ਠਹੁਂ;

ਪਰਿਵਾਰੇਨ੍ਤਿ ਮਂ ਨਿਚ੍ਚਂ, ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵਮਤਨ੍ਦਿਤਾ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਨਚ੍ਚੇਹਿ ਗੀਤੇਹਿ, ਤਾਲ਼ੇਹਿ ਵਾਦਿਤੇਹਿ ਚ;

ਰਮਾਮਿ ਖਿਡ੍ਡਾ ਰਤਿਯਾ, ਮੋਦਾਮਿ ਕਾਮਕਾਮਹਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਭੁਤ੍ਵਾ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਚ, ਮੋਦਾਮਿ ਤਿਦਸੇ ਤਦਾ;

ਨਾਰੀਗਣੇਹਿ ਸਹਿਤੋ, ਮੋਦਾਮਿ ਬ੍ਯਮ੍ਹਮੁਤ੍ਤਮੇ.

‘‘ਸਤਾਨਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਤ੍ਤੁਞ੍ਚ, ਦੇਵਰਜ੍ਜਮਕਾਰਯਿਂ;

ਸਤਾਨਂ ਤੀਣਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਞ੍ਚ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਅਹੋਸਹਂ;

ਪਦੇਸਰਜ੍ਜਂ ਵਿਪੁਲਂ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਂ.

‘‘ਭਵੇ ਭਵੇ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ, ਮਹਾਭੋਗਂ ਲਭਾਮਹਂ;

ਭੋਗੇ ਮੇ ਊਨਤਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਦੁਵੇ ਭਵੇ ਸਂਸਰਾਮਿ, ਦੇਵਤ੍ਤੇ ਅਥ ਮਾਨੁਸੇ;

ਅਞ੍ਞਂ ਗਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਦੁਵੇ ਕੁਲੇ ਪਜਾਯਾਮਿ, ਖਤ੍ਤਿਯੇ ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ;

ਨੀਚੇ ਕੁਲੇ ਨ ਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਹਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਅਸ੍ਸਯਾਨਂ, ਸਿਵਿਕਂ ਸਨ੍ਦਮਾਨਿਕਂ;