੩. ਮਾਣਵਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਜਿਣ੍ਣਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਦੁਖਿਤਞ੍ਚ ਬ੍ਯਾਧਿਤਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮਾਣਵਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਧਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਭਿਜਾਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸਾਵੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਏਕਂਸੇਨ ਅਯਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰਿਤ੍ਵਾ ਨਾਨਾਨਯੇਹਿ ਥੋਮੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ, ਤਾਵ ਅਨ੍ਤੋਘਰੇਯੇਵ ਵਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਮੇ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇ ਉਪਨਯਨਤ੍ਥਂ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਨੀਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਜਿਣ੍ਣਾਤੁਰਮਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਅਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤੇ ਪਰਿਜਨੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਜਰਾਰੋਗਮਰਣਸਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਤਸਂਵੇਗੋ ਤਤੋ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਅਨੁਜਾਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੩.੪੧-੬੪) –

‘‘ਜਾਯਮਾਨੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਮ੍ਹਿ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਂ ਅਹਂ;

ਨਿਬ੍ਬਾਪਯਿਞ੍ਚ ਜਨਤਂ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਦਸਸਹਸ੍ਸਿ ਕਮ੍ਪਤਿ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਆਲੋਕੋ ਵਿਪੁਲੋ ਅਹੁ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਸਰਿਤਾਯੋ ਨ ਸਨ੍ਦਯੁਂ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਅਵੀਚਗ੍ਗਿ ਨ ਪਜ੍ਜਲਿ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਪਕ੍ਖਿਸਙ੍ਘੋ ਨ ਸਞ੍ਚਰਿ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਵਾਤਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਨ ਵਾਯਤਿ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਸਬ੍ਬਰਤਨਾਨਿ ਜੋਤਯੁਂ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਸਤ੍ਤਾਸੁਂ ਪਦਵਿਕ੍ਕਮਾ;

ਸੋ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਜਾਤਮਤ੍ਤੋ ਚ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਦਿਸਾ ਸਬ੍ਬਾ ਵਿਲੋਕਯਿ;

ਵਾਚਾਸਭਿਮੁਦੀਰੇਸਿ, ਏਸਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਧਮ੍ਮਤਾ.

‘‘ਸਂਵੇਜਯਿਤ੍ਵਾ ਜਨਤਂ, ਥਵਿਤ੍ਵਾ ਲੋਕਨਾਯਕਂ;

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਪਕ੍ਕਾਮਿਂ ਪਾਚਿਨਾਮੁਖੋ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਮਭਿਥੋਮਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਥੋਮਨਾਯ ਇਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਇਤੋ ਨਵੁਤਿਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਸਮ੍ਮੁਖਾਥਵਿਕਵ੍ਹਯੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਪਥਵੀਦੁਨ੍ਦੁਭਿ ਨਾਮ, ਏਕੂਨਨਵੁਤਿਮ੍ਹਿਤੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਅਟ੍ਠਾਸੀਤਿਮ੍ਹਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਓਭਾਸੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਸਤ੍ਤਾਸੀਤਿਮ੍ਹਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਸਰਿਤਚ੍ਛੇਦਨਵ੍ਹਯੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਅਗ੍ਗਿਨਿਬ੍ਬਾਪਨੋ ਨਾਮ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਛਲ਼ਸੀਤਿਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਗਤਿਪਚ੍ਛੇਦਨੋ ਨਾਮ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਪਞ੍ਚਸੀਤਿਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਰਾਜਾ ਵਾਤਸਮੋ ਨਾਮ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਚੁਲ੍ਲਸੀਤਿਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਰਤਨਪਜ੍ਜਲੋ ਨਾਮ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਤੇਅਸੀਤਿਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਪਦਵਿਕ੍ਕਮਨੋ ਨਾਮ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਦ੍ਵੇਅਸੀਤਿਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਰਾਜਾ ਵਿਲੋਕਨੋ ਨਾਮ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਏਕਸੀਤਿਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਗਿਰਸਾਰੋਤਿ ਨਾਮੇਨ, ਕਪ੍ਪੇਸੀਤਿਮ੍ਹਿ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਧਿਗਤਾਰਹਤ੍ਤੋ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ, ‘‘ਕੇਨ, ਤ੍ਵਂ ਆਵੁਸੋ, ਸਂਵੇਗੇਨ ਅਤਿਦਹਰੋਵ ਸਮਾਨੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਕਿਤ੍ਤਨਾਪਦੇਸੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੭੩. ‘‘ਜਿਣ੍ਣਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਦੁਖਿਤਞ੍ਚ ਬ੍ਯਾਧਿਤਂ, ਮਤਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਗਤਮਾਯੁਸਙ੍ਖਯਂ;

ਤਤੋ ਅਹਂ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤੂਨ ਪਬ੍ਬਜਿਂ, ਪਹਾਯ ਕਾਮਾਨਿ ਮਨੋਰਮਾਨੀ’’ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਜਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਜਰਾਯ ਅਭਿਭੂਤਂ, ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਪਾਲਿਚ੍ਚਵਲਿਤ੍ਤਚਤਾਦੀਹਿ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤਂ. ਦੁਖਿਤਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਤ੍ਤਂ. ਬ੍ਯਾਧਿਤਨ੍ਤਿ ਗਿਲਾਨਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਬ੍ਯਾਧਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਤ੍ਤਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ, ‘‘ਦੁਖਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਸ ਬਾਲ਼੍ਹਗਿਲਾਨਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਮਤਨ੍ਤਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤਂ, ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਆਯੁਨੋ ਖਯਂ ਵਯਂ ਭੇਦਂ ਗਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗਤਮਾਯੁਸਙ੍ਖਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਜਿਣ੍ਣਬ੍ਯਾਧਿਮਤਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ‘‘ਇਮੇ ਜਰਾਦਯੋ ਨਾਮ ਨ ਇਮੇਸਂਯੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਸਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਹਮ੍ਪਿ ਜਰਾਦਿਕੇ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਸਂਵਿਗ੍ਗਤ੍ਤਾ. ਨਿਕ੍ਖਮਿਤੂਨਾਤਿ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ, ਅਯਮੇਵ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਘਰਤੋ ਨਿਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਪਬ੍ਬਜਿਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਂ ਉਪਗਤੋ. ਪਹਾਯ ਕਾਮਾਨਿ ਮਨੋਰਮਾਨੀਤਿ ਇਟ੍ਠਕਨ੍ਤਾਦਿਭਾਵਤੋ ਅਵੀਤਰਾਗਾਨਂ ਮਨੋ ਰਮੇਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨੋਰਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਸ੍ਸ ਛਨ੍ਦਰਾਗਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨੇਨ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਮਾਨਂ ਪਹਾਨਕਿਤ੍ਤਨਮੁਖੇਨ ਚੇਤਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਹੋਸਿ. ਮਾਣਵਕਾਲੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਾਣਵੋਤ੍ਵੇਵ ਸਮਞ੍ਞਾ ਜਾਤਾਤਿ.

ਮਾਣਵਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.