੫. ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਸ੍ਸਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਕਿਰ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਮਾਲ਼ਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਗਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਅਲਭਨ੍ਤਸ੍ਸ ਥਮ੍ਭਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਹਾਯਕਿਚ੍ਚਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਵਚ੍ਛੋਤਿਸ੍ਸ ਗੋਤ੍ਤਤੋ ਆਗਤਨਾਮਂ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕੋਸਲਰਟ੍ਠੇ ਗਾਮਕਾਵਾਸੇ ਵਸਨ੍ਤੋ ਆਗਤਾਗਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ. ‘‘ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਅਯਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਪਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਸਿ. ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਪਿਟਕਾਦਿਸਮਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ ਏਵ, ਯਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਿਨਯਧਰਾਦਿਵੋਹਾਰੋ. ਸੋ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੇ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨.੧੩-੨੬) –

‘‘ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਮਹਾਪੂਗਗਣੋ ਅਹੁ;

ਸਰਣਂ ਗਤਾ ਚ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਿ ਤਥਾਗਤਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਗਮ੍ਮ ਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਮਾਲ਼ਂ ਕੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਅਲਭਨ੍ਤਾ, ਵਿਚਿਨਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹਾਵਨੇ.

‘‘ਤੇਹਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਦਿਸ੍ਵਾਨ, ਉਪਗਮ੍ਮ ਗਣਂ ਤਦਾ;

ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਂ ਗਣਂ ਅਹਂ.

‘‘ਤੇ ਮੇ ਪੁਟ੍ਠਾ ਵਿਯਾਕਂਸੁ, ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਉਪਾਸਕਾ;

ਮਾਲ਼ਂ ਮਯਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮਾ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ.

‘‘ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਮਮਂ ਦੇਥ, ਅਹਂ ਦਸ੍ਸਾਮਿ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਆਹਰਿਸ੍ਸਾਮਹਂ ਥਮ੍ਭਂ, ਅਪ੍ਪੋਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾ ਭਵਨ੍ਤੁ ਤੇ.

‘‘ਤੇ ਮੇ ਥਮ੍ਭਂ ਪਵੇਚ੍ਛਿਂਸੁ, ਪਸਨ੍ਨਾ ਤੁਟ੍ਠਮਾਨਸਾ;

ਤਤੋ ਪਟਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ, ਅਗਮਂਸੁ ਸਕਂ ਘਰਂ.

‘‘ਅਚਿਰਂ ਗਤੇ ਪੂਗਗਣੇ, ਥਮ੍ਭਂ ਅਹਾਸਹਂ ਤਦਾ;

ਹਟ੍ਠੋ ਹਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਪਠਮਂ ਉਸ੍ਸਪੇਸਹਂ.

‘‘ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਵਿਮਾਨਂ ਉਪਪਜ੍ਜਹਂ;

ਉਬ੍ਬਿਦ੍ਧਂ ਭਵਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸਤ੍ਤਭੂਮਂ ਸਮੁਗ੍ਗਤਂ.

‘‘ਵਜ੍ਜਮਾਨਾਸੁ ਭੇਰੀਸੁ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਹਂ ਸਦਾ;

ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾ ਆਸਿਂ ਯਸੋਧਰੋ.

‘‘ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਭਵਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸਤ੍ਤਭੂਮਂ ਸਮੁਗ੍ਗਤਂ;

ਕੂਟਾਗਾਰਵਰੂਪੇਤਂ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਮਨੋਰਮਂ.

‘‘ਏਕਵੀਸਤਿਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਉਦੇਨੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਭਵਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸਤ੍ਤਭੂਮਂ ਸਮੁਗ੍ਗਤਂ.

‘‘ਯਂ ਯਂ ਯੋਨੁਪਪਜ੍ਜਾਮਿ, ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਅਥ ਮਾਨੁਸਂ;

ਅਨੁਭੋਮਿ ਸੁਖਂ ਸਬ੍ਬਂ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਥਮ੍ਭਮਦਦਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਕਤਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਅਕਿਲਾਸੁਭਾਵੇ ਠਿਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਗਤਾਨਂ ਗਹਟ੍ਠਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਚ ਏਕਦਿਵਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ –

੬੫. ‘‘ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਸ੍ਸ, ਸਙ੍ਕਲਿਤਂ ਬਹੂਹਿ ਵਸ੍ਸੇਹਿ;

ਤਂ ਭਾਸਤਿ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੁਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਉਲ਼ਾਰਪਾਮੋਜ੍ਜੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਸ੍ਸਾਤਿ ਕਤਉਕ੍ਖੇਪਵਚ੍ਛਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਉਗ੍ਗਹਿਤਂ ਵਿਨਯਪਦੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਸਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਦੇਸਞ੍ਚ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਵਿਨਯਸੁਤ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ ਉਪਰਿ ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਜ੍ਝਾਯਨਵਸੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਵਚ੍ਛੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਹਿ ਇਦਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਸਙ੍ਕਲਿਤਂ ਬਹੂਹਿ ਵਸ੍ਸੇਹੀਤਿ ਬਹੁਕੇਹਿ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇਹਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਵਸੇਨ ਹਦਯੇ ਠਪਿਤਂ. ‘‘ਸਙ੍ਖਲਿਤ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਸਙ੍ਖਲਿਤਂ ਵਿਯ ਕਤਂ ਏਕਾਬਦ੍ਧਵਸੇਨ ਵਾਚੁਗ੍ਗਤਂ ਕਤਂ. ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਨ੍ਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਂ ਭਾਸਤਿ ਕਥੇਤਿ. ਗਹਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਨਿਸਿਨ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਚ੍ਚਲੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਾਦਿਂ ਅਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤੋ ਕੇਵਲਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇਯੇਵ ਠਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਲ਼ਾਰਪਾਮੋਜ੍ਜੋ’’ਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵਸੇਨੇਵ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਉਲ਼ਾਰਪਾਮੋਜ੍ਜੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਯਥਾ ਯਥਾਵੁਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਸੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੫).

ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.