੭. ਸਤ੍ਤਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਸ੍ਸੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਹਂਸਵਤੀਨਗਰੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਸੁਕੋ ਚ ਅਸੁਕੋ ਚ ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਥੋਮਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਥਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਅਨਾਗਤੇ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਵੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਰਣਗਮਨਞ੍ਚ ਪਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਯਾਵਜੀਵਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਾਸੇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਵਪ੍ਪੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਅਸਿਤੇਨ ਇਸਿਨਾ ‘‘ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਕੁਮਾਰੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਪ੍ਪਮੁਖੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਮਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤਂ ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਪਧਾਨਂ ਪਦਹਨ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਹਾਰਪਰਿਭੋਗੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਇਸਿਪਤਨਂ ਗਤੋ. ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਇਸਿਪਤਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤੇ ਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਞ੍ਚਮਿਯਂ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਸਿਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੨੦-੩੦) –

‘‘ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਦੇਵਰਾਜੂਨਂ, ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਸਮੁਪਟ੍ਠਿਤੋ;

ਅਹੋਸਿ ਸਮੁਪਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹੋ, ਮਹਾਘੋਸੋ ਅਵਤ੍ਤਥ.

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਲੋਕਵਿਦੂ, ਆਹੁਤੀਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੋ;

ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖੇ ਠਿਤੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਸਂਵੇਜੇਸਿ ਮਹਾਜਨਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਦੇਵਾ ਅਤ੍ਤਮਨਾ, ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਵਚਾਵੁਧਾ;

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਏਕਗ੍ਗਾਸਿਂਸੁ ਤਾਵਦੇ.

‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯ, ਵਾਚਾਸਭਿਮੁਦੀਰਯਿ;

ਅਨੁਕਮ੍ਪਕੋ ਲੋਕਵਿਦੂ, ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਸਿ ਮਹਾਜਨਂ.

‘‘ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਮਨੁਜੋ, ਏਕਪਾਣਂ ਵਿਹੇਠਯਂ;

ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਦੋਸੇਨ, ਅਪਾਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸਙ੍ਗਾਮਸੀਸੇ ਨਾਗੋਵ, ਬਹੂ ਪਾਣੇ ਵਿਹੇਠਯਂ;

ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਥ ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਮਾ ਹਞ੍ਞਿਤ੍ਥੋ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ.

‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਯਕ੍ਖਰਾਜੂਨਂ, ਸੇਨਾ ਸਾ ਵਿਮ੍ਹਿਤਾ ਅਹੁ;

ਸਰਣਞ੍ਚ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਂ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠਂ ਸੁਤਾਦਿਨਂ.

‘‘ਸਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾਨ ਜਨਤਂ, ਪਦਮੁਦ੍ਧਰਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ;

ਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋਵ ਦੇਵੇਹਿ, ਪਕ੍ਕਾਮਿ ਉਤ੍ਤਰਾਮੁਖੋ.

‘‘ਪਠਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਿਂ, ਦ੍ਵਿਪਦਿਨ੍ਦਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ;

ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਂ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨੁਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਮਹਾਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਾਮਾ ਚ, ਸੋਲ਼ਸਾਸੁਂ ਰਥੇਸਭਾ;

ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾਨੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਮੁਖੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਗੁਣਮਹਨ੍ਤਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਈਦਿਸਂ ਨਾਮ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਬਾਹੁਲਿਕਾਦਿਵਾਦੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰਿਮ੍ਹ. ਅਹੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਨਾਮ ਅਨ੍ਧਕਰਣੋ ਅਚਕ੍ਖੁਕਰਣੋ ਅਰਿਯਭਾਵੋਯੇਵ ਚਕ੍ਖੁਕਰਣੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੬੧. ਤਤ੍ਥ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਸ੍ਸੋਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਜਾਨਾਤਿ ਬੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਪਸ੍ਸੋ, ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਰਿਯੋ, ਸੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਾਵਿਂ ‘‘ਅਯਂ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਜਾਨਾਤਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਮੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਯੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਵਿਰਹਿਤੋ ਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ‘‘ਅਨ੍ਧੋ ਵਤਾਯਂ ਭਵਂ ਅਚਕ੍ਖੁਕੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ, ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਰਹਿਤੋ ਅਨ੍ਧਬਾਲੋ ਤਾਦਿਸਂ ਅਨ੍ਧਬਾਲਂ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਥਾ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ‘‘ਅਯਂ ਏਵਂਵਿਧੋ’’ਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਹਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸਨਰਹਿਤੋ ਸਕਲਂ ਞੇਯ੍ਯਂ ਹਤ੍ਥਾਮਲਕਂ ਵਿਯ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪੂਰਣਾਦਿਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਿਂ, ਇਦਾਨਿ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਉਭਯੇਪਿ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਾਸੇਵਿਤਬ੍ਬੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਵਿਪਰੀਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਵਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਏਕਕਾ ਮਯਂ ਅਰਞ੍ਞੇਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਵਿਪਸ੍ਸਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਨਾਗਪੁਪ੍ਫਕੇਸਰੇਹਿ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਅਮਚ੍ਚਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਵਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਭਗਵਤੋ ਵੇਸਾਲਿਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਤਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਵਨਸਣ੍ਡੇ ਵਿਹਰਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਉਸ੍ਸਵੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਚ੍ਚਗੀਤਵਾਦਿਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਮਹਾਜਨੋ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠੋ ਉਸ੍ਸਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਯੋਨਿਸੋ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਵਿਵੇਕਂ ਵਜ੍ਜਮਾਨੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਭਿਰਤਿਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ –

‘‘ਏਕਕਾ ਮਯਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਾਮ, ਅਪਵਿਦ੍ਧਂਵ ਵਨਸ੍ਮਿਂ ਦਾਰੁਕਂ;

ਏਤਾਦਿਸਿਕਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ, ਕੋ ਸੁ ਨਾਮ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਪਾਪਿਯੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਮਾਹ;

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਨਸਣ੍ਡੇ ਅਧਿਵਤ੍ਥਾ ਦੇਵਤਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਮਾਨਾ ‘‘ਯਦਿਪਿ, ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਰਞ੍ਞਵਾਸਂ ਹੀਲ਼ੇਨ੍ਤੋ ਵਦਸਿ, ਵਿਵੇਕਕਾਮਾ ਪਨ ਵਿਦ੍ਦਸੁਨੋ ਤਂ ਬਹੁ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੀ –

‘‘ਏਕਕੋ ਤ੍ਵਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਸਿ, ਅਪਵਿਦ੍ਧਂਵ ਵਨਸ੍ਮਿਂ ਦਾਰੁਕਂ;

ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਬਹੁਕਾ ਪਿਹਯਨ੍ਤਿ, ਨੇਰਯਿਕਾ ਵਿਯ ਸਗ੍ਗਗਾਮਿਨ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਵਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕਥਞ੍ਹਿ ਨਾਮ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਂ ਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਿਤਕ੍ਕੇਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜੇਨ੍ਤੀ ਸਂਵੇਜੇਸਿ. ਏਵਂ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਾਯ ਦੇਵਤਾਯ ਸਂਵੇਜਿਤੋ ਕਸਾਭਿਹਤੋ ਵਿਯ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵੀਥਿਂ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੧.੬੨-੬੬) –

‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਤਰਂਸਿਂਵ ਭਾਣੁਮਂ;

ਓਭਾਸੇਨ੍ਤਂ ਦਿਸਾ ਸਬ੍ਬਾ, ਉਲ਼ੁਰਾਜਂਵ ਪੂਰਿਤਂ.

‘‘ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ ਸਾਵਕੇਹਿ, ਸਾਗਰੇਹੇਵ ਮੇਦਨਿਂ;

ਨਾਗਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਰੇਣੂਹਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਰੇਣੁਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਪਣ੍ਣਤਾਲੀਸਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਰੇਣੁ ਨਾਮਾਸਿ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਜਾਤੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਵਤਾਯ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਸਂਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ –

੬੨. ‘‘ਏਕਕਾ ਮਯਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਾਮ, ਅਪਵਿਦ੍ਧਂਵ ਵਨਸ੍ਮਿਂ ਦਾਰੁਕਂ;

ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਬਹੁਕਾ ਪਿਹਯਨ੍ਤਿ, ਨੇਰਯਿਕਾ ਵਿਯ ਸਗ੍ਗਗਾਮਿਨ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਅਨਪੇਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਵਨੇ ਛਡ੍ਡਿਤਦਾਰੁਕ੍ਖਣ੍ਡਂ ਵਿਯ ਯਦਿਪਿ ਮਯਂ ਏਕਕਾ ਏਕਾਕਿਨੋ ਅਸਹਾਯਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਾਮ, ਏਵਂ ਵਿਹਰਤੋ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਬਹੁਕਾ ਪਿਹਯਨ੍ਤਿ ਮਂ ਬਹੂ ਅਤ੍ਥਕਾਮਰੂਪਾ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਅਭਿਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ, ‘‘ਅਹੋ ਵਤਸ੍ਸ ਮਯਮ੍ਪਿ ਵਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਵਿਯ ਘਰਬਨ੍ਧਨਂ ਪਹਾਯ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਨੇਰਯਿਕਾ ਵਿਯ ਸਗ੍ਗਗਾਮਿਨਂ, ਯਥਾ ਨਾਮ ਨੇਰਯਿਕਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਪਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਸਗ੍ਗਗਾਮੀਨਂ ਸਗ੍ਗੂਪਗਾਮੀਨਂ ਪਿਹਯਨ੍ਤਿ – ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਮਯਮ੍ਪਿ ਨਿਰਯਦੁਕ੍ਖਂ ਪਹਾਯ ਸਗ੍ਗਸੁਖਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭਵੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਤ੍ਤਨਿ ਗਰੁਬਹੁਵਚਨਪ੍ਪਯੋਗਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਕਕਾ ਮਯਂ ਵਿਹਰਾਮਾ’’ਤਿ ਪੁਨ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਮੇ’’ਤਿ ਏਕਵਚਨਪ੍ਪਯੋਗੋ ਕਤੋ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਮੇ’’, ‘‘ਸਗ੍ਗਗਾਮਿਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ‘ਪਿਹਯਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਪਦਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਉਪਯੋਗਤ੍ਥੇ ਸਮ੍ਪਦਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਂ ਅਭਿਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤੀਤਿ ਚ ਤਾਦਿਸੇ ਅਰਞ੍ਞਵਾਸਾਦਿਗੁਣੇ ਅਭਿਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਮੇਤਿ ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਗੁਣੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਵਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਪਕ੍ਖਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚੁਤਾ ਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਪਕ੍ਖਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਦਿਬ੍ਬਵਤ੍ਥੇਨ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਕ੍ਕੇਸੁ ਦੇਵਦਹਨਿਗਮੇ ਸਾਕਿਯਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ‘‘ਸਮ੍ਮੋਦਕੁਮਾਰੋ’’ਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਦਹਰਕਾਲੇ ਵਾਤਰੋਗੇਨ ਪਾਦਾ ਨ ਵਹਿਂਸੁ. ਸੋ ਕਤਿਪਯਂ ਕਾਲਂ ਪੀਠਸਪ੍ਪੀ ਵਿਯ ਵਿਚਰਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖੋਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ ਜਾਤਾ. ਪਚ੍ਛਾ ਅਰੋਗਕਾਲੇਪਿ ਤਥੇਵ ਨਂ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਭਗਵਤੋ ਞਾਤਿਸਮਾਗਮੇ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਤਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਸਿਤੁਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਕੁਲਲੋ ਮਂਸਪੇਸਿਂ ਆਦਾਯ ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਬਹੂ ਕੁਲਲਾ ਅਨੁਪਤਿਤ੍ਵਾ ਪਾਤੇਸੁਂ. ਪਾਤਿਤਂ ਮਂਸਪੇਸਿਂ ਏਕੋ ਕੁਲਲੋ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ. ਤਂ ਅਞ੍ਞੋ ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਿ, ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ‘‘ਯਥਾਯਂ ਮਂਸਪੇਸਿ, ਏਵਂ ਕਾਮਾ ਨਾਮ ਬਹੁਸਾਧਾਰਣਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ – ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਚ ਆਨਿਸਂਸਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਤਭਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚੋ ਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੧-੧੦) –

‘‘ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਨਾਮ ਭਗਵਾ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠੋ ਨਰਾਸਭੋ;

ਅਟ੍ਠਸਟ੍ਠਿਸਹਸ੍ਸੇਹਿ, ਪਾਵਿਸਿ ਬਨ੍ਧੁਮਂ ਤਦਾ.

‘‘ਨਗਰਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਅਗਮਂ ਦੀਪਚੇਤਿਯਂ;

ਅਦ੍ਦਸਂ ਵਿਰਜਂ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਆਹੁਤੀਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹਂ.

‘‘ਚੁਲ੍ਲਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਯਕ੍ਖਾ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪਨ੍ਤਿਕੇ;

ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ, ਇਨ੍ਦਂਵ ਤਿਦਸਾ ਗਣਾ.

‘‘ਭਵਨਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਦੁਸ੍ਸਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹਹਂ ਤਦਾ;

ਸਿਰਸਾ ਅਭਿਵਾਦੇਸਿਂ, ਤਞ੍ਚਾਦਾਸਿਂ ਮਹੇਸਿਨੋ.

‘‘ਅਹੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਹੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਹੋ ਨੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਮ੍ਪਦਾ;

ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ, ਵਸੁਧਾਯਂ ਪਕਮ੍ਪਥ.

‘‘ਤਞ੍ਚ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ ਲੋਮਹਂਸਨਂ;

ਬੁਦ੍ਧੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਮਿ, ਦ੍ਵਿਪਦਿਨ੍ਦਮ੍ਹਿ ਤਾਦਿਨੇ.

‘‘ਸੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦੁਸ੍ਸਂ ਦਤ੍ਵਾਨ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਸਰਣਞ੍ਚ ਉਪਾਗਚ੍ਛਿਂ, ਸਾਮਚ੍ਚੋ ਸਪਰਿਜ੍ਜਨੋ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਮਕਰਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਇਤੋ ਪਨ੍ਨਰਸੇ ਕਪ੍ਪੇ, ਸੋਲ਼ਸਾਸੁਂ ਸੁਵਾਹਨਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਯਦੇਵ ਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੁਂ ਅਙ੍ਕੁਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਾ ਅਧਿਗਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਕਿਤ੍ਤਨਮੁਖੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਚੁਤਾ ਪਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੬੩. ਤਤ੍ਥ ਚੁਤਾਤਿ ਭਟ੍ਠਾ. ਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੁਪਤਨ੍ਤਿ. ਪਤਿਤਾਤਿ ਚਵਨਵਸੇਨ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾ, ਆਕਾਸੇ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤਨਵਸੇਨ ਪਤਿਤਾ. ਗਿਦ੍ਧਾਤਿ ਗੇਧਂ ਆਪਨ੍ਨਾ. ਪੁਨਰਾਗਤਾਤਿ ਪੁਨਦੇਵ ਉਪਗਤਾ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਪਤਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਚ ਇਧ ਕੁਲਲਾ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਮੁਖਤੋ ਚੁਤਾ ਚ ਮਂਸਪੇਸਿ, ਚੁਤਾ ਪਨ ਸਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾ ਚ, ਗਿਦ੍ਧਾ ਗੇਧਂ ਆਪਨ੍ਨਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਕੁਲਲਾ ਪੁਨਰਾਗਤਾ. ਯਥਾ ਚਿਮੇ ਕੁਲਲਾ, ਏਵਂ ਸਂਸਾਰੇ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਯੇ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਤੋ ਚੁਤਾ, ਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯਾਦੀਸੁ, ਏਵਂ ਪਤਿਤਾ ਚ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵੇ ਠਿਤਾ ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਸੁਖਾਨੁਯੋਗਵਸੇਨ ਕਾਮਭਵੇ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਚ ਭਵਨਿਕਨ੍ਤਿਵਸੇਨ ਗਿਦ੍ਧਾ ਚ ਪੁਨਰਾਗਤਾ ਭਵਤੋ ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਤੇਨ ਭਵਗਾਮਿਨਾ ਕਮ੍ਮੇਨ ਤਂ ਤਂ ਭਵਸਞ੍ਞਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਗਤਾ ਏਵ, ਏਵਂਭੂਤਾ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਾ. ਮਯਾ ਪਨ ਕਤਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਭੇਦਂ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਤਂ, ਨ ਦਾਨਿ ਤਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਰਤਂ ਰਮ੍ਮਂ ਰਮਿਤਬ੍ਬਂ ਅਰਿਯੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਵਿਨਿਸ੍ਸਟਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਰਤਂ ਅਭਿਰਤਂ ਰਮ੍ਮਂ. ਤੇਨ ਚ ਸੁਖੇਨਨ੍ਵਾਗਤਂ ਸੁਖਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖੇਨ ਅਨੁਆਗਤਂ ਉਪਗਤਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਸੁਖੇਨ ਵਾ ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾਭੂਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁਖੇਨ ਮਗ੍ਗਸੁਖੇਨ ਚ ਅਨ੍ਵਾਗਤਂ ਫਲਸੁਖਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਪਕ੍ਖਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਵਿਮਲਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਦੁਮਵ੍ਹਯਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਵਿਮਲਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਵਿਭਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਵਿਪਸ੍ਸਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਸਾਯ ਪਰਿਵੁਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਚਤੂਹਿ ਸੁਵਣ੍ਣਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜੇਸਿ. ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਸਾਦਸਂਵਡ੍ਢਨਤ੍ਥਂ ਤਥਾਰੂਪਂ ਇਦ੍ਧਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਸਿ, ਯਥਾ ਸੁਵਣ੍ਣਾਭਾ ਸਕਲਂ ਤਂ ਪਦੇਸਂ ਓਤ੍ਥਰਤਿ. ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੇਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪੀਤਿਂ ਅਵਿਜਹਨ੍ਤੋ ਕੇਨਚਿ ਰੋਗੇਨ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤੁਸਿਤੇਸੁ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਾਨਂ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਮ੍ਬਪਾਲਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਰਾਜਾ ਹਿ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰੋ ਤਰੁਣਕਾਲੇ ਅਮ੍ਬਪਾਲਿਯਾ ਰੂਪਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਤਾਭਿਲਾਸੋ ਕਤਿਪਯਮਨੁਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰੋ ਅਞ੍ਞਾਤਕਵੇਸੇਨ ਵੇਸਾਲਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਤਾਯ ਸਂਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਸਿ. ਤਦਾ ਅਯਂ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ. ਸਾ ਚ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਂ ਤਸ੍ਸ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਰਾਜਾਪਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਜਾਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਾਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸਾ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਮਨ੍ਵਾਯ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਿ, ‘‘ਵਿਮਲੋ’’ਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਵਿਮਲਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਵੇਸਾਲਿਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਤਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੪੦-੪੮) –

‘‘ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਨਾਮ ਭਗਵਾ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠੋ ਨਰਾਸਭੋ;

ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਜਨਕਾਯਸ੍ਸ, ਦੇਸੇਸਿ ਅਮਤਂ ਪਦਂ.

‘‘ਤਸ੍ਸਾਹਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾਨ, ਦ੍ਵਿਪਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ;

ਸੋਣ੍ਣਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਚ੍ਛਦਨਂ ਆਸਿ, ਯਾਵਤਾ ਪਰਿਸਾ ਤਦਾ;

ਬੁਦ੍ਧਾਭਾ ਚ ਸੁਵਣ੍ਣਾਭਾ, ਆਲੋਕੋ ਵਿਪੁਲੋ ਅਹੁ.

‘‘ਉਦਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਮਨੋ, ਵੇਦਜਾਤੋ ਕਤਞ੍ਜਲੀ;

ਵਿਤ੍ਤਿਸਞ੍ਜਨਨੋ ਤੇਸਂ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਾਵਹੋ.

‘‘ਆਯਾਚਿਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਨ ਚ ਸੁਬ੍ਬਤਂ;

ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾਨ, ਸਕਂ ਭਵਨੁਪਾਗਮਿਂ.

‘‘ਭਵਨੇ ਉਪਵਿਟ੍ਠੋਹਂ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਂ;

ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਤੁਸਿਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸੋਲ਼ਸਾਸਿਂਸੁ ਰਾਜਾਨੋ, ਨੇਮਿਸਮ੍ਮਤਨਾਮਕਾ;

ਤੇਤਾਲੀਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਦੁਮਵ੍ਹਯਾਯਾ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੬੪. ਤਤ੍ਥ ਦੁਮਵ੍ਹਯਾਯਾਤਿ ਦੁਮੇਨ ਅਮ੍ਬੇਨ ਅਵ੍ਹਾਤਬ੍ਬਾਯ, ਅਮ੍ਬਪਾਲਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਧਾਰੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਚ੍ਛਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਚ. ਜਾਤੋ ਪਣ੍ਡਰਕੇਤੁਨਾਤਿ ਧਵਲਵਤ੍ਥਧਜਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਣ੍ਡਰਕੇਤੂ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਤੇਨ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਰਞ੍ਞਾ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਜਾਤੋ, ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਵਾ ਪਠਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤੋ ਹਿ ਜਾਤੋਤਿ ਅਭਿਜਾਤਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਵਿਜਾਯਨਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਿ ਲੋਕੇ ਜਾਤਵੋਹਾਰੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਦੁਮਵ੍ਹਯਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਭਾਵਂ ਅਪਨੇਤਿ, ਅਨੇਕਪਤਿਪੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮਸਮ੍ਭਵਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਜਾਤੋ ਪਣ੍ਡਰਕੇਤੁਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਪਿਤਿਕਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਰਵਮ੍ਭਨਂ ਅਪਨੇਤਿ. ਕੇਤੁਹਾਤਿ ਮਾਨਪ੍ਪਹਾਯੀ. ਮਾਨੋ ਹਿ ਉਣ੍ਣਤਿਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਕੇਤੁ ਵਿਯਾਤਿ ਕੇਤੁ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ‘‘ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕੇਤੁਨਾਯੇਵਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਏਵ. ਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਟ੍ਠੇਨ ਮਾਰਸੇਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨੇਨ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਟ੍ਠੇਨ ਚ ਅਰਿਯਾਨਂ ਧਜਾ ਨਾਮ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ ਇਸਿਨਂ ਧਜੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੪੧; ਅ. ਨਿ. ੪.੪੮; ਜਾ. ੨.੨੧.੪੯੪). ਮਹਾਕੇਤੁਂ ਪਧਂਸਯੀਤਿ ਮਹਾਵਿਸਯਤਾਯ ਮਹਨ੍ਤਾ, ਸੇਯ੍ਯਮਾਨਜਾਤਿਮਾਨਾਦਿਭੇਦਤੋ ਬਹਵੋ ਚ ਮਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾ, ਇਤਰੇ ਚ ਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾ ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਟ੍ਠੇਨ ਕੇਤੁ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਮਹਾਕੇਤੁ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ. ਤਂ ਬਲਵਿਧਮਨਵਿਸਯਾਤਿਕ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਅਭਿਭਵਿ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਵਨਂ ਅਕਾਸੀਤਿ. ‘‘ਮਹਾਕੇਤੁਂ ਪਧਂਸਯੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਂ ਵਿਯ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ.

ਵਿਮਲਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਸ੍ਸਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਕਿਰ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਮਾਲ਼ਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਗਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਅਲਭਨ੍ਤਸ੍ਸ ਥਮ੍ਭਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਹਾਯਕਿਚ੍ਚਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਵਚ੍ਛੋਤਿਸ੍ਸ ਗੋਤ੍ਤਤੋ ਆਗਤਨਾਮਂ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕੋਸਲਰਟ੍ਠੇ ਗਾਮਕਾਵਾਸੇ ਵਸਨ੍ਤੋ ਆਗਤਾਗਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ. ‘‘ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਅਯਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਪਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਸਿ. ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਪਿਟਕਾਦਿਸਮਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ ਏਵ, ਯਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਿਨਯਧਰਾਦਿਵੋਹਾਰੋ. ਸੋ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੇ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨.੧੩-੨੬) –

‘‘ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਮਹਾਪੂਗਗਣੋ ਅਹੁ;

ਸਰਣਂ ਗਤਾ ਚ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਿ ਤਥਾਗਤਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਗਮ੍ਮ ਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਮਾਲ਼ਂ ਕੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਅਲਭਨ੍ਤਾ, ਵਿਚਿਨਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹਾਵਨੇ.

‘‘ਤੇਹਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਦਿਸ੍ਵਾਨ, ਉਪਗਮ੍ਮ ਗਣਂ ਤਦਾ;

ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਂ ਗਣਂ ਅਹਂ.

‘‘ਤੇ ਮੇ ਪੁਟ੍ਠਾ ਵਿਯਾਕਂਸੁ, ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਉਪਾਸਕਾ;

ਮਾਲ਼ਂ ਮਯਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮਾ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ.

‘‘ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਮਮਂ ਦੇਥ, ਅਹਂ ਦਸ੍ਸਾਮਿ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਆਹਰਿਸ੍ਸਾਮਹਂ ਥਮ੍ਭਂ, ਅਪ੍ਪੋਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾ ਭਵਨ੍ਤੁ ਤੇ.

‘‘ਤੇ ਮੇ ਥਮ੍ਭਂ ਪਵੇਚ੍ਛਿਂਸੁ, ਪਸਨ੍ਨਾ ਤੁਟ੍ਠਮਾਨਸਾ;

ਤਤੋ ਪਟਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ, ਅਗਮਂਸੁ ਸਕਂ ਘਰਂ.

‘‘ਅਚਿਰਂ ਗਤੇ ਪੂਗਗਣੇ, ਥਮ੍ਭਂ ਅਹਾਸਹਂ ਤਦਾ;

ਹਟ੍ਠੋ ਹਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਪਠਮਂ ਉਸ੍ਸਪੇਸਹਂ.

‘‘ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਵਿਮਾਨਂ ਉਪਪਜ੍ਜਹਂ;

ਉਬ੍ਬਿਦ੍ਧਂ ਭਵਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸਤ੍ਤਭੂਮਂ ਸਮੁਗ੍ਗਤਂ.

‘‘ਵਜ੍ਜਮਾਨਾਸੁ ਭੇਰੀਸੁ, ਪਰਿਚਾਰੇਮਹਂ ਸਦਾ;

ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾ ਆਸਿਂ ਯਸੋਧਰੋ.

‘‘ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਭਵਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸਤ੍ਤਭੂਮਂ ਸਮੁਗ੍ਗਤਂ;

ਕੂਟਾਗਾਰਵਰੂਪੇਤਂ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਂ ਮਨੋਰਮਂ.

‘‘ਏਕਵੀਸਤਿਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਉਦੇਨੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਭਵਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸਤ੍ਤਭੂਮਂ ਸਮੁਗ੍ਗਤਂ.

‘‘ਯਂ ਯਂ ਯੋਨੁਪਪਜ੍ਜਾਮਿ, ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਅਥ ਮਾਨੁਸਂ;

ਅਨੁਭੋਮਿ ਸੁਖਂ ਸਬ੍ਬਂ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਥਮ੍ਭਮਦਦਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਏਕਤ੍ਥਮ੍ਭਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਕਤਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਅਕਿਲਾਸੁਭਾਵੇ ਠਿਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਗਤਾਨਂ ਗਹਟ੍ਠਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਚ ਏਕਦਿਵਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ –

੬੫. ‘‘ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਸ੍ਸ, ਸਙ੍ਕਲਿਤਂ ਬਹੂਹਿ ਵਸ੍ਸੇਹਿ;

ਤਂ ਭਾਸਤਿ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੁਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਉਲ਼ਾਰਪਾਮੋਜ੍ਜੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਸ੍ਸਾਤਿ ਕਤਉਕ੍ਖੇਪਵਚ੍ਛਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਉਗ੍ਗਹਿਤਂ ਵਿਨਯਪਦੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਸਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਦੇਸਞ੍ਚ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਵਿਨਯਸੁਤ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ ਉਪਰਿ ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਜ੍ਝਾਯਨਵਸੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਵਚ੍ਛੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਹਿ ਇਦਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਸਙ੍ਕਲਿਤਂ ਬਹੂਹਿ ਵਸ੍ਸੇਹੀਤਿ ਬਹੁਕੇਹਿ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇਹਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਵਸੇਨ ਹਦਯੇ ਠਪਿਤਂ. ‘‘ਸਙ੍ਖਲਿਤ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਸਙ੍ਖਲਿਤਂ ਵਿਯ ਕਤਂ ਏਕਾਬਦ੍ਧਵਸੇਨ ਵਾਚੁਗ੍ਗਤਂ ਕਤਂ. ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਨ੍ਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਂ ਭਾਸਤਿ ਕਥੇਤਿ. ਗਹਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਨਿਸਿਨ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਚ੍ਚਲੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਾਦਿਂ ਅਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤੋ ਕੇਵਲਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇਯੇਵ ਠਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਲ਼ਾਰਪਾਮੋਜ੍ਜੋ’’ਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵਸੇਨੇਵ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਉਲ਼ਾਰਪਾਮੋਜ੍ਜੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਯਥਾ ਯਥਾਵੁਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਸੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੫).

ਉਕ੍ਖੇਪਕਤਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਮੇਘਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਨੁਸਾਸਿ ਮਹਾਵੀਰੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮੇਘਿਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਕੁਸਲਬੀਜਾਨਿ ਰੋਪੇਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਭਗਵਾ ਬੁਦ੍ਧਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨਮਾਗਮ੍ਮ ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰਂ ਓਸ੍ਸਜ੍ਜਿ. ਤੇਨ ਪਥਵੀਕਮ੍ਪਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਮਹਾਜਨੋ ਭੀਤਤਸਿਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਵੇਸ੍ਸਵਣੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਸਮਸ੍ਸਾਸੇਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਜਨੋ ਸਂਵੇਗਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਞ੍ਜਾਤਗਾਰਵਬਹੁਮਾਨੋ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਸਾਕਿਯਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਮੇਘਿਯੋਤਿ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋ ਭਗਵਤਿ ਜਾਲਿਕਾਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਕਿਮਿਕਾਲਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਰਮਣੀਯਂ ਅਮ੍ਬਵਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਰਿਤੁਕਾਮੋ ਦ੍ਵੇ ਵਾਰੇ ਭਗਵਤਾ ਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਵਾਰਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤੋ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਮਕ੍ਖਿਕਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਿਂ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ‘‘ਅਪਰਿਪਕ੍ਕਾਯ, ਮੇਘਿਯ, ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਪਾਕਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਉਦਾ. ੩੧) ਓਵਾਦਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਓਵਾਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੫੭-੬੫) –

‘‘ਯਦਾ ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਲੋਕਗ੍ਗੋ, ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰਮੋਸ੍ਸਜਿ;

ਪਥਵੀ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥ, ਮੇਦਨੀ ਜਲਮੇਖਲਾ.

‘‘ਓਤਤਂ ਵਿਤਤਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਸੁਵਿਚਿਤ੍ਤਵਟਂਸਕਂ;

ਭਵਨਮ੍ਪਿ ਪਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਯੁਸਙ੍ਖਯੇ.

‘‘ਤਾਸੋ ਮਯ੍ਹਂ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਭਵਨੇ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪਿਤੇ;

ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਨੁ ਕਿਮਤ੍ਥਾਯ, ਆਲੋਕੋ ਵਿਪੁਲੋ ਅਹੁ.

‘‘ਵੇਸ੍ਸਵਣੋ ਇਧਾਗਮ੍ਮ, ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਸਿ ਮਹਾਜਨਂ;

ਪਾਣਭੂਤੇ ਭਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਕਗ੍ਗਾ ਹੋਥ ਸਂਵੁਤਾ.

‘‘ਅਹੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਹੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਹੋ ਨੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਮ੍ਪਦਾ;

ਯਸ੍ਮਿਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਹਿ, ਪਥਵੀ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪਤਿ.

‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਕਿਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਕਪ੍ਪਂ ਸਗ੍ਗਮ੍ਹਿ ਮੋਦਹਂ;

ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਕਪ੍ਪੇਸੁ, ਕੁਸਲਂ ਚਰਿਤਂ ਮਯਾ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਸਞ੍ਞਮਲਭਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਸਞ੍ਞਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਇਤੋ ਚੁਦ੍ਦਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾ ਆਸਿਂ ਪਤਾਪਵਾ;

ਸਮਿਤੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.