੧. ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਸ੍ਸੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਹਂਸਵਤੀਨਗਰੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਸੁਕੋ ਚ ਅਸੁਕੋ ਚ ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਥੋਮਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਥਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਅਨਾਗਤੇ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਵੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਰਣਗਮਨਞ੍ਚ ਪਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਯਾਵਜੀਵਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਾਸੇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਵਪ੍ਪੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਅਸਿਤੇਨ ਇਸਿਨਾ ‘‘ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਕੁਮਾਰੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਪ੍ਪਮੁਖੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਮਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤਂ ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਪਧਾਨਂ ਪਦਹਨ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਹਾਰਪਰਿਭੋਗੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਇਸਿਪਤਨਂ ਗਤੋ. ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਇਸਿਪਤਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤੇ ਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਞ੍ਚਮਿਯਂ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਸਿਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੨੦-੩੦) –

‘‘ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਦੇਵਰਾਜੂਨਂ, ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਸਮੁਪਟ੍ਠਿਤੋ;

ਅਹੋਸਿ ਸਮੁਪਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹੋ, ਮਹਾਘੋਸੋ ਅਵਤ੍ਤਥ.

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਲੋਕਵਿਦੂ, ਆਹੁਤੀਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੋ;

ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖੇ ਠਿਤੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਸਂਵੇਜੇਸਿ ਮਹਾਜਨਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਦੇਵਾ ਅਤ੍ਤਮਨਾ, ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਵਚਾਵੁਧਾ;

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਏਕਗ੍ਗਾਸਿਂਸੁ ਤਾਵਦੇ.

‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯ, ਵਾਚਾਸਭਿਮੁਦੀਰਯਿ;

ਅਨੁਕਮ੍ਪਕੋ ਲੋਕਵਿਦੂ, ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਸਿ ਮਹਾਜਨਂ.

‘‘ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਮਨੁਜੋ, ਏਕਪਾਣਂ ਵਿਹੇਠਯਂ;

ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਦੋਸੇਨ, ਅਪਾਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸਙ੍ਗਾਮਸੀਸੇ ਨਾਗੋਵ, ਬਹੂ ਪਾਣੇ ਵਿਹੇਠਯਂ;

ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਥ ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਮਾ ਹਞ੍ਞਿਤ੍ਥੋ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ.

‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਯਕ੍ਖਰਾਜੂਨਂ, ਸੇਨਾ ਸਾ ਵਿਮ੍ਹਿਤਾ ਅਹੁ;

ਸਰਣਞ੍ਚ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਂ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠਂ ਸੁਤਾਦਿਨਂ.

‘‘ਸਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾਨ ਜਨਤਂ, ਪਦਮੁਦ੍ਧਰਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ;

ਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋਵ ਦੇਵੇਹਿ, ਪਕ੍ਕਾਮਿ ਉਤ੍ਤਰਾਮੁਖੋ.

‘‘ਪਠਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਿਂ, ਦ੍ਵਿਪਦਿਨ੍ਦਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ;

ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਂ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨੁਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਮਹਾਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਾਮਾ ਚ, ਸੋਲ਼ਸਾਸੁਂ ਰਥੇਸਭਾ;

ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾਨੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਮੁਖੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਗੁਣਮਹਨ੍ਤਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਈਦਿਸਂ ਨਾਮ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਬਾਹੁਲਿਕਾਦਿਵਾਦੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰਿਮ੍ਹ. ਅਹੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਨਾਮ ਅਨ੍ਧਕਰਣੋ ਅਚਕ੍ਖੁਕਰਣੋ ਅਰਿਯਭਾਵੋਯੇਵ ਚਕ੍ਖੁਕਰਣੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੬੧. ਤਤ੍ਥ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਸ੍ਸੋਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਜਾਨਾਤਿ ਬੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਪਸ੍ਸੋ, ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਰਿਯੋ, ਸੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਾਵਿਂ ‘‘ਅਯਂ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਜਾਨਾਤਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਮੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਯੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਵਿਰਹਿਤੋ ਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ‘‘ਅਨ੍ਧੋ ਵਤਾਯਂ ਭਵਂ ਅਚਕ੍ਖੁਕੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ, ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਰਹਿਤੋ ਅਨ੍ਧਬਾਲੋ ਤਾਦਿਸਂ ਅਨ੍ਧਬਾਲਂ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਥਾ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ‘‘ਅਯਂ ਏਵਂਵਿਧੋ’’ਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਹਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸਨਰਹਿਤੋ ਸਕਲਂ ਞੇਯ੍ਯਂ ਹਤ੍ਥਾਮਲਕਂ ਵਿਯ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪੂਰਣਾਦਿਂ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਿਂ, ਇਦਾਨਿ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਉਭਯੇਪਿ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਾਸੇਵਿਤਬ੍ਬੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਵਿਪਰੀਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.