੨. ਖਦਿਰਵਨਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਾਲੇ ਉਪਚਾਲੇਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਖਦਿਰਵਨਿਯਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤਿ? ਅਯਂ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਹਂਸਵਤੀਨਗਰੇ ਤਿਤ੍ਥਨਾਵਿਕਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਗਙ੍ਗਾਯ ਪਯਾਗਤਿਤ੍ਥੇ ਤਿਤ੍ਥਨਾਵਾਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਸਾਵਕਸਙ੍ਘਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਂ ਉਪਗਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਨਾਵਾਸਙ੍ਘਾਟਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਪੂਜਾਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਪਰਤੀਰਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਆਰਞ੍ਞਕਾਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪਿਯਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥਂ ਪਤ੍ਥਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਮਹਾਦਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸਿ. ਭਗਵਾ ਚ ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਥਨਾਯ ਅਵਜ੍ਝਭਾਵਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਮਗਧਰਟ੍ਠੇ ਨਾਲਕਗਾਮੇ ਰੂਪਸਾਰਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਂ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਘਰਬਨ੍ਧਨੇਨ ਬਨ੍ਧਿਤੁਕਾਮਾ ਜਾਤਾ. ਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਾ ਅਯ੍ਯੋ ਉਪਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਂ ਵਿਭਵਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਤੇਨ ਵਨ੍ਤਂ ਖੇਲ਼ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਥਾਹਂ ਪਚ੍ਛਾ ਗਿਲਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਜਾਤਸਂਵੇਗੋ ਪਾਸਂ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨਕਮਿਗੋ ਵਿਯ ਞਾਤਕੇ ਵਞ੍ਚੇਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਕਨਿਟ੍ਠਭਾਵਂ ਨਿਵੇਦੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸਂ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜੇਸੁਂ. ਸੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਖਦਿਰਵਨਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਞ੍ਚ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਘਟੇਨ੍ਤੋ ਵਾਯਮਨ੍ਤੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਗਤਤ੍ਤਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੬੨੮-੬੪੩) –

‘‘ਗਙ੍ਗਾ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਮ, ਹਿਮਵਨ੍ਤਾ ਪਭਾਵਿਤਾ;

ਕੁਤਿਤ੍ਥੇ ਨਾਵਿਕੋ ਆਸਿਂ, ਓਰਿਮੇ ਚ ਤਰਿਂ ਅਹਂ.

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਨਾਯਕੋ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਦ੍ਵਿਪਦੁਤ੍ਤਮੋ;

ਵਸੀਸਤਸਹਸ੍ਸੇਹਿ, ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਮੁਪਾਗਤੋ.

‘‘ਬਹੂ ਨਾਵਾ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ, ਵਡ੍ਢਕੀਹਿ ਸੁਸਙ੍ਖਤਂ;

ਨਾਵਾਯ ਛਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਟਿਮਾਨਿਂ ਨਰਾਸਭਂ.

‘‘ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾਨ ਚ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਆਰੂਹਿ ਤਞ੍ਚ ਨਾਵਕਂ;

ਵਾਰਿਮਜ੍ਝੇ ਠਿਤੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਥ.

‘‘ਯੋ ਸੋ ਤਾਰੇਸਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਙ੍ਘਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨਾਸਵਂ;

ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ ਤੇ ਬ੍ਯਮ੍ਹਂ, ਸੁਕਤਂ ਨਾਵਸਣ੍ਠਿਤਂ;

ਆਕਾਸੇ ਪੁਪ੍ਫਛਦਨਂ, ਧਾਰਯਿਸ੍ਸਤਿ ਸਬ੍ਬਦਾ.

‘‘ਅਟ੍ਠਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਤਾਰਕੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਚਾਤੁਰਨ੍ਤੋ ਵਿਜਿਤਾਵੀ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਚਮ੍ਮਕੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਵ ਸੂਰਿਯੋ, ਜੋਤਿਸ੍ਸਤਿ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਓਕ੍ਕਾਕਕੁਲਸਮ੍ਭਵੋ;

ਗੋਤਮੋ ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਸਤ੍ਥਾ ਲੋਕੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਤਿਦਸਾ ਸੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ;

ਰੇਵਤੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਅਗਾਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾਨ, ਸੁਕ੍ਕਮੂਲੇਨ ਚੋਦਿਤੋ;

ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਸੋ ਪਚ੍ਛਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਯੁਤ੍ਤਯੋਗੋ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਤਿਨਾਸਵੋ.

‘‘ਵੀਰਿਯਂ ਮੇ ਧੁਰਧੋਰਯ੍ਹਂ, ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਾਧਿਵਾਹਨਂ;

ਧਾਰੇਮਿ ਅਨ੍ਤਿਮਂ ਦੇਹਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ.

‘‘ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਮੇ ਇਧ;

ਸੁਮੁਤ੍ਤੋ ਸਰਵੇਗੋਵ, ਕਿਲੇਸੇ ਝਾਪਯੀ ਮਮ.

‘‘ਤਤੋ ਮਂ ਵਨਨਿਰਤਂ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਲੋਕਨ੍ਤਗੂ ਮੁਨਿ;

ਵਨਵਾਸਿਭਿਕ੍ਖੂਨਗ੍ਗਂ, ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ ਮਹਾਮਤਿ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਞ੍ਚ ਵਨ੍ਦਿਤੁਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਸਂਸਾਮੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਤ੍ਵਾ ਜੇਤਵਨਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਞ੍ਚ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕਤਿਪਾਹਂ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਰਿਯਗਣਮਜ੍ਝੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਆਰਞ੍ਞਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਰਞ੍ਞਕਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਰੇਵਤੋ ਖਦਿਰਵਨਿਯੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੯੮, ੨੦੩). ਸੋ ਅਪਰਭਾਗੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜਾਤਗਾਮਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਾਲਾ, ਉਪਚਾਲਾ, ਸੀਸੂਪਚਾਲਾ’’ਤਿ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਭਗਿਨੀਨਂ ਪੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਚਾਲਾ, ਉਪਚਾਲਾ, ਸੀਸੂਪਚਾਲਾ’’ਤਿ ਤਯੋ ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯੇ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜੇਸਿ. ਤੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਥੇਰਸ੍ਸ ਕੋਚਿਦੇਵ ਆਬਾਧੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਰੇਵਤਂ ‘‘ਗਿਲਾਨਪੁਚ੍ਛਨਂ ਅਧਿਗਮਪੁਚ੍ਛਨਞ੍ਚ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਪਗਚ੍ਛਿ. ਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਸਾਮਣੇਰਾਨਂ ਸਤੁਪ੍ਪਾਦਨਵਸੇਨ ਓਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਾਲੇ ਉਪਚਾਲੇ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੨. ਤਤ੍ਥ ਚਾਲੇ ਉਪਚਾਲੇ ਸੀਸੂਪਚਾਲੇਤਿ ਤੇਸਂ ਆਲਪਨਂ. ‘‘ਚਾਲਾ, ਉਪਚਾਲਾ, ਸੀਸੂਪਚਾਲਾ’’ਤਿ ਹਿ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾ ਤੇ ਤਯੋ ਦਾਰਕਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਪਿ ਤਥਾ ਵੋਹਰੀਯਨ੍ਤਿ. ‘‘‘ਚਾਲੀ, ਉਪਚਾਲੀ, ਸੀਸੂਪਚਾਲੀ’ਤਿ ਤੇਸਂ ਨਾਮ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਯਦਤ੍ਥਂ ‘‘ਚਾਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਕਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਤਿਸ੍ਸਤਾ ਨੁ ਖੋ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਮਾਹ ‘‘ਆਗਤੋ ਵੋ ਵਾਲਂ ਵਿਯ ਵੇਧੀ’’ਤਿ. ਪਤਿਸ੍ਸਤਾਤਿ ਪਤਿਸ੍ਸਤਿਕਾ. ਖੋਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇ. ਆਗਤੋਤਿ ਆਗਚ੍ਛਿ. ਵੋਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਵਾਲਂ ਵਿਯ ਵੇਧੀਤਿ ਵਾਲਵੇਧੀ ਵਿਯ, ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਤਿਕ੍ਖਜਵਨਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞਤਾਯ ਵਾਲਵੇਧਿਰੂਪੋ ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੋ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਮਾਤੁਲਤ੍ਥੇਰੋ ਆਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਣਸਞ੍ਞਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਯੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਥ, ‘‘ਯਥਾਧਿਗਤੇ ਵਿਹਾਰੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਭਵਥਾ’’ਤਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤੇ ਸਾਮਣੇਰਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਾਦਿਵਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਮਾਤੁਲਤ੍ਥੇਰਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਵੇਲਾਯਂ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਸਮਾਧਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਤੇ ਸਾਮਣੇਰੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਤੇ ਤਥਾਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਥੇਰੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਏਵ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਥੇਰੋ ‘‘ਕਤਰਕਤਰਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ‘‘ਇਮਾਯ ਇਮਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਦਾਰਕੇਪਿ ਨਾਮ ਏਵਂ ਵਿਨੇਨ੍ਤੋ ਮਯ੍ਹਂ ਭਾਤਿਕੋ ਪਚ੍ਚਪਾਦਿ ਵਤ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਥੇਰਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਖਦਿਰਵਨਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.