੫. ਪਞ੍ਚਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਵਿਵਰਮਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜੁਤਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਕਿਙ੍ਕਣਿਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਭਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸਿਰਿਵਡ੍ਢੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਸਮਾਗਮੇ ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪ੍ਪਸਾਦੋ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕਤਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੋ ਵੇਭਾਰਪਣ੍ਡਵਪਬ੍ਬਤਾਨਂ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਪਬ੍ਬਤਗੁਹਾਯਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਮਹਾ ਅਕਾਲਮੇਘੋ ਉਟ੍ਠਹਿ. ਵਿਜ੍ਜੁਲ੍ਲਤਾ ਪਬ੍ਬਤਵਿਵਰਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਿਯੋ ਵਿਯ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ. ਥੇਰਸ੍ਸ ਘਮ੍ਮਪਰਿਲ਼ਾਹਾਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਸਾਰਗਬ੍ਭੇਹਿ ਮੇਘਵਾਤੇਹਿ ਘਮ੍ਮਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵੂਪਸਮਿ. ਉਤੁਸਪ੍ਪਾਯਲਾਭੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗਂ ਅਹੋਸਿ. ਸਮਾਹਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨੧.੧੦-੧੪) –

‘‘ਕਞ੍ਚਨਗ੍ਘਿਯਸਙ੍ਕਾਸੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਓਦਕਂ ਦਹਮੋਗ੍ਗਯ੍ਹ, ਸਿਨਾਯਿ ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲੋ.

‘‘ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਿਙ੍ਕਣਿਂ ਪੁਪ੍ਫਂ, ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਉਦਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਮਨੋ, ਦ੍ਵਿਪਦਿਨ੍ਦਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਤ੍ਤਵੀਸਤਿਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾ ਭੀਮਰਥੋ ਅਹੁ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਿਵਰਮਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜੁਤਾ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੧. ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵੇਮਜ੍ਝਂ. ਅਨੁਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੁਲਕ੍ਖਣੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਵਿਜ੍ਜੋਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਜ੍ਜੋਤਨਮੇਵ ਹਿ ਵਿਜ੍ਜੁਲ੍ਲਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਅਨੁ-ਸਦ੍ਦਯੋਗੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ, ਯਥਾ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਮਨੁਵਿਜ੍ਜੋਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਵਿਜ੍ਜੁਤਾਤਿ ਸਤੇਰਤਾ. ਵੇਭਾਰਸ੍ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਵਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਵੇਭਾਰਪਬ੍ਬਤਸ੍ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਵਪਬ੍ਬਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਵਰਮਨੁਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਨਗਵਿਵਰਗਤੋਤਿ ਨਗਵਿਵਰਂ ਪਬ੍ਬਤਗੁਹਂ ਉਪਗਤੋ. ਝਾਯਤੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਚ ਝਾਯਤਿ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਨ੍ਤੋ ਭਾਵੇਤਿ. ਪੁਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਮਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋਤਿ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮਕਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਅਨੁਪਮਸ੍ਸ ਉਪਮਾਰਹਿਤਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਾਦਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤੋ. ਪੁਤ੍ਤਵਚਨੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਥੇਰੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਅਨੁਜਾਤਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ਅਞ੍ਞਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਖਦਿਰਵਨਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਾਲੇ ਉਪਚਾਲੇਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਖਦਿਰਵਨਿਯਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤਿ? ਅਯਂ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਹਂਸਵਤੀਨਗਰੇ ਤਿਤ੍ਥਨਾਵਿਕਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਗਙ੍ਗਾਯ ਪਯਾਗਤਿਤ੍ਥੇ ਤਿਤ੍ਥਨਾਵਾਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਸਾਵਕਸਙ੍ਘਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਂ ਉਪਗਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਨਾਵਾਸਙ੍ਘਾਟਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਪੂਜਾਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਪਰਤੀਰਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਆਰਞ੍ਞਕਾਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪਿਯਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥਂ ਪਤ੍ਥਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਮਹਾਦਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸਿ. ਭਗਵਾ ਚ ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਥਨਾਯ ਅਵਜ੍ਝਭਾਵਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਮਗਧਰਟ੍ਠੇ ਨਾਲਕਗਾਮੇ ਰੂਪਸਾਰਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਂ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਘਰਬਨ੍ਧਨੇਨ ਬਨ੍ਧਿਤੁਕਾਮਾ ਜਾਤਾ. ਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਾ ਅਯ੍ਯੋ ਉਪਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਂ ਵਿਭਵਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਤੇਨ ਵਨ੍ਤਂ ਖੇਲ਼ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਥਾਹਂ ਪਚ੍ਛਾ ਗਿਲਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਜਾਤਸਂਵੇਗੋ ਪਾਸਂ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨਕਮਿਗੋ ਵਿਯ ਞਾਤਕੇ ਵਞ੍ਚੇਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਕਨਿਟ੍ਠਭਾਵਂ ਨਿਵੇਦੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸਂ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜੇਸੁਂ. ਸੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਖਦਿਰਵਨਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਞ੍ਚ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਘਟੇਨ੍ਤੋ ਵਾਯਮਨ੍ਤੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਗਤਤ੍ਤਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੬੨੮-੬੪੩) –

‘‘ਗਙ੍ਗਾ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਮ, ਹਿਮਵਨ੍ਤਾ ਪਭਾਵਿਤਾ;

ਕੁਤਿਤ੍ਥੇ ਨਾਵਿਕੋ ਆਸਿਂ, ਓਰਿਮੇ ਚ ਤਰਿਂ ਅਹਂ.

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਨਾਯਕੋ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਦ੍ਵਿਪਦੁਤ੍ਤਮੋ;

ਵਸੀਸਤਸਹਸ੍ਸੇਹਿ, ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਮੁਪਾਗਤੋ.

‘‘ਬਹੂ ਨਾਵਾ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ, ਵਡ੍ਢਕੀਹਿ ਸੁਸਙ੍ਖਤਂ;

ਨਾਵਾਯ ਛਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਟਿਮਾਨਿਂ ਨਰਾਸਭਂ.

‘‘ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾਨ ਚ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਆਰੂਹਿ ਤਞ੍ਚ ਨਾਵਕਂ;

ਵਾਰਿਮਜ੍ਝੇ ਠਿਤੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਥ.

‘‘ਯੋ ਸੋ ਤਾਰੇਸਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਙ੍ਘਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨਾਸਵਂ;

ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ ਤੇ ਬ੍ਯਮ੍ਹਂ, ਸੁਕਤਂ ਨਾਵਸਣ੍ਠਿਤਂ;

ਆਕਾਸੇ ਪੁਪ੍ਫਛਦਨਂ, ਧਾਰਯਿਸ੍ਸਤਿ ਸਬ੍ਬਦਾ.

‘‘ਅਟ੍ਠਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਤਾਰਕੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਚਾਤੁਰਨ੍ਤੋ ਵਿਜਿਤਾਵੀ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਚਮ੍ਮਕੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਵ ਸੂਰਿਯੋ, ਜੋਤਿਸ੍ਸਤਿ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਓਕ੍ਕਾਕਕੁਲਸਮ੍ਭਵੋ;

ਗੋਤਮੋ ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਸਤ੍ਥਾ ਲੋਕੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਤਿਦਸਾ ਸੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ;

ਰੇਵਤੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਅਗਾਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾਨ, ਸੁਕ੍ਕਮੂਲੇਨ ਚੋਦਿਤੋ;

ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਸੋ ਪਚ੍ਛਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਯੁਤ੍ਤਯੋਗੋ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਤਿਨਾਸਵੋ.

‘‘ਵੀਰਿਯਂ ਮੇ ਧੁਰਧੋਰਯ੍ਹਂ, ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਾਧਿਵਾਹਨਂ;

ਧਾਰੇਮਿ ਅਨ੍ਤਿਮਂ ਦੇਹਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ.

‘‘ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਮੇ ਇਧ;

ਸੁਮੁਤ੍ਤੋ ਸਰਵੇਗੋਵ, ਕਿਲੇਸੇ ਝਾਪਯੀ ਮਮ.

‘‘ਤਤੋ ਮਂ ਵਨਨਿਰਤਂ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਲੋਕਨ੍ਤਗੂ ਮੁਨਿ;

ਵਨਵਾਸਿਭਿਕ੍ਖੂਨਗ੍ਗਂ, ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ ਮਹਾਮਤਿ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਞ੍ਚ ਵਨ੍ਦਿਤੁਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਸਂਸਾਮੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਤ੍ਵਾ ਜੇਤਵਨਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਞ੍ਚ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕਤਿਪਾਹਂ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਰਿਯਗਣਮਜ੍ਝੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਆਰਞ੍ਞਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਰਞ੍ਞਕਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਰੇਵਤੋ ਖਦਿਰਵਨਿਯੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੯੮, ੨੦੩). ਸੋ ਅਪਰਭਾਗੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜਾਤਗਾਮਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਾਲਾ, ਉਪਚਾਲਾ, ਸੀਸੂਪਚਾਲਾ’’ਤਿ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਭਗਿਨੀਨਂ ਪੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਚਾਲਾ, ਉਪਚਾਲਾ, ਸੀਸੂਪਚਾਲਾ’’ਤਿ ਤਯੋ ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯੇ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜੇਸਿ. ਤੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਥੇਰਸ੍ਸ ਕੋਚਿਦੇਵ ਆਬਾਧੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਰੇਵਤਂ ‘‘ਗਿਲਾਨਪੁਚ੍ਛਨਂ ਅਧਿਗਮਪੁਚ੍ਛਨਞ੍ਚ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਪਗਚ੍ਛਿ. ਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਸਾਮਣੇਰਾਨਂ ਸਤੁਪ੍ਪਾਦਨਵਸੇਨ ਓਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਾਲੇ ਉਪਚਾਲੇ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੨. ਤਤ੍ਥ ਚਾਲੇ ਉਪਚਾਲੇ ਸੀਸੂਪਚਾਲੇਤਿ ਤੇਸਂ ਆਲਪਨਂ. ‘‘ਚਾਲਾ, ਉਪਚਾਲਾ, ਸੀਸੂਪਚਾਲਾ’’ਤਿ ਹਿ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾ ਤੇ ਤਯੋ ਦਾਰਕਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਪਿ ਤਥਾ ਵੋਹਰੀਯਨ੍ਤਿ. ‘‘‘ਚਾਲੀ, ਉਪਚਾਲੀ, ਸੀਸੂਪਚਾਲੀ’ਤਿ ਤੇਸਂ ਨਾਮ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਯਦਤ੍ਥਂ ‘‘ਚਾਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਕਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਤਿਸ੍ਸਤਾ ਨੁ ਖੋ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਮਾਹ ‘‘ਆਗਤੋ ਵੋ ਵਾਲਂ ਵਿਯ ਵੇਧੀ’’ਤਿ. ਪਤਿਸ੍ਸਤਾਤਿ ਪਤਿਸ੍ਸਤਿਕਾ. ਖੋਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇ. ਆਗਤੋਤਿ ਆਗਚ੍ਛਿ. ਵੋਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਵਾਲਂ ਵਿਯ ਵੇਧੀਤਿ ਵਾਲਵੇਧੀ ਵਿਯ, ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਤਿਕ੍ਖਜਵਨਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞਤਾਯ ਵਾਲਵੇਧਿਰੂਪੋ ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੋ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਮਾਤੁਲਤ੍ਥੇਰੋ ਆਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਣਸਞ੍ਞਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਯੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਥ, ‘‘ਯਥਾਧਿਗਤੇ ਵਿਹਾਰੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਭਵਥਾ’’ਤਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤੇ ਸਾਮਣੇਰਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਾਦਿਵਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਮਾਤੁਲਤ੍ਥੇਰਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਵੇਲਾਯਂ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਸਮਾਧਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਰੇਵਤਤ੍ਥੇਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਤੇ ਸਾਮਣੇਰੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਤੇ ਤਥਾਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਥੇਰੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਏਵ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਥੇਰੋ ‘‘ਕਤਰਕਤਰਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ‘‘ਇਮਾਯ ਇਮਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਦਾਰਕੇਪਿ ਨਾਮ ਏਵਂ ਵਿਨੇਨ੍ਤੋ ਮਯ੍ਹਂ ਭਾਤਿਕੋ ਪਚ੍ਚਪਾਦਿ ਵਤ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਥੇਰਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਖਦਿਰਵਨਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਸੁਮਙ੍ਗਲਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸੁਮਙ੍ਗਲਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਰੁਕ੍ਖਦੇਵਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਨ੍ਹਾਯਿਤ੍ਵਾ ਏਕਚੀਵਰਂ ਠਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਫੋਟੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਗਾਮਕੇ ਤਾਦਿਸੇਨ ਕਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਦਲਿਦ੍ਦਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸੁਮਙ੍ਗਲੋਤਿ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਖੁਜ੍ਜਕਾਸਿਤਨਙ੍ਗਲਕੁਦ੍ਦਾਲਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਸਿਯਾ ਜੀਵਤਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਰਞ੍ਞਾ ਪਸੇਨਦਿਕੋਸਲੇਨ ਭਗਵਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਮਹਾਦਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨੇ ਦਾਨੋਪਕਰਣਾਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਦਧਿਘਟਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਕ੍ਕਾਰਸਮ੍ਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਸਮਣਾ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸੁਖੁਮਵਤ੍ਥਸੁਨਿਵਤ੍ਥਾ ਸੁਭੋਜਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਵਾਤੇਸੁ ਸੇਨਾਸਨੇਸੁ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਯਂਨੂਨਾਹਮ੍ਪਿ ਪਬ੍ਬਜੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਮਹਾਥੇਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਨਿਵੇਦੇਸਿ. ਸੋ ਤਂ ਕਰੁਣਾਯਨ੍ਤੋ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿ. ਸੋ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਏਕਵਿਹਾਰੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨੋ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ, ਵਿਬ੍ਭਮਿਤੁਕਾਮੋ ਞਾਤਿਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਕਚ੍ਛਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਖੇਤ੍ਤਂ ਕਸਨ੍ਤੇ ਕਿਲਿਟ੍ਠਵਤ੍ਥਨਿਵਤ੍ਥੇ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਰਜੋਕਿਣ੍ਣਸਰੀਰੇ ਵਾਤਾਤਪੇਨ ਫੁਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਸਕੇ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਮਹਨ੍ਤਂ ਵਤਿਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਜੀਵਿਕਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਪਟਿਲਭਿ. ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾਗਹਿਤਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ. ਸੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਵੇਕਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੧੧-੧੯) –

‘‘ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਜਿਨਵਰੋ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠੋ ਨਰਾਸਭੋ;

ਵਿਹਾਰਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਤਲ਼ਾਕਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ.

‘‘ਨ੍ਹਾਤ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵੇਕਚੀਵਰੋ;

ਅਟ੍ਠਾਸਿ ਭਗਵਾ ਤਤ੍ਥ, ਵਿਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਦਿਸੋਦਿਸਂ.

‘‘ਭਵਨੇ ਉਪਵਿਟ੍ਠੋਹਂ, ਅਦ੍ਦਸਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ;

ਹਟ੍ਠੋ ਹਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਅਪ੍ਫੋਟੇਸਿਂ ਅਹਂ ਤਦਾ.

‘‘ਸਤਰਂਸਿਂਵ ਜੋਤਨ੍ਤਂ, ਪਭਾਸਨ੍ਤਂਵ ਕਞ੍ਚਨਂ;

ਨਚ੍ਚਗੀਤੇ ਪਯੁਤ੍ਤੋਹਂ, ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਤੂਰਿਯਮ੍ਹਿ ਚ.

‘‘ਯਂ ਯਂ ਯੋਨੁਪਪਜ੍ਜਾਮਿ, ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਅਥ ਮਾਨੁਸਂ;

ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤੇ ਅਭਿਭੋਮਿ, ਵਿਪੁਲੋ ਹੋਤਿ ਮੇ ਯਸੋ.

‘‘ਨਮੋ ਤੇ ਪੁਰਿਸਾਜਞ੍ਞ, ਨਮੋ ਤੇ ਪੁਰਿਸੁਤ੍ਤਮ;

ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਤੋਸਯਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਰੇ ਤੋਸੇਸਿ ਤ੍ਵਂ ਮੁਨਿ.

‘‘ਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ, ਹਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾਨ ਸੁਬ੍ਬਤੇ;

ਉਪਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਤੁਸਿਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਸੋਲ਼ਸੇਤੋ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਦ੍ਵਿਨਵਏਕਚਿਨ੍ਤਿਤਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੁਕ੍ਖਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਕਿਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

੪੩. ਤਤ੍ਥ ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕੋਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਅਪੁਨਬ੍ਭਵਿਕਾ ਮੁਤ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਾਸਂਸਿਯਤਾਯ ਅਚ੍ਛਰਿਯਤਾਯ ਚ ਅਪ੍ਫੋਟੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕੋ’’ਤਿ. ਪੁਨ ਤਤ੍ਥ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਸਾਦਸ੍ਸ ਦਲ਼੍ਹਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਾਹੁ ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੁ ਮੁਤ੍ਤਿਕੋ ਵਤਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਕੁਤੋ ਪਨਾਯਂ ਸੁਮੁਤ੍ਤਿਕਤਾ’’ਤਿ? ਕਾਮਞ੍ਚਾਯਂ ਥੇਰੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾਪਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਤਾਵ ਉਪਟ੍ਠਿਤਂ ਅਤਿਵਿਯ ਅਨਿਟ੍ਠਭੂਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤੀਹਿ ਖੁਜ੍ਜਕੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਖੁਜ੍ਜਕੇਹੀਤਿ ਖੁਜ੍ਜਸਭਾਵੇਹਿ, ਖੁਜ੍ਜਾਕਾਰੇਹਿ ਵਾ. ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਞ੍ਚੇਤਂ ਮੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਕਸ੍ਸਕੋ ਹਿ ਅਖੁਜ੍ਜੋਪਿ ਸਮਾਨੋ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਖੁਜ੍ਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਲਾਯਨੇ ਕਸਨੇ ਕੁਦ੍ਦਾਲਕਮ੍ਮੇ ਚ. ਯੋ ਹਿ ਪਨ ਕਸ੍ਸਕੋ ਲਾਯਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਾਨਿਪਿ ਅਸਿਤਾਦੀਨਿ ਕੁਟਿਲਾਕਾਰਤੋ ਖੁਜ੍ਜਕਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੀਹਿ ਖੁਜ੍ਜਕੇਹੀ’’ਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਸਿਤਾਸੁ ਮਯਾ, ਨਙ੍ਗਲਾਸੁ ਮਯਾ, ਖੁਦ੍ਦਕੁਦ੍ਦਾਲਾਸੁ ਮਯਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਿਤਾਸੁ ਮਯਾਤਿ ਲਵਿਤ੍ਤੇਹਿ ਮਯਾ ਮੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਅਸਿਤਾਸੁ ਮਯਾਤਿ ਲਵਿਤ੍ਤੇਹਿ ਕਰਣਭੂਤੇਹਿ ਮਯਾ ਖੁਜ੍ਜਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਵਾ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ. ‘‘ਨਙ੍ਗਲਾਸੂ’’ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਙ੍ਗਲੇਹਿ ਕਸਿਰੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਲ਼ਞ੍ਜਿਤਕੁਦ੍ਦਾਲਸ੍ਸ ਸਭਾਵਤੋ ਵਲ਼ਞ੍ਜਨੇਨ ਵਾ ਅਪ੍ਪਕਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਖੁਦ੍ਦਕੁਦ੍ਦਾਲਾਸੂ’’ਤਿ ‘‘ਕੁਣ੍ਠਕੁਦ੍ਦਾਲਾਸੂ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਵਲ਼ਞ੍ਜਨੇਨੇਵ ਅਤਿਖਿਣਖਣਿਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧਮੇਵਾਤਿ ਮ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ. ਅਥ ਵਾਪੀਤਿ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਗਾਮਕੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਤਾਨਿ ਅਸਿਤਾਦੀਨਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਇਧੇਵ ਮਮ ਸਮੀਪੇਯੇਵ, ਤਥਾਪਿ ਅਲਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੁਰਿਤਵਸੇਨ ਚੇਤਂ ਆਮੇਡਿਤਵਚਨਂ. ਝਾਯਾਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਤ੍ਥਂ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਝਾਯ. ਸੁਮਙ੍ਗਲਾਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਲਪਤਿ. ਝਾਨੇ ਪਨ ਆਦਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਆਮੇਡਿਤਂ ਕਤਂ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਤਿ ਸਤਿਪਞ੍ਞਾਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਮੇਵ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋਸਿ ਤ੍ਵਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਾਨਿ ਸੁਖਂ ਵਿਹਰ, ਸੁਮਙ੍ਗਲ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਏਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਾਯ ਸਾਸਨੇ ਸਞ੍ਜਾਤਾਭਿਰਤਿਯਾ ਯਥਾਨੁਭੂਤਂ ਘਰਾਵਾਸਦੁਕ੍ਖਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਥੇਰੋ ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ‘‘ਝਾਯ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾ’’ਤਿ ਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਵਸੇਨਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ.

ਸੁਮਙ੍ਗਲਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਮਤਂ ਵਾ ਅਮ੍ਮ ਰੋਦਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਹਤ੍ਥਪਾਦਧੋਵਨਮੁਖਵਿਕ੍ਖਾਲਨਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਉਦਕਂ ਉਪਨੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਹਿ ਭੋਜਨਕਾਲੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਧੋਵਿਤੁਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਆਕਾਰਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਂ ਉਪਨੇਸਿ. ਭਗਵਾ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਧੋਵਿਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਮੁਖਂ ਵਿਕ੍ਖਾਲੇਤੁਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਤਮ੍ਪਿ ਞਤ੍ਵਾ ਮੁਖੋਦਕਂ ਉਪਨੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਮੁਖਂ ਵਿਕ੍ਖਾਲੇਤ੍ਵਾ ਮੁਖਧੋਵਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਏਵਂ ਭਗਵਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤੇਨ ਕਰੀਯਮਾਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ ਸਾਦਿਯਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਗਬ੍ਭਗਤੇਯੇਵ ਪਿਤਾ ਪਵਾਸਂ ਗਤੋ, ਉਪਾਸਿਕਾ ਦਸਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਸਾਨੂਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਕਾਸਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਿਕਂਯੇਵ ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ, ‘‘ਏਵਮਯਂ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੋ ਵਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖਭਾਗੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸੋ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਤੋ ਪਞ੍ਞਵਾ ਵਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਿਯੋ ਅਹੋਸਿ ਮਨਾਪੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਸਾਨੁਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਸ੍ਸ ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਂ ਮਾਤਾ ਯਕ੍ਖਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਂ ਯਕ੍ਖਾ ‘‘ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਯਂ ਮਾਤਾ’’ਤਿ ਗਰੁਚਿਤ੍ਤਿਕਾਰਬਹੁਲਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਾਨੁਸ੍ਸ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾਭਾਵਾ ਅਯੋਨਿਸੋ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਬ੍ਭਮਿਤੁਕਾਮਤਾਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਯਕ੍ਖਿਨਿਮਾਤਾ ਞਤ੍ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਮਾਤੁਯਾ ਆਰੋਚੇਸਿ – ‘‘ਤਵ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਸਾਨੁ, ‘ਵਿਬ੍ਭਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ –

‘‘ਸਾਨੁਂ ਪਬੁਦ੍ਧਂ ਵਜ੍ਜਾਸਿ, ਯਕ੍ਖਾਨਂ ਵਚਨਂ ਇਦਂ;

ਮਾਕਾਸਿ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਆਵਿ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਹੋ.

‘‘ਸਚੇ ਤ੍ਵਂ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਰਿਸ੍ਸਸਿ ਕਰੋਸਿ ਵਾ;

ਨ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਤ੍ਯਤ੍ਥਿ, ਉਪ੍ਪਚ੍ਚਾਪਿ ਪਲਾਯਤੋ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੯; ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੨੫ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰਵਤ੍ਥੁ) –

ਏਵਂ ਭਣਾਹੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ ਵਤ੍ਵਾ ਯਕ੍ਖਿਨਿਮਾਤਾ ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਮਾਤਾ ਪਨ ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਦੇਵਸੋਕਸਮਾਪਨ੍ਨਾ ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਸਮਪ੍ਪਿਤਾ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਮਾਤੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਗਤੋ ਮਾਤਰਂ ਰੋਦਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਮ੍ਮ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਰੋਦਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ ਮਾਤੁ ‘‘ਮਤਂ ਵਾ, ਅਮ੍ਮ, ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਯੋ ਵਾ ਜੀਵਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੪. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ‘‘ਅਮ੍ਮ, ਰੋਦਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਞਾਤਕਾ ਮਿਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਤਕਂ ਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਮਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਰੋਦਨ੍ਤਿ ਪਰਲੋਕਂ ਗਤਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਵਾ ਞਾਤਕੋ ਮਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਜੀਵਂ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦੇਸਨ੍ਤਰਂ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤਤਾਯ ਚ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਂ ਮਯਿ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਜੀਵਨ੍ਤਂ ਧਰਮਾਨਂ ਮਂ ਪੁਰਤੋ ਠਿਤਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀ; ਕਸ੍ਮਾ, ਅਮ੍ਮ, ਰੋਦਸਿ?ਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਤਵ ਰੋਦਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ‘‘ਮਰਣਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੬੩) ਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨੁਸਾਰੇਨ ਉਪ੍ਪਬ੍ਬਜਨਂ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੀ –

‘‘ਮਤਂ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤ ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਯੋ ਵਾ ਜੀਵਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ;

ਯੋ ਚ ਕਾਮੇ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਪੁਨਰਾਗਚ੍ਛਤੇ ਇਧ.

‘‘ਤਂ ਵਾਪਿ ਪੁਤ੍ਤ ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਪੁਨ ਜੀਵਂ ਮਤੋ ਹਿ ਸੋ;

ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਾ ਉਬ੍ਭਤੋ ਤਾਤ, ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਂ ਪਤਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸੀ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੯; ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰਵਤ੍ਥੁ) –

ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਾਮੇ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਪਹਾਯ, ਤਞ੍ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਸ੍ਸ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਹੇਤ੍ਥ ਕਾਮਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਪੁਨਰਾਗਚ੍ਛਤੇ ਇਧਾਤਿ ਇਧ ਗੇਹੇ ਪੁਨਦੇਵ ਆਗਚ੍ਛਤਿ, ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਤਂ ਵਾਪੀਤਿ ਯੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਬ੍ਭਮਤਿ, ਤਂ ਵਾਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਮਤਂ ਵਿਯਮਾਦਿਸਿਯੋ ਰੋਦਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਪੁਨ ਜੀਵਂ ਮਤੋ ਹਿ ਸੋਤਿ ਵਿਬ੍ਭਮਨਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਯੋ ਜੀਵਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਗੁਣਮਰਣੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਮਤੋਯੇਵ. ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਸਵਿਸੇਸਸਂਵੇਗਂ ਜਨੇਤੁਂ ‘‘ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ‘‘ਅਹੋਰਤ੍ਤਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਡਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਨਿਰਯਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਾ ਗਿਹਿਭਾਵਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿਯਾ ਮਯਾ ਉਬ੍ਭਤੋ ਉਦ੍ਧਤੋ, ਤਾਤ ਸਾਨੁ, ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਂ ਪਤਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਪਤਿਤੁਕਾਮੋਸੀ’’ਤਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰੋ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨੧.੨੫-੨੯) –

‘‘ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਂ ਸਮਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਮਨਾਵਿਲਂ;

ਘਟੇਨੋਦਕਮਾਦਾਯ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਦਾਸਹਂ.

‘‘ਨਿਮ੍ਮਲੋ ਹੋਮਹਂ ਅਜ੍ਜ, ਵਿਮਲੋ ਖੀਣਸਂਸਯੋ;

ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ, ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੇ ਸੁਭਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਉਦਕਂ ਯਮਦਾਸਹਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਦਕਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਏਕਸਟ੍ਠਿਮ੍ਹਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਏਕੋਵ ਵਿਮਲੋ ਅਹੁ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਗਾਥਾਯ ਵਸੇਨ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਰਮ੍ਭੋ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਜਾਤਾ’’ਤਿ ਉਦਾਨਵਸੇਨ ਤਮੇਵ ਗਾਥਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਾਸਿ.

ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਰਮਣੀਯਵਿਹਾਰਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਥਾਪਿ ਭਦ੍ਦੋ ਆਜਞ੍ਞੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਰਮਣੀਯਵਿਹਾਰਿਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕੋਰਣ੍ਡਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਸੇਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਯੋਬ੍ਬਨਮਦੇਨ ਕਾਮੇਸੁ ਮੁਚ੍ਛਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਪਾਰਦਾਰਿਕਂ ਰਾਜਪੁਰਿਸੇਹਿ ਵਿਵਿਧਾ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ ਕਰੀਯਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਚ ਰਾਗਚਰਿਤਤਾਯ ਨਿਚ੍ਚਕਾਲਂ ਸੁਸਮ੍ਮਟ੍ਠਂ ਪਰਿਵੇਣਂ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਂ ਪਾਨੀਯਪਰਿਭੋਜਨੀਯਂ ਸੁਪਞ੍ਞਤਂ ਮਞ੍ਚਪੀਠਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਤੇਨ ਸੋ ਰਮਣੀਯਵਿਹਾਰੀਤ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ.

ਸੋ ਰਾਗੁਸ੍ਸਨ੍ਨਤਾਯ ਅਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਕਂ ਸੁਕ੍ਕਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਿਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਧਿਰਤ੍ਥੁ, ਮਂ ਏਵਂਭੂਤੋ ਸਦ੍ਧਾਦੇਯ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਬ੍ਭਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸੀਦਿ, ਤੇਨ ਚ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਕਟੇਸੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਏਕੋ ਸਕਟਯੁਤ੍ਤੋ ਗੋਣੋ ਪਰਿਸ੍ਸਮਨ੍ਤੋ ਵਿਸਮਟ੍ਠਾਨੇ ਖਲਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿ, ਤਂ ਸਾਕਟਿਕਾ ਯੁਗਤੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤਿਣੋਦਕਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸ੍ਸਮਂ ਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪਿ ਧੁਰੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਗਮਂਸੁ. ਥੇਰੋ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ – ‘‘ਯਥਾਯਂ ਗੋਣੋ ਸਕਿਂ ਖਲਿਤ੍ਵਾਪਿ ਉਟ੍ਠਾਯ ਸਕਿਂ ਧੁਰਂ ਵਹਤਿ, ਏਵਂ ਮਯਾਪਿ ਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਸਕਿਂ ਖਲਿਤੇਨਾਪਿ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਆਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਸੀਲਂ ਪਾਕਤਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨੧.੩੫-੩੯) –

‘‘ਅਕ੍ਕਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਦਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਚਕ੍ਕਾਲਙ੍ਕਾਰਭੂਸਿਤਂ;

ਪਦੇਨਾਨੁਪਦਂ ਯਨ੍ਤੋ, ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਮਹੇਸਿਨੋ.

‘‘ਕੋਰਣ੍ਡਂ ਪੁਪ੍ਫਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਸਮੂਲਂ ਪੂਜਿਤਂ ਮਯਾ;

ਹਟ੍ਠੋ ਹਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਅਵਨ੍ਦਿਂ ਪਦਮੁਤ੍ਤਮਂ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਪੂਜਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਏਕੋ ਵੀਤਮਲੋ ਅਹੁਂ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਾਧਿਗਮਨਦੀਪਨਿਂ ‘‘ਯਥਾਪਿ ਭਦ੍ਦੋ ਆਜਞ੍ਞੋ, ਖਲਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੫. ਤਤ੍ਥ ਖਲਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪਕ੍ਖਲਿਤ੍ਵਾ. ਪਤਿਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਹਤਿ, ਪੁਨਦੇਵ ਯਥਾਠਾਨੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਭਦ੍ਦੋ ਉਸਭਾਜਾਨੀਯੋ ਭਾਰਂ ਵਹਨ੍ਤੋ ਪਰਿਸ੍ਸਮਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਸਮਟ੍ਠਾਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਏਕਵਾਰਂ ਪਕ੍ਖਲਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤੋ ਨ ਤਤ੍ਤਕੇਨ ਧੁਰਂ ਛਡ੍ਡੇਤਿ, ਥਾਮਜਵਪਰਕ੍ਕਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਪਨ ਖਲਿਤ੍ਵਾਪਿ ਪਤਿਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਠਤ੍ਵਾ ਭਾਰਂ ਵਹਤਿ, ਏਵਂ ਕਿਲੇਸਪਰਿਸ੍ਸਮਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਕਿਰਿਯਾਪਰਾਧੇਨ ਖਲਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਖਲਿਤਂ ਥਾਮਵੀਰਿਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤਾਯ ਪਟਿਪਾਕਤਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਤੋ ਏਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਵਨਨ੍ਤੇ ਅਰਿਯਾਯ ਜਾਤਿਯਾ ਜਾਤਤਾਯ ਸਾਵਕਂ, ਤਸ੍ਸ ਉਰੇ ਵਾਯਾਮਜਨਿਤਾਭਿਜਾਤਿਤਾਯ ਓਰਸਂ ਪੁਤ੍ਤਂ ਭਦ੍ਦਾਜਾਨੀਯਸਦਿਸਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਆਜਾਨੀਯਨ੍ਤਿ ਚ ਮਂ ਧਾਰੇਥ ਉਪਧਾਰੇਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਰਮਣੀਯਵਿਹਾਰਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਸਮਿਦ੍ਧਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਦ੍ਧਾਯਾਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਿਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਸਵਣ੍ਟਾਨਿ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਕਣ੍ਣਿਕਬਦ੍ਧਾਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੂਜੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਤਂ ਕੁਲਂ ਧਨਧਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਵਡ੍ਢਿ, ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਚਸ੍ਸ ਅਭਿਰੂਪੋ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਗੁਣਵਾ ਇਤਿ ਵਿਭਵਸਮਿਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਗੁਣਸਮਿਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਸਮਿਦ੍ਧੀਤ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਸੋ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਸਮਾਗਮੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਭਾਵਨਾਯ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਭਗਵਤਿ ਤਪੋਦਾਰਾਮੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਏਕਦਿਵਸਂ ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੇ ਚਾਹਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਮੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਦਪਾਦਿ. ਤਂ ਅਸਹਨ੍ਤੋ ਮਾਰੋ ਪਾਪਿਮਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਵਿਦੂਰੇ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭੇਰਵਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ, ਪਥਵਿਯਾ ਉਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਕਾਲੋ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ. ਥੇਰੋ ਭਗਵਤੋ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਭਗਵਾ ‘‘ਮਾਰੋ ਤੁਯ੍ਹਂ ਵਿਚਕ੍ਖੁਕਮ੍ਮਾਯ ਚੇਤੇਤਿ, ਗਚ੍ਛ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਤ੍ਥ ਅਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਾਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਥੇਰੋ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨੧.੩੦-੩੪) –

‘‘ਕਣਿਕਾਰਂਵ ਜੋਤਨ੍ਤਂ, ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਪਬ੍ਬਤਨ੍ਤਰੇ;

ਓਭਾਸੇਨ੍ਤਂ ਦਿਸਾ ਸਬ੍ਬਾ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਂ ਨਰਸਾਰਥਿਂ.

‘‘ਧਨੁਂ ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾਨ, ਉਸੁਂ ਸਨ੍ਨਯ੍ਹਹਂ ਤਦਾ;

ਪੁਪ੍ਫਂ ਸਵਣ੍ਟਂ ਛੇਤ੍ਵਾਨ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਏਕਪਞ੍ਞਾਸਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਏਕੋ ਆਸਿਂ ਜੁਤਿਨ੍ਧਰੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਿਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਖੀਣਾਸਵਭਾਵਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਮਾਰੋ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭੇਰਵਸਦ੍ਦਂ ਅਕਾਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਅਭੀਤੋ ਅਚ੍ਛਮ੍ਭੀ ‘‘ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਮਾਰਾਨਂ ਸਤਮ੍ਪਿ ਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਮਯ੍ਹਂ ਲੋਮਮ੍ਪਿ ਨ ਕਮ੍ਪੇਤੀ’’ਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਦ੍ਧਾਯਾਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੬. ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਾਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਯ ਕਮ੍ਮਫਲਸਦ੍ਧਾਯ ਚੇਵ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸਦ੍ਧਾਯ ਚ. ਅਹਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ ਉਪਗਤੋ. ਅਗਾਰਸ੍ਮਾਤਿ ਗੇਹਤੋ ਘਰਾਵਾਸਤੋ ਵਾ. ਅਨਗਾਰਿਯਨ੍ਤਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਸਾ ਹਿ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਕਸਿਵਾਣਿਜ੍ਜਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ‘ਅਗਾਰਸ੍ਸ ਹਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਅਗਾਰਿਯਂ ਨਾਮ, ਤਦਭਾਵਤੋ ‘‘ਅਨਗਾਰਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਮੇ ਵੁਡ੍ਢਾਤਿ ਸਰਣਲਕ੍ਖਣਾ ਸਤਿ, ਪਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕ੍ਖਣਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਮੇ ਵੁਡ੍ਢਾ ਵਡ੍ਢਿਤਾ, ਨ ਦਾਨਿ ਵਡ੍ਢੇਤਬ੍ਬਾ ਅਤ੍ਥਿ ਸਤਿਪਞ੍ਞਾ ਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਚੇਵ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੇ ਸੁਟ੍ਠੁ ਸਮਾਹਿਤਂ, ਨ ਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਧਾਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਮਾਧਿ ਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਮਂ ਕਰਸ੍ਸੁ ਰੂਪਾਨੀਤਿ ਪਾਪਿਮ ਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾਨਿ ਯਥਾਰੁਚਿਂ ਕਰੋਹਿ, ਤੇਹਿ ਪਨ ਨੇਵ ਮਂ ਬ੍ਯਾਧਯਿਸ੍ਸਸਿ ਮਮ ਸਰੀਰਕਮ੍ਪਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ, ਕੁਤੋ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ? ਤਸ੍ਮਾ ਤਵ ਕਿਰਿਯਾ ਅਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਪਹੇਨਕਂ ਵਿਯ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਂ ਸੋਧੇਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਤਵ ਚਿਤ੍ਤਵਿਘਾਤਮਤ੍ਤਫਲਾਤਿ ਥੇਰੋ ਮਾਰਂ ਤਜ੍ਜੇਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਮਾਰੋ ‘‘ਜਾਨਾਤਿ ਮਂ ਸਮਣੋ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯਿ.

ਸਮਿਦ੍ਧਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਉਜ੍ਜਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਨਮੋ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧ ਵੀਰਤ੍ਥੂਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਜ੍ਜਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਦ੍ਵਾਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਤਿਸ੍ਸਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਕਣਿਕਾਰਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਤਿਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਉਜ੍ਜਯੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨਂ ਪਾਰਗੂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਾਰਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਵੇਲ਼ੁਵਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਚਰਿਯਾਨੁਕੂਲਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨੧.੧-੪) –

‘‘ਕਣਿਕਾਰਂ ਪੁਪ੍ਫਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਓਚਿਨਿਤ੍ਵਾਨਹਂ ਤਦਾ;

ਤਿਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਭਿਰੋਪੇਸਿਂ, ਓਘਤਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ.

‘‘ਦ੍ਵੇਨਵੁਤੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਤਿਂਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਅਰੁਣਪਾਣੀਤਿ ਵਿਸ੍ਸੁਤੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾਕਾਰੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਮੋ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧ ਵੀਰਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੭. ਤਤ੍ਥ ਨਮੋਤਿ ਪਣਾਮਕਿਤ੍ਤਨਂ. ਤੇਤਿ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਪਦਾਨਕਿਤ੍ਤਨਂ, ਤੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਬੁਦ੍ਧ ਵੀਰਾਤਿ ਚ ਭਗਵਤੋ ਆਲਪਨਂ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਯਥਾ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਭੇਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਮਾਰਾਨਂ ਅਭਿਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਵਸੇਨ ਪਦਹਨ੍ਤੇਨ ਮਹਤਾ ਵੀਰਿਯੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਵੀਰੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਤ੍ਥੂਤਿ ਹੋਤੁ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਨਮੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਸਿ ਸਬ੍ਬਧੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਅਸਿ ਭਵਸਿ, ਨ ਤਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਤੋਹਂ ਤੁਯ੍ਹਾਪਦਾਨੇ ਵਿਹਰਂ, ਵਿਹਰਾਮਿ ਅਨਾਸਵੋਤਿ ਤੁਯ੍ਹਂ ਤਵ ਅਪਦਾਨੇ ਓਵਾਦੇ ਗਤਮਗ੍ਗੇ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਚਰਿਯਾਯ ਵਿਹਰਂ ਯਥਾਸਤ੍ਤਿ ਯਥਾਬਲਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਕਾਮਾਸਵਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਸਵਾਨਂ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਅਨਾਸਵੋ ਵਿਹਰਾਮਿ, ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਨਮੋ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧ-ਵੀਰਤ੍ਥੂਤਿ.

ਉਜ੍ਜਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੮. ਸਞ੍ਜਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਤੋ ਅਹਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਞ੍ਜਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਮਹਤਿ ਪੂਗੇ ਸਂਕਿਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵਤ੍ਥੁਂ ਸਙ੍ਘਰਿਤ੍ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਯਂ ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨੇਸਂ ਗਣਾਦੀਨਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਅਹੋਸਿ. ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਞ੍ਚ ਤਂ ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਭਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਸਞ੍ਜਯੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯੁਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿਆਦਿਕੇ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਸਾਸਨੇ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਤਪ੍ਪਸਾਦੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤੋ ਚ ਖੁਰਗ੍ਗੇਯੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸੀ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੦.੫੧-੫੫) –

‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਮਹਾਪੂਗਗਣੋ ਅਹੁ;

ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਕਰੋ ਆਸਿਂ, ਸਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਵਾਵਟੋ.

‘‘ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੋ ਚ ਮੇ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁਗਤਸ੍ਸ ਮਹੇਸਿਨੋ;

ਅਵਨ੍ਦਿਂ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਪਾਦੇ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਨ ਚੇਤਸਾ.