੧. ਗਹ੍ਵਰਤੀਰਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਫੁਟ੍ਠੋ ਡਂਸੇਹੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਗਹ੍ਵਰਤੀਰਿਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਇਤੋ ਏਕਤਿਂਸੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਖਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਮਿਗਲੁਦ੍ਦੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਚਰਨ੍ਤੋ ਅਦ੍ਦਸ ਸਿਖਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਦੇਵਨਾਗਯਕ੍ਖਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਂ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਨ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਏਸ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਸਰੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਨ ਅਪਰਾਪਰਂ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਗ੍ਗਿਦਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਤਪ੍ਪਸਾਦੋ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਹ੍ਵਰਤੀਰੇ ਨਾਮ ਅਰਞ੍ਞਟ੍ਠਾਨੇ ਵਸਤਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਗਹ੍ਵਰਤੀਰਯੋਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੫੨.੪੪-੫੦) –

‘‘ਮਿਗਲੁਦ੍ਦੋ ਪੁਰੇ ਆਸਿ, ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਪਿਨੇ ਅਹਂ;

ਅਦ੍ਦਸਂ ਵਿਰਜਂ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਦੇਵਸਙ੍ਘਪੁਰਕ੍ਖਤਂ.

‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਂ, ਦੇਸੇਨ੍ਤਂ, ਅਮਤਂ ਪਦਂ;

ਅਸ੍ਸੋਸਿਂ ਮਧੁਰਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਸਿਖਿਨੋ ਲੋਕਬਨ੍ਧੁਨੋ.

‘‘ਘੋਸੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਸਿਂ, ਅਸਮਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੇ;

ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਦੁਤ੍ਤਰਂ ਭਵਂ.

‘‘ਏਕਤਿਂਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਸਞ੍ਞਮਲਭਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਘੋਸਸਞ੍ਞਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਆਗਤਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਞਾਤਕਾ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਦਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸੁਂ. ਸੋ ਕਤਿਪਯਦਿਵਸੇ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਮੇਵ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਂ ਞਾਤਕਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਰਞ੍ਞਂ ਨਾਮ ਡਂਸਮਕਸਾਦਿਵਸੇਨ ਬਹੁਪਰਿਸ੍ਸਯਂ, ਇਧੇਵ ਵਸਥਾ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ‘‘ਅਰਞ੍ਞਵਾਸੋਯੇਵ ਮਯ੍ਹਂ ਰੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵਿਵੇਕਾਭਿਰਤਿਕਿਤ੍ਤਨਮੁਖੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਫੁਟ੍ਠੋ ਡਂਸੇਹੀ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੩੧. ਤਤ੍ਥ ਫੁਟ੍ਠੋ ਡਂਸੇਹਿ ਮਕਸੇਹੀਤਿ ਡਂਸਨਸੀਲਤਾਯ ‘‘ਡਂਸਾ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾਹਿ ਅਨ੍ਧਕਮਕ੍ਖਿਕਾਹਿ, ਮਕਸਨਞ੍ਞਿਤੇਹਿ ਚ ਸੂਚਿਮੁਖਪਾਣੇਹਿ ਫੁਸ੍ਸਿਤੋ ਦਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਰਞ੍ਞਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਧਨੁਸਤਿਕਂ ਪਚ੍ਛਿਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੬੫੪) ਵੁਤ੍ਤਅਰਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਯੋਗਤੋ ਅਰਞ੍ਞੇ. ਬ੍ਰਹਾਵਨੇਤਿ ਮਹਾਰੁਕ੍ਖਗਚ੍ਛਗਹਨਤਾਯ ਮਹਾਵਨੇ ਅਰਞ੍ਞਾਨਿਯਂ. ਨਾਗੋ ਸਙ੍ਗਾਮਸੀਸੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੋ ਹਤ੍ਥਿਨਾਗੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਗਾਮਮੁਦ੍ਧਨਿ ਪਰਸੇਨਾਸਮ੍ਪਹਾਰਂ. ‘‘ਅਰਞ੍ਞਵਾਸੋ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਵਣ੍ਣਿਤੋ ਥੋਮਿਤੋ’’ਤਿ ਉਸ੍ਸਾਹਜਾਤੋ ਸਤੋ ਸਤਿਮਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਰਞ੍ਞੇ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਡਂਸਾਦਿਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇ ਉਪਟ੍ਠਿਤੇ ਅਧਿਵਾਸਯੇ ਅਧਿਵਾਸੇਯ੍ਯ ਸਹੇਯ੍ਯ, ‘‘ਡਂਸਾਦਯੋ ਮਂ ਆਬਾਧੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਰਞ੍ਞਵਾਸਂ ਨ ਜਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਗਹ੍ਵਰਤੀਰਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.