੩. ਵਨਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਨੀਲਬ੍ਭਵਣ੍ਣਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਨਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਨੋ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕਚ੍ਛਪਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਵਿਨਤਾਯ ਨਾਮ ਨਦਿਯਾ ਵਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਖੁਦ੍ਦਕਨਾਵਪ੍ਪਮਾਣੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਕਿਰ ਏਕਦਿਵਸਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਠਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਪਾਰਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਮਞ੍ਞੇ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਨੇਤੁਕਾਮੋ ਪਾਦਮੂਲੇ ਨਿਪਜ੍ਜਿ. ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤੋ ਆਰੁਹਿ. ਸੋ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤੋ ਸੋਤਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਜਿਯਾਯ ਵੇਗੇਨ ਖਿਤ੍ਤਸਰੋ ਵਿਯ ਤਾਵਦੇਵ ਪਰਤੀਰਂ ਪਾਪੇਸਿ. ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਫਲਂ ਏਤਰਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਬ੍ਯਾਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਅਨੇਕਸਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਵਾਸੀਯੇਵ ਅਹੋਸਿ. ਪੁਨ ਕਸ੍ਸਪਬੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਕਪੋਤਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਮੇਤ੍ਤਾਵਿਹਾਰਿਂ ਏਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਸਿ.

ਤਤੋ ਪਨ ਚੁਤੋ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਂ ਉਪਚਿਨਿ. ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਨਗਰੇ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਪਰਿਪਕ੍ਕਗਬ੍ਭਾ ਅਰਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯ ਸਞ੍ਜਾਤਦੋਹਲ਼ਾ ਅਰਞ੍ਞਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤਿ, ਤਾਵਦੇਵਸ੍ਸਾ ਕਮ੍ਮਜਵਾਤਾ ਚਲਿਂਸੁ, ਤਿਰੋਕਰਣਿਂ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਅਦਂਸੁ. ਸਾ ਧਞ੍ਞਪੁਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਿ. ਸੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਪਂਸੁਕੀਲ਼ਿਕਸਹਾਯੋ ਅਹੋਸਿ. ‘‘ਵਚ੍ਛੋ’’ਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਞ੍ਚ ਅਹੋਸਿ. ਵਨਾਭਿਰਤਿਯਾ ਵਸੇਨ ਵਨਵਚ੍ਛੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਅਪਰਭਾਗੇ ਮਹਾਸਤ੍ਤੇ ਮਹਾਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨਂ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਪਧਾਨਂ ਪਦਹਨ੍ਤੇ, ‘‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਕੁਮਾਰੇਨ ਸਹ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇ ਵਸਨ੍ਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਸਮਾਨੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੯-੧੪੮-੧੬੩) –

‘‘ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਤੁ ਭਗਵਾ, ਸਯਮ੍ਭੂ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਵਿਨਤਾਨਦਿਯਾ ਤੀਰਂ, ਉਪਗਚ੍ਛਿ ਤਥਾਗਤੋ.

‘‘ਉਦਕਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਕਚ੍ਛਪੋ ਵਾਰਿਗੋਚਰੋ;

ਬੁਦ੍ਧਂ ਤਾਰੇਤੁਕਾਮੋਹਂ, ਉਪੇਸਿਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਅਭਿਰੂਹਤੁ ਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਮਹਾਮੁਨਿ;

ਅਹਂ ਤਂ ਤਾਰਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਤੁਵਂ.

‘‘ਮਮ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯ, ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਮਹਾਯਸੋ;

ਅਭਿਰੂਹਿਤ੍ਵਾ ਮੇ ਪਿਟ੍ਠਿਂ, ਅਟ੍ਠਾਸਿ ਲੋਕਨਾਯਕੋ.

‘‘ਯਤੋ ਸਰਾਮਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਯਤੋ ਪਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ;

ਸੁਖਂ ਮੇ ਤਾਦਿਸਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਫੁਟ੍ਠੇ ਪਾਦਤਲੇ ਯਥਾ.

‘‘ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਮਹਾਯਸੋ;

ਨਦਿਤੀਰਮ੍ਹਿ ਠਤ੍ਵਾਨ, ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਥ.

‘‘ਯਾਵਤਾ ਵਤ੍ਤਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਗਙ੍ਗਾਸੋਤਂ ਤਰਾਮਹਂ;

ਅਯਞ੍ਚ ਕਚ੍ਛਪੋ ਰਾਜਾ, ਤਾਰੇਸਿ ਮਮ ਪਞ੍ਞਵਾ.

‘‘ਇਮਿਨਾ ਬੁਦ੍ਧਤਰਣੇਨ, ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਵਤਾਯ ਚ;

ਅਟ੍ਠਾਰਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਦੇਵਲੋਕਾ ਇਧਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਸੁਕ੍ਕਮੂਲੇਨ ਚੋਦਿਤੋ;

ਏਕਾਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ, ਕਙ੍ਖਾਸੋਤਂ ਤਰਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਯਥਾਪਿ ਭਦ੍ਦਕੇ ਖੇਤ੍ਤੇ, ਬੀਜਂ ਅਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਰੋਪਿਤਂ;

ਸਮ੍ਮਾਧਾਰੇ ਪਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤੇ, ਫਲਂ ਤੋਸੇਤਿ ਕਸ੍ਸਕਂ.

‘‘ਤਥੇਵਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧਖੇਤ੍ਤਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਦੇਸਿਤਂ;

ਸਮ੍ਮਾਧਾਰੇ ਪਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤੇ, ਫਲਂ ਮਂ ਤੋਸਯਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਪਧਾਨਪਹਿਤਤ੍ਤੋਮ੍ਹਿ, ਉਪਸਨ੍ਤੋ ਨਿਰੂਪਧਿ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਵਿਹਰਾਮਿ ਅਨਾਸਵੋ.

‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਮਕਰਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਤਰਣਾਯ ਇਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਿ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਮਾਗਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਵਸੇਨ ‘‘ਕਿਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਞ੍ਞੇ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘‘ਰਮਣੀਯਾ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਞ੍ਞੇ ਪਬ੍ਬਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵੁਟ੍ਠਪਬ੍ਬਤੇ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨੀਲਬ੍ਭਵਣ੍ਣਾ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੧੩. ਤਤ੍ਥ ਨੀਲਬ੍ਭਵਣ੍ਣਾਤਿ ਨੀਲਵਲਾਹਕਨਿਭਾ ਨੀਲਵਲਾਹਕਸਣ੍ਠਾਨਾ ਚ. ਰੁਚਿਰਾਤਿ ਰੁਚਿਯਾ ਸਕਿਰਣਾ ਪਭਸ੍ਸਰਾ ਚ. ਸੀਤਵਾਰੀਤਿ ਸੀਤਲਸਲਿਲਾ. ਸੁਚਿਨ੍ਧਰਾਤਿ ਸੁਚਿਸੁਦ੍ਧਭੂਮਿਭਾਗਤਾਯ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਅਰਿਯਾਨਂ ਨਿਵਾਸਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਸੁਚਿਨ੍ਧਰਾ. ਗਾਥਾਸੁਖਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ‘‘ਸੀਤਵਾਰਿਸੁਚਿਨ੍ਧਰਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਸੀਤਸੁਚਿਵਾਰਿਧਰਾ ਸੀਤਲਵਿਮਲਸਲਿਲਾਸਯਵਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਨ੍ਦਗੋਪਕਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾਤਿ ਇਨ੍ਦਗੋਪਕਨਾਮਕੇਹਿ ਪਵਾਲ਼ਵਣ੍ਣੇਹਿ ਰਤ੍ਤਕਿਮੀਹਿ ਸਞ੍ਛਾਦਿਤਾ ਪਾਵੁਸ੍ਸਕਾਲਵਸੇਨ ਏਵਮਾਹ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਇਨ੍ਦਗੋਪਕਨਾਮਾਨਿ ਰਤ੍ਤਤਿਣਾਨੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਪਰੇ ‘‘ਕਣਿਕਾਰਰੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ. ਸੇਲਾਤਿ ਸਿਲਾਮਯਾ ਪਬ੍ਬਤਾ, ਨ ਪਂਸੁਪਬ੍ਬਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਯਥਾਪਿ ਪਬ੍ਬਤੋ ਸੇਲੋ’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੨੪). ਰਮਯਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤਿ ਮਂ ਰਮਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਮਯ੍ਹਂ ਵਿਵੇਕਾਭਿਰਤ੍ਤਿਂ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹੇਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਥੇਰੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਰਕਾਲਪਰਿਭਾਵਿਤਂ ਅਰਞ੍ਞਾਭਿਰਤਿਂ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੋ ਤਿਵਿਧਂ ਵਿਵੇਕਾਭਿਰਤਿਮੇਵ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਧਿਵਿਵੇਕੇਨ ਅਞ੍ਞਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਦੀਪਿਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ.

ਵਨਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.