੫. ਮਹਾਨਾਮਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਏਸਾਵਹਿਯ੍ਯਸੇ ਪਬ੍ਬਤੇਨਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮਹਾਨਾਮਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਜ੍ਜਾਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਤੋ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਅਞ੍ਞਤਰਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਅਸ੍ਸਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਨ੍ਤੇ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਭਗਵਾ ਤਂ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਤਸ੍ਸ ਅਸਮਪਦਂ ਉਪਗਚ੍ਛਿ. ਸੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਨਿਸਿਨ੍ਨੇ ਭਗਵਤਿ ਸੁਮਧੁਰਂ ਮਧੁਂ ਉਪਨਾਮੇਸਿ. ਤਂ ਭਗਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਨਾਗਤਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਨਾਮੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨੇਸਾਦਕੇ ਨਾਮ ਪਬ੍ਬਤੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਕਿਲੇਸਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਇਮਿਨਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤੇਨਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਉਚ੍ਚਂ ਪਬ੍ਬਤਸਿਖਰਂ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਤੋ ਪਾਤੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਮਾਰੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਂ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ –

੧੧੫. ‘‘ਏਸਾਵਹਿਯ੍ਯਸੇ ਪਬ੍ਬਤੇਨ, ਬਹੁਕੁਟਜਸਲ੍ਲਕਿਕੇਨ;

ਨੇਸਾਦਕੇਨ ਗਿਰਿਨਾ, ਯਸਸ੍ਸਿਨਾ ਪਰਿਚ੍ਛਦੇਨਾ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਏਸਾਵਹਿਯ੍ਯਸੇਤਿ ਏਸੋ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਨਾਮ ਅਵਹਿਯ੍ਯਸੇ ਪਰਿਹਾਯਸਿ. ਪਬ੍ਬਤੇਨਾਤਿ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇਨ ਇਮਿਨਾ ਪਬ੍ਬਤੇਨ. ਬਹੁਕੁਟਜਸਲ੍ਲਕਿਕੇਨਾਤਿ ਬਹੂਹਿ ਕੁਟਜੇਹਿ ਇਨ੍ਦਸਾਲਰੁਕ੍ਖੇਹਿ ਸਲ੍ਲਕੀਹਿ ਇਨ੍ਦਸਾਲਰੁਕ੍ਖੇਹਿ ਵਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ. ਨੇਸਾਦਕੇਨਾਤਿ ਏਵਂਨਾਮਕੇਨ. ਗਿਰਿਨਾਤਿ ਸੇਲੇਨ. ਸੇਲੋ ਹਿ ਸਨ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਪਬ੍ਬੇਹਿ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿ, ਪਸਵਨਾਦਿਵਸੇਨ ਜਲਸ੍ਸ, ਸਾਰਭੂਤਾਨਂ ਭੇਸਜ੍ਜਾਦਿਵਤ੍ਥੂਨਞ੍ਚ ਗਿਰਣਤੋ ‘‘ਗਿਰੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਦੁਭਯਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਪਬ੍ਬਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਿਰਿਨਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸਸ੍ਸਿਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਗੁਣੇਹਿ ਵਿਸ੍ਸੁਤੇਨ ਪਕਾਸੇਨ. ਪਰਿਚ੍ਛਦੇਨਾਤਿ ਨਾਨਾਵਿਧਰੁਕ੍ਖਗਚ੍ਛਲਤਾਹਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਛਨ੍ਨੇਨ, ਵਸਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਵਾ ਤੁਯ੍ਹਂ ਪਰਿਚ੍ਛਦਭੂਤੇਨ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਮਹਾਨਾਮ, ਯਦਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕਬਹੁਲੋ ਹੋਸਿ, ਏਵਂ ਤ੍ਵਂ ਇਮਿਨਾ ਛਾਯੂਦਕਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਸਪ੍ਪਾਯੇਨ ਨਿਵਾਸਨਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇਨ ਨੇਸਾਦਕਗਿਰਿਨਾ ਪਰਿਹਾਯਸਿ, ਇਦਾਨਿਹਂ ਤਂ ਇਤੋ ਪਾਤੇਤ੍ਵਾ ਮਾਰੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਲਬ੍ਭਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਸਿਕੇਨ ਭਵਿਤੁਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਥੇਰੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋਯੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੪੦.੩੩੩-੩੫੨) –

‘‘ਸਿਨ੍ਧੁਯਾ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ, ਸੁਕਤੋ ਅਸ੍ਸਮੋ ਮਮ;

ਤਤ੍ਥ ਵਾਚੇਮਹਂ ਸਿਸ੍ਸੇ, ਇਤਿਹਾਸਂ ਸਲਕ੍ਖਣਂ.

‘‘ਧਮ੍ਮਕਾਮਾ ਵਿਨੀਤਾ ਤੇ, ਸੋਤੁਕਾਮਾ ਸੁਸਾਸਨਂ;

ਛਲ਼ਙ੍ਗੇ ਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਸਿਨ੍ਧੁਕੂਲੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਤੇ.

‘‘ਉਪ੍ਪਾਤਗਮਨੇ ਚੇਵ, ਲਕ੍ਖਣੇਸੁ ਚ ਕੋਵਿਦਾ;

ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤਾ, ਵਸਨ੍ਤਿ ਵਿਪਿਨੇ ਤਦਾ.

‘‘ਸੁਮੇਧੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ ਤਾਵਦੇ;

ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤੋ, ਉਪਾਗਚ੍ਛਿ ਵਿਨਾਯਕੋ.

‘‘ਉਪਾਗਤਂ ਮਹਾਵੀਰਂ, ਸੁਮੇਧਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ;

ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠਸ੍ਸਦਾਸਹਂ.

‘‘ਵਿਪਿਨਾਤੋ ਮਧੁਂ ਗਯ੍ਹ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਸ੍ਸਦਾਸਹਂ;

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ, ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵਿ.

‘‘ਯੋ ਤਂ ਅਦਾਸਿ ਮਧੁਂ ਮੇ, ਪਸਨ੍ਨੋ ਸੇਹਿ ਪਾਣਿਭਿ;

ਤਮਹਂ ਕਿਤ੍ਤਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਸੁਣਾਥ ਮਮ ਭਾਸਤੋ.

‘‘ਇਮਿਨਾ ਮਧੁਦਾਨੇਨ, ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕੇਨ ਚ;

ਤਿਂਸ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਓਕ੍ਕਾਕਕੁਲਸਮ੍ਭਵੋ;

ਗੋਤਮੋ ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਸਤ੍ਥਾ ਲੋਕੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਦਾਯਾਦੋ, ਓਰਸੋ ਧਮ੍ਮਨਿਮ੍ਮਿਤੋ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਤਿਨਾਸਵੋ.

‘‘ਦੇਵਲੋਕਾ ਇਧਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਂ ਉਪਾਗਤੇ;

ਮਧੁਵਸ੍ਸਂ ਪਵਸ੍ਸਿਤ੍ਥ, ਛਾਦਯਂ ਮਧੁਨਾ ਮਹਿਂ.

‘‘ਮਯਿ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਮਤ੍ਤਮ੍ਹਿ, ਕੁਚ੍ਛਿਯਾ ਚ ਸੁਦੁਤ੍ਤਰਾ;

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਧੁਵਸ੍ਸਂ ਮੇ, ਵਸ੍ਸਤੇ ਨਿਚ੍ਚਕਾਲਿਕਂ.

‘‘ਅਗਾਰਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਜਿਂ ਅਨਗਾਰਿਯਂ;

ਲਾਭੀ ਅਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਾਨਸ੍ਸ, ਮਧੁਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬਕਾਮਸਮਿਦ੍ਧੋਹਂ, ਭਵਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਾਨੁਸੇ;

ਤੇਨੇਵ ਮਧੁਦਾਨੇਨ, ਪਤ੍ਤੋਮ੍ਹਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਂ.

‘‘ਵੁਟ੍ਠਮ੍ਹਿ ਦੇਵੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ ਤਿਣੇ, ਸਮ੍ਪੁਪ੍ਫਿਤੇ ਧਰਣੀਰੁਹੇ ਸਞ੍ਛਨ੍ਨੇ;

ਸੁਞ੍ਞੇ ਘਰੇ ਮਣ੍ਡਪਰੁਕ੍ਖਮੂਲਕੇ, ਵਸਾਮਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਸੁਖਿਤੋ ਅਨਾਸਵੋ.

‘‘ਮਜ੍ਝੇ ਮਹਨ੍ਤੇ ਹੀਨੇ ਚ, ਭਵੇ ਸਬ੍ਬੇ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਂ;

ਅਜ੍ਜ ਮੇ ਆਸਵਾ ਖੀਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਯਂ ਦਾਨਮਦਦਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਮਧੁਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਯਮੇਵ ਚ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਬ੍ਯਾਕਰਣਗਾਥਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਮਹਾਨਾਮਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.