੧. ਜੇਨ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਦੁਪ੍ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਵੇ ਦੁਰਧਿਵਾਸਾ ਗੇਹਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਜੇਨ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸਿਖਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਕਿਂਕਿਰਾਤਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਮਗਧਰਟ੍ਠੇ ਜੇਨ੍ਤਗਾਮੇ ਏਕਸ੍ਸ ਮਣ੍ਡਲਿਕਰਾਜਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਜੇਨ੍ਤੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਦਹਰਕਾਲੇਯੇਵ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਨਿਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਨਾਮ ਦੁਕ੍ਕਰਾ, ਘਰਾਪਿ ਦੁਰਾਵਾਸਾ, ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰੋ, ਭੋਗਾ ਚ ਦੁਰਧਿਗਮਾ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਚਿਨ੍ਤਾਬਹੁਲੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਿ. ਸੁਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਭਿਰਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੬.੨੧-੨੪) –

‘‘ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਅਹਂ ਸਨ੍ਤੋ, ਪੂਜਯਿਂ ਸਿਖਿਨਾਯਕਂ;

ਕਕ੍ਕਾਰੁਪੁਪ੍ਫਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਏਕਤਿਂਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਇਤੋ ਚ ਨਵਮੇ ਕਪ੍ਪੇ, ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮੋ ਅਹੁਂ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ, ‘‘ਅਸਕ੍ਖਿਂ ਵਤਾਹਂ ਆਦਿਤੋ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਤਕ੍ਕਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਕਾਰਂ ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਛਿਨ੍ਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ –

੧੧੧. ‘‘ਦੁਪ੍ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਵੇ ਦੁਰਧਿਵਾਸਾ ਗੇਹਾ, ਧਮ੍ਮੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੁਰਧਿਗਮਾ ਭੋਗਾ;

ਕਿਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਨੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨੇਵ, ਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤੁਂ ਸਤਤਮਨਿਚ੍ਚਤ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਦੁਪ੍ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਵਾ ਭੋਗਕ੍ਖਨ੍ਧਞ੍ਚੇਵ ਞਾਤਿਪਰਿਵਟ੍ਟਞ੍ਚ ਪਹਾਯ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਉਰਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਬ੍ਬਜਨਂ, ਦੁਕ੍ਕਰਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਤਿ ਦੁਪ੍ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ. ਵੇਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ, ਦਲ਼੍ਹਤ੍ਥੋ ਵਾ ‘‘ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ. ਗੇਹਞ੍ਚੇ ਆਵਸੇਯ੍ਯਂ, ਦੁਰਧਿਵਾਸਾ ਗੇਹਾ, ਯਸ੍ਮਾ ਗੇਹਂ ਅਧਿਵਸਨ੍ਤੇਨ ਰਞ੍ਞਾ ਰਾਜਕਿਚ੍ਚਂ, ਇਸ੍ਸਰੇਨ ਇਸ੍ਸਰਕਿਚ੍ਚਂ, ਗਹਪਤਿਨਾ ਗਹਪਤਿਕਿਚ੍ਚਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਜਨੋ ਚੇਵ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਚ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇਪਿ ਘਰਾਵਾਸੋ ਛਿਦ੍ਦਘਟੋ ਵਿਯ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਚ ਦੁਪ੍ਪੂਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਗੇਹਾ ਨਾਮੇਤੇ ਅਧਿਵਸਿਤੁਂ ਆਵਸਿਤੁਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਦੁਕ੍ਕਰਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੁਰਧਿਵਾਸਾ ਦੁਰਾਵਾਸਾਤਿ. ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਞ੍ਚੇ ਅਨੁਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ, ਯਦਤ੍ਥਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ, ਸੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਪਟਿਵੇਧਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ, ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਗੋਚਰਤ੍ਤਾ ਦੁਦ੍ਦਸੋ, ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੋ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵੇਨ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤ੍ਤਾ. ਗੇਹਞ੍ਚੇ ਆਵਸੇਯ੍ਯਂ, ਦੁਰਧਿਗਮਾ ਭੋਗਾ ਯੇਹਿ ਵਿਨਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਗੇਹਂ ਆਵਸਿਤੁਂ, ਤੇ ਭੋਗਾ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯ ਦੁਰਧਿਗਮਾ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂਯੇਵ ਅਨੁਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਂ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਕਿਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਨੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਇਧ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਯਥਾਲਦ੍ਧੇਨ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਵੁਤ੍ਤਿ ਜੀਵਿਕਾ ਕਿਚ੍ਛਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਘਰਾਵਾਸਾਨਂ ਦੁਰਧਿਵਾਸਤਾਯ ਭੋਗਾਨਞ੍ਚ ਦੁਰਧਿਗਮਤਾਯ ਗੇਹੇ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਯਾਪੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਕਿਚ੍ਛਾ ਕਸਿਰਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਅਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਤ੍ਥ ਕਿਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ? ਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤੁਂ ਸਤਤਮਨਿਚ੍ਚਤਂ ਸਕਲਂ ਦਿਵਸਂ ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਞ੍ਚ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਵਨ੍ਤਤੋ ਆਦਿਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤੋ ਤਾਵਕਾਲਿਕਤੋ ਚ ਨ ਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤੁਂ ਵਿਪਸ੍ਸਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਿਦ੍ਧਾਯ ਇਤਰਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਸੁਖੇਨੇਵ ਸਿਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਤਾਨਂ ਅਬ੍ਯਭਿਚਰਣਤੋ ਸਾਸਨਿਕਸ੍ਸ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤੋ ਚ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫), ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਂ’’ (ਮਹਾਵ. ੧੬; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੧; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧), ‘‘ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੮) ਚ ਤਦਮਿਨਾ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਅਪਰਾਪਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਵਿਤਕ੍ਕੇ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਮੁਖੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਕਤਕਿਚ੍ਚੋ ਜਾਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਇਦਮੇਵ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਹੋਸਿ.

ਜੇਨ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.