੧੧. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ

੩੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰੋਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਾ ਪਨਾਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ? ਆਹ ‘‘ਯਾ ਪਕਤਿਕਥਾਯ ਦੇਸਨਾ’’ਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰਾਦਯੋ ਵਿਯ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਪਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਸਾਭਾਵਿਕਧਮ੍ਮਕਥਾਯ ਦੇਸਨਾ. ਯਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਾ ਭਗਵਤੋ ਤਥਾ ਤਥਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮਤ੍ਥਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤੀਤਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਤਸ੍ਸ ਚਾਯਂ ਹਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤੇ ਭਾਗੇ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪੇਤਿ, ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵਾ ਠਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਤਿ ਪਕਤਿਕਥਾਯ ਦੇਸਨਾਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਕਾ ਚ ਪਕਤਿਕਥਾਯ ਦੇਸਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਭਾਵੇ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਤੀਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇ ਅਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪੀਲ਼ਨਸਙ੍ਖਤਸਨ੍ਤਾਪਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਤਭਾਵਾਦਿਮੁਖੇਨ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਕਾ ਪਨ ਸਾਤਿ? ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਾ ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ‘‘ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤੋ ਸਦ੍ਦੋ ਏਵਾ’’ਤਿ ਅਪਰੇ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦਸਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠ ਰੂਪਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵੇਦਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦਸਨ੍ਨਂ. ਅਨੁਭਵਨਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਹਿ ਵੇਦਨਾ ਏਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਤਾ, ਤਥਾ ਸਦ੍ਧਾਦਯੋ ਚ ਮਗ੍ਗਪਕ੍ਖਿਯਾਤਿ.

ਕਬਲ਼ਂ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋਤਿ ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਅਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਯਾਯ ਓਜਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਯਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸਾ ਹਿ ਓਜਟ੍ਠਮਕਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਆਹਰਣਤੋ ਆਹਾਰੋ. ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਯ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਰਾਗੋਤਿ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ. ਨਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਨਨ੍ਦੀ. ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਬ੍ਬਾਨੇਤਾਨਿ ਲੋਭਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਾਨਿ. ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਜਵਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਞ੍ਚ. ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਭੂਮਕਵਟ੍ਟੇ ਭੁਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਾ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਪਦੇ ਏਤਂ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧੀਤਿ ਯੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਵਡ੍ਢਨਹੇਤੁਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਤੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਥ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਂ, ਤਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ ਜਾਤਿ, ਪਰਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ ਜਰਾ, ਭੇਦਨਲਕ੍ਖਣਂ ਮਰਣਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਯਂ ਪਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਅਯਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਚ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਞ੍ਚ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਨਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋਤਿ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਚੇ ਰਾਗੋ. ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਰੁਲ਼੍ਹਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਜਵਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯਾਭਾਵੇਨ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚੇਵ ਅਵਿਰੁਲ਼੍ਹਞ੍ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਅਯਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨੇਵ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਯਂ ਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ ਛਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਨਿਰੋਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸਾਤਿ ਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨਵਸੇਸਨਿਰੋਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਉਪ੍ਪਾਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ. ਓਕਾਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ. ਆਹਟਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਨੀਹਰਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਆਸਾਟਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਗੁਨ੍ਨਂ ਵਣੇਸੁ ਨੀਲਮਕ੍ਖਿਕਾਹਿ ਠਪਿਤਅਣ੍ਡਕਾ ਆਸਾਟਿਕਾ ਨਾਮ. ਏਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਹੇਤੁਤਾਯ ਆਸਾਟਿਕਾ ਵਿਯਾਤਿ ਆਸਾਟਿਕਾ, ਕਿਲੇਸਾ, ਤੇਸਂ ਆਸਾਟਿਕਾਨਂ. ਅਭਿਨਿਘਾਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.

੪੧. ਏਵਂ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਮੁਖੇਨ ਸਮ੍ਮਸਨਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਮੁਖੇਨੇਵ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤੇਪਰਿਵਟ੍ਟਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਦਂ ‘ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੁ. ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣਂ. ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ. ਵਿਦਿਤਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾ. ਓਭਾਸਨਟ੍ਠੇਨ ਆਲੋਕੋ. ਸਬ੍ਬਂ ਪਞ੍ਞਾਵੇਵਚਨਮੇਵ. ਅਯਂ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.

ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚਾਤਿ ਗਾਥਾਯ ਪਚੁਰਜਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਤੁਲਿਤਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤੁਲਂ, ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਨ ਤੁਲਨ੍ਤਿ ਅਤੁਲਂ, ਤੁਲਂ ਵਾ ਸਦਿਸਮਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਂ ਲੋਕਿਯਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤੁਲਂ, ਮਹਗ੍ਗਤਕਮ੍ਮਂ. ਕਾਮਾਵਚਰਰੂਪਾਵਚਰਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਤੁਲਂ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਅਤੁਲਂ, ਅਪ੍ਪਵਿਪਾਕਂ ਵਾ ਤੁਲਂ. ਬਹੁਵਿਪਾਕਂ ਅਤੁਲਂ. ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਭਵਂ, ਸਮ੍ਭਵਹੇਤੁਭੂਤਂ. ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸਙ੍ਖਰਣਕਂ. ਅਵਸ੍ਸਜੀਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸਿ. ਮੁਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਮੁਨਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ. ਸਮਾਹਿਤੋਤਿ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਸਮਾਹਿਤੋ. ਅਭਿਨ੍ਦਿ ਕਵਚਮਿਵਾਤਿ ਕਵਚਂ ਵਿਯ ਭਿਨ੍ਦਿ. ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਞ੍ਜਾਤਂ ਕਿਲੇਸਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਸਵਿਪਾਕਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਭਵਂ ਭਵਾਭਿਸਙ੍ਖਰਣਟ੍ਠੇਨ ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਚ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਤੁਲਾਤੁਲਸਙ੍ਖਾਤਂ ਲੋਕਿਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਓਸ੍ਸਜਿ, ਸਙ੍ਗਾਮਸੀਸੇ ਮਹਾਯੋਧੋ ਕਵਚਂ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਂ ਕਿਲੇਸਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨ੍ਦੀਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਤੁਲਨ੍ਤਿ ਤੁਲਯਨ੍ਤੋ ਤੀਰੇਨ੍ਤੋ. ਅਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚੇਵ ਸਮ੍ਭਵਞ੍ਚ. ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਭਵਗਾਮਿਕਮ੍ਮਂ. ਅਵਸ੍ਸਜਿ ਮੁਨੀਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਤੇਸਂ ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੮ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਮਾਨਂ) ਨਯੇਨ ਤੁਲਯਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਮੁਨਿ ਭਵੇ ਆਦੀਨਵਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਆਨਿਸਂਸਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਮੂਲਭੂਤਂ ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸਜਿ. ਕਥਂ? ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ. ਸੋ ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਥਵਸੇਨ ਸਮਾਹਿਤੋ ਕਵਚਮਿਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਸਬ੍ਬਂ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਅਭਿਨ੍ਦਿ, ਕਿਲੇਸਾਭਾਵੇ ਕਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤ੍ਤਾ ਅਵਸ੍ਸਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਕਿਲੇਸਾਭਾਵੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਜਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੬੯; ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫੧).

ਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੁਲ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਾ’’ਤਿ. ਭਵਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮੁਦਯਪਕ੍ਖਿਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪਕ੍ਖਿਯਵਸੇਨ ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸਮਾਧਾਨਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤਭਾਵਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘‘ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਗਤਾਯ ਸਤਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤਤਾਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪਨ ਸਮਾਧਾਨਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘‘ਠਿਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਿਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰੋਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਨੀਹਰਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਉਪਾਦਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਗਹਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸ੍ਸ. ਏਤੇਨ ਅਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰੋਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਿਲੇਸਾਭਾਵੇਨ ਭਗਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਜਹਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਦਾਲਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ.

ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਯਤੋਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਭੂਮਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਦਕ੍ਖਿ ਪਸ੍ਸਿ, ਤਞ੍ਚ ਯਤੋਨਿਦਾਨਂ ਯਂ ਹੇਤੁਕਂ, ਤਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਤਣ੍ਹਂ ਪਸ੍ਸਿ. ਕਾਮੇਸੁ ਸੋ ਜਨ੍ਤੁ ਕਥਂ ਨਮੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸੋ ਏਵਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਪੁਰਿਸੋ ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਸੁ ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਨਮੇਯ੍ਯ ਅਭਿਨਮੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਕਾਮਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ਸਙ੍ਗੋਤਿ ਞਤ੍ਵਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੇ ਕਾਮਸਦਿਸਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਨ ਤਂ ਦਲ਼੍ਹਂ ਬਨ੍ਧਨਮਾਹੁ ਧੀਰਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਪ. ੩੪੫; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੦੬; ਪੇਟਕੋ ੧੫), ਤਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਸਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਙ੍ਗੋਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ. ਤੇਸਂ ਸਤੀਮਾ ਵਿਨਯਾਯ ਸਿਕ੍ਖੇਤਿ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਯੋਗੇਨ ਸਤਿਮਾ ਤੇਸਂ ਕਾਮਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾਯ ਤੀਸੁਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਸਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਅਦਕ੍ਖੀਤਿ ਪਨ ਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਾ’’ਤਿ. ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਤੋ ਦਸ੍ਸਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਤੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਤੋ ਦਸ੍ਸਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਪਾਵਕਕਪ੍ਪਾਤਿ ਜਲਿਤਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧਸਦਿਸਾ. ਪਪਾਤਉਰਗੋਪਮਾਤਿ ਪਪਾਤੂਪਮਾਉਰਗੋਪਮਾ ਚ.

ਮੋਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੋ ਲੋਕੋਤਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਹੇਤੁਕੇਹਿ ਸਂਯੋਜਨੇਹਿ ਬਨ੍ਧੋ. ਭਬ੍ਬਰੂਪੋਵ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਨ੍ਨਜ੍ਝਾਸਯੋਪਿ ਮਾਯਾਯ ਸਾਠੇਯ੍ਯੇਨ ਚ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਸਭਾਵੋ ਭਬ੍ਬਜਾਤਿਕਂ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਪਧਿਬਨ੍ਧਨੋ ਬਾਲੋ, ਤਮਸਾ ਪਰਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਬਾਲਸ੍ਸ ਤਥਾ ਦਸ੍ਸਨੇ ਸਮ੍ਮੋਹਤਮਸਾ ਪਰਿਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਭੂਤੋ ਚਾਯਂ ਬਾਲੋ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਅਸ੍ਸਿਰੀ ਵਿਯ ਖਾਯਤਿ ਅਲਕ੍ਖਿਕੋ ਏਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਤਯਿਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਬਾਲਸ੍ਸ ਸਤੋ ਰਾਗਾਦਿਕਿਞ੍ਚਨਤੋ. ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਨਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ. ਮੋਹਸੀਸੇਨ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਪਰੀਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵਿਪਰੀਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਟ੍ਠਹਮਾਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ.

ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਦਂ ਭਞ੍ਜਿਤੁਂ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨੋ ਚੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਿ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ ਨ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨ ਇਧ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਸਿਯਾ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਯੋ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਅਨਵਸੇਸਕਿਲੇਸੇ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਤਿਵਿਧਸ੍ਸਪਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ.

ਤਤ੍ਥਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਯਥਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਯ ਸਉਤ੍ਤਰਾਨਂ ਕਾਮਾਨਂ ਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਂ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਸਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵਂ ਤਂਸਭਾਵਾਨਂ ਸਙ੍ਖਭਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤੇਨ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਤਾਸਭਾਵੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਯਞ੍ਚ ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਸਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ. ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ? ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ. ਅਪਿ ਚ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ ਕਿਲੇਸੇ ਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਜਹਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਚ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਞਾਣਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਕਰੋਤਿ, ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਂ, ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਕਰਞ੍ਚ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਤਿਸਚ੍ਚਵਿਪਰੀਤੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਸਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ. ਤਥਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਸਯੇ ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਉਪਚਾਰਵੁਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ, ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਸੀਹਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਉਦਾ. ੭੩) ਵਚਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥਂ, ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਂ, ਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥਂ. ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੩, ੩੫੬; ਕਥਾ. ੭੫੩; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੪; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫; ਧ. ਪ. ੨੭੭-੨੭੯), ਏਵਮ੍ਪਿ ਯੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਸਙ੍ਖਤਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਸਬ੍ਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਿਂ ਵਾ ਏਤਾਯ ਯੁਤ੍ਤਿਚਿਨ੍ਤਾਯ? ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਨ੍ਤਿ (ਉਦਾ. ੭੩), ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੭-੮) ਚ, ਅਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਅਸਙ੍ਖਤਗਾਮਿਨਿਞ੍ਚ ਪਟਿਪਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੬੬-੩੬੭, ੩੭੭) ਚ ਅਨੇਕੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਸਬ੍ਭਾਵੋ ਦੇਸਿਤੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਨਯਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਹੇਤੁਉਪਨਯਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ. ਜੋਤਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਪਕਾਸਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.