੪. ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋਤਿਆਦਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਦਂ ਇਮਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਇਦਂ ਇਮਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਧਮ੍ਮਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਮੂਲਭੂਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਭਾਵਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਯਾਥਾਵਅਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵੋ ਨ ਸਮ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਯਾਥਾਵਅਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧੋ. ਸੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਲਕ੍ਖਣਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਵੇਧੋ ਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧੋ. ਕਤ੍ਥ ਪਨ ਸੋ ਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸਬ੍ਬ…ਪੇ… ਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਨ੍ਤਿਆਦਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇ ਸਤਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਉਪਰੂਪਰਿ ਜਾਯਤਿਯੇਵ ਨ ਹਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਨ੍ਤਿ ਪਿਯਾਯਿਤਬ੍ਬਜਾਤਿਯਂ ਇਟ੍ਠਜਾਤਿਯਞ੍ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਯਂ ਲੋਕੇ ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੦; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੩; ਵਿਭ. ੨੦੩) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਚੇਤਨਾ. ਸਾ ਹਿ ਏਕਵਾਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਲੋਭਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੋਸਸ੍ਸ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਮੋਹਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਦਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾ. ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਉਪਗਮਨਲਕ੍ਖਣਤਾ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੯੩) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਸ੍ਸਾਦੋਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਾਨਿ. ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਨਿਚ੍ਚਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧੀਨਨ੍ਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਂਯੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ ਸਂਸਰਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਸਯਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਚ੍ਚਗ੍ਗਾਹਂ ਪਵੇਦੇਸਿ. ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਯਦਿ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ ਦੁਕ੍ਖਤਾ ਚ ਸੁਦਿਟ੍ਠਾ, ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ ਅਨਵਕਾਸਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾਅਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਲਕ੍ਖਣਾ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਆਹ – ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਨਾਮਕਾਯੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਚਿਤ੍ਤਵਿਕ੍ਖੇਪਪਟਿਸਂਹਰਣਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ. ਅਸੁਭਾਤਿ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਾ ਅਸੁਭਾ ਏਵ ਵਾ, ਤਣ੍ਹਾਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਸਮਥਸ੍ਸ ਅਸੁਭਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਭਿਜ੍ਝਾਯ ਤਨੁਕਰਣਤੋ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾਵੇਰਮਣੀ ਅਲੋਭਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਤਨੁਕਰਣਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਵੇਰਮਣੀ ਅਦੋਸਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਤ੍ਥੁਅਵਿਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਵਿਸਯਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧੋ, ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਸੀਲਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣੇਨ ਅਨਭਿਰਤਿਞਾਣਮੇਵ ਵਾ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਦਿਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾਯ ਵੇਦਨਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾਤਿ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾ.
ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਯੇ ਅਵੀਤਰਾਗਤਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਰੂਪੀਨਿ ਰੂਪਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਾਯੋ ਹਿ ਇਧ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਝਾਨਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇ ਮਨਾਯਤਨੇ ਚ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਂ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਦਿਸਂ ਮਾ ਰੂਪਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੁ, ਮਾ ਏਦਿਸੀ ਵੇਦਨਾਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਦਿਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਭਵਾਨੁਪਸ੍ਸਿਤਾ. ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞ੍ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ. ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਵਤੋ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਯੋਨਿਸੋ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਇਮਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਂ ਮਹਾਨਾਰਦਕਸ੍ਸਪਜਾਤਕਂ (ਜਾ. ੨.੨੨.੧੧੫੩ ਆਦਯੋ), ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੮ ਆਦਯੋ) ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ ਚ ਉਦਾਹਰਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਓਕਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਦ੍ਧਾਪਸਾਦਾਨਂ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੋ ਪਨ ਸਦ੍ਧਾਯਯੇਵ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਓਕਪ੍ਪਨਂ ਸਦ੍ਦਹਨਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਓਗਾਹਣਂ ਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਅਨਾਵਿਲਤਾ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾਪਗਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕਾਲੁਸ੍ਸਿਯਤਾ. ਅਭਿਪਤ੍ਥਿਯਨਾ ਸਦ੍ਦਹਨਮੇਵ. ਅਵੇਚ੍ਚਪਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਸਹਿਤੋ ਆਯਤਨਗਤੋ ਅਭਿਪ੍ਪਸਾਦੋ. ਅਪਿਲਾਪਨਂ ਅਸਮ੍ਮੋਸੋ ਨਿਮੁਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਓਗਾਹਣਂ ਵਾ, ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਪਸਾਦਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਵਸੇਨ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਤਿਸਮਾਧੀਨਂ ਵਾ ਕਾਯਾਦਯੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਯੋ ਚ ਝਾਨਾਨੀਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਅਸ੍ਸਾਦਮਨਸਿਕਾਰੋ ਸਂਯੋਜਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਤਾ. ਪੁਨਬ੍ਭਵਵਿਰੋਹਣਾਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਯ ਵਿਰੋਹਣਾ, ਪੁਨਬ੍ਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਾਰਹਤਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਓਪਪਚ੍ਚਯਿਕਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਭਾਵੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਸਭਾਵਂ. ਨਾਮਕਾਯਰੂਪਕਾਯਸਙ੍ਘਾਤਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਰੂਪਰੂਪਕਾਯਾਨਂ ਸਮੂਹਿਯਭਾਵਂ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਭਾਵੋ. ਓਪਪਚ੍ਚਯਿਕਨ੍ਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਂ. ਉਪਧੀਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਸ੍ਸ ਮਰਣਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਾਲਸ੍ਸ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸੋਕੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਮਰਣਂ ਸੋਕਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਂ ਚੇਤਸੋ ਸਨ੍ਤਾਪੋ. ਓਦਹਨਨ੍ਤਿ ਅਵਦਹਨਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਪਨਮੇਵ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਭਵਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਚ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਙ੍ਗਾਨਿ. ਤੇਸੁ ਕਿਲੇਸਾ ਭਵਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਾਨਿ. ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਂ ਭਵਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ. ਸਮਗ੍ਗਾਨੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ. ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਸਂਸਰਣਂ ਸਂਸਾਰੋ. ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਜਾਤਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ ਕਿਲੇਸਾਦਿਵਟ੍ਟਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਭਵੋ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਮ੍ਪਾਪਕਹੇਤੁਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੋਗਾਹਕਸ੍ਸ ਓਤਰਣਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਤਿਤ੍ਥਂ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਪਯਿਰੁਪਾਸਨਾ ਤਿਤ੍ਥਞ੍ਞੁਤਾ. ਧਮ੍ਮੂਪਸਞ੍ਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਪੀਤਂ ਨਾਮ, ਸਪ੍ਪਾਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨੇਨ ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰੂਹਨਾ ਪੀਤਞ੍ਞੁਤਾ, ਭਾਵਨਾਯ ਥੋਕਮ੍ਪਿ ਲਯਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਦ੍ਧਂਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਜਾਨਨਾ ਪਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਜਾਨਨਾ ਅਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ, ਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਏਵ. ਕਤਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸੇਵ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਇਤਰਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਕਤਪੁਞ੍ਞਤਾ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਸਹ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਤਿ ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਵਿਰਾਗੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ. ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਫਲਂ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਥਾਪਿ ਯੋ ਕੋਚਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਯੋ ਕੋਚਿ ਅਵਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ, ਸਬ੍ਬੋ ਸੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਏਵਂ ਯਾ ਕਾਚਿ ਉਪਨਿਸਾ ਯੋਗਤੋ ਚ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਚਾ’’ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਨਿਸਾਤਿ ਕਾਰਣਂ, ਯੋਗਤੋਤਿ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ, ਪਚ੍ਚਯਤੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਤ੍ਤਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋਤਿਆਦਿ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਯਤੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਉਦਾਹਰਣੇਹਿ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਵਧਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਨੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਭਾਵਾਦਿਨਾਪਿ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਏਵਂ ਆਯਤਨਵਸੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਤੀਤੇ, ਰਾਧ, ਰੂਪੇ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਭਤਂ. ਯਮਕੋਵਾਦਸੁਤ੍ਤੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੮੫) ਵਧਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਵਧਕਂ ਰੂਪਂ ਵਧਕਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤੀਤਿ ਏਵਂ, ਇਮਿਸ੍ਸਂ ਗਾਥਾਯਂ ਕਾਯਗਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਸਤਿ ਵੇਦਨਾਗਤਾ ਸਤਿ ਚਿਤ੍ਤਗਤਾ ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਗਤਾ ਚ ਸਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਤੋ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮ.
ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਾਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਯੇਤਿ ਰੂਪਕਾਯੇ. ਰੂਪਕਾਯੋ ਹਿ ਇਧ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਮੂਹਟ੍ਠੇਨ ਕਾਯੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਯਥਾ ਚ ਸਮੂਹਟ੍ਠੇਨ, ਏਵਂ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਆਯਟ੍ਠੇਨ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਞ੍ਹਿ ਪਰਮਜੇਗੁਚ੍ਛਾਨਂ ਸੋ ਆਯੋਤਿਪਿ ਕਾਯੋ, ਆਯੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸੋ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਆਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋਤਿ ਆਯੋ. ਕੇ ਆਯਨ੍ਤਿ? ਕੁਚ੍ਛਿਤਾ ਕੇਸਾਦਯੋ, ਇਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਆਯੋਤਿ ਕਾਯੋ.
ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਕਾਯਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਸੀਲੋ, ਕਾਯਂ ਵਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਮਾਨੋ. ‘‘ਕਾਯੇ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਂ ਕਾਯਗ੍ਗਹਣਂ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਨਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨ ਨ ਕਾਯੇ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਾ, ਅਥ ਖੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਏਵਾਤਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਕਾਰਸ੍ਸੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਨ ਕਾਯੇ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਏਕਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਨਾਪਿ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਨੁਪਸ੍ਸੀ.
ਯੋਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਕੋ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੋ ਕਾਯੋ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਨ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਏਕਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਅਥ ਖੋ ਰਥਸਮ੍ਭਾਰਾਨੁਪਸ੍ਸਕੋ ਵਿਯ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਨਗਰਾਵਯਵਾਨੁਪਸ੍ਸਕੋ ਵਿਯ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਕਦਲਿਕ੍ਖਨ੍ਧਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜ੍ਜਕੋ ਵਿਯ ਰਿਤ੍ਤਮੁਟ੍ਠਿਵਿਨਿਵੇਠਕੋ ਵਿਯ ਚ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਏਵਾਤਿ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਸਮੂਹਵਸੇਨੇਵ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਨ ਹੇਤ੍ਥ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮੂਹਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕਾਯੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਵਾ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸਮੂਹਮਤ੍ਤੇ ਏਵ ਪਨ ਤਥਾ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –
‘‘ਯਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;
ਅਪਸ੍ਸਂ ਬਜ੍ਝਤੇ ਮੂਲ਼੍ਹੋ, ਬਜ੍ਝਮਾਨੋ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੭੩; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੦੬; ਪਟਿ. ਮ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੩੬; ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩);
ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀਯੇਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ.
ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਅਨੁਦਕਭੂਤਾਯਪਿ ਮਰੀਚਿਯਾ ਉਦਕਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਅਸੁਭਭੂਤੇ ਏਵ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਨਿਚ੍ਚਸੁਖਅਤ੍ਤਸੁਭਭਾਵਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਅਥ ਖੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਅਨਤ੍ਤਅਸੁਭਾਕਾਰਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਮਹਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੪ ਆਦਯੋ) ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾਦਿਚੁਣ੍ਣਿਕਜਾਤਅਟ੍ਠਿਕਪਰਿਯੋਸਾਨੋ ਕਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਯੋ ਚ ‘‘ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਥਵੀਕਾਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਆਪੋਕਾਯਂ ਤੇਜੋਕਾਯਂ ਵਾਯੋਕਾਯਂ ਕੇਸਕਾਯਂ…ਪੇ… ਅਟ੍ਠਿਮਿਞ੍ਜਕਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੪ ਆਦਯੋ) ਕਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਾਯੇ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਅਥ ਵਾ ਕਾਯੇ ਅਹਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਨਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਕਸ੍ਸ ਨਾਨਾਧਮ੍ਮਸਮੂਹਸ੍ਸ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਕਾਯੇ ਕੇਸਾਦਿਧਮ੍ਮਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਪਿ ਚ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੪ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਨਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਾਦਿਕਸ੍ਸ ਆਕਾਰਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਵਿਹਰਾਹੀਤਿ ਵਤ੍ਤਾਹਿ. ਆਤਾਪੀਤਿ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਕਿਲੇਸੇ ਆਤਾਪੇਤੀਤਿ ਆਤਾਪੋ, ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਤਾਪੀ. ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਤਿ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਸਤਿਮਾਤਿ ਕਾਯਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਸਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਹਿ ਸਤਿਵਿਰਹਿਤਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਸਤਿਞ੍ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਿਕਂ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੪). ਅਨਾਤਾਪਿਨੋ ਚ ਅਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਕੋਚੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰੋ ਹੋਤਿ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਆਤਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਤਤ੍ਥ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਦਙ੍ਗਵਿਨਯੇਨ ਵਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਨਯੇਨ ਵਾ ਵਿਨਯਿਤ੍ਵਾ. ਲੋਕੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਾਯੇ. ਕਾਯੋ ਹਿ ਇਧ ਲੁਜ੍ਜਨਪਲੁਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਲੋਕੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਅਭਿਜ੍ਝਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਗ੍ਗਹਣੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਬਲਵਧਮ੍ਮਦ੍ਵਯਪ੍ਪਹਾਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨੀਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਹਾਨਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ‘‘ਆਤਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਤਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਸਮਥੋ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖੋਤਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਵਿਨਯੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਿਨੇਯ੍ਯ ਲੋਕੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੫.੩੬੭). ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵੀਰਿਯਪਞ੍ਞਾਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ ਇਜ੍ਝਤਿ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿਪਿ ਤੇਹਿ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸਾਧਨੇ ਇਮੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸਭਾਵਭੇਦਾਭਾਵਤੋ ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਇਤਰਾਨਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੨੪. ਇਦਾਨਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਗਹਿਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਗਹਿਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਬੋਧਙ੍ਗਮਾਤਿ ਬੋਧਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਬੋਧਙ੍ਗਮਾ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬੋਧਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖੇ ਭਵਾਤਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ. ਨੇਯ੍ਯਾਨਿਕਲਕ੍ਖਣੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਪਵਤ੍ਤਤੋ ਚ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ, ਨਿਯ੍ਯਾਨੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਨੇਯ੍ਯਾਨਿਕਾ, ਯਥਾ ਦੋਵਾਰਿਕੋਤਿ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਫਲਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਨੇਯ੍ਯਾਨਿਕਾ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਪਯੋਜਨਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨੇਯ੍ਯਾਨਿਕਾ. ‘‘ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਤਤ੍ਥ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਯਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਲਕ੍ਖਣੇਨਾਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਸਭਾਵੇਨ.
ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਯਥਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਟ੍ਠੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ਕਥਂ? ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਤਾਵਸੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਹਾਨਂ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਨ੍ਤਿਆਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਪਰਿਜਾਨਨਸ੍ਸ ਪਰਿਬਨ੍ਧਿਨੋ ਕਾਮਰਾਗਾਦਯੋ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਸ੍ਮਾ? ਤੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਂ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.
ਇਦਾਨਿ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਸ੍ਸ ਉਦਾਹਰਣਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੋ. ਪਨਾਤਿ ਪਦਪੂਰਣੋ. ਰੂਪਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ. ਰੂਪਧਾਤੂਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵਾ ਦਸ ਧਾਤੁਯੋ. ਰੂਪਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵਂ ਦਸਾਯਤਨਂ, ਰੂਪੀਨਿ ਦਸਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਇਮਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਦੇਸਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੁਖਵੇਦਨਾਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਚ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਾਸਵਕੁਸਲਸ੍ਸਾਪਿ ਵਸੇਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ. ਸਬ੍ਬੋ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਦੇਸਿਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਿਤਤ੍ਤਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫). ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਹਿ ਵੇਦਨਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਏਤੇਨ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਵੇਦਨਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਤਿ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਗ੍ਗਹਣੇ ਸਬ੍ਬੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਦੇਸਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਸੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੋਤਿ ਇਮਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਵਿਸੇਸਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਤੇਸੁ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤੋ ਸਰਾਗਸਦੋਸਸਮੋਹਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇਨ ਹਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਪਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਯੋ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਮਹਾਵ. ੧) ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਵੀਤਰਾਗਵੀਤਦੋਸਵੀਤਮੋਹਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਹਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਇਦਾਨਿ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤਾਵਿਭਾਵਨੇਨ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਯੋਜਨਾਯ ਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਵਂ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਚ੍ਚਤੋਤਿ ਪਥਵੀਆਦੀਨਂ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਰਣਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਤੋ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਕਿਚ੍ਚਤੋ. ਲਕ੍ਖਣਤੋਤਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਭਾਵਤੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਤੋਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਨਮਨਾਦਿਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਤੋ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦਿਤੋ ਚ. ਚੁਤੂਪਪਾਤਤੋਤਿ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਙ੍ਗਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਚ, ਸਮਾਨਨਿਰੋਧਤੋ ਸਮਾਨੁਪ੍ਪਾਦਤੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਹਚਰਣਂ ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾ ਸਮਾਨਫਲਤਾ ਸਮਾਨਭੂਮਿਤਾ ਸਮਾਨਵਿਸਯਤਾ ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋਪਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੇਸਂ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ.
ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.