੧੫. ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ

੪੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਲਕ੍ਖਣਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਿਂਲਕ੍ਖਣੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿਨੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਪਟਿਕਾਰਣਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਹੇਤੁ. ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਤਸ੍ਮਾ ਫਲਂ ਏਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦੇਹਿ ਕਾਰਣਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੂਤਿ ਸਮਾਨਭਾਵੋ ਬੀਜਂ ਹੇਤੁ. ਨਨੁ ਚ ਬੀਜਂ ਅਙ੍ਕੁਰਾਦਿਸਦਿਸਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤੋ ਹਿ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ.

‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਉਦਾਹਰਣਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨੇਨ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸਮੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਖੀਰਂ. ਦਧਿ ਭਵਤੀਤਿ ਏਕਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਭੇਦੋਪਚਾਰੇਨ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਨ ਹਿ ਖੀਰਂ ਦਧਿ ਹੋਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਨ ਚਤ੍ਥਿ ਏਕਕਾਲਸਮਵਧਾਨਂ ਦੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚ ਦਧਿਸ੍ਸ ਚਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਘਟੇ ਦੁਦ੍ਧਂ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਦਧਿ ਭਵਤਿ, ਦਧਿ ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਜਾਯਤਿ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਮਾਯੋਗੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਚਤ੍ਥਿ ਏਕਕਾਲਸਮਵਧਾਨਂ ਦੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚ ਦਧਿਸ੍ਸ ਚ ਰਸਖੀਰਵਿਪਾਕਾਦੀਹਿ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਏਵਮੇਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਹੇਤੁਭੂਤਸ੍ਸ ਖੀਰਸ੍ਸ ਫਲਭੂਤੇਨ ਦਧਿਨਾ ਨ ਏਕਕਾਲਸਮਵਧਾਨਂ, ਏਵਮਞ੍ਞਸ੍ਸਾਪਿ ਹੇਤੁਸ੍ਸ ਫਲੇਨ ਨ ਏਕਕਾਲਸਮਵਧਾਨਂ, ਨ ਤਥਾ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ, ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਫਲੇਨ ਭਿਨ੍ਨਕਾਲੋ ਏਵਾਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਏਵਂ ਬਾਹਿਰਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਂਸਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਅਨੇਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ? ਆਹ ‘‘ਪੁਰਿਮਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਚ੍ਛਿਮਿਕਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੂ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਹੇਤੁਫਲਾਨਂ ਸਮਵਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਏਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਸਮਤ੍ਥੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪੁਰਿਮਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹੇਤੁਫਲਭੂਤਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ਯਥਾ ਬੀਜਂ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਹੋਨ੍ਤਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਹੇਤੁਤਾਯ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਬੀਜਤੋ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਬੀਜਂ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁਤਾਯ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਪਿ ਹੇਤੁਭਾਵੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.

ਪੁਨ ‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਗਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਥਾਲਕਨ੍ਤਿ ਦੀਪਕਪਲ੍ਲਿਕਾ. ਅਨਗ੍ਗਿਕਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿਂ ਵਿਨਾ. ਦੀਪੇਤੁਨ੍ਤਿ ਜਾਲੇਤੁਂ. ਇਤਿ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੂਤਿ ਏਵਂ ਪਦੀਪੁਜ੍ਜਾਲਨਾਦੀਸੁ ਅਗ੍ਗਿਆਦਿਪਦੀਪਸਦਿਸਂ ਕਾਰਣਂ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ. ਪਰਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਕਪਲ੍ਲਿਕਾਵਟ੍ਟਿਤੇਲਾਦਿਸਦਿਸੋ ਅਗ੍ਗਿਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਸਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੋਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੋ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵੋ. ਬਾਹਿਰੋਤਿ ਤਤੋ ਬਹਿਭੂਤੋ. ਜਨਕੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ. ਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕੋਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕੋ. ਅਸਾਧਾਰਣੋਤਿ ਆਵੇਣਿਕੋ. ਸਾਧਾਰਣੋਤਿ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਮਾਨੋ.

ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ‘‘ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਚ ਫਲਾਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਯੋ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਯਥਾ ਚ ਸੋ ਹੋਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਫਲਂ ਯੋ ਚ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ, ਯੋ ਚ ਕਾਰਣਫਲਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਫਲਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾ ਸਨ੍ਤਤਿ. ਕੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕੋ ਕਾਰਣਫਲਭਾਵੋ ਚ? ਸੋ ਏਵ ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ. ਯੋ ਫਲਭੂਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਕਾਰਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਸੋ ਵੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਰਹਤੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ. ਯੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਸੋ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਏਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਹੇਤੁਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ ਸਨ੍ਤਤਿਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਕਾਰਣਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਫਲਂ ਨਾਮ, ਨ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਫਲਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪੁਰਿਮਭਵੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵਪਟਿਸਨ੍ਧਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਤ੍ਥੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਲਿਬੁਨ੍ਧੇਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਨ ਦੇਨ੍ਤਿ. ਯਾਵ ਚ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਾ, ਤਾਵ ਅਨੁਸੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਪਲਿਬੋਧਤ੍ਥੋ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥੋ, ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਤ੍ਥੋ ਅਨੁਸਯਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਨ ਕਦਾਚਿ ਤਂ ਨਾਮਰੂਪਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਬੀਜਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦੋ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤਤੀਤਿ ਯਤ੍ਥ ਰੂਪਾਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦੋ, ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤਤਿਵੋਹਾਰੋ. ਯਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿਆਦਿ ਪਚ੍ਚਯਪਰਮ੍ਪਰਦਸ੍ਸਨਂ ਹੇਤੁਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਭਾਵਨਮੇਵ.

‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਾਯਾਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਤਾਯ. ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਕਿਰਿਯਾਮਨੋਧਾਤੁ. ਸਾ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਭਾਵੇਨ ਸਮਾਨਜਾਤਿਤਾਯ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ. ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੂਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਦਿਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸਭਾਵੋ, ਸੋ ਹੇਤੂਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬੋ ਲੋਕਿਯੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਯੋ ਕੋਚਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਸਬ੍ਬੋ ਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੋ ਯੋ ਕੋਚਿ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸੋ ਸਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਤੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋਤਿ.

ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.