੬. ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੮੫. ਛਟ੍ਠੇ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਅਸੁਭਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਵਸੇਨ ਚੇਵ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਾਦੀਸੁ ਗਹਿਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਸਂਹਰਣਵਸੇਨ ਚ ਕਾਯਸ੍ਮਿਂ ਅਸੁਭਂ ਅਸੁਭਾਕਾਰਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਥ. ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਨਾਪਾਨੇ ਸਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਆਨਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸਾਸੋ, ਨੋ ਪਸ੍ਸਾਸੋ. ਪਾਨਨ੍ਤਿ ਪਸ੍ਸਾਸੋ, ਨੋ ਅਸ੍ਸਾਸੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੦).
ਵੋਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਧ ਗੋਚਰਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਪਰਿਮੁਖਨ੍ਤਿ ਅਭਿਮੁਖਂ. ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ ਚ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਭਿਮੁਖਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤੂਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਰਿਮੁਖਨ੍ਤਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਨਿਯ੍ਯਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ – ‘‘ਪਰੀਤਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠੋ, ਮੁਖਨ੍ਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਟ੍ਠੋ, ਸਤੀਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੋ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਰਿਮੁਖਂ ਸਤਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੪). ਇਮਿਨਾ ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸੋਲ਼ਸਪ੍ਪਭੇਦਾ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਰਾਗਚਰਿਤਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾਨਂ ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਪਟਿਕੂਲਮਨਸਿਕਾਰਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਸਮਥਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਉਪਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੁਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਕ੍ਕਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਹੁਤ੍ਵਾ, ਅਭਾਵਤੋ, ਉਦਯਬ੍ਬਯਯੋਗਤੋ, ਤਾਵਕਾਲਿਕਤੋ, ਨਿਚ੍ਚਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋ ਚ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਾਕਾਰੋ, ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ. ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਏਕਾਦਸਵਿਧਾ ਅਸੁਭਕਥਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਸੋਲ਼ਸਵਤ੍ਥੁਕਾ ਚ ਆਨਾਪਾਨਕਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਥਾ ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਸਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੭੩੭-੭੪੦) ਕਥਿਤਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਇਦਾਨਿ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬਂ ਫਲਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਭਾਯ ਧਾਤੁਯਾਤਿ ਸੁਭਭਾਵੇ, ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰਾਗਾਨੁਸਯੋਤਿ ਸੁਭਾਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ. ਸੋ ਕੇਸਾਦੀਸੁ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਾਦੀਸੁ ਵਾ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀਨਂ ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਧਿਗਤੇਨ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਅਸੁਭਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੯.੩; ਉਦਾ. ੩੧). ਬਾਹਿਰਾਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਵਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾ ਅਨਤ੍ਥਾਵਹਤ੍ਤਾ ਚ ਬਾਹਿਰਾ ਬਹਿਭੂਤਾ. ਵਿਤਕ੍ਕਾਸਯਾਤਿ ਕਾਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਾ. ਤੇ ਹਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ ਆਸਯਾਨੁਗਤਾ ਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕਾਸਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੋ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤੋ ਏਵਾਤਿ ਤਦਵਸੇਸਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਘਾਤਪਕ੍ਖਿਕਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਭਾਗਿਯਾ, ਇਚ੍ਛਾਵਿਘਾਤਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਾ ਵਾ. ਤੇ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਞਾਤਿਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਜਨਪਦਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਮਰਾਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਨਵਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਪਰਾਨੁਦ੍ਦਯਤਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋਤਿ ਅਟ੍ਠ, ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਵਵਿਧਾ ਮਹਾਵਿਤਕ੍ਕਾ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿਸਮਾਧਿਨਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਯ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾ. ਤਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਧਿਗਤੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਵਿਤਕ੍ਕੁਪਚ੍ਛੇਦਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੯.੩; ਉਦਾ. ੩੧).
ਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਸਾ ਪਹੀਯਤੀਤਿ ਯਾ ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਨੀ ਸਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਕਾਰੀ ਸਕਲਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਸਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀਨਂ ਵਿਹਰਤਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ. ਇਦਂ ਕਿਰ ਭਗਵਤਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਕਾਰਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਤੇਭੂਮਕੇਸੁ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਯਦਾ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨੀਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਘਟੀਯਤਿ, ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਸਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀਨਂ ਵਿਹਰਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਹੀਯਤਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਵਿਜ੍ਜਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀਨਂ ਵਿਹਰਤਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋ ਇਤਰਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਗਹਣੇ ਉਪਾਯਭਾਵਤੋ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫). ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਿਨੋ ਹਿ, ਮੇਘਿਯ, ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਸਣ੍ਠਾਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਸਮੁਗ੍ਘਾਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤੀ’’ਤਿ.
ਗਾਥਾਸੁ ਆਨਾਪਾਨੇ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋਤਿ ਆਨਾਪਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿ ਪਟਿ ਸਤੋ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰੂਪਸਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ. ਆਤਾਪੀ ਸਬ੍ਬਦਾਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾਵੋਸਾਨਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਸੁ ਸਤਤਂ ਆਤਾਪੀ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਯਤੋ ਵਾਯਮਮਾਨੋ, ਨਿਯਤੋ ਵਾ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮੇਨ ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸਮਥੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਛਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.