੧. ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੦. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿ ਪੁਜ੍ਜਭਵਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਕਿਰਿਯਾ ਚਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾ. ਤਾ ਏਵ ਚ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਆਨਿਸਂਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਦਾਨਮਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਹਵਸੇਨ ਪੂਜਾਵਸੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਰੇਸਂ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਚੇਤਨਾ ਦੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਦਾਨਂ, ਦਾਨਮੇਵ ਦਾਨਮਯਂ. ਚੀਵਰਾਦੀਸੁ ਹਿ ਚਤੂਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਅਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਵਾ ਦਸਸੁ ਦਾਨਵਤ੍ਥੂਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਵਾ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਤਂ ਤਂ ਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਕਾਲੇ ਪਚ੍ਛਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣੇ ਚਾਤਿ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਚੇਤਨਾ ਦਾਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ.

ਸੀਲਮਯਨ੍ਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸੀਲਉਪੋਸਥਨਿਯਮਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ, ਅਟ੍ਠ, ਦਸ ਵਾ ਸੀਲਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੀਲਪੂਰਣਤ੍ਥਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਵਿਹਾਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਰਥਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਤਮ੍ਹਿ ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੂ’’ਤਿ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਾਯ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚੀਵਰਾਦਿਕੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤਿਯਾ ਆਪਾਥਗਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਨਿ ਸਂਵਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵੀਰਿਯੇਨ ਆਜੀਵਂ ਸੋਧੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਸੀਲਤੀਤਿ ਸੀਲਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ.

ਤਥਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੮) ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗੇਨ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਤਂ, ਘਾਨਂ, ਜਿਵ੍ਹਂ, ਕਾਯਂ, ਮਨਂ. ਰੂਪੇ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮੇ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਵੇਦਨਂ. ਰੂਪਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ. ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਚੇਤਨਾ, ਯਾ ਚ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਤਿਂਸਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਾ ਝਾਨਚੇਤਨਾ, ਯਾ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜੇਸੁ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਪਰਿਚਯਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਭਾਵੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਚਾਤਿ.

ਏਕਮੇਕਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਯਥਾਰਹਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕਾਯੇਨ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਵਾਚਙ੍ਗਞ੍ਚ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ. ਅਨ੍ਨਾਦੀਨਿ ਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਾਪਿ ‘‘ਅਨ੍ਨਦਾਨਾਦੀਨਿ ਦੇਮੀ’’ਤਿ ਵਾ ਦਾਨਪਾਰਮਿਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਦਾਨਕਾਲੇ ਦਾਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ. ਵਤ੍ਤਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਦਦਤੋ ਸੀਲਮਯਂ, ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਕਮ੍ਮਤੋ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦਦਤੋ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ.

ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਸਤ੍ਤ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ – ਅਪਚਿਤਿਸਹਗਤਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਪਤ੍ਤਿਅਨੁਪ੍ਪਦਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਨਂ ਦੇਸਨਾਮਯਂ ਸਵਨਮਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਤਿ. ਸਰਣਗਮਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵੁਡ੍ਢਤਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਪਤ੍ਤਚੀਵਰਪਟਿਗ੍ਗਹਣਾਭਿਵਾਦਨਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਅਪਚਾਯਨਸਹਗਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਡ੍ਢਤਰਾਨਂ ਵਤ੍ਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕਰਣਵਸੇਨ, ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਟ੍ਠਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਾਮੇ ਭਿਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਉਪਸਂਹਰਣਵਸੇਨ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਤ੍ਤਂ ਆਹਰਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਾਹਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਦਤ੍ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧਾਦੀਹਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਤਾਦਿਸਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਪਰਿਣਾਮਵਸੇਨ ਪਤ੍ਤਿਅਨੁਪ੍ਪਦਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਪਰੇਹਿ ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕੇਵਲਂ ਵਾ ਪਰੇਹਿ ਕਤਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ‘‘ਸਾਧੁ, ਸੁਟ੍ਠੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਨਵਸੇਨ ਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਗੁਣਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤੋ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤਿ – ਇਦਂ ਦੇਸਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਏਕੋ ‘‘ਏਵਂ ਮਂ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋਤਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯ ਠਤ੍ਵਾ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਂ ਨ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨੂਪਾਯੋ’’ਤਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪੁਰੇਚਾਰਿਕਹਿਤਫਰਣੇਨ ਮੁਦੁਚਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਇਦਂ ਸਵਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਕੋ ‘‘ਇਤਿ ਮਂ ਸਦ੍ਧੋਤਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਸੁਣਾਤਿ, ਤਂ ਨ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਗਮਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ, ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਾਗੇ ਵਾ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਉਜੁਕਰਣਕਾਲੇ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨਾਹੁ ‘‘ਵਿਜਾਨਨਪਜਾਨਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣਾਦਿ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਪਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਪੁਞ੍ਞਾਨੁਸ੍ਸਰਣਵਣ੍ਣਾਰਹਵਣ੍ਣਨਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣੇਨ ਕਮ੍ਮਪਥਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਿਯਮਲਕ੍ਖਣਂ. ਯਞ੍ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਭਾਵੇਨੇਵ ਤਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ.

ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪੁਰਿਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਦਾਨਮਯਾਦੀਹਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਪਚਾਯਨਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਾਨਿ ਸੀਲਮਯੇ, ਪਤ੍ਤਿਅਨੁਪ੍ਪਦਾਨਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਨਾਨਿ ਦਾਨਮਯੇ, ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਵਨਾਨਿ ਭਾਵਨਾਮਯੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ ਤੀਸੁਪਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਦਾਨਮਯਂ…ਪੇ… ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੩੬).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਪਗੁਣਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪਗੁਣਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਪਨ ਮਹਗ੍ਗਤਕੁਸਲਚੇਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਭਾਵਨਾਮਯਮੇਵ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ, ਨ ਇਤਰਾਨਿ. ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ.

ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.