੨. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੦. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿ ਪੁਜ੍ਜਭਵਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਕਿਰਿਯਾ ਚਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾ. ਤਾ ਏਵ ਚ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਆਨਿਸਂਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਦਾਨਮਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਹਵਸੇਨ ਪੂਜਾਵਸੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਰੇਸਂ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਚੇਤਨਾ ਦੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਦਾਨਂ, ਦਾਨਮੇਵ ਦਾਨਮਯਂ. ਚੀਵਰਾਦੀਸੁ ਹਿ ਚਤੂਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਅਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਵਾ ਦਸਸੁ ਦਾਨਵਤ੍ਥੂਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਵਾ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਤਂ ਤਂ ਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਕਾਲੇ ਪਚ੍ਛਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣੇ ਚਾਤਿ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਚੇਤਨਾ ਦਾਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ.

ਸੀਲਮਯਨ੍ਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸੀਲਉਪੋਸਥਨਿਯਮਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ, ਅਟ੍ਠ, ਦਸ ਵਾ ਸੀਲਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੀਲਪੂਰਣਤ੍ਥਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਵਿਹਾਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਰਥਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਤਮ੍ਹਿ ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੂ’’ਤਿ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਾਯ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚੀਵਰਾਦਿਕੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤਿਯਾ ਆਪਾਥਗਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਨਿ ਸਂਵਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵੀਰਿਯੇਨ ਆਜੀਵਂ ਸੋਧੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਸੀਲਤੀਤਿ ਸੀਲਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ.

ਤਥਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੮) ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗੇਨ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਤਂ, ਘਾਨਂ, ਜਿਵ੍ਹਂ, ਕਾਯਂ, ਮਨਂ. ਰੂਪੇ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮੇ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਵੇਦਨਂ. ਰੂਪਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ. ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਚੇਤਨਾ, ਯਾ ਚ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਤਿਂਸਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਾ ਝਾਨਚੇਤਨਾ, ਯਾ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜੇਸੁ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਪਰਿਚਯਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਭਾਵੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਚਾਤਿ.

ਏਕਮੇਕਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਯਥਾਰਹਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕਾਯੇਨ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਵਾਚਙ੍ਗਞ੍ਚ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ. ਅਨ੍ਨਾਦੀਨਿ ਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਾਪਿ ‘‘ਅਨ੍ਨਦਾਨਾਦੀਨਿ ਦੇਮੀ’’ਤਿ ਵਾ ਦਾਨਪਾਰਮਿਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਦਾਨਕਾਲੇ ਦਾਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ. ਵਤ੍ਤਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਦਦਤੋ ਸੀਲਮਯਂ, ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਕਮ੍ਮਤੋ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦਦਤੋ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ.

ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਸਤ੍ਤ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ – ਅਪਚਿਤਿਸਹਗਤਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਪਤ੍ਤਿਅਨੁਪ੍ਪਦਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਨਂ ਦੇਸਨਾਮਯਂ ਸਵਨਮਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਤਿ. ਸਰਣਗਮਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵੁਡ੍ਢਤਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਪਤ੍ਤਚੀਵਰਪਟਿਗ੍ਗਹਣਾਭਿਵਾਦਨਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਅਪਚਾਯਨਸਹਗਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਡ੍ਢਤਰਾਨਂ ਵਤ੍ਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕਰਣਵਸੇਨ, ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਟ੍ਠਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਾਮੇ ਭਿਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਉਪਸਂਹਰਣਵਸੇਨ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਤ੍ਤਂ ਆਹਰਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਾਹਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਦਤ੍ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧਾਦੀਹਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਤਾਦਿਸਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਪਰਿਣਾਮਵਸੇਨ ਪਤ੍ਤਿਅਨੁਪ੍ਪਦਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਪਰੇਹਿ ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕੇਵਲਂ ਵਾ ਪਰੇਹਿ ਕਤਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ‘‘ਸਾਧੁ, ਸੁਟ੍ਠੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਨਵਸੇਨ ਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਗੁਣਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤੋ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤਿ – ਇਦਂ ਦੇਸਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਏਕੋ ‘‘ਏਵਂ ਮਂ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋਤਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯ ਠਤ੍ਵਾ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਂ ਨ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨੂਪਾਯੋ’’ਤਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪੁਰੇਚਾਰਿਕਹਿਤਫਰਣੇਨ ਮੁਦੁਚਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਇਦਂ ਸਵਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਕੋ ‘‘ਇਤਿ ਮਂ ਸਦ੍ਧੋਤਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਸੁਣਾਤਿ, ਤਂ ਨ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਗਮਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ, ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਾਗੇ ਵਾ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਉਜੁਕਰਣਕਾਲੇ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨਾਹੁ ‘‘ਵਿਜਾਨਨਪਜਾਨਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣਾਦਿ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਪਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਪੁਞ੍ਞਾਨੁਸ੍ਸਰਣਵਣ੍ਣਾਰਹਵਣ੍ਣਨਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣੇਨ ਕਮ੍ਮਪਥਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਿਯਮਲਕ੍ਖਣਂ. ਯਞ੍ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਭਾਵੇਨੇਵ ਤਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ.

ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪੁਰਿਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਦਾਨਮਯਾਦੀਹਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਪਚਾਯਨਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਾਨਿ ਸੀਲਮਯੇ, ਪਤ੍ਤਿਅਨੁਪ੍ਪਦਾਨਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਨਾਨਿ ਦਾਨਮਯੇ, ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਵਨਾਨਿ ਭਾਵਨਾਮਯੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਗਤਂ ਤੀਸੁਪਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਦਾਨਮਯਂ…ਪੇ… ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੩੬).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਪਗੁਣਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪਗੁਣਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਪਨ ਮਹਗ੍ਗਤਕੁਸਲਚੇਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਭਾਵਨਾਮਯਮੇਵ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ, ਨ ਇਤਰਾਨਿ. ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ.

ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਚਕ੍ਖੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੧. ਦੁਤਿਯੇ ਚਕ੍ਖੂਨੀਤਿ ਚਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੂਨਿ, ਸਮਵਿਸਮਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਚਕ੍ਖਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੂਨਿ. ਕਿਮਿਦਂ ਚਕ੍ਖਨਂ ਨਾਮ? ਅਸ੍ਸਾਦਨਂ, ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਧੁਂ ਚਕ੍ਖਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਚਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਾਨਿ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੂਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚਕ੍ਖੂਨਿ – ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ, ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਚਾਤਿ. ਤੇਸੁ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ, ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੂਤਿ ਇਧ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੂਤਿ ਦਿਬ੍ਬਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਦਿਬ੍ਬਂ. ਦੇਵਤਾਨਞ੍ਹਿ ਸੁਚਰਿਤਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਸੇਮ੍ਹਰੁਹਿਰਾਦੀਹਿ ਅਪਲਿਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਤਾਯ ਦੂਰੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਪਸਾਦਚਕ੍ਖੁ ਹੋਤਿ. ਇਦਞ੍ਚਾਪਿ ਵੀਰਿਯਭਾਵਨਾਬਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ ਤਾਦਿਸਮੇਵਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਦਿਬ੍ਬਂ, ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਆਲੋਕਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਮਹਾਜੁਤਿਕਤ੍ਤਾ. ਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਾਦਿਗਤਰੂਪਦਸ੍ਸਨੇਨ ਮਹਾਗਤਿਕਤ੍ਤਾਪਿ ਦਿਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੁਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇਨ ਚਕ੍ਖੁਮਿਵਾਤਿਪਿ ਚਕ੍ਖੁ, ਦਿਬ੍ਬਞ੍ਚ ਤਂ ਚਕ੍ਖੁ ਚਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ.

ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ. ਕਿਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ? ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੪੯).

ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾ. ਕਿਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ ਯਥਾਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਕ੍ਖਲਿਤਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ ਵਾ ਕੁਸਲਿਸ੍ਸਾਸਖਿਤ੍ਤਉਸੁਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ, ਵਿਸਯੋਭਾਸਨਰਸਾ ਪਦੀਪੋ ਵਿਯ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਅਰਞ੍ਞਗਤਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੫).

ਏਤੇਸੁ ਚ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਪਰਿਤ੍ਤਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਮਹਗ੍ਗਤਂ, ਇਤਰਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਰੂਪਂ, ਇਤਰਾਨਿ ਅਰੂਪਾਨਿ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਚ ਲੋਕਿਯਾਨਿ ਸਾਸਵਾਨਿ ਰੂਪਵਿਸਯਾਨਿ, ਇਤਰਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਅਨਾਸਵਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਵਿਸਯਂ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਕਾਮਾਵਚਰਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਰੂਪਾਵਚਰਂ, ਇਤਰਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵਿਭਾਗਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਗਾਥਾਸੁ ਅਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ. ਅਕ੍ਖਾਸਿ ਪੁਰਿਸੁਤ੍ਤਮੋਤਿ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮੋ ਅਗ੍ਗੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਦੇਸੇਸਿ. ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਉਪਾਯੋ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ. ਪਕਤਿਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਏਵ ਹਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਕਸਿਣਾਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਂ, ਸੋ ਚ ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲੇ ਉਗ੍ਗਹਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਯਤੋਤਿ ਯਦਾ. ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਭਾਵਨਾਯ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਪਮੁਚ੍ਚਤਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੨. ਤਤਿਯੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਯਾਨਿ ਹਿ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਇਸ੍ਸਰਾ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਨਾਮ. ਅਪਿਚ ਇਨ੍ਦੋ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਿਸ੍ਸਰੋ ਪਰਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਤੇਨ ਇਨ੍ਦੇਨ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਗੋਚਰਭਾਵਨਾਸੇਵਨਾਹਿ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਇਨ੍ਦਂ ਵਾ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਂ, ਤਸ੍ਸ ਲਿਙ੍ਗਾਨੀਤਿਪਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨਮਤਗ੍ਗੇ ਸਂਸਾਰੇ ਅਨਞ੍ਞਾਤਂ ਅਨਧਿਗਤਂ ਅਮਤਪਦਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਮੇਵ ਵਾ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਇਮਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਆਜਾਨਨਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਆਜਾਨਾਤਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਦਿਟ੍ਠਮਰਿਯਾਦਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਵ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਾ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਥੇਵ ਅਯਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਟ੍ਠੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚਾਤਿ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਆਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨੇਵ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਛਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਞਾਣਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨੋ ਚਤੂਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਨਿਟ੍ਠਿਤਞਾਣਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਟ੍ਠਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਚਤੁਤ੍ਥਫਲਵਸੇਨ ਏਕਟ੍ਠਾਨਿਕਾਨਿ, ਇਤਰਂ ਇਤਰਮਗ੍ਗਫਲਵਸੇਨ ਛਟ੍ਠਾਨਿਕਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਗਾਥਾਸੁ ਸਿਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਦਯੋ ਸਿਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਉਜੁਮਗ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋਤਿ ਉਜੁਮਗ੍ਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ, ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਿਵਜ੍ਜਿਤਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਤੋ ਉਜੁਮਗ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋ, ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਮਗ੍ਗੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਯਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਨਵਸੇਸਕਿਲੇਸਾਨਂ ਖੇਪਨਤੋ ਖਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਪੁਰੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਤਿ ਤਤੋ ਮਗ੍ਗਞਾਣਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਉਜੁਮਗ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋਤਿ ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾਯੂਹਨਾਦਿਕੇ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਮਗ੍ਗਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦਿਟ੍ਠੇਕਟ੍ਠਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਖੇਪਨਤੋ ਖਯਸ੍ਮਿਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇ ਪਠਮਂ ਞਾਣਂ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਤਿ ਤਤੋ ਪਠਮਞਾਣਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਅਨਨ੍ਤਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਾ ਅਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਞਾਣਂ ਵੇ ਹੋਤਿ ਤਾਦਿਨੋਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲੇ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਥਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਪ੍ਪਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਭਵਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਤਾਦਿਸਂ ਖੀਣਾਸਵਂ ਥੋਮੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸ ਵੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਤਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਤੀਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਸੁਦ੍ਧੇਹਿਪਿ ਵਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਲਦ੍ਧੇਹਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਚਕ੍ਖਾਦੀਹਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵੂਪਸਨ੍ਤੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਵਨੇਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਨ੍ਤੋ’’ਤਿ, ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਪਰਿਲ਼ਾਹਵੂਪਸਮੇਨ ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਰਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਅਭਿਰਤੋ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਭਾਵਿਤਮਗ੍ਗਤਾ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਕ੍ਖਨ੍ਧਤਾ ਚਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਸਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਤਾ, ‘‘ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਰਤੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਤਨਿਰੋਧਤਾਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਤਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਅਦ੍ਧਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੩. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਅਦ੍ਧਾਤਿ ਕਾਲਾ. ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾਤਿਆਦੀਸੁ ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਯਾਯਾ – ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯਾਯੋ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ, ਚੁਤਿਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤੋ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ, ਸਹ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਹਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਠਿਤਿ, ਭਙ੍ਗੋਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਖਣੇ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ, ਤਯੋਪਿ ਖਣੇ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਨਾਗਤੋ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ, ਖਣਤ੍ਤਯਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗੋ ਅਦ੍ਧਾਸਨ੍ਤਤਿਸਮਯਖਣਵਸੇਨ ਚਤੁਧਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁ ਅਦ੍ਧਾਵਿਭਾਗੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਸਭਾਗਾ ਏਕਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ, ਏਕਾਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਿਯਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਸਭਾਗਉਤੁਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਅਤੀਤਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤਾ. ਚਿਤ੍ਤਜਾ ਏਕਵੀਥਿਏਕਜਵਨਏਕਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਮ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤਾ. ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇਸਂਯੇਵ ਪਨ ਉਤੁਆਹਾਰਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਵਸੇਨ ਤਸ੍ਸ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮਯਵਸੇਨ ਏਕਮੁਹੁਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਾਯਨ੍ਹਰਤ੍ਤਿਦਿਵਾਦੀਸੁ ਸਮਯੇਸੁ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਤਂਤਂਸਮਯੇ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਮ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤਾ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਯੋ. ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਨ ਖਣਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤਾ. ਅਪਿਚ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਾ ਅਤੀਤਾ, ਨਿਟ੍ਠਿਤਹੇਤੁਕਿਚ੍ਚਾ ਅਨਿਟ੍ਠਿਤਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਉਭਯਕਿਚ੍ਚਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਨਾਗਤਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਕ੍ਖਣੇ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਖਣਾਦਿਕਥਾਵ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਾ, ਸੇਸਾ ਪਰਿਯਾਯਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦੋ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਕਾਲਸ੍ਸ. ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦੇ ਪਨ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਕਾਲੋ ਇਧ ਤੇਨੇਵ ਵੋਹਾਰੇਨ ਅਤੀਤੋਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਗਾਥਾਸੁ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਸਞ੍ਞਿਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ, ਕਥੀਯਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤੀਤਿ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਂ, ਕਥਾਵਤ੍ਥੁ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਅਤੀਤਂ ਵਾ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥਂ ਕਥੇਯ੍ਯ, ਅਨਾਗਤਂ ਵਾ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥਂ ਕਥੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੫).

ਤਥਾ –

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਪਰਿਣਤਂ, ‘ਅਹੋਸੀ’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾ, ‘ਅਹੋਸੀ’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਮਞ੍ਞਾ, ‘ਅਹੋਸੀ’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ; ਨ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੬੨) –

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਥਸੁਤ੍ਤੇਨਪਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕੇ ਅਹਨ੍ਤਿ ਚ ਮਮਨ੍ਤਿ ਚ ਦੇਵੋਤਿ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸੋਤਿ ਚ ਇਤ੍ਥੀਤਿ ਚ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਚ ਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਸਞ੍ਞਿਨੋ, ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਤ੍ਤਪੁਗ੍ਗਲਾਦਿਸਞ੍ਞਿਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਸ੍ਮਿਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਰਾਗਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਅਟ੍ਠਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ. ਰਤ੍ਤੋ ਹਿ ਰਾਗਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੋ ਦੋਸਵਸੇਨ, ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਮੋਹਵਸੇਨ, ਪਰਾਮਟ੍ਠੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ, ਥਾਮਗਤੋ ਅਨੁਸਯਵਸੇਨ, ਵਿਨਿਬਦ੍ਧੋ ਮਾਨਵਸੇਨ, ਅਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨ, ਵਿਕ੍ਖੇਪਗਤੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ.

ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਂ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਤਂ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਅਪਰਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਪਰਿਜਾਨਨਹੇਤੁ. ਯੋਗਮਾਯਨ੍ਤਿ ਮਚ੍ਚੁਨੋਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ ਯੋਗਂ ਤੇਨ ਸਂਯੋਗਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਵਿਸਂਯੋਗਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਥ ਵਾ ਯੋਗਨ੍ਤਿ ਉਪਾਯਂ, ਤੇਨ ਯੋਜਿਤਂ ਪਸਾਰਿਤਂ ਮਾਰਸੇਨਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਅਨਤ੍ਥਜਾਲਂ ਕਿਲੇਸਜਾਲਞ੍ਚ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਨ ਹਿ ਨੋ ਸਙ੍ਗਰਂ ਤੇਨ, ਮਹਾਸੇਨੇਨ ਮਚ੍ਚੁਨਾ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੭੨; ਜਾ. ੨.੨੨.੧੨੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੦੩);

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਵਟ੍ਟਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਞ੍ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇ, ਤੇਨ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਪਰਿਜਾਨਨੇਨ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਮੇਵ ਵਿਸੇਸਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਹਿਤਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਵਾ ਤਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ. ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਖੀਣਾਸਵੋ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਕਾਰਕਾਦਿਸਭਾਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਪਚ੍ਚੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਫੁਟ੍ਠੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਮਨਸਾ, ਸਨ੍ਤਿਪਦਮਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਵਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਸਨ੍ਤਾਪਵੂਪਸਮਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ‘‘ਸਨ੍ਤਿਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਮ੍ਮੋ ਫੁਟ੍ਠੋ ਫੁਸਿਤੋ ਪਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿ ਪਦੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਞ੍ਚ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ‘‘ਫੁਟ੍ਠੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਮਨਸਾ, ਸਨ੍ਤਿਪਦਮਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗਨਿਰੋਧਾਨਂ ਭਾਵਨਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਂ ਵਦਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ. ਸੋ ਪਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਫੁਸਿਤੋ ਭਾਵਿਤੋ, ਤੇਨੇਵ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਨ੍ਤਿਪਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਫੁਟ੍ਠਂ ਫੁਸਿਤਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਨ੍ਤਿ.

ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧਾਹਿ ਵਿਪਤ੍ਤੀਹਿ ਉਪਦ੍ਦੁਤੇ ਲੋਕੇ ਪਹੀਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸਤਾਯ ਤਤੋ ਸੁਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਕ੍ਖੇਯ੍ਯਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਹਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਸਙ੍ਖਾਯ ਸੇਵੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੀਵਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇ ਸਙ੍ਖਾਯ ਪਰਿਤੁਲੇਤ੍ਵਾਵ ਸੇਵਨਸੀਲੋ, ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਚ ਆਪਾਥਗਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਿਸਯਂ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਯ ਸੇਵਨਸੀਲੋ. ਧਮ੍ਮਟ੍ਠੋਤਿ ਅਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਮ੍ਮੇ ਏਵ ਵਾ ਠਿਤੋ. ਵੇਦਗੂਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਾਰਙ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ਵੇਦਗੂ. ਏਵਂਗੁਣੋ ਅਰਹਾ ਭਵਾਦੀਸੁ ਕਤ੍ਥਚਿ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਾਵਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਦੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਭਾਵਮੇਵ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ.

ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੪. ਪਞ੍ਚਮੇ ਦੁਟ੍ਠੁ ਚਰਿਤਾਨਿ, ਦੁਟ੍ਠਾਨਿ ਵਾ ਚਰਿਤਾਨਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ. ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਕਾਯਤੋ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਮਾਨਿ ਚ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਕਥੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਕਮ੍ਮਪਥੇਹਿ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਤਾਵ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਉਭਯਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਥਾ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਯੋ ਪਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਚੇਤਨਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਪਿ, ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਪਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਤਥਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਿਚੇਤਨਾ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਅਭਿਜ੍ਝਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਤਯੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਕਮ੍ਮਪਥਕਥਾ.

ਗਾਥਾਯਂ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤੋਯੇਵ ਪਾਪਧਮ੍ਮੋ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤਦਞ੍ਞਂ ਪਾਪਧਮ੍ਮਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ‘‘ਯਞ੍ਚਞ੍ਞਂ ਦੋਸਸਞ੍ਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਦੋਸਸਞ੍ਹਿਤਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਸਂਹਿਤਂ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਪਞ੍ਚਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਸੁਚਰਿਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੫. ਛਟ੍ਠੇ ਸੁਟ੍ਠੁ ਚਰਿਤਾਨਿ, ਸੁਨ੍ਦਰਾਨਿ ਵਾ ਚਰਿਤਾਨਿ ਸੁਚਰਿਤਾਨਿ. ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ, ਕਾਯਤੋ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਸੁਚਰਿਤਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਧਾਪਿ ਪਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ, ਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ਦੁਵਿਧਾ ਕਥਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ, ਉਭਯਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਥਾ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਪਨ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਚੇਤਨਾਪਿ ਵਿਰਤਿਯੋਪਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ, ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤਸ੍ਸੋ ਚੇਤਨਾਪਿ ਵਿਰਤਿਯੋਪਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਤਯੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਕਮ੍ਮਪਥਕਥਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਛਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਸੋਚੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੬. ਸਤ੍ਤਮੇ ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨੀਤਿ ਸੁਚਿਭਾਵਾ. ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨਿਪਿ ਵਚੀਮਨੋਸੁਚਰਿਤਾਨੇਵ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੨੧-੧੨੨).

ਗਾਥਾਯਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਹੀਨਸਬ੍ਬਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਤ੍ਤਾ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚੀਤਿ ਕਾਯਸੁਚਿ. ਸੋਚੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਸੋਚੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪੇਤਂ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਸਤ੍ਤਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੮. ਮੋਨੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੭. ਅਟ੍ਠਮੇ ਮੋਨੇਯ੍ਯਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਧਲੋਕਪਰਲੋਕਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਞ੍ਚ ਮੁਨਾਤੀਤਿ ਮੁਨਿ, ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤ ਸੇਕ੍ਖਾ ਅਰਹਾ ਚ. ਇਧ ਪਨ ਅਰਹਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਮੁਨਿਨੋ ਭਾਵਾਤਿ ਮੋਨੇਯ੍ਯਾਨਿ, ਅਰਹਤੋ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਸਮਾਚਾਰਾ.

ਅਥ ਵਾ ਮੁਨਿਭਾਵਕਰਾ ਮੋਨੇਯ੍ਯਪਟਿਪਦਾਧਮ੍ਮਾ ਮੋਨੇਯ੍ਯਾਨਿ. ਤੇਸਮਯਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ? ਤਿਵਿਧਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਤਿਵਿਧਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਕਾਯਾਰਮ੍ਮਣੇ ਞਾਣਂ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਕਾਯਪਰਿਞ੍ਞਾ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਸਹਗਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਕਾਯਸ੍ਮਿਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਵਚੀਮੋਨੇਯ੍ਯਂ? ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਵਚੀਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ, ਵਾਚਾਰਮ੍ਮਣੇ ਞਾਣਂ, ਵਾਚਾਪਰਿਞ੍ਞਾ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਸਹਗਤੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਵਾਚਾਯ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਾ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਵਚੀਮੋਨੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਮਨੋਮੋਨੇਯ੍ਯਂ? ਤਿਵਿਧਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਮਨੋਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਤਿਵਿਧਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ, ਮਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਞਾਣਂ, ਮਨੋਪਰਿਞ੍ਞਾ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਸਹਗਤੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਾ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਮਨੋਮੋਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੪; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੇਤ੍ਤਗੂਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੨੧).

ਨਿਨ੍ਹਾਤਪਾਪਕਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਜਲੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਕ੍ਖਾਲਿਤਪਾਪਮਲਂ.

ਅਟ੍ਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੯. ਪਠਮਰਾਗਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੮. ਨਵਮੇ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚੀਤਿ ਅਨਿਯਮਿਤਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਗਹਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ. ਰਾਗੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋਤਿ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਨ ਪਹੀਨੋ, ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਨ ਆਪਾਦਿਤੋ. ਦੋਸਮੋਹੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਾ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨ, ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਕਾਮਰਾਗਦੋਸਾ ਦੁਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ, ਤੇਯੇਵ ਅਨਵਸੇਸਾ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ, ਭਵਰਾਗੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠਮੋਹੋ ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤੇਸੁ ਪਹੀਯਨ੍ਤੇਸੁ ਤਦੇਕਟ੍ਠਤੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤੇਵ. ਏਵਮੇਤੇ ਰਾਗਾਦਯੋ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਵਾ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਾਸਿਕਾਯ ਵਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ. ਬਦ੍ਧੋ ਮਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਲੇਸਮਾਰੇਨ ਬਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਚ ਕਿਲੇਸਮਾਰੇਨ ਬਦ੍ਧੋ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਮਾਰਾਦੀਹਿਪਿ ਬਦ੍ਧੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਪਟਿਮੁਕ੍ਕਸ੍ਸ ਮਾਰਪਾਸੋਤਿ ਪਟਿਮੁਕ੍ਕੋ ਅਸ੍ਸ ਅਨੇਨ ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਿਲੇਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਤਾਯੇਵ ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਤਾਯ ਮਾਰਪਾਸਸਙ੍ਖਾਤੋ ਕਿਲੇਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਟਿਮੁਕ੍ਕੋ ਪਵੇਸਿਤੋ, ਤੇਨ ਸਯਂ ਬਨ੍ਧਾਪਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਪਟਿਮੁਕ੍ਕੋ ਅਸ੍ਸ ਭਵੇਯ੍ਯ ਮਾਰਪਾਸੋ. ਸੁਕ੍ਕਪਕ੍ਖੇ ਓਮੁਕ੍ਕਸ੍ਸਾਤਿ ਅਵਮੁਕ੍ਕੋ ਮੋਚਿਤੋ ਅਪਨੀਤੋ ਅਸ੍ਸ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਧ ਗਾਥਾ ਸੁਕ੍ਕਪਕ੍ਖਵਸੇਨੇਵ ਆਗਤਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਸ੍ਸ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰਾਗਦੋਸਾਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਰਾਜਿਤਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਨਿਰੋਧਿਤਾ, ਤਂ ਭਾਵਿਤਕਾਯਸੀਲਚਿਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤਾਯ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤੇਸੁ ਅਰਹਨ੍ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਵਾ ਸੇਟ੍ਠਂ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਪਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਅਞ੍ਞੇ ਖੀਣਾਸਵਾ ਪੁਬ੍ਬੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਗਤਾ, ਯਥਾ ਚ ਤੇ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਰਹਿਤਾਯ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਗਤਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਤਾ ਅਧਿਗਤਾ. ਯਥਾ ਵਾ ਤੇ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਂਸੁ, ਯਥਾ ਚ ਤੇ ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਾਦਯੋ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਿਂਸੁ, ਰੂਪਾਦਿਕੇ ਚ ਵਿਸਯੇ ਯਥਾ ਤੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨੇਵ ਪਸ੍ਸਿਂਸੁ, ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਤੇ ਅਟ੍ਠ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰੇ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਵੋਹਾਰਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਵਾਚਾ, ਵਾਚਾਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਕਾਯਾ, ਕਾਯਾਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਵਾਚਾ, ਤਥਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਤਥਾਗਤਂ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਬੁਦ੍ਧਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਪੁਗ੍ਗਲਵੇਰਂ ਕਿਲੇਸਵੇਰਂ ਅਤ੍ਤਾਨੁਵਾਦਾਦਿਭਯਞ੍ਚ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਰਭਯਾਤੀਤਂ. ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਹਾਯਿਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ ਆਹੁ ਕਥੇਨ੍ਤਿ ਕਿਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ.

ਨਵਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਰਾਗਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੯. ਦਸਮੇ ਅਤਰੀਤਿ ਤਿਣ੍ਣੋ, ਨ ਤਿਣ੍ਣੋ ਅਤਿਣ੍ਣੋ. ਸਮੁਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਸਮੁਦ੍ਦਂ, ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦਿਸਮੁਦ੍ਦਂ ਵਾ. ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਦੁਪ੍ਪੂਰਣਟ੍ਠੇਨ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਵਿਯਾਤਿ ਸਮੁਦ੍ਦਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮੁਦ੍ਦਂ, ਕਿਲੇਸਵਸ੍ਸਨੇਨ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਸਦਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਵੀਚਿਨ੍ਤਿ ਕੋਧੂਪਾਯਾਸਵੀਚੀਹਿ ਸਵੀਚਿਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਵੀਚਿਭਯਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕੋਧੂਪਾਯਾਸਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੦੯; ਮ. ਨਿ. ੨.੧੬੨). ਸਾਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਾਵਟ੍ਟੇਹਿ ਸਹ ਆਵਟ੍ਟਂ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਆਵਟ੍ਟਭਯਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨੇਤਂ ਕਾਮਗੁਣਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੦੯; ਮ. ਨਿ. ੨.੧੬੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੨੨). ਸਗਹਂ ਸਰਕ੍ਖਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੋਚਰਗਤਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਤੋ ਚਣ੍ਡਮਕਰਮਚ੍ਛਕਚ੍ਛਪਰਕ੍ਖਸਸਦਿਸੇਹਿ ਵਿਸਭਾਗਪੁਗ੍ਗਲੇਹਿ ਸਹਿਤਂ. ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਸਗਹਂ ਸਰਕ੍ਖਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੦੯). ਅਤਰੀਤਿ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਨਾਵਾਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਦਂ ਉਤ੍ਤਰਿ. ਤਿਣ੍ਣੋਤਿ ਨਿਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ. ਪਾਰਙ੍ਗਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਾਰਂ ਪਰਤੀਰਂ ਨਿਰੋਧਂ ਉਪਗਤੋ. ਥਲੇ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਤਤੋ ਏਵ ਸਂਸਾਰਮਹੋਘਂ ਕਾਮਾਦਿਮਹੋਘਞ੍ਚ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਥਲੇ ਪਰਤੀਰੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਬਾਹਿਤਪਾਪਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਇਧਾਪਿ ਗਾਥਾ ਸੁਕ੍ਕਪਕ੍ਖਵਸੇਨੇਵ ਆਗਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਊਮਿਭਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਊਮਿਭਯਂ, ਭਾਯਿਤਬ੍ਬਂ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਤਂ ਊਮਿ ਭਯਂ. ਦੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਕਮਂ. ਅਚ੍ਚਤਾਰੀਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿ.

ਸਙ੍ਗਾਤਿਗੋਤਿ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਗਾਨਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਗਾਤਿਗੋ. ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤੋ ਸੋ ਨ ਪਮਾਣਮੇਤੀਤਿ ਸੋ ਏਵਂਭੂਤੋ ਅਰਹਾ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਪਮਾਣਕਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਗਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਚ ‘‘ਏਦਿਸੋ ਸੀਲੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ ਪਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿ ਕੇਨਚਿ ਪਮਿਣਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯੋ ਪਮਾਣਂ ਨ ਏਤਿ, ਅਥ ਵਾ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਗਤੋ ਸੋ ਅਰਹਾ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮ ਗਤਿਯਾ ਠਿਤੋ, ਏਦਿਸੋ ਚ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਪਮਿਣਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਪਮਾਣਂ ਨ ਏਤਿ ਨ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਅਮੋਹਯਿ ਮਚ੍ਚੁਰਾਜਂ, ਤੇਨ ਅਨੁਬਨ੍ਧਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯੋਤਿ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾਵ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਗ੍ਗੇ ਪਠਮਪਞ੍ਚਮਛਟ੍ਠੇਸੁ ਵਟ੍ਟਂ ਕਥਿਤਂ, ਦੁਤਿਯਸਤ੍ਤਮਅਟ੍ਠਮੇਸੁ ਵਿਵਟ੍ਟਂ, ਸੇਸੇਸੁ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਦਸਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.