੨. ਚਕ੍ਖੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੬੧. ਦੁਤਿਯੇ ਚਕ੍ਖੂਨੀਤਿ ਚਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੂਨਿ, ਸਮਵਿਸਮਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਚਕ੍ਖਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੂਨਿ. ਕਿਮਿਦਂ ਚਕ੍ਖਨਂ ਨਾਮ? ਅਸ੍ਸਾਦਨਂ, ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਧੁਂ ਚਕ੍ਖਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਚਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਾਨਿ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੂਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚਕ੍ਖੂਨਿ – ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ, ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਚਾਤਿ. ਤੇਸੁ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ, ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੂਤਿ ਇਧ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੂਤਿ ਦਿਬ੍ਬਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਦਿਬ੍ਬਂ. ਦੇਵਤਾਨਞ੍ਹਿ ਸੁਚਰਿਤਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਸੇਮ੍ਹਰੁਹਿਰਾਦੀਹਿ ਅਪਲਿਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਤਾਯ ਦੂਰੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਪਸਾਦਚਕ੍ਖੁ ਹੋਤਿ. ਇਦਞ੍ਚਾਪਿ ਵੀਰਿਯਭਾਵਨਾਬਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ ਤਾਦਿਸਮੇਵਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਦਿਬ੍ਬਂ, ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਆਲੋਕਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਮਹਾਜੁਤਿਕਤ੍ਤਾ. ਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਾਦਿਗਤਰੂਪਦਸ੍ਸਨੇਨ ਮਹਾਗਤਿਕਤ੍ਤਾਪਿ ਦਿਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੁਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇਨ ਚਕ੍ਖੁਮਿਵਾਤਿਪਿ ਚਕ੍ਖੁ, ਦਿਬ੍ਬਞ੍ਚ ਤਂ ਚਕ੍ਖੁ ਚਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ.

ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ. ਕਿਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ? ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੪੯).

ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾ. ਕਿਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ ਯਥਾਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਕ੍ਖਲਿਤਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ ਵਾ ਕੁਸਲਿਸ੍ਸਾਸਖਿਤ੍ਤਉਸੁਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ, ਵਿਸਯੋਭਾਸਨਰਸਾ ਪਦੀਪੋ ਵਿਯ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਅਰਞ੍ਞਗਤਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੫).

ਏਤੇਸੁ ਚ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਪਰਿਤ੍ਤਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਮਹਗ੍ਗਤਂ, ਇਤਰਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਰੂਪਂ, ਇਤਰਾਨਿ ਅਰੂਪਾਨਿ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਚ ਲੋਕਿਯਾਨਿ ਸਾਸਵਾਨਿ ਰੂਪਵਿਸਯਾਨਿ, ਇਤਰਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਅਨਾਸਵਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਵਿਸਯਂ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਕਾਮਾਵਚਰਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਰੂਪਾਵਚਰਂ, ਇਤਰਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵਿਭਾਗਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਗਾਥਾਸੁ ਅਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ. ਅਕ੍ਖਾਸਿ ਪੁਰਿਸੁਤ੍ਤਮੋਤਿ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮੋ ਅਗ੍ਗੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਦੇਸੇਸਿ. ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਉਪਾਯੋ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ. ਪਕਤਿਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਏਵ ਹਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਕਸਿਣਾਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਂ, ਸੋ ਚ ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲੇ ਉਗ੍ਗਹਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਯਤੋਤਿ ਯਦਾ. ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਭਾਵਨਾਯ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਪਮੁਚ੍ਚਤਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.