੨. ਹਂਸਘਾਤਕਭਿਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁ

ਹਤ੍ਥਸਂਯਤੋਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਹਂਸਘਾਤਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਾਵਤ੍ਥਿਵਾਸਿਨੋ ਕਿਰ ਦ੍ਵੇ ਸਹਾਯਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂਸੁ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦਾ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਏਕਤੋ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਏਕਦਿਵਸਂ ਅਚਿਰਵਤਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਆਤਪੇ ਤਪ੍ਪਮਾਨਾ ਸਾਰਣੀਯਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਦ੍ਵੇ ਹਂਸਾ ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਥੇਕੋ ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੁ ਸਕ੍ਖਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਕਸ੍ਸ ਹਂਸਪੋਤਕਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਿਂ ਪਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਆਹ, ਇਤਰੋ ‘‘ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਸ੍ਸੇ ਅਕ੍ਖਿ, ਪਰਪਸ੍ਸੇ ਅਕ੍ਖਿਂ ਪਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿਯੇਵਾਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਉਪਧਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਂ ਸਕ੍ਖਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਹਂਸਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾਭਾਗੇ ਖਿਪਿ, ਹਂਸੋ ਸਕ੍ਖਰਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਓਲੋਕੇਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਇਤਰਂ ਵਟ੍ਟਸਕ੍ਖਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਪਸ੍ਸੇ ਅਕ੍ਖਿਮ੍ਹਿ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਓਰਿਮਕ੍ਖਿਨਾ ਨਿਕ੍ਖਾਮੇਸਿ. ਹਂਸੋ ਵਿਰਵਨ੍ਤੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਪਾਦਮੂਲੇਯੇਵ ਪਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਠਿਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨਨੁਚ੍ਛਵਿਕਂ ਵੋ ਕਤਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਹੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇ ਆਦਾਯ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਸੁਂ.

ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਕਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਰੂਪੇ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਏਵਮਕਾਸਿ, ਪੋਰਾਣਕਪਣ੍ਡਿਤਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ਅਗਾਰਮਜ੍ਝੇ ਵਸਮਾਨਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕੇਸੁਪਿ ਠਾਨੇਸੁ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਕਰਿਂਸੁ, ਤ੍ਵਂ ਪਨ ਏਵਰੂਪੇ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਅਕਾਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਯਾਚਿਤੋ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿ.

ਅਤੀਤੇ ਕੁਰੁਰਟ੍ਠੇ ਇਨ੍ਦਪਤ੍ਤਨਗਰੇ ਧਨਞ੍ਚਯੇ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਮਹੇਸਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਤਕ੍ਕਸਿਲਾਯਂ ਸਿਪ੍ਪਾਨਿ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਾ ਉਪਰਜ੍ਜੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਿਤੋ ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਿਤੁ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਰਜ੍ਜਂ ਪਤ੍ਵਾ ਦਸ ਰਾਜਧਮ੍ਮੇ ਅਕੋਪੇਨ੍ਤੋ ਕੁਰੁਧਮ੍ਮੇ ਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥ. ਕੁਰੁਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਸੀਲਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਖਿ. ਯਥਾ ਚ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ, ਏਵਮਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਅਗ੍ਗਮਹੇਸੀ ਕਨਿਟ੍ਠਭਾਤਾ ਉਪਰਾਜਾ ਪੁਰੋਹਿਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਰਜ੍ਜੁਗਾਹਕੋ ਅਮਚ੍ਚੋ ਸਾਰਥਿ ਸੇਟ੍ਠਿ ਦੋਣਮਾਪਕੋ ਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਦੋਵਾਰਿਕੋ ਨਗਰਸੋਭਿਨੀ ਵਣ੍ਣਦਾਸੀਤਿ ਏਵਮੇਤੇਸੁ ਏਕਾਦਸਸੁ ਜਨੇਸੁ ਕੁਰੁਧਮ੍ਮਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੇਸੁ ਕਲਿਙ੍ਗਰਟ੍ਠੇ ਦਨ੍ਤਪੁਰਨਗਰੇ ਕਲਿਙ੍ਗੇ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰਟ੍ਠੇ ਦੇਵੋ ਨ ਵਸ੍ਸਿ. ਮਹਾਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਞ੍ਜਨਸਨ੍ਨਿਭੋ ਨਾਮ ਮਙ੍ਗਲਹਤ੍ਥੀ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞੋ ਹੋਤਿ. ਰਟ੍ਠਵਾਸਿਨੋ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਨੀਤੇ ਦੇਵੋ ਵਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਰਞ੍ਞੋ ਆਰੋਚਯਿਂਸੁ. ਰਾਜਾ ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਆਨਯਨਤ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਪਹਿਣਿ. ਤੇ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤਂ ਹਤ੍ਥਿਂ ਯਾਚਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਸਂ ਯਾਚਨਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਆਹ –

‘‘ਤਵ ਸਦ੍ਧਞ੍ਚ ਸੀਲਞ੍ਚ, ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਨ ਜਨਾਧਿਪ;

ਵਣ੍ਣਂ ਅਞ੍ਜਨਵਣ੍ਣੇਨ, ਕਲਿਙ੍ਗਸ੍ਮਿਂ ਨਿਮਿਮ੍ਹਸੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੩.੭੬) –

ਇਮਂ ਤਿਕਨਿਪਾਤੇ ਜਾਤਕਂ ਕਥੇਸਿ. ਹਤ੍ਥਿਮ੍ਹਿ ਪਨ ਆਨੀਤੇਪਿ ਦੇਵੇ ਅਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ‘‘ਸੋ ਰਾਜਾ ਕੁਰੁਧਮ੍ਮਂ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਰਟ੍ਠੇ ਦੇਵੋ ਵਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ‘‘ਯਂ ਸੋ ਕੁਰੁਧਮ੍ਮਂ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਤਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਟ੍ਟੇ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਆਨੇਥਾ’’ਤਿ ਪੁਨ ਕਾਲਿਙ੍ਗੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਚ ਅਮਚ੍ਚੇ ਚ ਪੇਸੇਸਿ. ਤੇਸੁ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਚਨ੍ਤੇਸੁ ਰਾਜਾਨਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲੇਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਨੋ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾਪਿ ‘‘ਨ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸੀਲਭੇਦੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਤੇਹਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਯਾਚਿਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਾਨਿ ਕਥਯਿਂਸੁ. ਕਾਲਿਙ੍ਗੋ ਸੁਵਣ੍ਣਪਟ੍ਟੇ ਲਿਖਾਪੇਤ੍ਵਾ ਆਭਤਂ ਕੁਰੁਧਮ੍ਮਂ ਦਿਸ੍ਵਾਵ ਸਮਾਦਾਯ ਸਾਧੁਕਂ ਪੂਰੇਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਰਟ੍ਠੇ ਦੇਵੋ ਪਾਵਸ੍ਸਿ, ਰਟ੍ਠਂ ਖੇਮਂ ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਅਹੋਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਗਣਿਕਾ ਉਪ੍ਪਲਵਣ੍ਣਾ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਦੋਵਾਰਿਕੋ ਤਦਾ;

ਰਜ੍ਜੁਗਾਹੋ ਚ ਕਚ੍ਚਾਨੋ, ਦੋਣਮਾਪਕੋ ਚ ਕੋਲਿਤੋ.

‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤਦਾ ਸੇਟ੍ਠੀ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਸਾਰਥੀ;

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਥੇਰੋ, ਉਪਰਾਜਾਨਨ੍ਦਪਣ੍ਡਿਤੋ.

‘‘ਮਹੇਸੀ ਰਾਹੁਲਮਾਤਾ, ਮਾਯਾਦੇਵੀ ਜਨੇਤ੍ਤਿਕਾ;

ਕੁਰੁਰਾਜਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਧਾਰੇਥ ਜਾਤਕ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਜਾਤਕਂ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕੇਪਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਭੇਦੇ ਆਸਙ੍ਕਂ ਕਰਿਂਸੁ, ਤ੍ਵਂ ਪਨ ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਤਿਭਾਰਿਯਂ ਕਮ੍ਮਮਕਾਸਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਮ ਹਤ੍ਥੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਵਾਚਾਯ ਚ ਸਂਯਤੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੩੬੨. ‘‘ਹਤ੍ਥਸਂਯਤੋ ਪਾਦਸਂਯਤੋ,

ਵਾਚਾਸਂਯਤੋ ਸਂਯਤੁਤ੍ਤਮੋ;

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋ,

ਏਕੋ ਸਨ੍ਤੁਸਿਤੋ ਤਮਾਹੁ ਭਿਕ੍ਖੁ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥਸਂਯਤੋਤਿ ਹਤ੍ਥਕੀਲ਼ਾਪਨਾਦੀਨਂ ਵਾ ਹਤ੍ਥੇਨ ਪਰੇਸਂ ਪਹਰਣਾਦੀਨਂ ਵਾ ਅਭਾਵੇਨ ਹਤ੍ਥਸਂਯਤੋ. ਦੁਤਿਯਪਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਵਾਚਾਯ ਪਨ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਨਂ ਅਕਰਣਤੋ ਵਾਚਾਯ ਸਂਯਤੋ. ਸਂਯਤੁਤ੍ਤਮੋਤਿ ਸਂਯਤਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਕਾਯਚਲਨਸੀਸੁਕ੍ਖਿਪਨਭਮੁਕਵਿਕਾਰਾਦੀਨਂ ਅਕਾਰਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋਤਿ ਗੋਚਰਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਯ ਰਤੋ. ਸਮਾਹਿਤੋਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਠਪਿਤੋ. ਏਕੋ ਸਨ੍ਤੁਸਿਤੋਤਿ ਏਕਵਿਹਾਰੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਤੁਸਿਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਗਮੇਨ ਤੁਟ੍ਠਮਾਨਸੋ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਲ੍ਯਾਣਕਞ੍ਹਿ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸੇਖਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਗਮੇਨ ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤੁਸਿਤਾ, ਅਰਹਾ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤਸਨ੍ਤੁਸਿਤੋਵ. ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਹਂਸਘਾਤਕਭਿਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁ ਦੁਤਿਯਂ.