੧. ਪਞ੍ਚਭਿਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁ

ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਂਵਰੋਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਤੇਸੁ ਕਿਰ ਏਕੇਕੋ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਏਕੇਕਮੇਵ ਰਕ੍ਖਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਹਂ ਦੁਰਕ੍ਖਂ ਰਕ੍ਖਾਮਿ, ਅਹਂ ਦੁਰਕ੍ਖਂ ਰਕ੍ਖਾਮੀ’’ਤਿ ਵਿਵਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਨਿ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰਕ੍ਖਨਦ੍ਵਾਰਮੇਵ ਦੁਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਾਮ, ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਅਮ੍ਹੇਸੁ ਦੁਰਕ੍ਖਂ ਰਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ਏਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਮ੍ਪਿ ਅਨੋਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਪੇਤਾਨਿ ਦੁਰਕ੍ਖਾਨੇਵ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਨ ਇਦਾਨੇਵ ਪਞ੍ਚਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਸਂਵੁਤਾ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਅਸਂਵੁਤਾ, ਅਸਂਵੁਤਤ੍ਤਾਯੇਵ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਓਵਾਦੇ ਅਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਂ ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਦਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇਹਿ ਯਾਚਿਤੋ ਅਤੀਤੇ ਤਕ੍ਕਸਿਲਜਾਤਕਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਖਸੀਨਂ ਵਸੇਨ ਰਾਜਕੁਲੇ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਂ ਪਤ੍ਤੇ ਪਤ੍ਤਾਭਿਸੇਕੇਨ ਮਹਾਸਤ੍ਤੇਨ ਸੇਤਚ੍ਛਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਰਾਜਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਿਰਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਵੀਰਿਯਂ ਨਾਮੇਤਂ ਸਤ੍ਤੇਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾ’’ਤਿ ਉਦਾਨਵਸੇਨ ਉਦਾਨਿਤਂ –

‘‘ਕੁਸਲੂਪਦੇਸੇ ਧਿਤਿਯਾ ਦਲ਼੍ਹਾਯ ਚ,

ਅਨਿਵਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾਭਯਭੀਰੁਤਾਯ ਚ;

ਨ ਰਕ੍ਖਸੀਨਂ ਵਸਮਾਗਮਿਮ੍ਹਸੇ,

ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਮਹਤਾ ਭਯੇਨ ਮੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੧.੧੩੨) –

ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਦਾਪਿ ਤੁਮ੍ਹੇਵ ਪਞ੍ਚ ਜਨਾ ਤਕ੍ਕਸਿਲਾਯਂ ਰਜ੍ਜਗਹਣਤ੍ਥਾਯ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤਂ ਆਵੁਧਹਤ੍ਥਾ ਪਰਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਰਕ੍ਖਸੀਹਿ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪਨੀਤੇਸੁ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁ ਅਸਂਵੁਤਾ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਓਵਾਦੇ ਅਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਓਲੀਯਨ੍ਤਾ ਰਕ੍ਖਸੀਹਿ ਖਾਦਿਤਾ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਂ ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਥ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਸੁਸਂਵੁਤੋ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਅਨੁਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿਂ ਦੇਵਵਣ੍ਣਿਂ ਯਕ੍ਖਿਨਿਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਸੋਤ੍ਥਿਨਾ ਤਕ੍ਕਸਿਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰਜ੍ਜਂ ਪਤ੍ਤੋ ਰਾਜਾ ਅਹਮੇਵਾ’’ਤਿ ਜਾਤਕਂ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਮ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਸਂਵਰਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤਾਨਿ ਹਿ ਸਂਵਰਨ੍ਤੋ ਏਵ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ –

੩੬੦. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਸੋਤੇਨ ਸਂਵਰੋ;

ਘਾਨੇਨ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਸਂਵਰੋ.

੩੬੧. ‘‘ਕਾਯੇਨ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਵਾਚਾਯ ਸਂਵਰੋ;

ਮਨਸਾ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵਰੋ;

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵੁਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਨਾਤਿ ਯਦਾ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਦਾ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਅਰਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਅਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸਮਪੇਕ੍ਖਨੇਨ ਮੋਹਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸਂਵਰੋ ਥਕਨਂ ਪਿਦਹਨਂ ਗੁਤ੍ਤਿ ਕਤਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਏਵਰੂਪੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁਪਿ. ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁਯੇਵ ਪਨ ਸਂਵਰੋ ਵਾ ਅਸਂਵਰੋ ਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਰਤੋ ਪਨ ਜਵਨਵੀਥਿਯਂ ਏਸ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਦਾ ਹਿ ਅਸਂਵਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਕੋਸਜ੍ਜਂ ਮੁਟ੍ਠਸਚ੍ਚਂ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਵੀਥਿਯਂ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸਂਵਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਾ ਖਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਸਤਿ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਵੀਥਿਯਂ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਲਬ੍ਭਤਿ.

ਕਾਯੇਨ ਸਂਵਰੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪਸਾਦਕਾਯੋਪਿ ਚੋਪਨਕਾਯੋਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਪਨੇਤਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਪਸਾਦਦ੍ਵਾਰੇ ਸਂਵਰਾਸਂਵਰੋ ਕਥਿਤੋਵ. ਚੋਪਨਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਤਂਵਤ੍ਥੁਕਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਕੁਸਲਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਹਿ ਤਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਕੁਸਲਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਹਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਵੇਰਮਣਿਆਦੀਹਿ ਸਂਵੁਤਂ. ਸਾਧੁ ਵਾਚਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਚੋਪਨਵਾਚਾਪਿ ਵਾਚਾ. ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਹਿ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਹਿ ਤਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਾਵੇਰਮਣਿਆਦੀਹਿ ਸਂਵੁਤਂ. ਮਨਸਾ ਸਂਵਰੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਜਵਨਮਨਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਮਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਹਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਤਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਸਂਵੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਾਧੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹਿ ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਚ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਕਥਿਤਾਨਿ. ਤੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਠਿਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਕਲਵਟ੍ਟਮੂਲਕਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਨ ਠਿਤੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾਪਿ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵੁਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਪਞ੍ਚਭਿਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ.