੧. ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਚਤੁਵੀਸਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਭਾਜੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰੋ. ਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਪਠਮਂ ਭਾਜੇਤਬ੍ਬਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ – ਯੋ ਪਚ੍ਚਯੁਦ੍ਦੇਸੇ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਭਾਜੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਇਦਾਨਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਚੇਵ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨਤੋ. ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਹੇਤੁਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਅਸੁਕੋ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯ. ਅਥਾਪਿ ਹੇਤੁਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਵ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਹੇਤੁਨਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋਪਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਯੇਵ, ਹੇਤੁਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾਦਯੋਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਹੇਤੁ ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਨਾਮ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚੇਵ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੋ ਹੇਤੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੋ, ਸੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ‘‘ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਹੇਤੁਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਪਟਿਸੇਧਨਤ੍ਥਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਹੇਤੁ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਨਾਪਿ. ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਸ ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਧਨਤ੍ਥਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਯੇਨ ਤੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਨਾਮ ਸੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ ਅਪਾਕਟੋ. ਤਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਤੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਸਰੂਪਤੋਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਤਂ-ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਤੇ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ, ਹੇਤੁਤੋ ਚੇਵ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ? ਆਮ, ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਕਭਾਵਤੋ ਤਥਾਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ.

ਯਦਿ ਏਵਂ ਇਧਾਪਿ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਅਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤੋ. ਪਞ੍ਹਾਵਾਰਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਾ ਹੇਤੂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਆਗਤਂ’’. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ ਇਧ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਅਜਨਯਮਾਨਾਪਿ ਤੇ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਜਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨਾਯਂ ਹੇਤੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਮੇਵ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ? ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਚ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਖਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਜਨੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਾਨਿਪਿ ਵਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਵਾ ਠਾਤੁਂ ਵਾ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੯). ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪਨ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਕਮ੍ਮਪਟਿਬਦ੍ਧਾਵ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਚਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿਯੇਵ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਜਨੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ? ਕਮ੍ਮਵੇਗਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਵਤ੍ਥੁਤਾਯ ਚ ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਵੇਗਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਅਪੁਰੇਜਾਤਵਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾ ਚ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਵਤ੍ਥੁਕਨ੍ਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਪਾਤੇ ਪਤਿਤਮਤ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਿਪ੍ਪਂ ਕਾਤੁਂ ਵਿਯ ਰੂਪਂ ਜਨੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ; ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਮੇਵ ਪਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਟ੍ਠਾਨੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਸ੍ਸੇਵ ਬੀਜਟ੍ਠਾਨੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਕਮ੍ਮਂ ਪਨਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਸਦਿਸਂ, ਕਿਲੇਸਾ ਆਪਸਦਿਸਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਖੇਤ੍ਤੇ ਆਪੇ ਚ ਪਠਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਬੀਜਾਨੁਭਾਵੇਨ ਰੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਭਾਵੇਨ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਬੀਜੇ ਪਨ ਵਿਗਤੇਪਿ ਪਥਵੀਆਪਾਨੁਭਾਵੇਨ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਉਪਰੂਪਰਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵਿਯ; ਵਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਤੋਵ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਕਮ੍ਮਂ ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਬੀਜਂ ਤਣ੍ਹਾ ਸ੍ਨੇਹੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੭੭).

ਅਯਞ੍ਚ ਪਨਤ੍ਥੋ ਓਕਾਸਵਸੇਨੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਯੋ ਹਿ ਓਕਾਸਾ – ਨਾਮੋਕਾਸੋ, ਰੂਪੋਕਾਸੋ, ਨਾਮਰੂਪੋਕਾਸੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਰੂਪਭਵੋ ਨਾਮੋਕਾਸੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਰੂਪਪਚ੍ਚਯਂ ਵਿਨਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਸਞ੍ਞਭਵੋ ਰੂਪੋਕਾਸੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਰੂਪਪਚ੍ਚਯਂ ਵਿਨਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੋ ਨਾਮਰੂਪੋਕਾਸੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵਿਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਨਾ ਕਮ੍ਮਜਾਪਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯੁਗਨਦ੍ਧਾਵ ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਸ੍ਸਾਮਿਕੇ ਸਰਾਜਕੇ ਗੇਹੇ ਸਦ੍ਵਾਰਪਾਲਕੇ ਰਾਜਾਣਤ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਪਠਮਪ੍ਪਵੇਸੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਨ ਵਿਨਾਪਿ ਆਣਤ੍ਤਿਂ ਪੁਰਿਮਾਣਤ੍ਤਿਆਨੁਭਾਵੇਨੇਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਰਾਜਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤਂ ਵਿਨਾ ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪਠਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਨ ਵਿਨਾਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨੁਭਾਵਂ ਪੁਰਿਮਾਨੁਭਾਵਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਸਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਅਸਞ੍ਞਭਵੋ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਅਰੂਪੋਕਾਸੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਵਿਨਾਵ ਅਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਅਸਞ੍ਞੋਕਾਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਮਿਕੇ ਸੁਞ੍ਞਗੇਹੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੇਹੇ ਚ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਪਵੇਸੋ ਵਿਯ. ਅਰੂਪਭਵੋਪਿ ਯਸ੍ਮਾ ਰੂਪੋਕਾਸੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਵਿਨਾਵ ਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਅਞ੍ਞੋਕਾਸਤ੍ਤਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੋ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪੋਕਾਸੋਤਿ ਨਤ੍ਥੇਤ੍ਥ ਅਰੂਪਪਚ੍ਚਯਂ ਵਿਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ. ਇਤਿ ਅਯਂ ਹੇਤੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਮੇਵ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ.

ਨਨੁ ‘‘ਹੇਤੂ ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ? ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਪਟਿਬਾਹਨਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਯਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਹੇਤੁਨਾ ਸਹ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਚੇਵ ਉਤੁਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਸੋ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਪਟਿਬਾਹਨਤ੍ਥਮੇਤਂ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਦਾਨਿ ‘‘ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਭੇਦਤੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤੋ’’ਤਿ ਇਮੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤੇਸੁ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਜਾਤਿਤੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਭੇਦਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਹੇਤੁ ਭੂਮਨ੍ਤਰਤੋ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ, ਅਕੁਸਲਹੇਤੁ ਕਾਮਾਵਚਰੋਵ ਵਿਪਾਕਹੇਤੁ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ, ਕਿਰਿਯਹੇਤੁ ਕਾਮਾਵਚਰੋ ਰੂਪਾਵਚਰੋ ਅਰੂਪਾਵਚਰੋਤਿ ਤਿਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਹੇਤੁ ਨਾਮਤੋ ਅਲੋਭਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲਹੇਤੂਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਕੁਸਲਹੇਤੁ ਲੋਭਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ. ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਹੇਤੂ ਪਨ ਅਲੋਭਾਦਿਵਸੇਨ ਤਯੋ ਤਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਂਤਂਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੋਗਵਸੇਨ ਪਨ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਹੇਤੂਨਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਭੇਦੋਯੇਵਾਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਭੇਦਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਇਮੇਸਂ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਾਵ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਹੇਤੁ ਕਾਮਭਵਰੂਪਭਵੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਅਰੂਪਭਵੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ. ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਹੇਤੁ ਕਾਮਭਵਰੂਪਭਵੇਸੁਯੇਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਹੇਤੁ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਹੇਤੁਸਦਿਸੋਵ. ਤਥਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਕੁਸਲਹੇਤੁ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਹੇਤੁ. ਕਾਮਾਵਚਰਵਿਪਾਕਹੇਤੁ ਪਨ ਕਾਮਭਵਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ, ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਹੇਤੁ ਰੂਪਭਵੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਨਞ੍ਞੇਵ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਹੇਤੁ ਅਰੂਪਭਵੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਞੇਵ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਵਿਪਾਕਹੇਤੁ ਕਾਮਭਵਰੂਪਭਵੇਸੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਚੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਅਰੂਪਭਵੇ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਞੇਵ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਕਿਰਿਯਹੇਤੂਸੁ ਪਨ ਤੇਭੂਮਕੇਸੁਪਿ ਕੁਸਲਹੇਤੁਸਦਿਸੋਵ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋਤਿ.

ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.