੧੯. ਪਟਿਵੇਧਾਨੁਯੋਗਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੨੧੭. ਭਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਞ੍ਹੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਂ.

੨੧੮. ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨਪਞ੍ਹੇ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਵੇਦਨੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋਵ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਬਾਲਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ.

੨੨੪. ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਪਞ੍ਹਾ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਾਯੇਵ.

੨੨੬. ਪਾਰਾਯਨਗਾਥਾਯ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੂਤਿ ਸਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਵਸੇਨ ਖਨ੍ਧਲੋਕਂ ਓਲੋਕੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੨੨੮. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸਕਵਾਦਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਰਵਾਦਿਸ੍ਸ ਹਿ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੂ’’ਤਿ ਗਾਥਾਯ ਯੋ ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਲਦ੍ਧਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਂ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸਹ ਰੂਪੇਨਾਤਿ ਰੂਪਕਾਯੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ. ਤਤੋ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਵਸੇਨ ਅਨੁਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸੁਤ੍ਤਵਿਰੋਧਭਯੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਵਿਨਾ ਰੂਪੇਨਾਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰਵਸੇਨ ਅਨੁਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸੁਤ੍ਤਵਿਰੋਧਭਯੇਨੇਵ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ‘‘ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ਇਦਂ ‘‘ਸਹ ਰੂਪੇਨ ਵਿਨਾ ਰੂਪੇਨਾ’’ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਗਤੋ, ਇਤੋ ਵਾ ਏਤ੍ਤੋ ਵਾ ਅਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨੇਵ ਠਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾਤਿ ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ. ਰੂਪਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੨੩੧. ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਜੀਵੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਰਹਿਤੋ. ਏਕਧਮ੍ਮੇਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤਾਨਂ ਆਗਮਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਧ ਪਨ ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮ.

੨੩੭. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਸਪ੍ਪਿਕੁਮ੍ਭੋਤਿਆਦਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਵ ਦੇਸਨਾ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਆਭਤਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਤੋ ਸੁਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰੋ ਕੁਮ੍ਭੋ ਸੁਵਣ੍ਣਕੁਮ੍ਭੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਸਪ੍ਪਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਤੋ ਸਪ੍ਪਿਸ੍ਸ ਵਿਕਾਰੋ ਸਪ੍ਪਿਕੁਮ੍ਭੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸਪ੍ਪਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਸੋ ਸਪ੍ਪਿਕੁਮ੍ਭੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਲਕੁਮ੍ਭਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਥਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ, ਨ ਏਵਂ ਭਤ੍ਤਂ ਵਾ ਯਾਗੁ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਪਨ ਅਕਤ੍ਵਾ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਦਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਵਸੇਨ ‘‘ਨਿਚ੍ਚਭਤ੍ਤਂ ਧੁਵਯਾਗੂ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਏਵਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਪਨ ਸਤਿ ‘ਏਵਂਨਾਮੋ’‘ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲੋਕਵੋਹਾਰੇਨ ਲੋਕਸਮ੍ਮੁਤਿਯਾ ਲੋਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਇਮਾ ਖੋ ਚਿਤ੍ਤ, ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾ ਲੋਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯੋ ਲੋਕਵੋਹਾਰਾ ਲੋਕਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੪੦). ਰੂਪਾਦਿਧਮ੍ਮਾ ਪਨ ਵਿਨਾਪਿ ਲੋਕਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਨ ਦ੍ਵੇ ਕਥਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ ਚ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤੋ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਦੇਵੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿਆਦਿਕਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ ਨਾਮ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਨਤ੍ਤਾ, ਖਨ੍ਧਾ, ਧਾਤੁਯੋ, ਆਯਤਨਾਨਿ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿਆਦਿਕਾ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾ ਨਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਸਨਾਯ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਵਾ…ਪੇ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਜਾਨਿਤੁਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਂ ਅਰਹਤ੍ਤਜਯਗ੍ਗਾਹਂ ਗਹੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਆਦਿਤੋਵ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਵਾ ਪੋਸੋਤਿ ਵਾ ਦੇਵੋਤਿ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਵਾ ਕਥੇਤਿ. ਯੋ ਪਰਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸੁਤ੍ਵਾਵ ਜਾਨਿਤੁਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਂ ਅਰਹਤ੍ਤਜਯਗ੍ਗਾਹਂ ਗਹੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਕਥੇਤਿ. ਤਥਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾਯ ਬੁਜ੍ਝਨਕਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਪਠਮਂ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਂ ਕਥੇਤਿ. ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾਯ ਪਨ ਬੋਧੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਂ ਕਥੇਤਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾਯ ਬੁਜ੍ਝਨਕਸਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਨ ਪਠਮਂ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਂ ਕਥੇਤਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾਯ ਪਨ ਬੋਧੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਂ ਕਥੇਤਿ. ਪਕਤਿਯਾ ਪਨ ਪਠਮਮੇਵ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾ ਲੂਖਾਕਾਰਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਾ ਪਠਮਂ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਪਿ ਸਚ੍ਚਮੇਵ ਸਭਾਵਮੇਵ ਅਮੁਸਾਵ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਪਿ ਸਚ੍ਚਮੇਵ ਸਭਾਵਮੇਵ ਅਮੁਸਾਵ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ –

‘‘ਦੁਵੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਕ੍ਖਾਸਿ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਦਤਂ ਵਰੋ;

ਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਪਰਮਤ੍ਥਞ੍ਚ, ਤਤਿਯਂ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤਿ’’.

ਤਤ੍ਥ –

‘‘ਸਙ੍ਕੇਤਵਚਨਂ ਸਚ੍ਚਂ, ਲੋਕਸਮ੍ਮੁਤਿਕਾਰਣਂ;

ਪਰਮਤ੍ਥਵਚਨਂ ਸਚ੍ਚਂ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਦ੍ਵੇ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾ ਪਰਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾ ਚ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ, ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਸਨਾ ਚ ਸਪ੍ਪਿਕੁਮ੍ਭਾਦਿਵਸੇਨ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਾ ਸਮਞ੍ਞਂ ਅਤਿਧਾਵਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ ਵਚਨਮਤ੍ਤਤੋ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਹਿ –

‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ, ਪਰਮਤ੍ਥੋ ਪਕਾਸਿਤੋ;

ਸਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਧਾਵੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ;

ਪਰਮਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ, ਸਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਧਾਵਯੇ’’.

ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ.

ਪੁਗ੍ਗਲਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.