੪. ਤੁਂਸ੍ਮਾ

ਤੁਂਸ੍ਮਾਤੀਹ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣਮਾਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਤੁਂਤਾਯੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਤਤੋ ਚੇਤਿ ਯਤੋ ਤੁਂਸ੍ਮਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਂ ਯਤੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਤਦਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ… ‘‘ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਯਸ੍ਮਾ ਸੋ ਵਿਹਿਤੋ ਤਦਾਦਿਨੋ ਗਹਣ’’ਨ੍ਤਿ ਞਾਯਤੋ. ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ… ‘‘ਵਿਧਿਬ੍ਬਿਸੇਸਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੧-੧੩) ਵਚਨਾਭਿ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ- ‘ਯਤੋ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਸੋ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥੋ ਆਦਿ ਯਸ੍ਸ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਸੋ ਤਦਾਦਿ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ (ਸੋ ਤਦਨ੍ਤੋ). ਤਦਾਦਿਤਦਨ੍ਤਸਮੁਦਾਯਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਗਹਣਂ, (ਨਤੁ) ਤਦਨ੍ਤਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇ ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਚ ਤੁਂਸ੍ਮਾਇਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤੇ ਭਵਤੁ ‘‘ਵਿਧਿਬ੍ਬਿਸੇਸਨਨ੍ਤਸ੍ਸੇ’’ਤਿ ਤਦਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਤੁ ਕਥਂ ਤਦਾਦਿਨੋ ਗਹਣਂ ਵਚਨਾਭਾਵਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਯਤੋ ਵਿਹਿਤੋ ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਭਵਤਿ ਸੀਲੇਨੇਤਿ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵੀ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਤਸ੍ਮਾ. ਇਮਾਯ ਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ-ਤ੍ਥੋ, ਯਮਾਖ੍ਯਾਯਤੇ ‘ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਯਸ੍ਮਾ ਸੋ ਵਿਹਿਤੋ ਤਦਾਦਿਨੋ ਗਹਣ’ਨ੍ਤਿ. ਭਵਤ੍ਵੇਵਂ ਤਦਾਦਿਨੋ ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਗਹਣਂ, ਤਤੋ ਕਿਪ੍ਫਲਂਤ੍ਯਾਹ- ‘ਤੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸਪਾਦਿਤੋਤਿ ਪਾਦਿਸਹਿਤਤੋ. ਖ ਛ ਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾਭਾਵਾਤਿ ਖ ਛ ਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਾ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸੇਵ ਤੁਂਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਕਤਿਭਾਵੇਨ ਗਹਣਾ ਸਪਾਦਿਤੋ ਖ ਛ ਸਾਨਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਿਪੁਬ੍ਬਾ ‘ਜਿ-ਜਯੇ’ਇਚ੍ਚਸ੍ਮਾ ਤੁਂਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਾ ‘ਵਿਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ‘‘ਤੁਂਸ੍ਮਾ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ(ਸੋ), ਤੁਂਸ੍ਸਚ ਲੋਪੋ, ਨੇਮਿਤ੍ਤਿਕੇ ਏਕਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇ ‘ਜਿਸ ਜਿਸ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਅਨਾਦਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨਲੋਪੋ ‘‘ਜਿਹਰਾਨਂ ਗੀ’’ਤਿ (੫-੧੦੨) ਗੀ. ਜਿਗੀਸਪ੍ਪਕਤਿਤੋ ‘‘ਭੂਤੇ ਈਊਂ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੬-੪) ਈ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਞ. ‘‘ਆ ਈ ਊ ਮ੍ਹਾ ਸ੍ਸਾ ਸ੍ਸਮ੍ਹਾਨਂ ਵਾ’’ਤਿ (੬-੩੩) ਈਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸੇ ਬ੍ਯਜਿਗੀਸਿ. ਯਦਿ ਤੁ ਸਪਾਦਿਤੋ ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ, ਤਦਾ ਬ੍ਯਜਿਗੀਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਕਰੀਯਮਾਨਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਸ੍ਸੇਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ‘‘ਖ ਛ ਸਾਨ’’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੫-੬੯) ਵਿਜਿਯ ਇਤਿ ਸਮੁਦਾਯੇ ਆਦਿਭੂਤਸ੍ਸ ਵਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਈਮ੍ਹਿ ਚ ਵਿਹਿਤੇ ਸਪਾਦਿਨੋ ਪਕਤਿਭਾਵੋਤਿ ਵਿਸਦ੍ਦ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਞਾਗਮੋ ਸਿਯਾ, ਤਤੋ ਚ ਅਵਿਵਿਜਿਸੀਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ.

ਤੁਂਸ੍ਮਾ ਇਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤਿ ਚ ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਾਨਮੁਪਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਸਭਾਵ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਖ ਛ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਤਦਨ੍ਤੋ ਚ ਅਨੁਮਿਤੋ ਨ ਪਨ ਤੁਂ, ਤੁਮਿਹ ਸੁਤੋਤਿ ਆਹ- ‘ਨ ਤਦਨ੍ਤੋ, ਨਾਪਿ ਛ ਛਸਾ’ਤਿ. ਜਿਘਚ੍ਛਾਇਚ੍ਚਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਘਸ੍ਸ ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਾਨਂ ਤਤਿਯਪਠਮਾ’’ਤਿ (੫-੭੮) ਗੋ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਕਵਗ੍ਗਹਾਨਂ ਚਵਗ੍ਗਜਾ’’ਤਿ (੫-੭੯) ਜੋ. ਪਾਣਿਨਿਨਾਪੀਹ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯ ਵਿਧਾਯਕੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪਿ ਯਥਾ ਸਿਯਾਤਿ ਵਾਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਤਦਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਕਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ, ਪਕਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਤੁਮਨ੍ਤੋ, ਇਚ੍ਛਤ੍ਥੋ-ਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ. ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਤੁਂਸ੍ਮਾ ਲੋਪੋ ਚਿਚ੍ਛਾਯਂ ਤੇ’’ਇਤਿ ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਨਿਯੋਗਤੋਤਿ ਨਿਯਮੇਨ. ਆਸਙ੍ਕਾਯਮੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (੩-੧-੭) ਵਾਕ੍ਯਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਆਸਙ੍ਕਾਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.

ਅਚੇਤਨਤ੍ਤਾ ਕੂਲਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਾਯਾਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ‘ਕੂਲਪ੍ਪਤਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵੇਚ੍ਛਾਪਕਾਸਨਮਸਿਦ੍ਧਂ, ਤੇਨਾਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨਾਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਖ ਛ ਸਾਨਂ ਸਾਧਨਂ ਅਸਿਦ੍ਧੇਨਾਸਿਦ੍ਧਸਾਧਨਂ. ਇਚ੍ਛਾਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾ. ਇਚ੍ਛਾਯਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪਲਦ੍ਧੀਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯ ਉਪਲਦ੍ਧਿ ਉਪਾਲਮ੍ਬੋ ਪਰਿਜਾਨਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚੇਤਨਾਵਤਿਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾ ਚੇਤਨਾਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪਲਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਦਪਦੇਸੇ ਨਾਚੇਤਨੇਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਯੋਪੇਸਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਦੇਵਦਤ੍ਤੇ ਰਜ੍ਜੁ ਖੀਲਾਦਿਪਾਣਿਨਾ ਉਯ੍ਯੋਗੋ, ਕੂਲੇ ਮਤ੍ਤਿਕਾਵਿਕੀਰਣਾਦਿ. ਰਜ੍ਜੁ ਗੁਣੋ. ਖੀਲੋ [ਕੀਲ (ਪਞ੍ਚਿਕਾ)] ਸਂਕ੍ਵਾਦਿ.

ਪੁਲੋ ਤਿਣਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਘਾਤੋ. ਸਾ ਸੁਨਖੋ ਮਿਮਰਿਸਤੀਤਿ ਮਰ=ਪਾਣਚਾਗੇ’ਇਚ੍ਛਾਯਂ ਤੁਮਨ੍ਤਾ ਸੋ. ‘‘ਞਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸੇ’’ਤਿ (੫-੧੭੦) ਞਿ. ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਤੋ-ਞ੍ਞਸ੍ਸ ਲੋਪੋ ‘‘ਖ ਛ ਸੇਸ੍ਵੀ’’ਤਿ (੫-੭੬) ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸਾਸ੍ਸ ਇਮਿਮਰਿਸਤਿ. ਤਥਾ ਪਿਪਤਿਸਤੀਤਿ ‘ਪਤਪਥ=ਗਮੇਨ’ ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ. ਸਾ ਮਿਮਰਿਸਤੀਤਿ ਸਤਿਪਿ ਸਚੇਤਨਤ੍ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਤਜੀਵਿਤਸ੍ਸ ਸੁਨਖਸ੍ਸ ਮਰਣਿਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਪਟਿਪਾਦਿਤਂ. ‘‘ਇਚ੍ਛਾਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਸੇਧੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (੩-੧-੭) ਪਾਣਿਨੀਯਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਨ੍ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਬੁਭੁਕ੍ਖਿਤੁ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਜਾਤਿਪਦਤ੍ਥਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਨਿਵੁਤ੍ਤਿਮ੍ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ- ‘ਜਾਤਿਪਦਤ੍ਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਇਤਰੋ ਇਚ੍ਛਤ੍ਥੋ.