੧੦. ਅਮਾ

ਸੋਚੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ-ਭਿਮਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਮੁਹੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ ਦੁਤਿਯਾ, ਪਾਦਿਸਮਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਆਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਹਰਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੇਨ [ਵੁਤ੍ਤਿਪਦੇਨ (ਪਞ੍ਚਿਕਾ)] ਕਿਰਿਯਾਖ੍ਯਾਪ੍ਯਤੇਤਿ ਅਸਤ੍ਯੁਪਸੇਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕਂ ਸਙ੍ਖਾਰਿਯਂ ਵਾ ਨ ਭਵਤਿ, ਅਤ੍ਥਿਚੇਹ ਤਦੁਭਯਂ, ਤਤੋ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਭਵਾਯੇਵ ਸਮਾਸਨ੍ਤੋਭੂਤਕਿਰਿਯਾ ਗਮ੍ਯਤੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ, ਤਥਾਹਿ ਦਧਿਭੋਜਨਂਤ੍ਯਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਧ੍ਯਾਦਿਨੋ ਸਙ੍ਖਾਰਕਤ੍ਤਂ ਭੋਜਨਾਦਿਨੋ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਿਯਤ੍ਤਂ ਪਤੀਯਤੇ, ਨ ਚੋਪਸੇਕਾਦਿਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਿਯਸਙ੍ਖਾਰਕਭਾਵੋ-ਤ੍ਥੀਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਯੇਵੁਪਸੇਕਾਦਿਪ੍ਪਤੀਤਿ.

ਤਦਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਗਮ੍ਮਮਾਨੋਪਸੇਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ‘ਏਤਸ੍ਸਿਦ’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ-ਭਿਮਤੋ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਾ ਚ, ਤਥਾ ਵਚਨਾਭਾਵਮਿਹ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ‘ਕਥ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਯਂਵੁਤ੍ਤਂਚੋਦਕਵਚਨਮਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂਵਿਵਰਤਿ ‘ਏਵਮਞ੍ਞਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਵਿਧਾਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਏਵਮਞ੍ਞਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਤ੍ਥੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞ ਪਦਤ੍ਥੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤ੍ਯੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸਤਂ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਞ੍ਚ ਪਟਿਪਾਦਯਤਿ, ਵਾਕ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਾਯੇਵਾਤਿ.

ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦੇਨਾਵਗਤਤ੍ਥਤਾਯ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਯੇਵ, ਕਥਞ੍ਚਿਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਾ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇਪਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਰੋਧਮਾਹ- ‘ਚਤੁਤ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸੇ’ਤ੍ਯਾਦਿ.

ਵਚਨਮ੍ਪੀਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥੇਨ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਾਚ’’ਇਤਿ (੩-੧-੩੬) ਵਾਕ੍ਯਕਾਰੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਵਚਨਮ੍ਪਿ, ਪਾਣਿਨੀਯਾਨਂ ‘ਏਤਸ੍ਸ ਇਦ’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਯੋ-ਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਸਮਾਸੇਪਿ ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਯੋ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾਯਾਮੋਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ… ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਾਯਾਮਾਦੀਨਂ, ਤੇਸਂ ਕਥਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤੇਸਂ ਵਾਯਾਮਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ… ਵਾਯਾਮੋਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੋ ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤੇਵ, ਅਯਮੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਇਦਨ੍ਤਿ ਵਾਕ੍ਯੇ ਅਤ੍ਥੇਨ ਸਮਾਸੇ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਾ ਚ ‘ਏਤਦਤ੍ਥੋ ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਏਤਦਤ੍ਥ’ਨ੍ਤਿ ਵਾਯਾਮਾਦਯੋ ਚ ਸਮਾਸਤ੍ਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਮਤ੍ਥੋ ਪਯੋਜਨਮੇਤਸ੍ਸ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇਪਿ ਏਸਂ ਪਦਾਨਂ ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋਤਿ ਨਾਤ੍ਥਭੇਦੋ’’ਤਿ.

ਇਦਞ੍ਚ ‘‘ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਤ੍ਥਾਨਿ ਖੋ ਆਨਨ੍ਦਂ ਕੁਸਲਾਨਿ, ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਤ੍ਥਾਯ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯ ਏਤਦਤ੍ਥੋ ਵਾਯਾਮੋ ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਕਥਾ ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਮਨ੍ਤਨਾ ਏਤਦਤ੍ਥਂ ਸੋਤਾਵਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਤਿਕਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰ, ਆਨਨ੍ਦਵਗ੍ਗ) ਪਾਲ਼ਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ‘‘ਕਤ੍ਤੁਕਰਣੇ ਕਿਤਨ੍ਤੇਨ ਬਹੁਲ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੧-੩੨) ਕਿਤਨ੍ਤੇਨ ਤਤਿਯਾਸਮਾਸਵਿਧਾਨਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਬਹੁਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ‘ਗਾਮਨਿਗ੍ਗਤਾ’ਦੀਸੁ ਸਮਾਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨੇਤ੍ਥਾਨ੍ਤੋਦਾਹਰਣਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮਧਿਕਤ੍ਤਂ, ਸਮਾਸਾਭਾਵੋ-ਭਿਮਤੋਤਿ ਪਾਣਿਨੀਯੇਹਿ ‘‘ਪੂਰਣਗੁਣਸੁਹਿਤਤ੍ਥਸਦਬ੍ਯਯਤਬ੍ਬਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨੇ’’ਤਿ (੨-੨-੧੧) ਸੁਤ੍ਤੇ ਗੁਣ ਇਤਿਵਚਨੇਨਾਭਿਮਤੋ, ਸਦਿਤਿ ਸਞ੍ਞਾ ਤੇਸਂ ਨ੍ਤਮਾਨਾਨਂ.

ਸੋ ਕਥਨ੍ਤਿ ਇਹ ‘ਭਾਵਤਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇਹੀ’ਤਿ ਭਾਵਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤੇਨੇਵ ਸਮਾਸਪਟਿਸੇਧਵਿਧਾਨਾ ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸੁਕ੍ਕਾ’ ਇਚ੍ਚਾਦੋ ਸੋ ਸਮਾ ਸਪ੍ਪਟਿਸੇਧੋ ਕਥਂ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਗੁਣਤ੍ਤਨਿਯੇਵਾਤਿ ਗੁਣਸਭਾਵੇ ਏਵ, ਅਭਿਮਤੋਤਿ ਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰਸ੍ਸਾਭਿਮਤੋ ‘‘ਤਦਵਟ੍ਠੇਹਿ ਚ ਗੁਣੇਹੀ’’ਤਿ, ਤਸਦ੍ਦੇਨਾਸ੍ਸ ਗੁਣਸ੍ਸ ਪਰਾਮਾਸੋ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਗੁਣੇ ਅਵਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਵਟ੍ਠਾ, ਗੁਣੇਯੇਵ ਗੁਣਾਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਸੋਯਮਿਤ੍ਯਭੇਦਾ ਦਬ੍ਬਵੁਤ੍ਤਯੋ ਸੁਕ੍ਕਾਦਯੋ ਵਿਯ ਤੇ ਤਦਵਟ੍ਠਾ ਗੁਣਾ ਗਨ੍ਧਾਦਯੋ, ਤਦਵਟ੍ਠਿਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਛਟ੍ਠੀ ਸਮਸ੍ਸਤੇਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਆਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਪੂਰਣਾ’’ਦਿਸੁਤ੍ਤੇ ਅਬ੍ਯਯਗ੍ਗਹਣੇਨ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਗੁਰੁਮ੍ਹਿ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇਪਿ ਗੁਰੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਸਕਤ੍ਥੇ [ਵਾਕ੍ਯੇ] ਵਿਯ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਬ੍ਯਪੇਕ੍ਖਾ-ਯਾਹਾਨਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਂ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇਨ ਸਾਧੇਤੁਮਾਹ- ‘ਤਥਾਚਾਹੂ’ਤਿ.

ਸਾਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਸਕਤ੍ਥੇ ਵਿਯ, ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਗਮਕਤ੍ਤਞ੍ਚਤ੍ਥੀਤਿ ਪਦਾਨਮਞ੍ਞੋਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਲਕ੍ਖਣਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਭਾਵੇਪਿ ਵਿਗ੍ਗਹਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਗੁਰੁਨੋ ਕੁਲਂ ਦਾਸਸ੍ਸ ਭਰਿਯਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਅਥਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚੇ’ਇਚ੍ਚਾਦੋ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਕੁਤੋ-ਵਸਿਤਂ, ਯੇਨ ਤਦਾਭਾਵਾਤ੍ਰ ਸਮਾਸਾਭਾਵੋ ਵਣ੍ਣੀਯਤੇਚ੍ਚਾਹ-‘ਸਾਮਤ੍ਥ੍ਯਾਦਿਨੋਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸਮਾਸਾਭਾਵੋ-ਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਪੂਰਣਾ’’ਦਿਸੁਤ੍ਤੇ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਾਦਾਨਤੋ. ਸੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਹਿ, ਨਾਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਚਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸੇਹਿ ਅਸਮਾਸਿਤੇਹਿ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸਪ੍ਪਟਿਸੇਧੋਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ (ਵਾ) ਤ੍ਯਨੇਨ, ਪੁਥਗਤ੍ਥਤਾਯ [ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਤਾਯਂ-ਵੁਤ੍ਤਿ] ਮਿਚ੍ਚਸ੍ਸਵਿਵਰਣਂ ਗਵਾਦੀਨਮਸਮਾਸੇਤਿ, ਏਵਮਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਸਮਾਸੇਨਾਲਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਯੋਗੀਨਨ੍ਤਿ ਇਤਰੀਤਰਯੋਗੀਨਂ, ਅਨੇਨੇਤਰੇਤਰਯੋਗਚਤ੍ਥਸਮਾਸਂ ਵਦਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਿਹੋਤੀਤ੍ਯਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸੋ ਭਵਤੀਤਿ, ਏਕਤ੍ਥੀਭਾਵੇਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ਗਵਾਦੀਨਞ੍ਚ ਚਤ੍ਥਸਮਾਸੇ ਸਤੀਤਿ.

ਰੁਲ਼੍ਹਿਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮਾਸਸ੍ਸੇਵ ਕੀਲ਼ਾਵਾਚਕਤ੍ਤੇਨ ਜੀਵਿਕਾਯ ਚ ਪਚ੍ਚਾਯ ਕਤ੍ਤੇਨ ਪਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਨ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸਾਤਿ ‘ਉਦ੍ਦਾਲਪੁਪ੍ਫਭਞ੍ਜਿਕਾ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਵਚਨੇਨੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ, ਸਰਸਿ ਰੁਲ਼੍ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ.

ਅਯਮ੍ਪਨ ਅਮਾਦਿਸਮਾਸੋ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਦਿਗੁਸਮਾਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਰੇਸਂ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸਾ, ਯਥਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸੋ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨੋ, ਤਥਾ ਤੇ ਸਿਯੁਂ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪੁਬ੍ਬਤ੍ਤ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿਦਿਗੁ.