੬. ਨਖਾ

ਖਾਦਯਤਿ ਆਦਯਤਿ ਖਾਦ, ਅਦ=ਭਕ੍ਖਣੇ, ਅਵ੍ਹਾਪਯਤਿ ਵ੍ਹੇ=ਅਵ੍ਹਾਨੇ ਆਪੁਬ੍ਬੋ, ‘‘ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਣਾਪਿਚੇ’’ਤਿ (੫-੧੬) ਣਾਪਿਮ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਸਰਲੋਪੋ, ਕਨ੍ਦਯਤਿ ਕਨ੍ਦ=ਅਵ੍ਹਾਨਰੋਦਨੇਸੁ.

‘‘ਵਹਿਸ੍ਸਾਨਿਯਨ੍ਤੁਕੇ’’ਤਿ ਗਣਸੁਤ੍ਤੇ ਅਯਮੇਤ੍ਥੋ ‘‘ਵਹਿਸ੍ਸਧਾਤੁਸ੍ਸ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਨਿਯਨ੍ਤੁਰਹਿਤੇ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਭਵਤੀ’’ਤਿ, ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਸਾਰਥਿ ਕਿਰਿਯਾਸਿਦ੍ਧਿਂ ਨਿਯਾਮਕੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਪਕਾਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਕਿਰਿਯਙ੍ਗ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਕਿਰਿਯਙ੍ਗ ਕਿਰਿਯੋਪਕਰਣਭੂਤਂ ਬਲੀ ਬਦ੍ਦਾਦਿਂ ਕਿਰਿਯਾਕਾਰਣਂ, ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਰਣੀਯੇ ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸਯੇ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ਵਾਹਯਤਿ ਭਾਰਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਨਿਯਨ੍ਤਾਰਮਨ੍ਤਰੇਨੇਵ ਭਾਰਂ ਵਹਤੀਤ੍ਯਨਿਯਨ੍ਤੁਕੋ ਕਤ੍ਤਾ, ਵਾਹਯਤਿ ਭਾਰਂ ਬਲੀਬਦ੍ਦੇ ਇਚ੍ਚਤ੍ਰ ਤੁ ਬਲੀਬਦ੍ਦਾ ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਰਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨ ਵਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਨਿਯਨ੍ਤੁਕਾ.

‘‘ਭਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਹਿਂਸਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਗਣਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਭਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਹਿਂਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਭਵਤੀ’’ਤਿ, ਅਥ ਕਥਮੇਤ੍ਥ ਹਿਂਸਤ੍ਥਤਾ ਭਕ੍ਖਿਸ੍ਸ ਹਿਂਸਾ ਹਿ ਚੇਤਨਾਵਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਚੇਤ੍ਥਸਸ੍ਸਂ ਚੇਤਨਾਵਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਸਬ੍ਬੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਬ੍ਬੇਤਿ ਰੁਕ੍ਖਾਦਯੋ, ਭਾਵਾ ਪਦਤ੍ਥਾ, ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨਾਨੁਕੂਲਹਿਂਸਤ੍ਥਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਯਦਿਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਨੁ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਸਮ੍ਮਤਮੇਵੇ-ਤ੍ਥੋ-ਪਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕਿਨ੍ਨਾਮਾਞ੍ਞਦਸ੍ਸਨੋਪਗਾਤਾਧਿਰੇਨਾਤਿ ਤੁਣ੍ਹੀ ਹੋਤਿ ਨਿਕ੍ਕਾਰਣਿਸ੍ਸਾ [ਨਿਕ੍ਕਮ੍ਮਿਸ੍ਸਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਭਵਤੋ-ਪਾਯੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਾਨੁਬਦ੍ਧਕਿਚ੍ਛਂ ਪਨ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞਪਞ੍ਞਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਯ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਹੋਤਿ (ਹਿ) ਏਤੇਨ ਪਰਤ੍ਥੋ ‘‘ਮਤਨ੍ਤਰੇਪਿ ਸਿਦ੍ਧਿ ਸਿਸ੍ਸਾਨਂ, ਤਂਤਂ ਮਤਞ੍ਞੁਨੋ ਵਾ ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਯਦਿਦਮਵਲੋਕੇਯ੍ਯੁਂ ਤੇ ਚੇਤ੍ਥਾਵਤਾਰਂ [ਚੇਤ੍ਥਕਾਰਂ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਲਭੇਯ੍ਯੁਂ ਏਤਾਦਿਸੋ ਚ ਪਞ੍ਞਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਵਚਨਪ੍ਪਸਾਦੋ’ਤਿ ਤਦਵਤਾਰੇਨ ਚ ਬੁਦ੍ਧੇ ਭਗਵਤਿ ਕਮੇਨ ਦਲ਼੍ਹਂ ਪਸਾਦਂ ਪਟਿਲਭੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਂਤਂਬ੍ਯਾਕਰਣੋਦਾਹਰਣਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਪਿ ਤਦਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਤਨ੍ਤਂਪਯੋਜਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਰਤ੍ਥਕਕਥਾਪਸੁਤੋ-ਯਮਾਚਰਿਯੋਤਿ.

ਦੁਹਾਦੀਨਂ ਤ੍ਯੇਵਮਾਦੋ ਅਮ੍ਹਾਕਮ੍ਪਰਮਗੁਰੁਨਾ ਰਤਨਮਤਿਪਞ੍ਚਿਕਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਕਾਰੇਨ ਨਾਨਾਕਾਰਸਾਰਤ੍ਥਵੇਦਵੇਦਿਤੁ [ਵੇਦਾਵੇਦਿਤ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਾਨਂ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਾਮਿਨਾ ਮਹਾਸਾਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਰਤਨਵਰੋਪਕਾਰਕੇਨ ‘ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰਣੀਯਂ’ਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਨਾਨਾਮਤਨ੍ਤਰਮਾਕਡ੍ਢਿਯ ਬਹੁਂ ਸਮ੍ਪਵੇਦਿਤਮਤ੍ਥਿ, ਮਯਮ੍ਪਨੇਤ੍ਥ ਆਚਰਿਯੇਨਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮਤ੍ਤਮੇਵਾਲਮ੍ਬ ਅਤ੍ਥਮ੍ਪ ਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਸਤ੍ਯਪ੍ਯਨੇਕਦਸ੍ਸਨਭੇਦੇ ਸਿਟ੍ਠਪ੍ਪਯੋਗਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯਤ੍ਥ ਪਧਾਨੇਕਮ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਪ੍ਪਧਾਨੇਤ੍ਯਾਦੀ, ਯਤ੍ਰੋਭਯਤ੍ਰਪਿ, ਤਂਸਬ੍ਬਮਿਹ ਭਸ੍ਸਕਾਰਾਦ੍ਯਨੁਮਤਕ੍ਕਮੇਨ ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ-ਦੁਹਾਦੀਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਤ੍ਥਾਦਿਸਦ੍ਦੋ ਪਕਾਰਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਯਾਚਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਯੁਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਛਟ੍ਠੀ, ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਦੁਹਾਦੀਨਮਪ੍ਪਧਾਨੇਪਿ ਗਵਾਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਇਚ੍ਚਾਦਿਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘ਅਵਰੁਨ੍ਧਤਿ ਵਜਂ ਗਾਵਂ ਅਵਰੁਨ੍ਧੀਯਤੇ ਵਜਂ ਗੋ’ਇਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ, ਗਮਨਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾਨ ਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਬੋਧਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਗਮੀਯਤੇ ਗਾਮੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਥਂ ਪਯੋਜ੍ਜਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਆਹ-‘ਪੁਰਿਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਜ੍ਜਪਿ ਗਾਮੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਸੋਵ ਤੁ ਗਮਨਕਿਰਿਯਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਯਂਫਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਮੁਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗਾਮਪੁਰਿਸਾਨਂ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਸ ਕਿਰਿਯਾਤੁਲ੍ਯਫਲਤ੍ਤਾ ਗਾਮੋਪਿ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤੁਬ੍ਯਪਦੇਸੇ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਤਥਾਹਿ ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਗਾਮੇ ਆਸਨ੍ਨੇ ਸਤਿ ਵਦਤਿ ‘ਆਗਤੋ ਗਾਮੋ ਪਤ੍ਤੋ ਗਾਮੋ’ਤਿ, ਅਤੋਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਯੁਤ੍ਤਾ ਦੁਹਾਦਯੋ ਗਮਨਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾਚੋਦਾਹਟਾ, ਏਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ, ਪਧਾਨੇ ਕਮ੍ਮੇਭਿ ਅਜਾਦਿਮ੍ਹਿ ਪਧਾਨੇ ਕਮ੍ਮੇ, ਪਧਾਨਤ੍ਤਮ੍ਪਨ ਅਜਾਦੀਨਂ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਯੋਜਨਤ੍ਤਾ, ਅਜਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾ ਹ੍ਯਾਨਯਨਕਿਰਿਯਾਰਭ੍ਯਤੇ. ਅਯਮ੍ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ-

‘‘ਦੁਹਿ ਯਾਚਿ ਰੁਧਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਭਿਕ੍ਖਿ ਚਿ ਬ੍ਰੁਵਿ ਸਾਸਿ ਚ;

ਜਿ ਦਣ੍ਡਿ ਪਤ੍ਥਿ ਮਨ੍ਥੀ ਚ, ਧਾਤੂ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦੁਹਾਦਯੋ.

ਗਤ੍ਯਾਦਿਸੁਤ੍ਤਪਟ੍ਠਿਤਾ, ਗਤ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ;

ਨੀਵਹਹਰਕਸਾਚ, ਨੀਵਹਾਦੀ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ.

ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਕੇਸੁ ਚੇਤੇਸੁ, ਅਪ੍ਪਧਾਨੇ ਦੁਹਾਦਿਨਂ;

ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਧਾਨੇ ਨੀਵਹਾਦਿਨਂ;

ਉਭਯਤ੍ਥ ਪਯੋਗਾਨੁ, ਸਾਰਾ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥਆਦਿਨਂ’’ਤਿ.

ਪਯੋਗੋ ਪਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਚਿਨ੍ਤਾਯਮਿਹ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਥਾ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ.