੨. ਦੁਤਿਯਕਣ੍ਡ ਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇ

ਅਵਯਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਤਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਯਵੀਸਮੁਦਾਯੇਨ ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਮਵਯਵਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ, ਅਤੇਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਯਨੁਕੂਲਾਯ ਪਞ੍ਚਿਕਾਯ ਵਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਪਞ੍ਚਿਕਾਨੁ ਕੂਲਾਯ ਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮਞ੍ਞੋਞ੍ਞਾਨੁਕੂਲਤਾ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਥਾਹਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ-‘ਏਕਾਨੇਕਤ੍ਥੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋ ਨਾਮਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਞ੍ਚਿਕਾਯਨ੍ਤੁ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨ ਵਸੇਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਵਸੇਨ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤਦੇਵ ਮੁਭਿਨ੍ਨਨ੍ਨਾਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨੁਕੂਲਤਾ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤੋ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮਞ੍ਞੋਞ੍ਞਾਨੁਕੂਲਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਬ੍ਯਾਚਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮ ‘‘ਯਦਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਯਾਨੁਕੂਲਾ ਪਞ੍ਚਿਕਾ ਭਵੇਯ੍ਯ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਪਕ੍ਖੋ ਜਹਿਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾਤਿ ‘ਤੇ…ਪੇ… ਏਕਾਨੇਕਤ੍ਥੇਸੁ’ਤਿ ਚ, ਤੇਨ…ਪੇ… ਯੋਜਨਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤੇਸਂ ਜਹਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ਬਹੁਪਾਠਵਿਲੋਪੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਦਿ ਪਨ ਪਞ੍ਚਿਕਾਨੁਕੂਲਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਭਵੇਯ੍ਯ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਮਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬ ਮਤ੍ਤਮੇਵ ਸਿਯਾਤਿ ਬਹੁਵਿਲੋਪਾਪਤ੍ਤਿ (ਨ) ਹੋਤੀਤਿ ਏਤੇਸਂ ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇ ਹੋਨ੍ਤਿ ਏਕਾਨੇ ਕਤ੍ਥੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋ ਨਾਮਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇਨਾਪਿ ਸਹ ਘਟਤੇ, ਸੁਤ੍ਤੇ ‘ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇਕਾਨੇਕੇਸੁ ਨਾਮਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘ਏਕਾਨੇਕੇਸੂ’ਤਿ ਇਦਂ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ

ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਵਸੇਨ ਵਾ ਯਦੇਤਂ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਂ, ਤਦਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਏਕਾਨੇਕੇਸੂਤਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਮਤ੍ਥ ਬਲਂ, ਤਥਾਹ੍ਯੇਕਾਦੀਸੁ ਭਵਨ੍ਤਾ ਪਕਤਿਵਾਚ੍ਚਾਨਮੇਵੇਕਤ੍ਤਾਦਿਅਬ੍ਯਤਿ ਰਿਤ੍ਤਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਾਦੀਰੂਪਾਨਂ ਜੋਤਕਾ ਸ੍ਯਾਦਯੋ ਕਥਮੇਕਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋ ਨਾਮਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਤੋ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਾਮਵਿਸੇਸਾਕ੍ਖੇਪੋ, ਤਥਾ ਇਤ੍ਥਿਣਾਦਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਾਨੁਪਾਦਾਨੇਪਿ ਯਤੋ ਧਾਤ੍ਵਾਦਿ ਵਾਚ੍ਚੋਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਤਤੋ, ਧਾਤੁਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਹਿ [ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤ ਵਾਚ੍ਚੇਹਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਨ ਹੋਨ੍ਤੇ ਵਿਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ, ਤਥਾ ਣਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ… ਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਾ ਵਿਧਾਨਤੋ, ਯਦੇਤਮ੍ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਂ ਤਦਾਪਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨੇਵ ਏਕਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋ ਨਾਮਸ੍ਮਾ ਤਜ੍ਜੋਤਨਾਯ ਭਵਨ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਦਯੋ ਕਥਮਞ੍ਞਤ੍ਥ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤਿ ਏਕਾਨੇਕੇਸੁ ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇਤਿ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਅਥਵਾ ਸਰੂਪੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨੇਕਾਨੇਕਤ੍ਥੇਸੂਤਿ ਗਮ੍ਮਮਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ‘ਤੇਚਾ’ਤਿਆਦਿਕਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਏਕਾਨੇਕੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋ ਨਾਮਸ੍ਮਾਤਿ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਅਸਤ੍ਵਭੂਤਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯੇਕਤ੍ਤਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾਚ ਤ੍ਯਾਦੀਹਿ ਯੇਵੇਕਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਹਿ ਚ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਰਮਾਹ-‘ਯਮ੍ਪਨਾ’ਤਿਆਦਿ, ਪਞ੍ਚਕਨਾਮਤ੍ਥਸ੍ਸਾਧਿਪ੍ਪੇਤਭਾਵੋ ਚੇਤ੍ਥ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਸ੍ਸੇਵ ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾਹਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਨਾਮ ਵਾਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੋ ਸਕਤ੍ਥੋ-ਪਸਜ੍ਜਨੋ ਚ ਸਦ੍ਦੋ ਦਬ੍ਬੇਯੇਵ ਵਤ੍ਤਤੇ… ਦਬ੍ਬੇਯੇਵਾਨ੍ਯਨਯਾਦਿਵੋਹਾਰਾ, ਤਤ੍ਥ ਦਬ੍ਬਵਾਚਿਨਾ ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਮਬ੍ਭਨ੍ਤਰੀਕਰਣਨ੍ਤਿ ਨਾਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ ਨਾਮੇਨ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮਭਿਧਾਨਂ, ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਪਨ ਜੋਤਿਕਾ, ਇਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ, ਤਥਾ ਚਾਮ੍ਹੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਚਿਨ੍ਤਾਯਂ–

ਸਦ੍ਦੋ ਸਕਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾਨ, ਪਦਤ੍ਥਂ ਦਬ੍ਬਸਞ੍ਞਿਤਂ;

ਸਮਵੇਤਂ ਵਦੇ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਕਮ੍ਮਿ ਚੇਤਿ.

ਏਕਾਨੇਕੇਸੁ ਸ੍ਯਾਦੀਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤੇਨਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਪਞ੍ਚਕੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਏਕਾਦੀਸੁ ਚ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਜੋ-ਤਨੀਯੇਸੁ ਸ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਧਿਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਤੇਨ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ‘ਅਂਯੋ’ਆਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ, ਸਭਾਵਤੋਤ੍ਯਾਦਿਕਸ੍ਸਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ੍ਯਾਦਯੋ ਏਕਾਨੇਕੇਸੁ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਥਾਪਿ ਏਕਾਦਯੋ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਤ੍ਤੇ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਸਮ੍ਭਵਾਭਾਵਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯੇ ਭਵਤੀਤਿ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦੀਨਮਤ੍ਥੋ’’ਤਿ (ਨ) ਕੇਵਲਂ ਸਕਤ੍ਥ ਦਬ੍ਬਾਦਿਯੇਵ ਸ੍ਯਾਦੀਨਮਤ੍ਥੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਅਪਿ ਤੁ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪੀਤ੍ਯਪਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ, ਅਨੇਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥੋ ਚਤੁਕ੍ਕੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋਤ੍ਯਯਮ੍ਪਕ੍ਖੋ ਨਿਰਾਕਤੋ ਪਞ੍ਚਕੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਜੋਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਿਕੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇ ਤੁ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਾਚ੍ਚਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਇਦਾਨਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪਞ੍ਚਕਨਾਮਤ੍ਥੇ ਸਕਤ੍ਥਾਦਿਕਂ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਤਤ੍ਥ ਸਕਤ੍ਥੋ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਸਰੂਪਾਦਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਤਂ ਸਕਤ੍ਥੋ ਨਾਮਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਸਰੂਪਜਾਤਿਗੁਣਦਬ੍ਬਾਨਿ’ਤਿ.

ਬਲੇਨ ਯਸ੍ਸਾ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ, ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗਗਾਦੀਸੁ;

ਸਾ ਜਾਤ੍ਯਭਿਨ੍ਨਧੀਸਦ੍ਦਾ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਪੁਪ੍ਫੇਸ੍ਵਿਵਾਨ੍ਵੀਤਂ.

ਦਬ੍ਬਾਧਾਰੋ ਤਤੋ ਭਿਨ੍ਨੋ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਪ੍ਪਤੀਤਿਯਾ;

ਭਾਵਾਭਾਵਸਭਾਵੋ ਯੋ, ਸੋ ਗੁਣੋ ਨਿਗ੍ਗੁਣੋ ਮਤੋ.

ਸਰੂਪਂ ਸਦ੍ਦਰੂਪਂਵ, ਜਾਤਿਯਾ ਯਂ ਵਿਸੇਸਨਂ;

ਵਿਸੇਸੀਯਤਿ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ, ਦਬ੍ਬਂ ਤਂ ਸਮੁਦੀਰਿਤਂ.

ਇਦਾਨਿ ਸਰੂਪਾਦਿਨੋ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਸਕਤ੍ਥਭਾਵਂ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦਬ੍ਬਭਾਵਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਸਰੂਪੇ ਵਤ੍ਤਤੇ ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਵਿਯਭੇਦੋਪਚਾਰੇਨਾਹ-‘ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਰੂਪੇਨਾ’ਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਗੋਤਿ ਜਾਤਿਮਤ੍ਤਵਾਚਿਨਿ ਗੋਸਦ੍ਦੇ ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਗੋਸਦ੍ਦੋ ਜਾਤਿਮਤ੍ਤਮਾਹੇਤਿ ਸੋ ਜਾਤਿਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ ਨਾਮ. ਯਟ੍ਠਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਹਿ ਯਟ੍ਠਿਆਦਿਸਹਚਰਿਤਾ ਉਪਚਾਰਤੋ ਗਹਿਤਾਤਿ ਯਟ੍ਠਿਆਦਿਦਬ੍ਬੇਹਿ ਯਟ੍ਠਿਆਦਿਸਹਚਰਿਤਾ ਪੁਰਿਸਾ ਵਿਸੇਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ-‘ਦਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਦਬ੍ਬਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਭੂਤਮ੍ਭਵਤੀ’ਤਿ, ਯਟ੍ਠਿਯੋਪਵੇਸਯਾਤਿ ਯਟ੍ਠਿਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯ ਯਟ੍ਠਿਦਬ੍ਬਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਪੁਰਿਸੇ ਪਵੇਸਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕੁਨ੍ਤੇਪਵੇਸਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵਨਯੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਕਤ੍ਥਤੋ ਪਰੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਸਕਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ-‘ਕਤ੍ਥਚੀ’ਤਿਆਦਿ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਿਮਿਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਸੋਤਿ ਸਮਾਸੋ, ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਦਣ੍ਡੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾਮਿਨੋ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਂਸਙ੍ਖਾਤਦਣ੍ਡਾਦਿਦਬ੍ਬੇਨ ਸਹਯੋ ਸਸ੍ਸਾਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ-‘ਦਣ੍ਡਪੁਰਿਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਦਣ੍ਡੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ’ਤਿ, (ਕਿਰਿ)ਯਾ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਸਕਤ੍ਥਭਾਵੋ ਜਾਤਿਪਦਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਵੁਤ੍ਤ ਠਾਨੇਯੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਪਾਚਕੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਰਿਯਾਕਾਰਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਰਾਭਿਮਤਂ ਸਕਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਪਰੋਪਦੇਸੇਨੋਪਦਿਸਿਤੁਕਾਮੋ ਇਧ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਕਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਕਿਰਿਯਾਸਕਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਿਰਿਯਾਪੀ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨਾਮਸਭਾਵੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਨਾਮਸਙ੍ਖਾਤਮਤ੍ਥਂ ਦਬ੍ਬਪਦਤ੍ਥੇਨ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਗੁਣਕਿਰਿਯਾਦਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਹਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋ, ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ ਪੁਮਿਤ੍ਥਿਨਪੁਂਸਕ ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ… ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇ ਅਤ੍ਥੇ ਨਮਤਿ, ਤੇ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿ ਨਾਮੇਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ. ਸਾਮਞ੍ਞਗੁਣ ਕਿਰਿਯਾਯਦਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨਾਞ੍ਞਥਾਪਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤ੍ਤਂ ਨਾਮਸ੍ਸ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਯਦਿਚ੍ਛਾਨਾਮਸ੍ਸ ਦਬ੍ਬਨਾਮੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਏਸਾਤਿ ਪਸਿਦ੍ਧਿਮਾ ਅਤ੍ਥੋ, ਯਮ੍ਪਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਸਾਧੇਤਿ ‘ਤਤ੍ਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਅਭਿਧਾਯਕਤ੍ਤੇਨ ਜੋਤਕਤ੍ਤੇਨ, ਇਕਾਰਨ੍ਤਤੋਤਿ ਮੁਨਿਸਦ੍ਦਤੋ, ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਇਕਾਰਨ੍ਤਤੋ ਨ ਭਵਤਿ ਚੇ, ਅਤੋਤਿ ਆਦੇਸ ਭਵਨਤੋ ਫਲਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ‘ਏਵਂ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਮਾਰਿਯੋ’ਤਿਆਦੀਸੁ ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇ ਇਕਾਰਨ੍ਤਤੋ ਸ੍ਯਾਦੀਨਮੁਦਾਹਰਣਮਨਾਦੇਸਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਏਵਮਿਤ੍ਥਿਯਮ੍ਪਿ ਅਨਾਕਾਰਨ੍ਤਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ ਚੇਤਮਿਨੀ-ਨੀ-ਊ-ਤਿ-ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਾਦੀਨਂ, ਅਸਤਿ…ਪੇ… ਵਚਨੇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਾਣਿਨਿਯਾਨਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਸਞ੍ਞਾਵਿਧਾਯਕਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ‘‘ਵਿਭਤ੍ਤਿਚ’’ (੧-੪-੧੦੪) ਇਤਿ ਹਿ ਤੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ‘ਸ੍ਯਾਦੀਨਂ ਤ੍ਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਿਸਞ੍ਞਾ ਹੋਤੀ’ਤਿ, ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸੋ (ਯੇਵਤ੍ਥੋ) ਵਿਭਤ੍ਤਿਚ੍ਚਨੇਨ ਵਿਭਜੀਯਤੀਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਕਮ੍ਮੇ ਕ੍ਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤੋਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਕਥਮ੍ਪਨੇਤੇਸੁ ਸ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਭਜੀਯਤਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਾਸ੍ਸਾਨੁਗਮੋ ਯੇਨੇਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ਯੇਨ ਯਥਾ ਚ ਵਿਭਜੀਯਤਿ ਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਤਥਾ ਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

੨. ਕਮ੍ਮੇ

ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਕਤ੍ਤੁਕਿਰਿਯਾਯਾਤਿ ਕਤ੍ਤੁਸਾਦ੍ਯਤਾਯ ਤਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਿਯਾ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਯਪਿ ਦੁਵਿਧਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੂਨਂ ਕਰੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ-‘ਕਰੀਯਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਤੀ’ਤਿ, ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਪਦਤ੍ਥਰੂਪਂ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਮਿਨਾ ਚਾਨ੍ਵਤ੍ਥਵਸੇਨੇਵਾਯਂ ਕਮ੍ਮਵੋਹਾਰੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸਬ੍ਬਕਾਰਕਾਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਸਬ੍ਭਾਵੇਪਿ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਮਾਨਤ੍ਤੇਨੇਵ ਯਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਤਦੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਕਤ੍ਤਾਦਿ ਕਤ੍ਤੁ ਕਿਰਿਯਾਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਮਾਨਤ੍ਤੇਪਿ ਕਤ੍ਤਾਦਿਤ੍ਤਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤਿ… ਯਸ੍ਮਾ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯੇਵ ਕਾਰਕਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਕਾਰਕਾਨਮ੍ਪਿ ਕਾਰਕਨ੍ਤਰਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਤਦਭਾਵੋ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਵਾਕ੍ਯੇਕਦੇਸੇਨੇਤ੍ਯਨੇਨ ‘‘ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇਕਾ’’ਦਿਨੋ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨੋ ਚ ਏਕਵਾਕ੍ਯਤ੍ਤਂ ਸੂਚੇਤਿ, ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਰੂਪਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਕਟ੍ਠਾਨਿਪਿ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਆਕਙ੍ਖਾਦਿਸਭਾਵੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਭਵਨੇਨੇਕਵਾਕ੍ਯਭਾਵਮ੍ਪਟੀਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇ, ਵੁਤ੍ਤੀ ਹਿ–

‘‘ਆਕਙ੍ਖਾਯੋਗ੍ਗਤਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਬੀਜਂ ਸਨ੍ਨਿਧਿਨੋ ਯਤੋ;

ਵਿਪ੍ਪਕਟ੍ਠਾਨਿ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ, ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤ੍ਯਤੋਤਿ.

ਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਕਮ੍ਮਾਦ੍ਯਵਿਸੇਸੇਨ, ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨਾਹ ‘ਦੁਤਿਯਾਦਿਕਾ’ਤਿ, ਤੇਨ ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਯਾਦਿਨੋਪਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੂਰਣਿਯਾ ਦੁਤਿਯਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵੋਹਰਿਤੁਂ, ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦੀਨਂ ਦੁਕੇਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾਤਤਿਯਾ ਰੁਲ਼੍ਹੀਤਿ ਨਤ੍ਯਾਦੀਨਂ ਦੁਕਾਨਿ ਦੁਤਿਯਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਿਟ੍ਠੇਸੂਤਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਨਾ ਵਿਸੇਸਿਤੇਸੁ, ਤਿਵਿਧਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਸਕਸਮਯਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤਿਵਿਧਤ੍ਤਮਾਹ, ਅਞ੍ਞੇ ਤੁ ਸਤ੍ਤਵਿਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਕਥਂ–

ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਵਿਕਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਮਤਂ,

ਤਤ੍ਥੇਚ੍ਛਿਤਤਮਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਮ੍ਮਂਤ੍ਵਞ੍ਞਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ;

ਇਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚਾਨਿਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚ, ਨੇਵਿਚ੍ਛਿਤਮਨਿਚ੍ਛਿਤਂ,

ਤਥਾਞ੍ਞਪੁਬ੍ਬਂ ਨਾਞ੍ਞਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਞ੍ਞਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਇਚ੍ਛਿਤਾਦੀਨਿ ਉਪਰਿਯੇਵਾਪਿ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਤਿਵਿਧਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਮੇਕੇ-ਨੇਕਧਾ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਿਹ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮ–

ਸਤੀ-ਸਤੀ ਵਾ ਪਕਤਿ, ਨ ਯਤ੍ਥ ਪਰਿਣਾਮਿਨੀ,

ਨਿਸ੍ਸੀਯਤੇ ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਕਮ੍ਮਮਞ੍ਞੇਸਮਞ੍ਞਥਾ;

ਅਸਨ੍ਤਂ ਜਾਯਤੇ ਯਂ ਵਾ, ਯਂ ਸਨ੍ਤਮਪ੍ਪਕਾਸਤਿ,

ਉਪ੍ਪਤ੍ਯਾ-ਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ, ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਕਟਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਕਾਸਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਪਕਤਿ ਪਰਿਣਾਮਿਨੀ ਕਟਵਿਕਾਰਮ੍ਪਤਿ ਪਰਿਣਮਨ੍ਤੀ ਯਤ੍ਥਪ੍ਪਯੋਗੇ ਨ ਨਿਸ੍ਸੀਯਤੇ… ਕਟਂ ਕਰੋਤੀਤੇਤ੍ਥ ਕੇਵਲਮਤ੍ਥਾਵਗਮਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਕਾਸੇਤਿ ਅਸੁਯ੍ਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਚ, ਪਕਤਿਯਾ ਤੁ ਸੁਯ੍ਯ ਮਾਨਤ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਿਯਂ ਸਿਯਾ, ਤੇਨੇਵ ਕਾਸੇ ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਣ੍ਡੁਲੇ ਓਦਨਂ ਪਚਤੀਤਿ ਦ੍ਵਯਤ੍ਥੋ ਕਰੋਤਿ ਪਚਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਸੇ ਕਰੋਤਿ ਤਣ੍ਡੁਲੇ ਪਚਤੀਤਿ ਵਿਕਾਰੀਯਤਿ, ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ ਓਦਨਮ੍ਪਚਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀ ਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਸਤੀ ਵਾ ਪਕਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾਯੇਵ ਯਤ੍ਥ ਨ ਨਿਸ੍ਸੀਯਤੇ… [(ਯਥਾ) (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ( ) ਸਂਯੋਗਂ ਜਨਯਤਿ ਵਿਭਾਗਮੁਪ੍ਪਾਦਯਤੀਤਿ ਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗਾਨਂ ਕਸ੍ਸਾਪਿ ਪਕਤਿਯਾ ਅਵਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗਵਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਵਿਕਤੇਹੇਵ ਤੇਸਂ ਜਨਨਤੋ, ਤਮੇਵਮ੍ਭੂਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤਪਕਤਿਕਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨ (ਪਕਤਿ) ਕਂ ਵਾ ਕਾਰਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮਾਤਿ ਏਕੋ, ਅਞ੍ਞੇਸਮਞ੍ਞਥਾਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਅਸਨ੍ਤ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਯਂ ਅਸਨ੍ਤਮਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਜਾਯਤੇ, ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਂ, ਯਥਾ ਸੁਖਂ ਜਨਯਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮੁਪ੍ਪਾਦਯਤੀਤਿ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵ ਵਾ ਕੇਵਲਮਪ੍ਪਕਾਸਿਤਪੁਬ੍ਬਂ ਯਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਪਕਾਸਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਂ, ਯਥਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਤਿਸਾਮਞ੍ਞਮਭਿਬ੍ਯਞ੍ਜਯਤੀ’’ਤਿ, ਤਦੇਵਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਮਤੇਨ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤਪਕਤਿਕਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਕਤਿਕਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਮਤੇਨ ਅਸਨ੍ਤਂ ਜਾਯਮਾਨਂ ਸਨ੍ਤਮਪ੍ਪਕਾਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਮ੍ਪੀਤਿਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਿਤਪੁਬ੍ਬਮੇਵ ਜਾਯਤੀਤ੍ਯਸਤੋ ਜਾਨਨਾ ਨ ਬ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਚਤਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਅਸਤੋ ਜਨਨਂ ਕਰੀਯਤੀ’ਤਿ, ਅਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਓਦਨਾਦਿਨੋ ਕ੍ਲੇਦਨਾਦਿਲਕ੍ਖਣਮਞ੍ਞਮਵਤ੍ਥਂ.

ਪਕਤ੍ਯੁਚ੍ਛੇਦਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਵਿਕਾਰਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਤੁ;

ਗੁਣਨ੍ਤਰਸਮੁਪ੍ਪਤ੍ਯਾ, ਏਵਂ ਸਾ ਵਿਕਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ.

ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਕਾਰਿਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਕਤਿਯਾ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਯਥਾ ਕਟ੍ਠਂ ਭਸ੍ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਟ੍ਠਸ੍ਸਾਚ੍ਚਨ੍ਤਪਰਾਵਤ੍ਤਿ [ਪਰਾਵਤ੍ਤਿਯਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)], ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਨ ਗੁਣਨ੍ਤਰਾਨਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਯਥਾ ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਕਟਕਂ ਕੇਯੁਰਂ ਵਾ ਕਰੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵੀਧਾ ਸਾ ਵਿਕਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨ ਵਿਭਾਵੀਯਨ੍ਤੇਤਿ ਨ ਗਮ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸਾ ਪਤ੍ਤਿ‘ਪਾਪੀਯਤਿ ਵਿਸਯੀਕਰੀਯਤੀ’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ.

ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਕਤੋ ਕੋਚਿ, ਵਿਸੇਸੋ ਨਾਵਗਮ੍ਯਤੇ;

ਦਸ੍ਸਨਾ ਵਾਨੁਮਾਨਾ ਵਾ, ਸਾ ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪਕਿਤ੍ਤਿਤਾ.

ਯਤ੍ਥ ਕਿਰਿਯਾਕਤੋ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਪਾਦਿਤੋ ਵਿਸੇਸੋ ਅਤਿਸਯੋ ਕੋਚਿ ਨਾਵਗਮ੍ਯਤੇ ਨਪ੍ਪਤੀਯਤੇ ਦਸ੍ਸਨਾ ਵਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਨੁਮਾਨਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਵਾ ਯਥਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਵਿਕਤੀਨਮਤਿਸਯੋ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨੁਮਾਨਾ ਵਗਮਨੀਯੋ, ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਂ ਵਿਸੇਸਸਿਦ੍ਧਿਰਤਿਪਸਿਦ੍ਧਾ… ਅਤ੍ਥਲਾਭਾਖ੍ਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਕਤ੍ਤਾ, ਵਿਕਾਰਿਯੇ ( ) [(ਏਵ) (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਤੁ ਕ੍ਵਚਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਵਿਸਯੋ… ਕਟ੍ਠਂ ਡਹਤੀਤਿ ਕਣ੍ਹਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇਨੇਵੋਪਲਬ੍ਭਨਤੋ, ਕ੍ਵਚਿਦਨੁਮਾਨਗਮ੍ਮੋ… ਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਰੋਸੇਤਿ ਪਸਾਦਯਤਿ ਵੇਤਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਮੁਖਵਣ੍ਣਾਦਿਕਾਰਿਯਾਨੁਮੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਰੋਸਾਦਿਨੋ, ਏਵਂ ਯਤ੍ਥ ਨ ਵਿਸੇਸਸਿਦ੍ਧਿ ਅਪਿ ਤੁ ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ, ਸਾ ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪਕਿਤ੍ਤਿਤਾ ਕਥਿਤਾ, ਆਦਿਚ੍ਚਮ੍ਪਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਮਜ੍ਝੇਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਥਞ੍ਚਰਹਿ ਅਸਨ੍ਤਸ੍ਸ [ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਿ (ਅਕਰੋਨ੍ਤ)ਸ੍ਸ ਕਾਰਕਤ੍ਤਂ, ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਕਰੋਨ੍ਤਂ ਕਾਰਕਮ੍ਭਵਿਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ਉਚ੍ਚਤੇ-

ਦਸ੍ਸਨਕ੍ਖਮਤਾਭਾਸੋ, ਪਗਮਬ੍ਯਤ੍ਤਿਆਦਯੋ;

ਵਿਸੇਸਾ ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਕ੍ਰਿਯਾਸਿਦ੍ਧਿਯਮਿਚ੍ਛਿਤਾ.

ਅਤ੍ਰ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਇਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇ ਖਮਤਾ ਆਭਾਸੋਪਗਮੋ ਵਿਸਯਤ੍ਤੋਪਗਮੋ ਵਿਸਯਤ੍ਤੋਪਗਮਨਂ ਬ੍ਯਤ੍ਤਿ ਚੇਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋ ਵਿਸੇਸਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਂ ਇਚ੍ਛਿਤਾ, ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਕਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਆਦਿਚ੍ਚਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਆਦਿਚ੍ਚੋ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਤਤੋਵ ਸੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਅਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਿਞ੍ਚੋਪਯਾਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਕਿਰਿਯਾਨਿਪ੍ਫਾਦਕਤ੍ਥੇਨਾਸ੍ਸ ਕਾਰਕਤ੍ਤਮੁਪਪਜ੍ਜਤੇ, ਤਥਾ ਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਦਗਹਿਤਵਿਸੇਸਵਸੇਨ ਕਿਰਿਯਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਕਾਰਕਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨਨੁ ਵਿਕਾਰਿਯਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਮੇਵ… ਤੇਨ ਰੂਪੇਨਾਸਤੋਯੇਵ ਜਨਨਤੋ, ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਰੂਪੇਨਾਸਨ੍ਤਮੇਵ ਪਚ੍ਛਾ ਤਥਾ ਭਵਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਸਚ੍ਚਂ-

ਅਤ੍ਥੇਸਾ ਵਤ੍ਥੁਟ੍ਠਿਤਿ, ਸੁਖੁਮਬੁਦ੍ਧਿਗੋਚਰਪਤੀਤ੍ਯਨੁਰੋਧੇਨ,

ਤਤ੍ਰ ਯਮ੍ਪੇਤਂ ਘਟਤੇ, ਯਥਾ ਪਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਵਤ੍ਤਾਨਤੋ.

ਵਿਸੇਸਾਨੁਪਾਦਾਨਤੋਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਰੀਯਤਿ ਕਟੋ, ਕਤੋ ਕਟੋ ਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਸੁ ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤੀਹਿ ਅਤਿਹਿਤਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁਪਿ ਏਕਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਪਪ੍ਪੋਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮਾਭਾਵਾ, ਤਥਾਹਿ ਪਞ੍ਚਕੇ ਨਾਮਤ੍ਥੇ ਕਟਾਦਿਵਚਨੀਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਕਮ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤੀਤਿ ਅਨਭਿ ਹਿਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਖ੍ਯਸ੍ਸਾਪਰਸ੍ਸ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾਭਿਧਾਨਾਯ ਅਭਿਹਿਤੇਸੁਪਿ ਕਟਾਦੀਸੁ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯਾ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਚ੍ਚਾਦੀਸੁ (੨-੩-੨) ‘‘ਅਨਭਿਹਿਤੇ’’ਤਿ (੨-੩-੧) ਵਚਨਮਧਿਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਪਿ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇ-ਕਤ੍ਤਾਦ੍ਯਤ੍ਥੇ ਜੋਤਨਾਯਾਭਿਹਿਤੇਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਸਿਯੁਂ, ਤਿਕੇ ਪਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਵਚਨੀਯਾ, ਤਤ੍ਥ ਯਜ੍ਜਪਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਨਾਭਿਧਾਨਂ, ਤਥਾਪ੍ਯੇਕਤ੍ਤਾਦਯੋ ਨਾਭਿਹਿਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਖ੍ਯਸ੍ਸਾਪਰਸ੍ਸ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਧਾਨਾਯ ਅਭਿਹਿਤੇਸੁਪਿ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯਾ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ‘‘ਅਨਭਿਹਿਤੇ’’ਤਿ ਵਚਨਮਧਿਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਸਿਯਾ’ਤਿਆਦਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਤਿਯਾਦਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਧਾਨੇ ਇਦਂ ਚੋਦ੍ਯਂ ਸਿਯਾ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਪਞ੍ਚਕੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਨਭਿਹਿਤਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁਤਿ ਅਨਭਿਹਿਤਾ ਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਯੇਸਮੇਕਤ੍ਤਾਦੀਨਂ, ਤੇਸੂਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਯਥਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਜੋਤਨਾਯਾਭਿਧਾਨਾਯ ਚਾਤਿ ਯੁਜ੍ਜਮਾਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਅਭਿਹਿਤਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁਪੀਤਿ ਅਪਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਭਿਹਿਤਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਮੇਕਤ੍ਤਾਦਿਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ, ਆਸਙ੍ਕਿਯਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਪਰਕਿਰਿਯਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਪਞ੍ਚਕੇ ਤਿਕੇ ਚਾ ਭਿਹਿਤਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯੇ ਸੇਕਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਸਙ੍ਕਾਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਕ੍ਕਵਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਕ੍ਖਮੁਬ੍ਭਾਵਿਯ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ‘ਯਦਿਚ੍ਚਾ’ਦਿਮਾਹ, ਅਯਨ੍ਤੇਸਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਯਦੇਸਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਪਾਟਿਪਦਿਕਤ੍ਥੋ ਤਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਨੇ ਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਚਨੀਯਾ, ਤਦਾ ‘ਅਨਭਿਹਿਤੇ ਕਮ੍ਮੇ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨਭਿਹਿਤਗ੍ਗਹਣਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸੇਸਾਨਮਨੁਭਵਨ੍ਤਮਨਤ੍ਥਕਂ… ਅਭਿਹਿਤੇ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਾਚ੍ਚਾਭਾਵਤੋ, ਯਦਾ ਪਨਾਯਂ ਪਕ੍ਖੋ ‘ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਚਨੀਯਾ’ਤਿ ਤਦਾ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ ਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਵਿਸਯਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਾਯੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ, ਸਬ੍ਬਥਾਤਿ ਪਞ੍ਚਕਤਿਕਵਾਦੀਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਵਾਦੀਨਞ੍ਚ ਮਤਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ, ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਬ੍ਯਤਿਰਿਤ੍ਤਤ੍ਥਮਤ੍ਤੋਯੇਵਾਤਿ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੋ ਬ੍ਯਤਿਰਿਤ੍ਤਂ, ਨਪੁਂਸਕੇ ਭਾਵੇ ਕ੍ਤੋ, ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੇ ਬ੍ਯਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੋ ਭੇਦੋ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਅਬ੍ਯਤਿਰਿਤ੍ਤਂ, ਅਬ੍ਯਤਿਭਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਤੋ ਸਕਤ੍ਥਤੋ ਅਬ੍ਯਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞਂ ਯਸ੍ਸ ਓਦਨਾਦਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸੋ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਤਬ੍ਬਾਦਿਣਾਦਿਸਮਾਸੇਹਿ ਅਭਿਹਿਤਮਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਤੇਹਿ ਅਭਿਹਿਤੇਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਏਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਕਰ-ਕਰਣੇ ਕਰੀਯਿਤ੍ਥਾਤਿ ਕਤੋ‘ਕ੍ਤੋ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ’ਤਿ (੫-੫੬) ਕਮ੍ਮੇ ਕ੍ਤੋ, ਸਤਿਕੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੀਤੋਤਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ‘‘ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਞੇਪਿ ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (੪-੧੨੦) ਇਕੋ, ਕਮ੍ਮਤਾਗਮ੍ਯਤੇ ਕਿਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਕਮ੍ਮੇ ਵਿਹਿਤਤ੍ਤਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਧੁਹਿ ਕਿਮੇਕਮੁਦਾਹਰਣਂ ਦਤ੍ਤਮਾਚਰਿਯੇਨੇ ਤ੍ਯਤੋ ਆਹ- ‘ਉਦਾਹਰਣ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਨਭਿਹਿਤੇਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਨਾਪੀਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਨਾ ਏਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇ-ਅਪਿਸਦ੍ਦੋ, ਸਮ੍ਭਾਵਨੇਵਾ, ਯਦ੍ਯਭਿਹਿਤੇਹਿ ਵਚਨਂ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਵਚਨਸਬ੍ਭਾਵੇ ਤੁ ਕਥਾਯੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਏਵਞ੍ਚ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਮਭਿਹਿਤੇ ਪਸਙ੍ਗਾਭਾਵੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਪਚ੍ਚਤੇ ਓਦਨੋ, ਕਤੋ ਕਟੋਚ੍ਚਾਦੋਪਿ ਯਦਿ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਸਿਯੁਂ ਪਠਮਾਵਿਧਾਨਸ੍ਸਾਵਕਾਸੋ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ ਤਤੋ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਨਭਿਹਿਤੇਯੇਵ ਕਮ੍ਮਾਦੋ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਸਕਿਰਿਯਾ (ਯਂ ਤਦ)ਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਿਯਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਠਮੇਵਤ੍ਵਭਿਹਿਤੇ’’ਤਿ, ਨ ਨੁਚ ਪਠਮਾਯਾਕਾਰਕਮਵਕਾਸੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਪਿਲਕ੍ਖੋਤਿ [ਰੁਕ੍ਖੋ ਪਿਲਕ੍ਖੋਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦਂ ਨ ਸੂਯਤੇਤਿ ਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਸਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇਭਸ੍ਸਾਪਦੀਪ] ਕਿਮਿਦਮੁਚ੍ਚਤੇ ਅਕਾਰਕਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਯ ਕਾਰਕਂ ਨੇਦਮ੍ਪਯੋਗਮਰਹਤਿ ਤਤੋ ਯਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਕਿਰਿਯਾਨ ਮਸ੍ਸਵਨਂ ਤਤ੍ਥ ਪਦਤ੍ਥਸਹਚਰਿਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾਯ ਪਤੀਤਿਯਾ ‘ਰੁਕ੍ਖੋ ਅਤ੍ਥਿ ਪਿਲਕ੍ਖੋ ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਅਪੇਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ ਕਾਰਕਤ੍ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨ ਮਤ੍ਥੇਵੇਤਿ [ਅਤ੍ਥੇਵੇਤਿ ਞ੍ਞਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਰਂ ਪਤਿਪਾਦਯਿਤੁਂ ਸਦ੍ਦੋ ਪਯੁਜ੍ਜਤੇ ਞ੍ਞਣਞ੍ਚ ਸਤੋਇਤਿ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਯੋਗੋ ਤਤ੍ਰ ਉਸ੍ਸਗ੍ਗਤੋ ਸਤ੍ਤਾ ਪਤੀਤਿਤੁਤ੍ਥੀਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦਾਨੁਸਙ੍ਗਰ ਕਤ੍ਤਰਿ ਤਤਿਯਪ੍ਪਸਙ੍ਗਰਨਵਕਾਸਾ ਪਠਮਾ ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ-ਭਸ੍ਸਪਦੀਪ], ਨ ਚ ਉਚ੍ਚਂ ਨੀਚਂਤ੍ਯਧਿਕਰਣਵਾਚਿਤ੍ਤੇ [ਵਾਚਿਕਾ] ਨਿਪਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤ੍ਯਨੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਉਚ੍ਚਮਤ੍ਥੀਤ੍ਯਾਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸੇਵ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ ਨਾਧਾਰਸ੍ਸਾਤ੍ਯ ਕਾਰਕਤ੍ਤਮਾਧਾਰਸ੍ਸਾਤ੍ਯਵਕਾਸੋ-ਤ੍ਥਿ ਪਠਮਾਯਾਤਿ ‘‘ਪਠਮਾਵਿਧਾ ਨਸ੍ਸਾਵਕਾਸੋ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ-ਯਂ ਹੇਤੁ ਅਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਚ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਤੋ ਪਠਮਾਤ੍ਯਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਠਮਾਤ੍ਥ ਮਤ੍ਤੇ’’ਤਿ (੨.੩੯) ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਾਨਤੋ ਸਿਦ੍ਧੋਯੇਵ, ਯਂ ਹੇਤੁਤ੍ਤਾਨਭਿਹਿਤਵਚਨਮਨਤ੍ਥਕਮਿਚ੍ਚੇਵ ਠਿਤਂ.

ਯਞ੍ਚਾਤਿ ਚਸਦ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਯਞ੍ਚ ਫਲਂ ਮਞ੍ਞਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਯਦੇਤ੍ਥਾਨ ਭਿਹਿਤਾਧਿਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ ਤਦਾ ਯਥਾ ‘ਕਤੋ ਕਟੋ’ਚ੍ਚਤ੍ਰਤ੍ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਭਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾ ‘ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਪੁਲਂ ਦਸ੍ਸਨੀਯ’ਨ੍ਤਿ ਕਟਸਦ੍ਦਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਦੁਤਿਯਾਯ (ਵਿਪੁਲਾਦਿਗਤਸ੍ਸ) ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾ ਭਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਪੁਲਾਦੀਹਿ ਵਿਸੇਸਨੇਹਿ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਤੋ ਤ੍ਯਾਦਿ ਤਬ੍ਬਾਦਿਣਾਦਿਸਮਾਸੇਹਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਨ ਭਿਹਿਤਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਵਾਤਿ ਵਿਪੁਲਾਦੀਹਿਪਿ ਦੁਤਿਯਾਵਿਧਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਨਭਿਹਿਤੇ’’ਤਿ (੨-੩-੧) ਅਨਭਿਹਿਤ ਵਚਨਸ੍ਸ ਅਧਿਕਾਰੇ ਯਞ੍ਚ ਫਲਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸਾਤਿ, ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾਯਾਤਿ ‘ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਪੁਲਂ ਕਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨੀਯਂ ਕਰੋਤਿ’ਚ੍ਚੇਵਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਰੋਤਿਸ੍ਸਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਮ੍ਮਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸੇਸੋ, ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ-‘‘ਕਟਂ ਕਰੋਮੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਿਪੁਲਂ ਕਰੋਮੀ ਦਸ੍ਸਨਿਯਂ ਕਰੋਮੀਤਿ ਚ ਪਵਤ੍ਤੋਵਾਤਿ ਵਿਪੁਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਮ੍ਮਤਾ ਅਤ੍ਥੇਵ, ਤਤ੍ਥੇਕਸ੍ਸਾਭਿਧਾਨੇ ਪਰੇਕਸ੍ਸ ਸੁਖਮਵਲੋਕਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਭਿਧਾਨਾਯਪਿ ਦੁਤਿਯਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ, ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਾਵਤਾਰੋ ਨਾਚਰਿਯੇ ਨੋਪਰੋਧਿਤੋਤਿ ਤਮ੍ਪਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮ-‘‘ਕਟਸਦ੍ਦਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਦੁਤਿਯਾ ਕਟਜਾਤਿ ਕਮ੍ਮਮਭਿਹਿਤਵਤੀ, ਨ ਵਿਪੁਲਾਦਿਗੁਣਕਮ੍ਮਂ, ਤਤੋ ਤਦਭਿਧਾਨਾਯ ਚ ਦੁਤਿਯਾਯੇਵ ਭਵਤਿ, ਅਥਵਾ ਕਟੋਵ ਕਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯੇਨ ਵਿਪੁਲਾਦੀਹਿਪਿ ਦੁਤਿਯਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਪੁਲੋ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋਤਿ ਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਵਿਪੁਲਾਦਯੋ ਕਤ੍ਤੁਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾਯੇਵ ਪਤੀਯੇਯ੍ਯੁਂ ਤਸ੍ਮਾ ਕਟਸਦ੍ਦਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯਮ੍ਪਟਿਪਾਦਯਤਾ ਵਸ੍ਸਮੇਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਾ ਕਰਣੀਯਾ’’ਤਿ. ਨਨ੍ਵੇਮਿਚ੍ਚਾਦਿਚੋਦ੍ਯਂ, ਏਵਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਗੁਣਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤਾਯ ਸਤਿ, ਪਪ੍ਪੋਤੀਤਿ ਕਟ ਕਮ੍ਮੇ-ਭਿਧਾਨਿਯੇ (ਕਤੋ) ਤਿ ਕ੍ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਉਦਾਰਾਦਿਤੋ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਦੁਤਿਯਾ ਪਪ੍ਪੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ, ਅਵਯਵੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਵਦਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਅਵਯਵੇਨਾਤਿ ਵਿਸੁਂਵਿਸੁਂ, ਕਿਞ੍ਚਰਹੀਤਿ ਆਹ-‘ਸਭਾਵਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਦਤੀ’ਤਿ. ਹੋਤੁ ਕਾਮਂ ਉਦਾਰਾਦਿਤੋਪਿ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪਠਮਾ, ਕਤਸਦ੍ਦਤੋ ਕਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ-‘ਕਤਸਦ੍ਦਤੋ ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਨ੍ਤੋਭੂਤੋ ਅਨ੍ਤੋਗਧੋ ਨਾਮਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਮ੍ਮਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥੇਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਕਮ੍ਮਲਕ੍ਖਣੋ ਅਭਿਹਿਤੋ ਕਥਿਤੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨਨੁ ‘ਕਤੋ ਕਟੋ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਸਭਾਵਤੋ ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤੋਭੂਤਨਾਮਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਚਾਤ੍ਥਮਤ੍ਤੇ ਹੋਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਠਮਾਤਿ ‘ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ ਉਲ਼ਾਰਂ ਸੋਭਨਂ ਦਸ੍ਸਨੀਯ’ਨ੍ਤਿ ਕਟਾਦਿਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਦੁਤਿਯਾਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਭਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਉਲ਼ਾਰਾਦੀਹਿ ਪਠਮਾਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾਤਿ ਅਭਿਹਿਤਾਭਿਧਾਨਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਪਗਤਂ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ-‘ਕਟਾਦਿਸਦ੍ਦੋ ਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਟਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞੇਨ.

‘‘ਕਤ੍ਤੁਰਿਚ੍ਛਿਤਤਮ’’ਨ੍ਤ੍ਯਨੇਨ (੧-੪-੪੯) ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਤੁਮਿਟ੍ਠਤਮਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਇਚ੍ਛਿਤਤਮੇ ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਯਾਦਿਕੇਸੁਤੀਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ਪਾਣਿਨੀਯੇਹਿ, ਇਚ੍ਛਿਤਤਮਤ੍ਤਞ੍ਚ ਤਦਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਓਦਨਂ ਪਚਤਿ ਗਾਵੁਮ੍ਪਯੋ ਦੋਹਤਿਤ੍ਯਾਦੋ(ਹਿ) ਓਦਨਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾ ਪਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਰਬ੍ਭਤੇਤਿ ਓਦਨਪਯਾਦੀਨਮਿਚ੍ਛਿਤਤਮਤ੍ਤਂ, ਤਦੁਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਯਂ ਕਤ੍ਤੁ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਵਿਧਾਯ ਦੁਤਿਯਾਭਿਮਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਪੁਨ ਪਯਾਦਿਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਦੋਹਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਯੁਤ੍ਤਂ ਕਰਣਾਦਿਰੂਪੇਨ ਅਕਥਿਤਂ ਗਵਾਦਿਕਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਕਾਰਕਂ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਅਕਥਿਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ (੧-੪-੫੧) ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ਤੇਨੇਵ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ, ਤਦੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਉਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਤ੍ਰ ਚੇਵਮਕਥਿਤਨਿਯਮੋ ਕਤੋ ਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰੇਨ-

ਪੁਚ੍ਛਿਚਿਭਿਕ੍ਖੀਨਂ ਦੁਹਿ,ਯਾਚੀਨਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੁਪਯੋਗੇ;

ਪੁਬ੍ਬਵਿਧਿਮ੍ਹਿ-ਕਥਿਤਂ, ਬ੍ਰੂਸਾਸੀਨਞ੍ਚ ਗੁਣਾਸਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

ਉਪਯੁਜ੍ਜਤੇ ਇਟ੍ਠਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰੀਯਤੀਤ੍ਯੁਪਯੋਗੋ-ਪਯੋਪ੍ਪਭੁਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਵਾਦਿ, ਅਪੁਬ੍ਬਵਿਧਿਮ੍ਹਿ ਅਪਾਦਾਨਾਧਿਕਰਣਾਦਿ ਪੁਬ੍ਬਸਞ੍ਞਾ ਵਿਧਾਨਾਭਾਵੇ, ਵਿਧਾਨੇ ਹਿ ਮਾਣਵਕਾ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਾ ਫਲਾਨ੍ਯਵਚਿਨਾਤ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਰਹਂ ਭਵਤਿ, ਗੁਣਾਸਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗੁਣੇਨ ਸਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ, ਗੁਣਸਦ੍ਦੇਨੇਤ੍ਥ ਪਧਾਨਸਾਧਨਂ ਧਮ੍ਮਾਦਿਕਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਪਧਾਨਸਾਧਨਞ੍ਹਿ ਕਿਰਿਯਾਯੋਪਕਾਰਕਮੁਪਕਾਰਿਯਂ ਪਧਾਨਭੂਤਂ ਕਿਰਿਯਮਪੇਕ੍ਖਿਯ ਗੁਣੋ ਭਵਤਿ, ਚੋ-ਨੁਤ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਪਧਾਨਨ੍ਤੁ ਧਮ੍ਮਾਦਿਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਤਦਤ੍ਥਤ੍ਤਾ, ਉਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਞ੍ਚ ਤਂ ਪਯੋਪਭੁਤਿਚੇਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸਮਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਪਯੋਪ੍ਪਭੁਤਿਨੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸੋ, ਪਭੁਤਿ ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਵਾਦਿਨੋ ਗਹਣਂ, ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਗੋਮਨ੍ਤਾਦਿਨੋ, ਦੁਤਿਯੇਨਾਦਿ ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਧਿਕਰਣਾਦਿਨੋ, ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਵਿਨਯਾਦਿਨੋ, ਵਿਧਾਨਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧਾਨਂ, ਦੁਤਿਯਾਵਿਧਾਨਮਭਿਮਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨੀਯਂ. ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ‘‘ਤਥਾ ਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਨਿਚ੍ਛਿਤਂ’’ (੧-੪-੫੦) ਇਚ੍ਚਨੇਨ ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ (੨-੩-੨) ਤ੍ਯਨੇਨੇਵ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ, ਤਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਯੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ‘‘ਤਥਾ ਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਨਿਚ੍ਛਿਤ’’ਨ੍ਤੀਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਯੇਨੇਵੇਚ੍ਚਾਦਿਪਞ੍ਚਿਕਾਪਾਠਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਯੁਜ੍ਜਤੇਤਿ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਜ੍ਝਤੇ, ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ, ਅਤ੍ਰ ਤੁ–

ਯਦ੍ਯਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਹਿਲਙ੍ਘਾਦਿ, ਤਦਾਹ੍ਯਾਦਿਮਨਿਚ੍ਛਿਤਂ;

ਯਦਾ ਲਜ੍ਜਾਭਯਾਦੀਹਿ, ਤਦੇਚ੍ਛਿ ਤਤਮਂ ਮਤਂ.

‘‘ਤਥਾ ਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਨਿਚ੍ਛਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੁਦਾਸਵੁਤ੍ਤਿਤੋ ਇਚ੍ਛਿਤਾ ਅਞ੍ਞਮਨਿਚ੍ਛਿਤਮਨਭਿਮਤਮਿਤਰਞ੍ਚ, ਤਤੋਯੇਵ‘ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਮੁਪਸਪ੍ਪਤੀ’ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨੇਵਿਚ੍ਛਿਤਨਾਨਿਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮ ਸਞ੍ਞਾ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ, ਤਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤਿ’ਨੇਵਿਚ੍ਛਿਤਨਾਨਿਚ੍ਛਿਤਸ੍ਮਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ ਨੇਵਿਚ੍ਛਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬਮਨਭਿਮਤਤ੍ਤਾ, ਨਾਪ੍ਯਨਿਚ੍ਛਿਤਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਤ੍ਤਾ, ਗਾਮਗਮੇਨ ਹ੍ਯਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪਰਤਾ, ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੋਪਸਪ੍ਪਨਨ੍ਤੁ ਪਸਙ੍ਗਾਗਤਨ੍ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਾਨਮ੍ਪਿ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥੇਵ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ-

ਨੇਵਿਚ੍ਛਿਤਾਨਿਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤੁ, ਮਬੁਦ੍ਧਿਯੁਪਸਪ੍ਪਨੇ;

ਮੂਲਂ ਵਿਸ੍ਸਮਨਤ੍ਥਨ੍ਤੁ, ਤਮਿਚ੍ਛਿਤਤਮਂ ਸਿਯਾ.

ਬ੍ਰੂਸਾਸਿਨਞ੍ਚਾਤਿ ਚਸਦ੍ਦੋਪਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਏਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਤ੍ਥ ਗਾਮਦੇਵਦਤ੍ਤਗਗ੍ਗਾਨਮਕਥਿਤਸਞ੍ਞਾ, ਅਜਾਦਯੋ ਤ੍ਵਿਚ੍ਛਿਤਤਮਾ, ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘ਪਤ੍ਥੇਤਿ ਗਾਵੁਂ ਪੁਰਿਸਂ ਦ੍ਵਿਜੋ’ਤ੍ਯਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਨਯਤਿਨੀ=ਪਾਪੁਣਨੇ, ਵਹਤਿ ਵਹ=ਪਾਪੁਣਨੇ, ਹਰਤਿ ਹਰ=ਹਰਣੇ, ਜਯਤਿਜਿ=ਜਯੇ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਲੇਚ ਏਤ੍ਤੇ ਅਯਾਦੇਸੇ ਚ ਰੂਪਂ, ਦਣ੍ਡ=ਦਣ੍ਡਨੇ ਚੁਰਾਦਿਤ੍ਤਾ ਣਿਮ੍ਹਿ ਰੂਪਂ, ਅਥ ‘‘ਅਧਿਸੀਟ੍ਠਾਸਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (੧-੪-੪੬) ਤੇਨ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ‘ਪਠਵਿਂ ਅਧਿਸੇਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਆਦੋ (ਤਤ੍ਥ) ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ (੨-੩-੨) ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਸਤ੍ਥ ਕਾਰੇਹਿ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵੇਤ੍ਥ ਲੋਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਕਮੇਨੇਤਂਞ੍ਞਸਞ੍ਞਾਪੁਬ੍ਬਕਂ ਕਮ੍ਮਮੁਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਅਧਿਪੁਬ੍ਬ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਾਯ ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਯ ਦੁਤਿਯਾ ਸਿਯਾ ਤਾਯ ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਯ ਕਮ੍ਮਤਾ ਕਥਂਹਿਨਾਮਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨੇਵ ਉਪਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ ਕਦਾਚਿਕਸ੍ਸਚਿ ਸਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਪਯਤਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਮਾਰਬ੍ਭਨੀਯਂ, ਤਤ੍ਥੇਵਂ ਕਿਂ ਭਵਤੋ ਮਨਸਿ ਦੋਸਧਿਜਮ੍ਭਨੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਵਂ ਸਦ੍ਦਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਯਥਾ ਆਧਾਰੇ ਕਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾ, ਤਥੇਹਾਪਿ ਆਧਾਰਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨੇਵਾਹ-‘ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਆਧਾਰਵਚਨਿਚ੍ਛਾ’ਤਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਨਿਵਿਸਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਏਵਂਸਦ੍ਦਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਾਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਤਥਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਸੁਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਪਾਨਞ੍ਚ ਆਚਾਰੋਚ ਪਾਨਾਚਾਰਂ, ਤਂਪਾਨਾਚਾਰਮਸ੍ਸ ਆਧਾਰਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਪ੍ਪਾਨਾਚਾਰੇ, ਪਾਨਤ੍ਥਾਚਾਰਤ੍ਥਧਾਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਯੋ ਨਦ੍ਯਾਦਿ ਕੋ ਆਧਾਰੋ ਸੋ ਪਾਨਾਚਾਰਵਾਯੇਵਾਤਿ ਆਹ- ‘ਪਾਨਤ੍ਥਾਚਾਰਤ੍ਥਾਨਂ ਧਾਤੂਨਮਾਧਾਰੇ’ਤਿ, ਕੇਸਞ੍ਚੀਤਿ ਅਨਿਯਮੇਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਕਾਰਾਨਂ, ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਆਧਾਰਵਚਨਿਚ੍ਛਾਪਕ੍ਖੇ, ਪਤਿਪਰੀਹਿ ਭਾਗੇਚੇਤ੍ਯਵਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਧਾਤੁਨਾ ਅਯੁਤ੍ਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ… ਯਦਿ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਛਟ੍ਠਿਯਾਭਾਵਾ, ਤੇਨਾਹ-‘ਯਦਾਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਤੇਨਾਤਿ ਤਸਦ੍ਦੇਨ, ਅਪਿਸਦ੍ਦੋਪਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ.

੩. ਕਾਲ

ਯਦਾ ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ‘ਮਾਸਮਾਸਤੇ ਕੋਸਂ ਸਯਤਿ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਅਕਮ੍ਮਕੇਹਿਪਿ ਯੋਗੇ ਕਾਲਭਾਵਦ੍ਧਦੇਸਾਨਂ ਪਰੇਹਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਮਨੁਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਚ, ਯਦਾਤ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਤੁ ਕਿਰਿਯਾਵ ਸਬ੍ਬੇਨਸਬ੍ਬਂ ਨ ਸੂਯਤਿ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਕੁਤੋ ਚ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤੇਹੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤੀ ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਗਮ੍ਮ ਮਾਨਕਿਰਿਯਾਯੋਗੋਪਿ ਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ… ਮਾਸਮਾਸਤੇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਆਸਨਾਦਿ [ਆਸਨਾਦੀਸੁ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਮਾਸਾਦਿਯੋਗੋ ਵਿਯ ਕਲ੍ਯਾਣਿਤ੍ਤਗੁਣਾਦਿਯੋਗੋ ਚ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪਤੀਤਿਪਥਮੁਪਯਾਤੀਤਿ, ਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਕਿਰਿਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਗੁਣਦਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਾਭਾਵੋਤਿ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਗੁਲ਼ੇਨ ਮਿਸ੍ਸਾ ਧਾਨਾ ਭਜ੍ਜਿਤਯਵਾ ਗੁਲ਼ਧਾਨਾ. ਅਜ੍ਝਯਨਕਿਰਿਯਾਯ ਪਬ੍ਬਤੇਨ ਚ ਮਾਸਕੋਸਾਨਂ ਸਾਕਲ੍ਲੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗਾਭਾਵੋਤਿ ਮਾਸਸ੍ਸਾਤਿਆਦੀਸੁ ਨ ਦੁਤਿਯਾ. ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ ਸਮਯਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ ਸਮਯੋਤਿ ਸਤ੍ਤਮੀਆਮਾਦਿਸਮਾਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਚ੍ਚਨ੍ਤ ਮੇਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮਯਸ੍ਸ ਸਾਕਲ੍ਲੇਨ ਵਿਹਰਣਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਹ, ਯਂਸਮਯਂ ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਾਸਿ, ਤਂ ਏਕਂਸਮਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਕਿਰਿਯਾਯਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਿਵਾਸਨਵਿਹਰਣ ਕਿਰਿਯਾਹਿਪਿ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਾਦੀਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਯੁਤ੍ਤਤਂ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਿਯਮਾਸਙ੍ਕਮੁਬ੍ਭਾਵਯਤਿ ‘ਯਦਾ ਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਯਥਾਪਕਤਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਅਞ੍ਞਥਾ ਭਵਨਂ, ਇਧ ਪਨ ਸਤ੍ਤਮਿ ਯਮ੍ਪਤ੍ਤਾਯਂ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਤ੍ਥੇ ਬਾਹੁਲਕੇਨ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਚ੍ਚੇਵ ਦੁਤਿਯਾਪ੍ਪਤ੍ਤਿ.

ਤਤਿਯਾਭਿਮਤਾਤਿ ‘‘ਅਪਵਗ੍ਗੇ ਤਤਿਯਾ’’ਤਿ (੨-੩-੬) ਵਚਨੇਨ ਪਾਣਿਨਿਯਾਨਂਪਪਞ੍ਚਤ੍ਤਮਭਿਮਤਾ, ਕਥਮ੍ਪਨ ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਂ ਕਰਣਤ੍ਤਮਿਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ਕਰਣਤ੍ਤਮੇਸਮ੍ਪਟਿਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਤਥਾਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤਥਾਪੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਕ੍ਕਮੇਨ ਕਰਣਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਾ ਤਤਿਯਾਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਯਪਿ, ਸਿਯਾਤਿ ਤਤਿਯਾ ਸਿਯਾ, ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਤਂ ਕਰਣਞ੍ਚ. ਕਾਰਕਮਜ੍ਝੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਛਟ੍ਠੀ ਸਮਾਸੋ ਕਾਰਕਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਸਤ੍ਤਿਕਾਰਕਂ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ (ਆਹ) ‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕਤ੍ਤੁਸਤ੍ਤੀਨਂ ਮਜ੍ਝੇ’ਤਿ, ਅਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ਏਕਸ੍ਸ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦਿਕਤ੍ਤੁਨੋ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਤਂਸਮਵੇਤਾਨਂ ਕਤ੍ਤੁਸਤ੍ਤੀਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਾਨਿ, ਸਤ੍ਤਿਭੇਦਮੇਵ ਬ੍ਯਞ੍ਜਯਮਾਹ-‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਕਤ੍ਥਾਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇ, ਦ੍ਵੀਹੇਤੀਤੇ (ਭੁਞ੍ਜਿਕ੍ਰਿਯਾ) ਸਾਧਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਹਾਨਂ ਸਮਾਹਾਰੋ ਦ੍ਵੀਹਂ ਤਸ੍ਮਿਂ. ਇਸੁਮਸਤੀਤਿ ਵਾ, ਇਸੁਮ੍ਹਿ ਆਸੋ ਅਸ੍ਸੇਤਿ ਵਾ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇਨ ਇਸ੍ਸਾਸਸਦ੍ਦੇਨ ਗਮ੍ਮਮਾਨਂ ਕਿਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਇਸ੍ਵਸਨੇ’ਤਿ, ਨਨ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿ ਚੋਦ੍ਯਂ, ਧਨੁਪਞ੍ਚਸਤਂ ਕੋਸੋ, ਏਵਮਞ੍ਞਤੇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ, ਛਟ੍ਠਿਯਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਯਨ੍ਤਿ ਕੋਸਸ੍ਸੇਕਦੇਸੇਤਿ ਏਵਂ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਯਂ, ਮੁਤ੍ਤਸਂਸਯੇਨੇਦਂ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਮੁਤ੍ਤੋ ਸਂਸਯੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਅਵਧ੍ਯਾਦੋ ਤੇਨੇਤਂ ਤੁਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਅਭਿਮਤਾਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤਮੀ ਪਞ੍ਚਮਿਯੋ ਕਾਰਕਮਜ੍ਝੇ’’ਤਿ (੨-੩-੭) ਵਚਨੇਨ ਸਤ੍ਤਮੀਪਞ੍ਚਮਿਯੋ ਪਪਞ੍ਚਤ੍ਤਮਭਿਮਤਾ, ਦ੍ਵੀਹੇ ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦਿਵਸੇਸੁ ਗਤੇਸੁ ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ‘‘ਯਬ੍ਭਾਵੋ ਭਾਵਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੩੬) ਸਤ੍ਤਮੀ, ਸਕਸਕਕਾਰਕਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯੇਵਾਤਿ ਹਿ ਇਦਂ ਬਾਹੁਲ੍ਲਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦ੍ਵੀਹਾ ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ ਕੋਸਾ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਦ੍ਵੀਹਾ ਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਕੋਸਾ ਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ ਠਿਤਂ ਲਕ੍ਖਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ ਉਪਾਤ੍ਤਵਿਸਯੋ-ਯਮਵਧਿ, ਕੋਸੇ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਕੋਸੇ ਠਿਤਂ ਲਕ੍ਖਂ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੪. ਗਤਿ

ਕਤਚਤ੍ਥਸਮਾਸਾਤਿ ਕਤੋ ਚਤ੍ਥਸਮਾਸੋ ਯੇਸੁ ਤੇ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਯੋਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤਿ ਯੇਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸੋ, ਚਤ੍ਤਸਮਾਸੇ ਗਤ੍ਯਾਦੀਨਂ ਵਿਸੁਂਵਿਸੁਂ ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਤੇਹਿ ਪਰਂ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦੋ ਗਤ੍ਯਾਦੀਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਜ੍ਝਤੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ, ਅਥ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘ਪਯੋਜ੍ਜੇ’ਇਚ੍ਚੇਤਾਵਤ੍ਯੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਪਯੋਜ੍ਜੋ ਸਯਂ ਕਤ੍ਤਾਤਿ ਕਥਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਯੇਨ ‘ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਤ੍ਤਰੀ’ਤਿ ਵਿਵਰਣਂ ਕਤਮਿਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਗਤ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਥ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਬੋਧਾ ਦੀਨਂ ਗਹਣਂ, ਤਕ੍ਕਿਰਿਯਾਸਮਤ੍ਥੋਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਗਤ੍ਯਾਦਿਕਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮਤ੍ਥੋ ਏਵ ਨਿਯੁਜ੍ਜਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇ ਸਮਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਕਤ੍ਤਾਵਾਤਿ ਆਹ-‘ਸੋਚ ਕਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਾਯ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਪਯੋਜ੍ਜਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ‘‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾਯ ਸਿਦ੍ਧਾਯ. ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਣੋ-ਯਂ ਨਿਯਮੋ ਯਦਤ੍ਥਮਿ ਦਮਾਰਭੀਯਤਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਗਤ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰੀਯਿਸ੍ਸਤੇ ‘ਏਤੇਸਮੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਤਥਾਚਾਬ੍ਭੁਪਗਮੇ, ਪਯੋਜ੍ਜੋ ਕਤ੍ਤਾ ਨ ਕਮ੍ਮਂ ਤ੍ਯਬ੍ਭੁਪਗਮ੍ਮ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਤ੍ਤਰੀ’ਤਿ ਵਿਵਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਮ੍ਪਨਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਸਰੂਪਮਾਹ, ਗਤਿ ਆਦ੍ਯਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਪਦਚ੍ਛੇਦੋ, ਨਿਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਭੂਤੋਵ ਭਵਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਯਮੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਗਮਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਸਾਧਨਤ੍ਤਾ ਯਦਿਪਿ ਪਯੋਜ੍ਜੋ ਕਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਸੋ ਪਯੋਜਕੇਨ ਗਮਨਾਦੀਸੁ ਬ੍ਯਾਪਾਰਿਯਮਾਨੋ ਪਯੋਜਕਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਾਰਲਕ੍ਖਣਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਮਾਨੋ ਯਦਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਕਿਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨ ਕਮ੍ਮਭੂਤੋਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ [(ਅਤ੍ਥੋ) (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ( ), ਪਤੀਯਤੇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਤੀਤਿਵਸੇਨੇਵਾਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤਾ, ਸਭਾਵਤੋ ਤੁ ਪਯੋਜ੍ਜੋ ਕਤ੍ਤਾਵਾਤਿਪਿ ਞਾਪੇਤਿ, ਪਯੋਜਕੋਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦਿਕੋ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਅਤ੍ਥਗਹਣਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਸਦ੍ਦਾਕਮ੍ਮਕਭਜ੍ਜਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਕਮ੍ਮਕਭਜ੍ਜਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ, ਬੋਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਦਾਹਰਣਨ੍ਤਿ ਸੇਸੋ, ਨਨੁ ਵਚਨਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸਯਤਾ ਵਚਨਮੇਵੋਪਦਸ੍ਸਿਯ ਪਞ੍ਹੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ, ਅਥ ‘ਏਤੇਸਮੇਵਾ’ਤ੍ਯਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨੇਵ ਕਥਂ ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ ‘ਏਤੇਸਮੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਕ੍ਕਮੇਨ ਨਿਯਮਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਵਚਨਸ੍ਸ ਏਵਕਾਰੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਵਚਨਤ੍ਤਾ ਏਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤੇਨ ਯਥਾਪਠਿਤਾ ਗਤ੍ਯਾਦਯੋਵ ਵਿਸੇਸ੍ਸਭੂਤਾ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਪਰਾਮਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇ ਸਮੇਵਾਤਿ ਕਤਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ [ਏਵੋਸਞ੍ਚਾਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)], (ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਤਿ…ਪੇ… ਨਹੋਤੀਤਿ) ਇਮਿਨਾ ਇਮਮਤ੍ਥਞ੍ਚ ਜੋਤੇਤਿ ‘‘ਯਦਿਪਿ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਪਯੋਜ੍ਜਸ੍ਸ ਵਿਯ ਕਤ੍ਤੁਨੋਪਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਮ੍ਪਸਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਪਯੋਜ੍ਜੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਤ੍ਤਰਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇ ਦੁਤਿਯਾ ਨਪ੍ਪਸਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ, ਅਭਿਮਤਾਤਿ ‘‘ਗਤਿਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ’’ਦਿ (੧-੪-੫੨) ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਪਯੋਜ੍ਜਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਯੋਜ੍ਜੇਦੁਤਿਯਾਭਿਮਤਾ, ਚਰਹਿਸਦ੍ਦੋ ਪੁਚ੍ਛਾਯਂ, ਪਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਸ੍ਮਿਂ ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਤਦਾ ਕਥਂ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸੇਸੋਤਿ ਯਦਾਚਰਹਿਚ੍ਚਾਦਿਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸਾਵਸਾਨੇ ਪਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਸ੍ਮਿਂ ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਵਚਨਸਮੀਪੇ’ਤਦਾ ਕਥਮ੍ਭਵਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਯਾਵਤਾਤਿ ਤਤਿਯਨ੍ਤਪਟੀਰੂਪਕੋ ਨਿਪਾਤੋ, ਯਸ੍ਮਾ ਦਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਯਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯਾ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ‘ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੇਨੇ’ਤਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

੫. ਹਰਾ

ਨਿਯਮੇਨੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵਚਨਾਰਮ੍ਭਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਮਾਹ, ਸਾਪਿ ਤਤਿਯਾਪਿ [ਦੁਤਿਯਾਪਿਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬ] ਯਦਾਤ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਹਰਤਿ ਨਾਹਾਰਤ੍ਥੇ [ਨਹਰਤ੍ਯਤ੍ਥੇ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਤਿਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਉਭਯਤ੍ਥਾਤਿ ਦੁਤਿਯਾਯ ਪਤ੍ਤਾਯ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਚ, ਵਿਭਾਸਾ ਵਿਕਪ੍ਪੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਾਰੇਤਿਕਰ-ਕਰਣੇ, ਲੇਤ੍ਤਾਯਾਦੇਸਾਤਿਲਤ੍ਤ ਏਤ੍ਤਅਯਾਦੇਸ੍ਸ, ਵਦ-ਵਚਨੇ, ਅਭਿਵਦਨਮਭਿਵਾਦੋ ਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ‘‘ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇਨਾਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ (੫-੧੨) ਇਮ੍ਹਿ ਨਾਮਧਾਤੁ ‘ਅਭਿਵਾਦਿ’ਤਿਸੁਤ੍ਤੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਆਹ-‘ਅਭਿਵਾਦਿਸ੍ਮਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ.

੬. ਨਖਾ

ਖਾਦਯਤਿ ਆਦਯਤਿ ਖਾਦ, ਅਦ=ਭਕ੍ਖਣੇ, ਅਵ੍ਹਾਪਯਤਿ ਵ੍ਹੇ=ਅਵ੍ਹਾਨੇ ਆਪੁਬ੍ਬੋ, ‘‘ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਣਾਪਿਚੇ’’ਤਿ (੫-੧੬) ਣਾਪਿਮ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਸਰਲੋਪੋ, ਕਨ੍ਦਯਤਿ ਕਨ੍ਦ=ਅਵ੍ਹਾਨਰੋਦਨੇਸੁ.

‘‘ਵਹਿਸ੍ਸਾਨਿਯਨ੍ਤੁਕੇ’’ਤਿ ਗਣਸੁਤ੍ਤੇ ਅਯਮੇਤ੍ਥੋ ‘‘ਵਹਿਸ੍ਸਧਾਤੁਸ੍ਸ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਨਿਯਨ੍ਤੁਰਹਿਤੇ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਭਵਤੀ’’ਤਿ, ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਸਾਰਥਿ ਕਿਰਿਯਾਸਿਦ੍ਧਿਂ ਨਿਯਾਮਕੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਪਕਾਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਕਿਰਿਯਙ੍ਗ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਕਿਰਿਯਙ੍ਗ ਕਿਰਿਯੋਪਕਰਣਭੂਤਂ ਬਲੀ ਬਦ੍ਦਾਦਿਂ ਕਿਰਿਯਾਕਾਰਣਂ, ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਰਣੀਯੇ ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸਯੇ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ਵਾਹਯਤਿ ਭਾਰਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਨਿਯਨ੍ਤਾਰਮਨ੍ਤਰੇਨੇਵ ਭਾਰਂ ਵਹਤੀਤ੍ਯਨਿਯਨ੍ਤੁਕੋ ਕਤ੍ਤਾ, ਵਾਹਯਤਿ ਭਾਰਂ ਬਲੀਬਦ੍ਦੇ ਇਚ੍ਚਤ੍ਰ ਤੁ ਬਲੀਬਦ੍ਦਾ ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਰਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨ ਵਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਨਿਯਨ੍ਤੁਕਾ.

‘‘ਭਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਹਿਂਸਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਗਣਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਭਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਹਿਂਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਭਵਤੀ’’ਤਿ, ਅਥ ਕਥਮੇਤ੍ਥ ਹਿਂਸਤ੍ਥਤਾ ਭਕ੍ਖਿਸ੍ਸ ਹਿਂਸਾ ਹਿ ਚੇਤਨਾਵਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਚੇਤ੍ਥਸਸ੍ਸਂ ਚੇਤਨਾਵਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਸਬ੍ਬੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਬ੍ਬੇਤਿ ਰੁਕ੍ਖਾਦਯੋ, ਭਾਵਾ ਪਦਤ੍ਥਾ, ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨਾਨੁਕੂਲਹਿਂਸਤ੍ਥਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਯਦਿਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਨੁ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਸਮ੍ਮਤਮੇਵੇ-ਤ੍ਥੋ-ਪਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕਿਨ੍ਨਾਮਾਞ੍ਞਦਸ੍ਸਨੋਪਗਾਤਾਧਿਰੇਨਾਤਿ ਤੁਣ੍ਹੀ ਹੋਤਿ ਨਿਕ੍ਕਾਰਣਿਸ੍ਸਾ [ਨਿਕ੍ਕਮ੍ਮਿਸ੍ਸਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਭਵਤੋ-ਪਾਯੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਾਨੁਬਦ੍ਧਕਿਚ੍ਛਂ ਪਨ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞਪਞ੍ਞਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਯ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਹੋਤਿ (ਹਿ) ਏਤੇਨ ਪਰਤ੍ਥੋ ‘‘ਮਤਨ੍ਤਰੇਪਿ ਸਿਦ੍ਧਿ ਸਿਸ੍ਸਾਨਂ, ਤਂਤਂ ਮਤਞ੍ਞੁਨੋ ਵਾ ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਯਦਿਦਮਵਲੋਕੇਯ੍ਯੁਂ ਤੇ ਚੇਤ੍ਥਾਵਤਾਰਂ [ਚੇਤ੍ਥਕਾਰਂ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਲਭੇਯ੍ਯੁਂ ਏਤਾਦਿਸੋ ਚ ਪਞ੍ਞਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਵਚਨਪ੍ਪਸਾਦੋ’ਤਿ ਤਦਵਤਾਰੇਨ ਚ ਬੁਦ੍ਧੇ ਭਗਵਤਿ ਕਮੇਨ ਦਲ਼੍ਹਂ ਪਸਾਦਂ ਪਟਿਲਭੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਂਤਂਬ੍ਯਾਕਰਣੋਦਾਹਰਣਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਪਿ ਤਦਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਤਨ੍ਤਂਪਯੋਜਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਰਤ੍ਥਕਕਥਾਪਸੁਤੋ-ਯਮਾਚਰਿਯੋਤਿ.

ਦੁਹਾਦੀਨਂ ਤ੍ਯੇਵਮਾਦੋ ਅਮ੍ਹਾਕਮ੍ਪਰਮਗੁਰੁਨਾ ਰਤਨਮਤਿਪਞ੍ਚਿਕਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਕਾਰੇਨ ਨਾਨਾਕਾਰਸਾਰਤ੍ਥਵੇਦਵੇਦਿਤੁ [ਵੇਦਾਵੇਦਿਤ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਾਨਂ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਾਮਿਨਾ ਮਹਾਸਾਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਰਤਨਵਰੋਪਕਾਰਕੇਨ ‘ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰਣੀਯਂ’ਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਨਾਨਾਮਤਨ੍ਤਰਮਾਕਡ੍ਢਿਯ ਬਹੁਂ ਸਮ੍ਪਵੇਦਿਤਮਤ੍ਥਿ, ਮਯਮ੍ਪਨੇਤ੍ਥ ਆਚਰਿਯੇਨਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮਤ੍ਤਮੇਵਾਲਮ੍ਬ ਅਤ੍ਥਮ੍ਪ ਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਸਤ੍ਯਪ੍ਯਨੇਕਦਸ੍ਸਨਭੇਦੇ ਸਿਟ੍ਠਪ੍ਪਯੋਗਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯਤ੍ਥ ਪਧਾਨੇਕਮ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਪ੍ਪਧਾਨੇਤ੍ਯਾਦੀ, ਯਤ੍ਰੋਭਯਤ੍ਰਪਿ, ਤਂਸਬ੍ਬਮਿਹ ਭਸ੍ਸਕਾਰਾਦ੍ਯਨੁਮਤਕ੍ਕਮੇਨ ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ-ਦੁਹਾਦੀਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਤ੍ਥਾਦਿਸਦ੍ਦੋ ਪਕਾਰਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਯਾਚਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਯੁਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਛਟ੍ਠੀ, ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਦੁਹਾਦੀਨਮਪ੍ਪਧਾਨੇਪਿ ਗਵਾਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਇਚ੍ਚਾਦਿਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘ਅਵਰੁਨ੍ਧਤਿ ਵਜਂ ਗਾਵਂ ਅਵਰੁਨ੍ਧੀਯਤੇ ਵਜਂ ਗੋ’ਇਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ, ਗਮਨਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾਨ ਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਬੋਧਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਗਮੀਯਤੇ ਗਾਮੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਥਂ ਪਯੋਜ੍ਜਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਆਹ-‘ਪੁਰਿਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਜ੍ਜਪਿ ਗਾਮੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਸੋਵ ਤੁ ਗਮਨਕਿਰਿਯਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਯਂਫਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਮੁਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗਾਮਪੁਰਿਸਾਨਂ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਸ ਕਿਰਿਯਾਤੁਲ੍ਯਫਲਤ੍ਤਾ ਗਾਮੋਪਿ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤੁਬ੍ਯਪਦੇਸੇ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਤਥਾਹਿ ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਗਾਮੇ ਆਸਨ੍ਨੇ ਸਤਿ ਵਦਤਿ ‘ਆਗਤੋ ਗਾਮੋ ਪਤ੍ਤੋ ਗਾਮੋ’ਤਿ, ਅਤੋਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਯੁਤ੍ਤਾ ਦੁਹਾਦਯੋ ਗਮਨਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾਚੋਦਾਹਟਾ, ਏਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ, ਪਧਾਨੇ ਕਮ੍ਮੇਭਿ ਅਜਾਦਿਮ੍ਹਿ ਪਧਾਨੇ ਕਮ੍ਮੇ, ਪਧਾਨਤ੍ਤਮ੍ਪਨ ਅਜਾਦੀਨਂ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਯੋਜਨਤ੍ਤਾ, ਅਜਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾ ਹ੍ਯਾਨਯਨਕਿਰਿਯਾਰਭ੍ਯਤੇ. ਅਯਮ੍ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ-

‘‘ਦੁਹਿ ਯਾਚਿ ਰੁਧਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਭਿਕ੍ਖਿ ਚਿ ਬ੍ਰੁਵਿ ਸਾਸਿ ਚ;

ਜਿ ਦਣ੍ਡਿ ਪਤ੍ਥਿ ਮਨ੍ਥੀ ਚ, ਧਾਤੂ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦੁਹਾਦਯੋ.

ਗਤ੍ਯਾਦਿਸੁਤ੍ਤਪਟ੍ਠਿਤਾ, ਗਤ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ;

ਨੀਵਹਹਰਕਸਾਚ, ਨੀਵਹਾਦੀ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ.

ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਕੇਸੁ ਚੇਤੇਸੁ, ਅਪ੍ਪਧਾਨੇ ਦੁਹਾਦਿਨਂ;

ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਧਾਨੇ ਨੀਵਹਾਦਿਨਂ;

ਉਭਯਤ੍ਥ ਪਯੋਗਾਨੁ, ਸਾਰਾ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥਆਦਿਨਂ’’ਤਿ.

ਪਯੋਗੋ ਪਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਚਿਨ੍ਤਾਯਮਿਹ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਥਾ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ.

੭. ਧ੍ਯਾਦਿ

ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਿਰਿਯਾਨਿਸ੍ਸਯੇਨ [ਕਾਰਕਨਿਸ੍ਸਯੇਨ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਦੁਤਿਯਾਯ ਵਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘ਇਦਾਨਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਧਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਵਾ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਵਾ ‘ਹਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿਪਿ ਹੋਤਿ, ਹਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਤੁ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਯੋਗਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਪਠਮਾਵਾਮਨ੍ਤਣੇ. ਨਨੁਚ ਅਨ੍ਤਰਾਸਦ੍ਦੇਨ ਯੋਗੇ ਯਥਾਰਾਜਗਹਨਾਲਨ੍ਦਾਹਿ ਦੁਤਿਯਾ [(ਤਥਾ)] ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਰਾਜਗਹਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਨਾ ਲਨ੍ਦ(ਨ੍ਤਿ ਤਥਾ) ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਤੋਪਿ [ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗਤੋਪਿ] ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਦੁਤਿਯਾਤਿ ਤੇਨਾਯੋਗਾ, ਯੇਸਞ੍ਹਿ ਤਂਮਜ੍ਝਂ ਤੇ ਤੇਨ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਹਿਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾ, ਅਥਵਾਬ੍ਭੁਪਗਤੇਪਿ ਤਂਯੋਗੇ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯੇਵ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਮੁਖ੍ਯਤ੍ਤਾ ਤਤੋ [ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਨ ਦੁਤਿਯਾ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਛਟ੍ਠੀਯੇਵ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਤਞ੍ਚ ਮਞ੍ਚ ਕਮਣ੍ਡਲੁਇਤਿ, ਤਵ ਮਮ ਮਜ੍ਝੇ ਕਮਣ੍ਡਲੁਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਅਥ ਕਮਣ੍ਡਲੁਸਦ੍ਦਤੋ ਦੁਤਿਯਾ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਭਵਤਿ ਸਤੀਪ੍ਯਨ੍ਤਰੇਨ ਯੋਗੇ ਤਸ੍ਸ ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਹਿ ਕਮਣ੍ਡਲੁਨੋ ਸਕਤ੍ਥਾ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤੁਮ੍ਹਮ੍ਹਾਨਨ੍ਤੁ ਪਰਤ੍ਥਾ-ਕਮਣ੍ਡਲੁਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਤਤ੍ਰ ਕਮਣ੍ਡਲੁਨੋ ਸਕਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪਧਾਨਤ੍ਤੇਨਾਵਤਤ੍ਤਾ ਪਾਟਿਪਦਿਕਤੋ ਅਚ੍ਚੁਤਤ੍ਤਾ ਪਰਤ੍ਤਾ ਪਠਮੇਵ ਭਵਤੀਤਿ ਜੀਨਿਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਨ੍ਯਾਸ. ਨਿਨ੍ਦਾਦਿ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾਵਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਛਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਯਂ ਵਚਨਂ, ਆਕਤਿਗਣੋ-ਯਂ.

੮. ਲਕ੍ਖਣਿ

ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸ੍ਵਤ੍ਥੇਸੁਤਿ ਨਾਮਸ੍ਸਾ [ਕਸ੍ਸਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਯਮਤ੍ਥਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘ਅਭਿਨਾਯੋ ਯੁਤ੍ਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤੇਨਾਤਿ ਅਭਿਨਾ ਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤ੍ਥਨਿਦ੍ਦੇਸ ਕਾਰਣੇਨ, ਲਕ੍ਖਣਸਦ੍ਦੇਨ ਹੇਤੁ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਆਹ-‘ਤਤ੍ਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਦੁਵਿਧੋ ਹੇਤੁ, ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰੇ ‘‘ਜਨਕੋ ਞਾਪਕੋ ਚੇਤਿ, ਦੁਵਿਧਾ ਹੇਤਵੋ ਸਿਯੁ’’ਨ੍ਤਿ (੨੫੨), ਸਮੁਪਲਕ੍ਖਯਤੀਤਿ ਸਮੁਪਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਙ੍ਕੇਤਮਤ੍ਤਂ ਞਾਪਕਂ, ਨ ਤੁ ਜਨਕਂ, ਸਙ੍ਕੇਤੋਪਿ ਲਕ੍ਖਣਮੁਚ੍ਚਤੇ ਲਕ੍ਖੀਯਤੇ ਕਾਰਿਯਮਾਨੇਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਜਨਕਸ੍ਸਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤੇਨ ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ‘‘ਅਨੁਨਾ’’ (੨-੧੦) ਇਚ੍ਚਤ੍ਰ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਞ੍ਚਿਪਕਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਤ੍ਥਂਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ. ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਭੂਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਭੂਧਾਤੁ ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਰੁਕ੍ਖੋਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਰੁਕ੍ਖੋ ਞਾਪਕਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ… ਰੁਕ੍ਖੇਨ ਵਿਜ੍ਜੁਯਾ ਞਾਪੀਯਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਆਚਰਿਯਜਿਨਿਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿ ਪਨ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਣ੍ਣਯਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਦਂ ਮਤਂ-

ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਜੋਤਕੋ ਨਾਯਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨ ਵਾਚਕੋ;

ਨਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖੀ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਤੁ ਭੇਦਕੋਤਿ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਅਯਮਭਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਜੋਤਕੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਛਟ੍ਠੀ ਵਿਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਵਾਚਕੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਨਿਕ੍ਕੋਸਮ੍ਬੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖੀ ਨਿਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਨਾਪਿ ਕਿਰਿਯਨ੍ਤਰਾ ਪੇਕ੍ਖੀ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਤੁ ਭੇਦਕੋ ਵਿਸੇਸਕੋ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਅਞ੍ਞੇ ਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਤ੍ਥ ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇ, ਰੁਕ੍ਖਮ੍ਪਤ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਇਤਿਏਵਂ ਪਤ੍ਤਿਕਿਰਿਯਾਯ ਪਤ੍ਵਾਤਿਵੁਤ੍ਤਰੁਕ੍ਖਪਾਪਨਕਿਰਿਯਾਯ ਜਨਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਥਾਹਿ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜੁਯਾ ਪਾਪਨਾਭਾਵੇ ਵਿਜ੍ਜੁਯਾ ਲਕ੍ਖਿਯਾਯ ਤਲ੍ਲਣਸ੍ਸ ਚ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਯੋ ਲਕ੍ਖਿਯਲਕ੍ਖਣਭਾਵੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸੋ ਕੇਨ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਨਨੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਅਭਿਨਾ ਜੋਤੀਯਮਾਨੇ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਵੁਤ੍ਤਿਤਾ ਕਥਂ ਜੋਤੀਯਤੀਤਿ ਆਹ-‘ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥੋਚ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨਾ’ਤਿ, ਤਥਾਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਂ ਦੋਸਮੁਬ੍ਭਾਵਯਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਯ ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪਰਿਹਾਰਾਯ ਪਰੇਹੇਵਾਭਿਧੀਯਮਾਨਮ੍ਪਰਿਹਾਰਮਾਹ, ਪਰਿਹਾਰੋਪਦਸ੍ਸਨੇਨਾਸ੍ਸਾਪਿ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸਾਦੁਟ੍ਠਤਾਖ੍ਯਾਪਨੇਨੇਸੋਪਿ ਪਕ੍ਖੋ-ਬ੍ਭੁਪਗਤੋਤ੍ਯਵਸੇਯੋ, ਅਤੋਯੇਵੁਪਰਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤ ਪਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਯੇਨੇਵ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਧੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਇਤ੍ਥਮ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨਾਵਟ੍ਠਿਤਾ ਮਾਤਾ ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ-‘ਮਾਤੁਯਾ’ਤਿਆਦਿ, ਮਾਤਾ ਚ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਸਯ ਭਾਵੇਨ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਯੀਭਾਵੇਨ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਇਤ੍ਥਮ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਜਾਤੋ, ਸੋ ਮਾਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਕਾਰਣਵਸੇਨ, ਸੋਚਾਤਿਨਾ ਜੋਤੀਯਤੀਤਿ ਮਾਤੁ ਤੇਨਾਭਿਨਾ ਯੋਗੋਤਿ ਆਹ-‘ਯ੍ਵਾਯ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਮਾਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਇਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਇਤ੍ਥਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਰਣਭੂਤਾਯ, ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨਾਪ੍ਯਵਿਨਾਭਾਵੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸੋਭਿਨਾ ਜੋਤੀਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਮਾਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਭਿਨਾ ਜੋਤੀਯਤੀਤਿ ‘ਮਾਤੁ ਤੇਨ ਯੋਗੋ’ਤਿ ਚ (ਵੁਚ੍ਚਤਿ)… ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਤਿਯਾ ਤਗ੍ਗਤਾਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾਯ ਉਭਯਗਤਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਜੋਤਨਤੋ’’ਤਿ ਰੁਕ੍ਖੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਠਿਤਿਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਠਿਤਿਨ੍ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਏਸਂ ਰੁਕ੍ਖਾਨਂ ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਰੁਕ੍ਖਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਰੁਕ੍ਖਾ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਰੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋਤਿ ਞਾਪੇਤਿ, ਠਿਤਿਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਾ ਸਾਧ੍ਯਰੂਪਾ ਠਿਤਿਕਿਰਿਯਾ ਰੁਕ੍ਖਤੋ ਪਰੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਤਿ, ਅਚੇਤਨਾਨਂ ਰੁਕ੍ਖਾਨਮਪੇਕ੍ਖਾਵਿਰਹੇਪਿ ਲੋਕਮ੍ਪਤੀਤਿਵਸੇਨ ‘ਪਿਪਤੀਸਾ’ਦੀਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਠਾਨਾਪੇਕ੍ਖਣਕਿਰਿਯਾਯਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਜਾਤੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਸੋ ਚ ਰੁਕ੍ਖਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ-ਭਿਨਾ ਜੋਤੀਯਤੀਤਿ ਆਹ-‘ਸੋ’ਤਿਆਦਿ, ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨੇਨੇਵ ਜੋਤਨੀਯਾਤਿ ਵਿਚ੍ਛਾਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤੇ ਸਤੀਪਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ [ਵਿਚ੍ਛਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਕਿਮਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਂ ਵਿਚਾਰੇਰੇਤਬ੍ਬਂਵਿਤਤ੍ਤਿਯਾ ਅਬਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸਚ ਵਿਚ੍ਛਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਾ, ਲਕ੍ਖਣਿਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਿ ਹਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਂ] ਜੋਤੇਤੁਮਸਮਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਵਿਚ੍ਛਾਯ ਜੋਤਨਾਯ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਵਚਨਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੯. ਪਤਿ

ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋਤਿ ਅਬ੍ਭੁਪਗਮ੍ਮਮਾਨੋ, ਯਦਿ ਪਨ ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਭਾਗੋ, ਅਨੁਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਯੋ ਪਨਾ’ਤਿਆਦਿ, ਤਗਰਕੁਟ੍ਠਾ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਵਿਸੇਸਾ, ਮਮਾਭਜਤੀਤਿ ਮਂ ਆਭਜਤਿ, ਮਮ ਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੧੦. ਅਨੁ

ਨਤੁਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਕਿਰਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਿਯਾ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਨ ਤੁ ਸਙ੍ਕੇਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਹੇਤੁਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਭਾਵੇ ਸਚ੍ਚਕਿਰਿਯਾਯ ਕਥਂ ਲਕ੍ਖਣੇ ਦੁਤਿਯਾਤਿ ਹੇਤੁਤ੍ਤੇਪਿ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਸਾਧੇਨ੍ਤੋ ਸਾਧਮ੍ਮਪਯੋਗੇਨਾਨ੍ਵਯਮਾਹ-‘ਯਂ ਸਕਿਮ੍ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਚ੍ਚ ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾ, [ਪਕ੍ਖੋ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਯ ਕਪ੍ਪਨਤ੍ਤਾਤਿ ਹੇਤੁ, ਯਂ ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਯ ਕਪ੍ਪਤੇ ਤਮ੍ਪਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤਿ, ਯਥਾ’ਅਪਿ ਭਵਂ ਕਮਣ੍ਡਲੁਪਾਣਿਂ ਸਿਸ੍ਸਮਦ੍ਦਕ੍ਖੀ’ਤਿ ਸਾਧਮ੍ਮਪਯੋਗੇਨਾਨ੍ਵਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਕਪ੍ਪਤੇਤਿ ਸਮਤ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਮਣ੍ਡਲੁ ਪਾਣਿਮ੍ਹਿ ਅਸ੍ਸੇਤਿ ਕਮਣ੍ਡਲੁਪਾਣੀ, ਅਪੀਤਿ ਪਞ੍ਹੇ, ਕਦਾਚਿ ਕੇਨਚਿ ਕਮਣ੍ਡਲੁਪਾਣੀਸਿਸ੍ਸੋ ਦਿਟ੍ਠੋ ਸੋ ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘ਅਪਿ’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਅਥ ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨੋਪਿ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਮਤ੍ਤੁ ਤਥਾਪਿ ਪਰਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਤਤਿਯਾ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਚੋਦਯਮਾਹ ‘ਨ ਨ੍ਵੇਵਮ੍ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਪੁਬ੍ਬਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇਨਾਤਿ ਅਪਵਾਦਪੁਬ੍ਬਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇਨ, ਤਥਾਹਿ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਪਵਾਦੋ ਹੋਤਿ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਤਤਿਯਾਵਿਧਿ… ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਛਟ੍ਠਿਯਾ ਪਤ੍ਤਾਯ ਹੇਤੁਤਤਿਯਾਵਿਧਾਨਤੋ ਉਪਪਦਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਧਿਪਿ ਛਟ੍ਠਿਯਾਪਵਾਦੋ… ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਸੇਸਾਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਿਹੇਤੁਨੋਪਪਦੇਨ ਯੋਗੇ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਿਧਾਨਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਤਤਿਯਾਵਕਾਸੋ ‘ਧਨੇਨ ਕੁਲ’ਨ੍ਤਿ, ਉਪਪਦਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾਵਕਾਸੋ ‘ਰੁਕ੍ਖਮਨੁਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ’ਤਿ, ਸਚ੍ਚਕਿਰਿਯਮਨੁ ਪਾਵਸ੍ਸੀਤਿ ਤੁ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇ-ਪਵਾਦਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇ ਸਤਿ ਪੁਬ੍ਬਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਦੁਤਿਯਾ ਭਵਤਿ.

੧੧. ਸਹ

ਸਹਤ੍ਥੇ-ਨੁਨੋ ਵਤ੍ਤਨੇ ਪਬ੍ਬਤੇਨ ਯੋਗੋ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ‘ਪਬ੍ਬਤੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

੧੨. ਹੀਨੇ

ਵਿਸਯਭਾਵੇਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਹੀਨਤ੍ਥੇਤਿ ਵਿਸਯਸਤ੍ਤਮਿਤ੍ਤਮਾਹ, ਵਿਜਾਨਨਪ੍ਪਕਾਰਮਾਹ-‘ਹੀਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤੇਨਾਤਿ ਅਨੁਨਾ, ਕਥਂ ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਸ੍ਸਾਤਿ ਹੀਨੁਕ੍ਕਟ੍ਠਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੁਖੇਨ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ’ਤਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਹੀਨੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ, ਯਤੋਤਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਾਦਿਕੋ, ਹੀਨੋਤਿ ਪਞ੍ਞਵਤ੍ਤਾਦਿ(ਤੋ ਨਿਕ੍ਕਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਾਦਿਕੋ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠੋ) ਹੀਨਤ੍ਥਵਿਸਯੋ ਜਾਯਤੇ… ਤਬ੍ਬਿਸਯੇ ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਤਾ ਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਹੀਨੁਕ੍ਕਟ੍ਠਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਪਨ ਅਤਿਸਾਯਨਾਦਿਕਾਯ ਕਾਯਚਿ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੪. ਸਤ੍ਤ

ਕਿਨ੍ਤਂ ਆਧਿਕ੍ਯਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਅਧਿਕਾਧਿਕੀਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’ਤਿ, ਅਧਿਕੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਕੀ=ਖਾਰੀ, ਅਥਾਧਿਕੀਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੇ ਅਧਿਕਾਧਿਕਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਕਥਮਵਸੀਯਤੇ ਨਹ੍ਯਤ੍ਰਾਧਿਕੀ ਕੋਚਿ ਸੂਯਤਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਨਵਿਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਤਿ ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਾਧਨੋ, ਤਦੋਪਸਦ੍ਦੇਨਯੋਗੋਤਿ ਤਦਾ ਉਪਸਦ੍ਦੇਨਾਧਿਕਿਨੋਯੋਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦ੍ਵਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਧਿਕਸ੍ਸਾਪ੍ਯੁਪਸਦ੍ਦੇਨ ਯੋਗਾ ਤਤੋਪਿ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਤ੍ਤਮੀਤ੍ਯਾਹ-‘ਅਧਿਕਮ੍ਹਾਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਥਾ ਏਕਾਯੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ ਉਭਯਗਤਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਜੋਤਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਜੁਸਙ੍ਖਾਤਲਕ੍ਖਿਯਾ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਭਾਵੋ, ਏਵਮਿਧਾ ਪੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸਮਾਧਿਮਤਿਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਲਕ੍ਖਿਤਾ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯ ਭਾਵੋ’ਤਿ, ‘‘ਮਾਣਿਕਾ ਚਤੁਰੋਦੋਣਾ, ਖਾਰਿਤ੍ਥੀ ਚਤੁਮਾਣਿਕਾ’’.

੧੫. ਸਾਮਿ

ਕਿਨ੍ਤਂ ਸਾਮਿਤ੍ਤਮਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਸਸ੍ਸਾਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’ਤਿ, ਕਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਜਨਿਤੋਤਿ ਆਹ-‘ਪਰਿਪਾਲਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਜਨਿਤੋ’ਤਿ, ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਸਾਮਿਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਖੋ ਨਪੁਂਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸਾਨੇਕਵਿਧਤ੍ਤਾ ਆਹ‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ’ਤਿ, ਆਖ੍ਯਾਯਤੇਤੀਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ਞਾਪੀਯਤੇਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋ-ਪਨੀਤੋਤ੍ਥੋ ਸੁਖੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਪਸਿਦ੍ਧਮਨੁਵਦਿਯਮਾਨਮਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਵਿਧੀਯਮਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਮਾਹ-‘ਯਥਾ ਯੋ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਸੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ’ਤਿ, ਕੁਣ੍ਡਲਿਤ੍ਤਮ੍ਪਸਿਦ੍ਧਂ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਤ੍ਤਮਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਮਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਕੁਣ੍ਡਲਿਤ੍ਤਾਨੁਵਾਦੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਥੇਵੋਭਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤੇਪ੍ਯੁਪਸਜ੍ਜਨਤੋਵ ਛਟ੍ਠੀ ‘ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ, ਨ ਵਿਸੇਸ੍ਸਤੋ ‘ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਰਾਜਾ’ਤਿ, ਤਥਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨਕੇਨਾਧਿਨਾ ਯੋਗੇਪਿ ਵਿਸੇਸਨਤੋਵ ਭਵਤਿ, ਨਾਞ੍ਞਤੋਤਿ ਆਹ-‘ਤਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿ. ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਮਾਪਾਦੀਯਤੀਤਿ ਕਾਰਕਛਕ੍ਕਤੋ ਬ੍ਯਤਿਰਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੋ ਤਂ ਆਪਾਦੀਯਤਿ ਪਾਪੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਉਭਯਤੋਤਿ ਸਂਤੋ ਸਾਮਿਤੋ ਚ, ਅਧਿਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਾਲਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਾਲਾ ਸਨ੍ਤਕਾ [ਸਾਮਿਨੋ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਨ੍ਤਕਾ [ਸਾਮਿਨੋ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਹਿ ਪਞ੍ਚਾਲਾ, ਨ ਸਾਮਿ [ਨਸਂ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)], ਅਧਿਪਞ੍ਚਾਲੇਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੋਤਿ ਪਞ੍ਚਾਲਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੋ ਸਾਮੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.

੧੬. ਕਤ੍ਤੁ

ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਣੋ-ਯਂ ਕਤ੍ਤਾਇਚ੍ਚਾਹ-‘ਕਤ੍ਤਰਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਚ੍ਚਾਦੋ ਕਤ੍ਤਰਿ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਪਚਤ੍ਯੋਦਨਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਚ੍ਚਾਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਰੋਤੀਤਿ ਚ ਇਮਿਨਾ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥ ਬ੍ਯਪਦੇਸੋਵ ਸਿਦ੍ਧੋ-ਯਂ ਕਤ੍ਤੁ ਵੋਹਾਰੋਤਿ ਞਾਪੇਤਿ, ਕੇਨਚਿ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਸਕੇ ਕਮ੍ਮੇ ਸਯਮੇਵ ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਨੁਭਵਤੀਤਿ‘ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ-

ਪਧਾਨਤਾਯ ਯੋ ਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਰਿਯਂ;

ਸਾ ਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾਤ੍ਯਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਸੇਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਕਰੋਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਤਿ ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਨਨੁ ਕਿਰਿਯਾ-ਯਮਬ੍ਯਵਧਾਨੇਨ ਕਰਣਾਧਿਕਰਣੇ ਹੇਵ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਕਤ੍ਤਾਰਾ ਤੁ ਦੂਰਟ੍ਠੇਨ, ਤਥਾਸਤਿ ਕਥਮਨੇਕਸਾਧਨਸਾਧਨੀਯਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਤ੍ਤਾਵ ਕਰੋਤਿ ਮੁਖ੍ਯਭਾਵੇਨਾਪਰੇਤ੍ਵਮੁਖ੍ਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ-

ਕਤ੍ਤੁਤੋਞ੍ਞੇਸਮੁਬ੍ਭੂਤ੍ਯਾ, ਵਿਵਿਤ੍ਤਾਲੋਚਨਾਦਿਨਾ [ਵਵਿਵੇਕੇਚ ਦਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵਾਕ੍ਯਪਦੀਯੇ, ਪਵਿਵੇਕੇਚ ਕਾਰਕਨ੍ਥਰਾਮਭਾਵੇਦਿਸ੍ਸਭੇ ਕਤ੍ਤਰਿਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤ੍ਥਿ ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤਿਚ੍ਚਾਦੋ ਤਿਤਟੀਕਾ, ਤਤਿਯਪਾਥਾਨਂਪਾਤ ੧੦੦, ਨਂਪਾਤ ੨੪੩];

ਦੂਰਾਦਪ੍ਯੁਪਕਾਰਿਤ੍ਤੇ, ਕਤ੍ਤੁ ਵਾਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨਤਾ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਸਕਾਸਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਕਰਣਾਦੀਨਂ ਉਬ੍ਭੂਤ੍ਯਾ ਸਮ੍ਭਵੇਨਚ, ਤਥਾਹਿ ਪਸਿਦ੍ਧਕਰਣਸਭਾਵੋਪਿ ਫਰਸੁ ਕਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਧਿਕਰਣਮ੍ਭ ਵਤਿ‘ਫਰਸੁਮ੍ਹਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’ਤਿ, ਵਿਵਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਰਣਾਦੀਹਿ ਪੁਥਬ੍ਭੂਤਸ੍ਸ, ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਕਿਰਿਯਾਯ ਆਲੋਚਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ‘ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿ ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ [ਵੁਥਬ੍ਭੂਤਸ੍ਸਾਨੇਨ ਆਲੋਚਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨਚ ਕਤ੍ਤੁਨੋਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)], ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਕਰਣਾਦਿਨੋ (ਤਦਧੀਨ) ਪਵਤ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਗਹਣਂ, ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਦੂਰਤੋ ਉਪਕਾਰਿਤ੍ਤੇਪਿ ਕਤ੍ਤੁਯੇਵ ਸਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਪੁਨਪਿ-

ਥਾਲ੍ਯਾਦੀਨਨ੍ਤੁ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ, ਹੋਤੇਵਾਚੇਤਨਾਨਪਿ;

ਯਤੋ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਯਤ੍ਥੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਤ੍ਯਾਸੇਨ-ਨਾਦਿਨਾ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਅਚੇਤਨਾਨਮ੍ਪਿ ਥਾਲੀਅਸਿਆਦੀਨਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮ੍ਭਵਤਿ ਯਥਾਵਣ੍ਣਿਤਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ, ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ ਯਤੋ ਕਾਰਣਾ ਅਤ੍ਥੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯੇਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਅਨਾਦਿਨਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਸੇਨਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਥਾਲ੍ਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਪਕਤਂ, ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ, ਨ ਹਿ ਸਦ੍ਦੋ ਬਾਹ੍ਯੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਪਾਰਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾਹਿ–

ਅਞ੍ਞਥੇ ਵਾਗ੍ਗਿ ਸਂਸਗ੍ਗਾ, ਦਾਹਂ ਦਡ੍ਢੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ;

ਅਞ੍ਞਥਾ ਦਾਹਸਦ੍ਦੇਨ, ਦਾਹਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਤੀਯਤੇ.

ਬਾਹ੍ਯਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਭਾਵੋ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਅਨਾਦਿਨਾ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਥਾਲ੍ਯਾਦੀਨਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਚ ਪਨ–

ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਦੋ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ, ਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤ ਹੇਤੁਹਿ;

ਕਤ੍ਤੁਧਮ੍ਮੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ, ਕਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਦਾਵ ਞਾਯਤੇ.

ਏਕਸ੍ਸਾਮੁਖ੍ਯਵਤ੍ਥਾਹਿ, ਭੇਦੇਨ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨੇ;

ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਕਰਣਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ ਚੋਪਜਾਯਤੇ.

ਵੁਤ੍ਤੇਹੀਤਿ ‘ਕਤ੍ਤੁਤੋਞ੍ਞੇਸਮੁਬ੍ਭੂਤ੍ਯਾ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਸਦ੍ਦਾਵਾਤਿ ਸਦ੍ਦੇ ਤੇਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਵਾ ਮਾ ਵਾ ਕਤ੍ਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯ ਸਦ੍ਦਤੋਵ ਕਤ੍ਤਾ ਪਤੀਯਤੇ, ਨਿਯਮੇਨ ਨ ਵਤ੍ਥੁਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਮੁਖ੍ਯਾ ਵਤ੍ਥਾਹੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਤਦਾਕਾਰਤਾਯ ਪਰਿਣਾਮਾਵਤ੍ਥਾਹਿ, ਹਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਤ ਨਾਵਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਸ੍ਸੇਵਾਤ੍ਤਨੋ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਾਦਿ ਜਾਯਤੇ, ਅਤੋਯੇਵਾਚ੍ਚਨ੍ਤਮਸਨ੍ਤੋਪਿ ਅਙ੍ਕੁਰੋ ਜਨਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ‘ਅਙ੍ਕੁਰੋ ਜਾਯਤੇ’ਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਂ ਹਿ–

ਪੁਰਾਸਞ੍ਜਨਿਤੋ [ਪੁਰਾਸਞ੍ਜਾਤਿਤੋ] ਭਾਵਾ, ਬੁਦ੍ਧਯਵਤ੍ਥਾਨਿ ਬਨ੍ਧਨੋ;

ਅਵਸਿਟ੍ਠੋ ਸਤਾਞ੍ਞੇਨ, ਕਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਜਾਤਿਯਾਇਤਿ.

ਸਤਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦਿਨਾ.

ਕਿਨ੍ਤਂ ਕਰਣਂ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ-‘ਯੋ ਪਨਾ’ਤਿਆਦਿ, ਯੋਤਿ ਯੋ ਪਦਤ੍ਥੋ, ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਕਰਣਬ੍ਯਪਦੇਸਾਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਭਾਵੇਪਿ ਕਰੋਤ੍ਯਨੇਨੇਤਿ ਕਰਣਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਤ੍ਥਤੋ ਪਸਿਦ੍ਧੋ-ਯਂ ਕਰਣਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ, ਅਤ੍ਰੇਦਂ ਪਟਿਭਾਨਂ–

ਯਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਕਤ੍ਤੁ, ਕ੍ਰਿਯਾਯਚ੍ਚਨ੍ਤਸਾਧਨਂ;

ਕਰਣਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਹੋਤਿ, ਬਾਹ੍ਯਬ੍ਭਨ੍ਤਰਭੇਦਤੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਂਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ-‘‘ਨ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਰਣਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਪਨ ਪਸਿਦ੍ਧਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਫਰਸੁਆਦੀਨਂ ‘ਫਰਸੁ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਫਰਸੁਮ੍ਹਿ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’ਤਿ ਕਤ੍ਤੁਅਧਿਕਰਣਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ, ਪਸਿਦ੍ਧਾਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸਮ੍ਭਵੇ ਥਾਲ੍ਯਾ ਪਚਤੀ’ਤਿ ਕਰਣਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤੋਯੇਵ ਕਰਣਂ ਕਾਰਕਂ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਦ੍ਵਿਧਾ ਹੋਤੀ’ਤਿਆਦਿ, ਤਤ੍ਥ ਅਸਿਨਾ ਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਬਾਹ੍ਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤ੍ਯਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ. ਕਿਰਿਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਾਰਕਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਤ੍ਤਮਾਹ. ਪਕਤਿ ਯਾਭਿਰੂਪੋਚ੍ਚਾਦੋ ਕਿਰਿਯਾਯਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣਾ ਛਟ੍ਠੀ ਸਿਯਾ, ਸਮੇਨ ਧਾਵਤੀਤ੍ਯਾਦੋ ਤੁ ਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤੇਪਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਾ ਸਿਯਾ, ਸਮਂ ਧਾਵਤਿ ਵਿਸਮਂ ਧਾਵਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਦੋਣੇਨਾਤਿ ਦ੍ਵੇਦੋਣੇ ਕਿਣਾਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਪਞ੍ਚਕੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਕੋ ਪਞ੍ਚਕਂ ਵਗ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸਵੋ ਕਿਣਾਤਿ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕਿਣਾਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ ਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰੇਨ ‘ਤਤਿਯਾ ਵਿਧਾਨਾਯੋਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਂ’ਕਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਪਕਤਿਆਦੀਹੀ’ਤਿਆਦਿ, ਯਤ੍ਥੇਸਂਕਰਣਭਾਵੋਤਿ ਯਸ੍ਸਂ ਕਿਰਿਯਾਯਮੇ ਸਮ੍ਪਕਤ੍ਯਾਦੀਨਂ ਕਰਣਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਥਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਬ੍ਯਭਿਚਾਰਤੋ ਆਹ-‘ਭੂ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਪਕਤਿਯਾਭਿਰੂਪੋਤਿ ਸਭਾਵੇਨਾਯਮਭਿਰੂਪੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਤੁ ਵਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਨੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਕਰੋਤਿਸ੍ਸ ਗਮ੍ਮਮਾਨਤ੍ਤੇ ਪਨ ਪਕਤਿਯਾਭਿਰੂਪੋ ਕਤੋਤਿਆਦਿ, ਤਦਾ ਕਤ੍ਤਰਿਯੇਵ ਤਤਿਯਾ, ਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਗੋਤ੍ਤੋ ਗੋਤਮੋ ਨ ਹੋਤਿ ਅਤੋਚ ਗੋਤਮੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨਨੁਚ ਦ੍ਵਿਦੋਣ ਪਞ੍ਚਕਾ ਕਯਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਮ੍ਮਭੂਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਦੋਣਾਦਿਨਾ ਕੇਯਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਕਿਮੁਚ੍ਚਤੇ‘ਕਯਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਦੋਣਪਞ੍ਚਕਾ ਕਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀ’ਤ੍ਯਾ ਸਙ੍ਕੀਯਾਹ-‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ-‘‘ਦ੍ਵਿਦੋਣਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਨ ਗਯ੍ਹੁਪਗਂ ਵਤ੍ਥੁਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਤੇਹਿ ਪਨ ਦ੍ਵਿਦੋਣਾਦ੍ਯਤ੍ਥਂ ਮੂਲਂ ਤਾਦਤ੍ਥਿਯਾ ਭਿਹਿਤਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਵਸਰੋ’’ਤਿ.

੧੭. ਸਹ

ਯਥਾਕ੍ਕਮਮਾਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਥੂਲਤ੍ਤਗੁਣੇਨ ਗੋਮਨ੍ਤਦਬ੍ਬੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਂ ਯਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਮਾਹ, ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋਪਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵ ਵਾ’ਤਿਆਦਿ, ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਹਾਗਤੋਤਿਆਦੀਸੁ ਆਗਮਨਾਦਿਕਿਰਿਯਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਕਤ੍ਤਾਰੋ ਪਧਾਨਾਪ੍ਪਧਾਨਵਸੇਨ, ਤੇਸੁ ਪਧਾਨੇ ਕਾਰਿਯਸਮ੍ਪਚ੍ਚਯਞਾਯੇਨ ਵਾ ਬਹੁਲਂਵਚਨੇਨ ਵਾ ਪਧਾਨੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਇਤਰੇ’ਕਤ੍ਤਰਿ ਤਤਿਯਾ’ਤ੍ਯੇਵ ਤਤਿਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾ, ਤਤੋ-ਯਂ ਵਚਨਾਰਮ੍ਭੋ-ਨਤ੍ਥਕੋਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋਚੋ ਦੇਤਿ ‘ਨਨ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਤ੍ਤੇਨਾਭਿਧੀਯਤੇ ਪਿਤੇਤਿ ਪਧਾਨਕਤ੍ਤਾ, ਤੁਲ੍ਯੋਪਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਤਾਤ੍ਰ ਪਧਾਨਂ ਸਦ੍ਦਚੋਦਿਤਤ੍ਤਾ, ਪੁਤ੍ਤੋ-ਪ੍ਪਧਾਨਮਸਦ੍ਦਚੋਦਿਤਤ੍ਤਾ, ਸਦ੍ਦਬ੍ਯਾਪਾਰਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਹਿ ਪਧਾਨਾਪ੍ਪਧਾਨਾਯ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ, ਪਿਤੁਰੇਵਾਤ੍ਰਾਗਤਾਦਿਸਦ੍ਦਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯਾ ਆਗਮਨਕਿਰਿਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਦ੍ਦੇਨੋਚ੍ਚਤੇ, ਨੇਤਰਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤੋ, ਤਥਾ ਵਿਧਾ ਹਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਿ ਯਤੋ ਪਿਤੁਰੇਵਾਤ੍ਰ ਕਿਰਿਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਪਟਿਪਾਦੇਤੁਂ, ਨ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਏਵਞ੍ਚਾਗਤੋਚ੍ਚਾਦੋ ਏਕਵਚਨਮੁਪਜ੍ਜਤੇ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਹਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸਿਯਾ, ‘ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਤਾ ਆਗਤਾ’ਤਿ. (ਯਦਿ) ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਤਤਿਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ‘ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਯਾਰਮ੍ਭੋ ਨਿਯਮਾਯ ਵਾ ਵਿਕਪ੍ਪਾਯ ਵਾ’ ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਯਮੋ, ਨਾਪਿ ਵਿਕਪ੍ਪੋ, ਤਤੋ ਕਿਮਨੇਨ ਯੋਗੇਨਾ ਤ੍ਯਾਸਯੇਨਾਹ-‘ਅਪ੍ਪਧਾਨੇਯੇਵ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਨਯਿਦਮੇਵਮਿਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ. ਸਹਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਟ੍ਠਂ ਵਾਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ਭੇਦਾਧਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਸਹਤ੍ਥਯੋਗਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਕਥਮਞ੍ਞਥਾ ਸਹਤ੍ਥਯੋਗੋ ਸਿਯਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥ ਬਲੇਨ. ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਸਹਤ੍ਥੇਨੇ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ. ਪਰਿਯਾਯਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤੋ ਅਯਨ੍ਤਿ ਅਵਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਨੇਨੇਤਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਯੋਜਨਂ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਰਿਯਾਯਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ ਨਾਵਧਾਰਣਂ, ਅਤੋਯੇਵ ਵਿਨਾਪਿ ਸਹਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਂ ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਯਪ੍ਪਯੋਗਂ ਵਾ ਸਹਤ੍ਥੇਨ ਯੋਗੇ ਵਿਧਾਨਤੋ ਅਸਤ੍ਯਪਿ ਸਹਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੇ ਯਤ੍ਥ ਤਦਤ੍ਥੋ ਗਮ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਤਤਿਯਾ… ਗਮ੍ਯਮਾਨੇਨ ਸਹਤ੍ਥੇਨ ਯੋਗਾ, ਯਥਾ‘‘ਸ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਯਾਨੇ’’ਤਿ. (੩-੧) ਸਹ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਸਹਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯਤੋ. ਵਿਸੇਸਾਨੁਪਾਦਾਨਤੋਤਿ ‘‘ਸਹਯੁਤ੍ਤੇ-ਪ੍ਪਧਾਨੇ’’ਤਿ (੨-੩-੧੯) ਪਾਣਿਨੀਯ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਧਾਨੇਤਿ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸਾਨੁਪਾਦਾਨਤੋ.

੧੮. ਲਕ੍ਖਣੇ

ਲਕ੍ਖੀਯਤ੍ਯਨੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਙ੍ਕੇਤੋ, ਕਿਨ੍ਤਂ ਕਮਣ੍ਡਲੁਪ੍ਪਭੁਤਿ, ਅਤ੍ਥੇ ਕਾਰਿਯਸ੍ਸਾਸਮ੍ਭਵਾ ਤਂਵਾਚੀਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤੀਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੇਨ ਯਂਵਿਵਰਣਂ ਕਤਂ ‘ਲਕ੍ਖਣੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋ’ਤਿ, ਤਮੁਲ੍ਲਙ੍ਗਿਯਾਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ ‘ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਤੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ… ਨਾਮਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਯਵਿਧਾਨਪ੍ਪ ਸਙ੍ਗਤੋ, ਉਪਾਤ੍ਤੋਤਿ ਗਹਿਤੋ. ਕਞ੍ਚਿਪ੍ਪਣਰਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣੇ ਤਤਿਯਾ ਯਥਾ ਸਿਯਾ ‘ਰੁਕ੍ਖਮ੍ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਨ’ਮਿਚ੍ਚਤ੍ਰ ਲਕ੍ਖਣਮਤ੍ਤੇ ਮਾ ਭਵੀਤਿ ਪਾਣਿਨੀਯੇਹਿ ‘‘ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਲਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ (੨-੩-੨੧) ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ, ਤਮ੍ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯ ਚੋਦਯਮਾਹ–‘ਨਨ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸੋ, ਆਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਭੂਤਸ੍ਸ, ਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਭੇਦਕੋ ਵਿਸੇਸੋ ਪਕਾਰੋ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਤਥਾਹਿ ‘ਤਿਦਣ੍ਡਕੇਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਮਦ੍ਦਕ੍ਖੀ’ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਤ੍ਤਮ੍ਪਕਾਰੋ, ਤਮ੍ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਪਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਿਦਣ੍ਡਕਂ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਉਪਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤੇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਭਾਵਮਾਹ, ਉਪਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਕੇਤੋ. ਨਯਿਦਮਤ੍ਥਿਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ, ਰੁਕ੍ਖਮ੍ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਸ੍ਸਚਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਸਾਭਾਵਾ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਗ੍ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਰੁਕ੍ਖਮ੍ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇਤਿ ਏਤ੍ਥਤੁ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾਵਾ ਤਤਿਯਾਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਤਂਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਞਾਯਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨਾਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਸਰਣਮਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਪਯਮਾਹ-‘ਅਵਸ੍ਸ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਏਵਮਨਬ੍ਭੁਪਗਮ੍ਮ ‘ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਲਕ੍ਖਣੇ’ਤਿ ਵਚਨੇ ਕਰੀਯਮਾਨੇ ਸਤਿ, ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਵਾਦਿਨੋ ਉਤ੍ਤਰਮਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਨਚਾ’ਤਿਆਦਿ, ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ, ਚੋ-ਵਧਾਰਣੇ, ਨੇਵ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਦੁਤਿਯਾਵਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ‘‘ਪਤਿਪਰੀਹਿ ਭਾਗੇ ਚਾ’’ਤਿ (੨-੯) ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਆਹ-‘ਅਤ੍ਥਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਸਤਿ ਹਿ ਪਯੋਜਨੇ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵੋ. ਅਥ ਕਮਣ੍ਡਲੁ ਪਾਣਿਮ੍ਹਿ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਆਦੋ ਤਤਿਯਾ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਿਯਾ ਤ੍ਯਾਹ-‘ਕਮਣ੍ਡਲੁ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਕਮਣ੍ਡਲੁਸ੍ਸ ਸੇਤਸ੍ਸ ਚ ਉਪਲਕ੍ਖਣ ਭਾਵੇਨਾਨੁਪਾਦਾਨਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਦਾਤੁਨੋ ਸਵਚਸਿ ਸਤਨ੍ਤਤਮਾਹ, ਵਿਸਿਟ੍ਠਾਵਯਵਾਧੇਯ੍ਯੇਨਾਤਿ ਪਾਣਿ ਕਮਣ੍ਡਲੁਨਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋਵਯਵੋ, ਤਸ੍ਸਾਧੇਯ੍ਯੋ ਕਮਣ੍ਡਲੁ ਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੇਨਾਙ੍ਗੇਨ ਵਿਕਤੇਨ ਅਙ੍ਗਿਨੋ ਵਿਕਾਰੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤੇ ਤਤੋ ਤਤਿਯਾ ਯਥਾਸਿਯਾਤਿ ਪਰੇਹਿ ‘‘ਯੇਨਾਙ੍ਗਵਿਕਾਰੋ’’ਤਿ (੨-੩-੨੦) ਆਰਦ੍ਧਂ, ਤਦਾਹ-‘ਯੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤਤ੍ਥ ਯਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਕਤਾਵਯਵੋ ਹੇਤੁਤ੍ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਙ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਚ ਸਮੁਦਾਯਵਚਨੋ ਉਪਾਤ੍ਤੋ ਤੇਨਾਹ-‘ਯੇਨੇਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਨੁਚ ਕਾਣਾਦੀਨਂ ਨਿਯਤਗੁਣੀਨਮਭਿਧਾਯਿਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਖਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਯੋਗੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਬ੍ਯਾਵਤ੍ਤਿਯਾਭਾਵਾਤਿ, ਨੇਸ ਦੋਸੋ, ਲੋਕਿਯੋ-ਯਂ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੋਹਾਰੋ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਚ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੇ ਗੁਰੁਲਘੁਮ੍ਪਤ੍ਯਦਯੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਹਿ ਲੋਕੇਨ ‘ਸੀਸਪਾਤਿ’ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਸੀਸਪਾਤਿਪਿ, ਯਸ੍ਸ ਤੁ ਤਤ੍ਥਾਦਰੋ, ਸੋ-ਕ੍ਖਿਸਦ੍ਦਂ ਪਯੁਜ੍ਜਤੇਵ, ਅਥਵਾ ਸਾਮਞ੍ਞੁਪਕ੍ਕਮੇ ਵਿਸੇਸੋ ਪਯੋਗਮਰਹਤਿ, ਅਕ੍ਖਿ(ਨਾਤਿ) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਸਿਯਾ ‘ਕਿਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਕਾਣੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਨਾਕ੍ਖਿਨਾ ਨਿਰੂਪਯਤਿ ਸੋਭਨੋਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਕਾਣੋਤਿ, ਅਕ੍ਖਿਕਾਣਮਸ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦੋ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਿਯ‘ਕਮਣ੍ਡਲੁ ਪਾਣਿਮ੍ਹਿ ਅਸ੍ਸਾ’ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਰਿਹਾਰੋ, ਤ ਮੇਤ੍ਥੋਪਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ’ਤਿ.

੧੯. ਹੇਤੁ

ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਫਲੇ ਦਿਟ੍ਠਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਤ੍ਥੇ ਹੇਤੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਏਕਤ੍ਰ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਸਾਮਤ੍ਥਿਯੋਤ੍ਥੋ ਤਂਯੋਗ੍ਗਤਾਯ ਕਾਰਿਯ (ਮ)ਕਰੋਨ੍ਤੋਪਿ ਹੇਤੁ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਸਤਿ ਸਹ ਕਾਰਿਨ੍ਯਸਤਿ ਚ ਵਿਧੁਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਪਾ(ਤ) ਤੋ, ਤੇਨ ਕਾਰਿਯਸ੍ਸ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰੋ, ਤੇਨੇਵਾਹ- ‘ਅਨਿਪ੍ਫਾਦਯਨ੍ਤੋਪੀ’ਤਿ, ਕਾਰਣੇ ਤਤਿਯਾਯਾਭਾਵੇ ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਤਕ੍ਕਿਰਿਯਾਯੋਗ੍ਗਤਾਮਤ੍ਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

੨੧. ਗੁਣੇ

ਉਪਾਧਿ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਪਰਾਙ੍ਗਭੂਤੇਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ(ਦਿਨੋ) ਵਿਧਾਨਾ ਯਾਙ੍ਗਭੂਤੇ ਜਲ਼ਤ੍ਤਾਦਿਹੇਤੁਮ੍ਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਮਿਨਾ ਗੁਣਸਦ੍ਦੋ ਯਮਪ੍ਪਧਾਨਵਚਨੋਤਿ ਵਦਤਿ, ਯਞ੍ਚਾਪ੍ਪਧਾਨਂ ਤਮ੍ਪਰਾਙ੍ਗਭੂਤਨ੍ਤਿ ਗੁਣੇਤੀਮਸ੍ਸ ‘ਪਰਾਙ੍ਗਭੂਤੇ’ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਾਹ, ਯਞ੍ਹਿ ਪਰਤ੍ਥਮੁਪਾਦੀਯਤੇ ਤਦਪ੍ਪਧਾਨਮਨੁ ਵਾਦਰੂਪੇਨੋਪਾਦੀਯਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਯਥਾ ‘ਜਲ਼ਤ੍ਤਾ ਬਦ੍ਧੋ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਯਂ ਸੀਸ ਪਤ੍ਤਾ, ਅਗ੍ਗਿ ਏਤ੍ਥ ਧੁਮਤ੍ਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤੇਨੇਵਾਹ-‘ਪਰਤ੍ਥਰੂਪਾਪਨ੍ਨ’ਨ੍ਤਿ, ਵਾਵਿਧਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਵਿਭਾਸਾ ਗੁਣੇ-ਥਿਯਂ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੩-੨੫) ਏਵਂ ਵਿਧਾਨਂ, ਇਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਮੀਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਅਭਿਮਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਨੇਵਾਹ-‘ਉਭਯਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿ, ਨਨੁ ‘ਤੋ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾ’’ਤਿ (੪-੯੫) ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਤਦ੍ਧਿਤਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਨ੍ਤਤਾ ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਪਞ੍ਚਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮਿਯਾ ਵਿਨਾਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਵਾ ਪਞ੍ਚਮਿਯਾ ਵਿਧਾਨਤੋ ਤਤਿਯਾਰੂਪੇਨਪਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯੁ ਦਾਹਰਣੇਯੇਵ ਕਾਰਣਂ ਤਤਿਯੋਦਾਹਰਣਸ੍ਸ ਚ ਪਠਮੋਦਾਹਰਣਾਨੁਸਾਰੇਨਾਨੁ ਮਨ੍ਤਬ੍ਬਤਞ੍ਚਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਯੇਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਭਾਵੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੇਨਾਤਿ ਤਤਿਯਨ੍ਤਰੂਪਾਨਿ.

੨੨. ਛਟ੍ਠੀ

ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯੇਵੇਤ੍ਥ ਛਟ੍ਠੀ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਹੇਤੁਮਾਹ-‘ਤਂ ਯੋਗ੍ਗਤਾ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਤਿਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ, ਤਮੇਵ ਫੁਟਯਤਿ ‘ਯਤ੍ਥ’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਵਾਚਕੇਹਿ ਅਨ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਹੀਤਿ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਹਿ ਉਦਰਾਦੀਹਿ, ਤਜ੍ਜੋਤਨਾਯਾਤਿ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਜੋਤਨਾਯਾਲਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇਨ ਤੁ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਤੋ ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮਾਹ-‘ਯਤ੍ਥ ਪਨਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੇਹਿਪਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਮੁਪਦਸ੍ਸਿਤਂ ‘ਵਸੇ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਨੋ’ਤਿ ਤਤ੍ਥੋਦਾਹਰਣਂ.

੨੩. ਸਬ੍ਬਾ

ਨਾਮਭੂਤੇਹੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਦੀਸੁ ਕੇਚਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਯਦਿ ਨਾਮਾਨਿ ਸਿਯੁਂ ਤੇਹਿ, ਅਪ੍ਪਧਾਨਭੂਤੇਹੀਤਿ ਪਿਯਸਬ੍ਬਾਦੀਹਿ, ਕਿਮ੍ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿਆਦੋ ਪਯੋਜਨਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਪਯੋਜਨਂ ਕਾਰਿਯਹੇਤੂਸੁ’’ਤਿ ਨਿਘਣ੍ਡੁਤੋ ਹੇਤੁਵਚਨੋ.

੨੪. ਚਤੁ

ਯਸ੍ਸ ਸਚੇਤਨਾਯਾਚੇਤਨਾਯ ਵਾ ਕਸ੍ਸਚਿ, ਪੂਜਾਨੁਗ੍ਗਹਕਾਮਤ੍ਤ ਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਮ੍ਮਾਪਦਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਹ-‘ਪੂਜਾ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਤੇਨਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨ, ਚਾਗਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਦਦਾਤਿਨੋ ਦਾਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਮਾਨਞ੍ਚਾਗਕਾਰਣਂ, ਇਦਾਨਿ ਸਮ੍ਪਦਾਨਲਕ੍ਖਣਂ ਸਪ੍ਪਭੇਦਮਾਵਿਕਾਤੁਕਾਮੋ ਆਹ-‘ਤਦਿਦ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਨਿਰਾਕਰੋਤੀਤ੍ਯ ਨਿਰਾਕਰਣਂ, ਆਰਾਧਯਤੀਤ੍ਯਾਰਾਧਨਂ, ਅਬ੍ਭਨੁਜਾਨਾਤੀਤ੍ਯਬ੍ਭਨੁਞ੍ਞਂ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ, ਇਧ ਸਮ੍ਪਦਾਨਨ੍ਤਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਥਿਤਂ, ਕੇਤੇਤਿ ਆਹ-‘ਰੁਕ੍ਖਯਾਚਕਭਿਕ੍ਖਵੋ’ਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਾਦਿਕਂ ਤਂ ਸਮ੍ਪਦਾਨਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਤਤ੍ਥ ਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਜ੍ਝੇਸਨੇਨਾਰਾਧਨੇਨ ਸਮ੍ਪਦਾਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਅਬ੍ਭਨੁਜਾਨੇਨ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪ੍ਯਨਿਰਾਕਰਣੇ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ-ਧਿਕਮਨੁਮਤਨ੍ਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ-‘ਸੋ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.

੨੫. ਤਾਦ

ਪਯੋਜਨਪਰਿਯਾਯੇ ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦੇ ਸਤਿ ਇਦਨ੍ਤਿ ਪਯੋਜਨਂ ਪਰਾਮਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ‘ਤਸ੍ਸੇਦ’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸਦ੍ਦੇਨੇਤ੍ਥ ਵਿਕਤਿਯਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦੇਨ ਤੁ ਪਕਤਿਯਾ, ਅਤ੍ਥ ਕਥਨਮੇਤਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯ ਮੇਤਿਸ੍ਸਂ ਨਤ੍ਥਿ ਸਮਾਸੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਵਿਗ੍ਗਹੇ ਵਾਸ੍ਮਿਮਿਮਸ੍ਮਾਯੇਵ ਨਿਪਾਤਨਾ ਸਮਾਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ,ਸੋ ਵਿਕਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਕਤਿਤ੍ਵਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇਨਾਕ੍ਖਿਪੀਯਤੇ, ਤਤੋ ਤਦਤ੍ਥਸਦ੍ਦਤੋ, ਕੋਯਂ ਤਦਤ੍ਥ ਭਾਵੋ ਚ੍ਚਾਹ-‘ਤਦਤ੍ਥਭਾਵੋ ਨਾਮਾ’ਤਿਆਦਿ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯੂਪਾਦਿਵਿਕਤਿ, ਨਿਮਿਤ੍ਤੀਦਾਰੁਆਦਿਪਕਤਿ ਤਸਦ੍ਦੇਨਾਤ੍ਥਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਗਹਿਤਾ, ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਤਦਤ੍ਥਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਦਤ੍ਥਭਾਵੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਹੇਤੁ ਹੇਤੁਮਨ੍ਤਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਧਾਨਾਵਚ੍ਛੇਦਗੁਣਸ੍ਮਾਤਿ ਵਿਧੀਯਮਾਨਤ੍ਤੇਨ ਪਧਾਨਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਆਚ੍ਛੇਦਕਾ ਵਿਸੇਸਕਾ ਗੁਣਾ, ਯਞ੍ਹਿ ਵਿਧੀਯਤੇ ਞਾਪੀਯਤੇ ਤਮ੍ਪਧਾਨ, ਮਿਤਰਮਪ੍ਪਧਾਨਮਨੁਵਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਯਦਾ ਉਪਾਦੀਯਤੇਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦੀਯਮਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇਨ ਫੁਟਯਿਤੁਮਾਹ-‘ਯਥਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਯੂਪੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਸ ਦਾਰੁਨੋ ਤਂ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨਾਞ੍ਞਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਨਿਮਿਤ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਤੇਨੁਪਾਦੀਯਤੇ ਤਦਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਤੋਵ ਚਤੁਤ੍ਥੀ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤੀਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਤੋ ਹੇਤੁਤਤਿਯਾਪਿ ਨਾਸਙ੍ਕਨੀਯਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਾਰਣਮਾਹ-‘ਨਿਮਿਤ੍ਤ’ [ਹੇਤੁ] ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯੂਪਾਯ ਪਾਕਾਯਾਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥ.

ਪਿਣਿਯਮਾਨਾ ਕਿਂ ਸਦ੍ਦਾਦਿਵਚਨੀਯਾ ਪਰੋ ਸਾਦੁਆਦਿਕੋ ਯੋ-ਤ੍ਥੋ ਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕਤ੍ਤਾ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਅਞ੍ਞਕਤ੍ਤੁਕੋ-ਭਿਲਾਸੋ, ਅਭਿਲਾਸੋ ਰੁਚੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੇਕਤ੍ਥਨ੍ਤੋਪਿ ਰੁਚਿਸਦ੍ਦੋ-ਭਿਲਾਸੇ ਰੁਲ਼੍ਹੋਵ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਵਦਤਿ, ਸਾ ਰੁਚਿ ਅਤ੍ਥੋ-ਭਿਧੇਯ੍ਯੋ ਯੇਸਂ ਭੇ ਤਦਤ੍ਥਾ, ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਪਿਣਿਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਇਮਿਨਾ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਰੁਚਿਰਯਂ ਯਸ੍ਸੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੇਯੋ ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਜਨਕੋ, ਤੇਸਮੁਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿ ਯਸ੍ਸੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੇ ਸੋਵ ਤਸ੍ਸਾਧਿਕਰਣਂ, ਅਜਨਕੋਪਿ ਸੋ ਤਾਯ ਸਂਸਤ੍ਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਿਣਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਦਾਨਸਞ੍ਞਾ, ਨਤੁਜਨਕਸ੍ਸ ਤਾਯਾਸਂਸਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਇਧਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਕ੍ਕਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਨਮਸਮਾਨਰੂਪਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਚ ਉਦਾਹਰਣਾਨਮਸਮਾਨ ਰੂਪਤ੍ਤਮੇਵ ਚਤੁਤ੍ਥੀਵਿਧਾਨੇ ਕਾਰਣਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਛਟ੍ਠੀਯੇਵ ਤੇਹਿਪਿ ਵਿਧੀਯੇਯ੍ਯ ਕਾਰਣਾਸਮ੍ਭਵਾ [ਕਾਰਣਸਬ੍ਭਾਵਾ] ਹਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਈਦਿਸਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰਣ(ਸ੍ਸ) ਭਾਵੇ ਕਾਰਣਮਾਹ-‘ਅਨਞ੍ਞਕਤ੍ਤੁ ਕਤ੍ਤਾ-ਭਿਲਾਸਸ੍ਸਾ’ਤਿ, ਪਰੇਸਮਿਦਮ੍ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰਣਮ੍ਭਵਤੁ ਇਧ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਇਹਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤ੍ਵਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇ ਪਠਮਾਯੇਵ, ਸਮ੍ਭਵੇ ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਮਾਹ-‘ਅਥਵਾ’ਤਿਆਦਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਅਞ੍ਞੋ ਕਤ੍ਤਾ ਯਸ੍ਸਾ ਸਾ ਅਨਞ੍ਞਕਤ੍ਤੁਕਾ ਰੁਚਿ, ਭਾਯ ਰੁਚਿਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਪਿਣਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਦਾਨਸਞ੍ਞਂ ਯੇ ਪਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਯੇ ਪਨ ਆਹੁ ਚਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਰੁਚਿਯਾ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਧਾਰੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਯਾਧਾਰੋ‘ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਯ ਰੋਚਤੇ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦਿਂ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਯਾਧਾਰੋਪਲਕ੍ਖਣਂ ਵਚਨਂ, ਏਤ੍ਥ ਰੁਚਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਯਾਧਾਰੋਪਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਸਾਵਧਾਰਣ ਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ… ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਾਕ੍ਯਾਨਮਵਧਾਰਣਫਲਤ੍ਤਾ, ਤੇਨ ਪਿਣਿਯ ਮਾਨਵਚਨਮਭਿਲਾਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਕਤ੍ਤੁਕਤਾਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਪਰਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍ਭਵਤਿ, ਤੇਸਂ ਕਚ੍ਚਾਯਨਸ੍ਸ ਚੇਹਾਪਿ ਪਸਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਇਹਾਪੀਤਿ ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ, ਅਞ੍ਞਥਾਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤੇ ਪਠਮਾਯ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਵਚਨਸ੍ਸਾਤਿ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥੀਵਿਧਾਨਵਚਨਸ੍ਸ, ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਚਾਤਿ ‘‘ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਧਮ੍ਮਂ ਰੋਚੇਸੀ’’ਤਿਆਦੋ ਤਵਾਤਿ ਅਨਭਿਮਤਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਿਚ.

ਧਾਰਿਪ੍ਪਯੋਗੇਤਿ ਧਾਰਿਧਾਤੁਨੋ ਪਯੋਗੇ, ਉਤ੍ਤਮੀਣੋ ਅਧਮੀਣੋਤਿ ਧਨਿਕਗਹੇਤੂਨਂ ਰੁਲ਼੍ਹੀਤ੍ਯਾਹ-‘ਉਤ੍ਤਮੀਣੋ ਧਨਸਾਮੀ’ਤਿ, ਉਤ੍ਤਮੀਣਮਸ੍ਸਾਤਿ ਉਤ੍ਤਮੀਣੋ, ਧਾਰਯਤੀਤਿਮਸ੍ਸਤ੍ਥਮਾਹ-‘ਵਹਤੀ’ਤਿ, ਧਾਰਿਤੋਤਿ ਧਾਰਂਧਾਤੁਤੋ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਨ (ਤਂ ਤਂ) ਨਿਯਮੇਨ ਨਿਯਮਿਤਾਨਂ ਤੇਸਂਤੇਸਂ ਸਮ੍ਪਦਾਨਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ਚਤੁਤ੍ਥੀ ਵਿਹਿਤਾ ਪਰੇਹਿ, ਤਦਾਹ ‘ਸਿਲਾਘ ਹਨੁਟ੍ਠਾਸਪਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਯੋਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਛਟ੍ਠੀ, ਞਾਪੇਤੁਨ੍ਤਿ ਸਿਲਾਘਾਦਿਕੇ ਬੋਧੇਤੁਂ, ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਅਤਿਮਤੋ. ਤਦਤ੍ਥਵਾਚੀਨਞ੍ਚ ਧਾਤੂਨਂ ਸਙ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ‘ਕੁਧਦੁਹਿਸ੍ਸੋਸੂਯਤ੍ਥਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਮ੍ਪਤਿ ਕੋਪੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕੋਪਸ੍ਸ ਵਿਸਯਮਾਹ, ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਂਕਾਰਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਪਰਾਮਸਤਿ, ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਰਾਜਾਦਿਨੋ, ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਯਤੇ, ਤੇਨੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ-‘ਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਂ ਸੁਭਾਸੁਭਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ਨੇਮਿਤ੍ਤਿਕੋ’ਤਿ, ਯੋਚਾਨੁਕੂਲਤ੍ਤਮ੍ਭ ਜਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਪਤਿਪੁਬ੍ਬਕੋ ਆਪੁਬ੍ਬਕੋਚ ਸੁਣੋਤਿ ਅਬ੍ਭੁਪਗਮੇ ਪਟਿਜਾਨਨੇਚ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਯਦਾਯਮਬ੍ਭੁਪਗਮੋ ਪਤ੍ਥਨਾ ਪੁਬ੍ਬਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਪਤ੍ਥਨਾਯ ਕਤ੍ਤੁ ਪਤ੍ਥਯਿਤੁਨੋ ਚਤੁਤ੍ਥੀ ਰੂਪਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਦਾਤ੍ਵਪਤ੍ਥਤਮ੍ਪਿ ਕੇਵਲਮਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਂਦਿਸ੍ਵਾ ਦੇਯ੍ਯਮਬ੍ਭੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਇਦਮਿਦਂ ਵੋਦਸ੍ਸਾਮਾਤਿ [ਕੋਪਿਸ੍ਸਸਾਮਾਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਤਦਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਚਤੁਤ੍ਥੀਰੂਪਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਚ ਪਾਣਿਨਿਯਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰਸ੍ਸ ਜਯਾਦਿਚ੍ਚਸ੍ਸਮਤੇ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਮਾਹ, ਸੋ ਹਿ ‘‘ਅਬ੍ਭੁਪਗਮੋ ਨਾਮ ਪਰੇਨ ਪਤ੍ਥਿਤਸ੍ਸ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਥ ਪਤ੍ਥਯਿਤੁਯੇਵ ਚਤੁਤ੍ਥੀਰੂਪਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਵਦਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸਾਕਿਰਿਯਾਯ ਯੋ ਕਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਹਿਤਥੁਤਿਕਕਰਣ ਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਉਸ੍ਸਾਹਾਨੁਜਾਨਨਤੋ ਪੁਬ੍ਬਭੂਤਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਯੋ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਪੋਤਾ ਚ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ‘ਤਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਇਦਂ ‘ਚਤੁਤ੍ਥੀਯਾਯਦਭਿਮਤਂ ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ, ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਸਬ੍ਬਬ੍ਯਾਪਿਭਾਵਮਾਲਮ੍ਬ ਏਵਨ੍ਤਿ ਅਤਿਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘ਏਵਨ੍ਤੀ’ਤਿਆਦਿ, ਰੂਪਸਾਮ੍ਯਤੋ ਪਨ ਤਾਦਤ੍ਥਿਯਤ੍ਥਸਬ੍ਭਾਵਾਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਤਾਦਤ੍ਥ੍ਹ ਚਤੁਤ੍ਥੀਪਿ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ‘ਤਾਦਤ੍ਥ੍ਹ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤੁ ‘ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਇਚ੍ਛਿਤੋ ਰਾਜਾ, ਕਮ੍ਮ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯ ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਾਹ… ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭਿਮੁਖਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕਾਰਕਾਨਂ, ਅਪ੍ਪਚੁਰਪ੍ਪਯੋਗਤ੍ਤਾਤਿ ਅਬਹੁਪ੍ਪਯੋਗਤ੍ਤਾ, ਹਨੁਤੇ ਅਪਨਯਤਿ, ਉਪਤਿਟ੍ਠਤੇ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਉਪਗਮਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਪਿਹਯਨ੍ਤਿ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ, ਕੁਜ੍ਝ ਅਮਰਿਸਂ ਕਰੋਤਿ, ਦੁਹਨਾਦਯੋ ਕੋਪਪ੍ਪਭਵਾ ਨਾਨਨ੍ਤਰੇਨ ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦੂਭਾਦਯੋਪ੍ਯੁਦਾਹਟਾ ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਦੀਘਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੧-੩੩) ਰਸ੍ਸੇ ਅਪਰਜ੍ਝਾਮਿ, ਇਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਨਸਹਨ੍ਤਿ, ਆਰਜ੍ਝਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਨੇਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਭਾਦਤ੍ਥ੍ਹਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ ‘ਯਸ੍ਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਪਰਿਯਾ ਲੋਚੇਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਣੋ-ਯਮਨਿਯਮੋਚ੍ਚਾਹ-‘ਨਾਵਸ੍ਸ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਾਚਿਤੁਸ੍ਮਾਯੇਵ [ਯਾਚਿਤੁਯੇਵ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਛਟ੍ਠੀਤਿ ਨਾਵਸ੍ਸਮਯਨ੍ਨਿਯਮੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ-‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਾਪੀਤਿ ਅਯਾਚਿਤੁਤੋਅਪਿ, ਥੁਤਿਕਰਣਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤਾ ਹੋਤਾਪੋਤਾਰੋ ਉਸ੍ਸਾਹਨਾਨੁਜਾਨਨਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ-‘ਪਚ੍ਚਨੁਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਗਿਣਾਤਿਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮੇ’ਤਿ. ਹੋਤੁਪੋਤੁਸਦ੍ਦੇਹਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪੋਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸਪਿ ਛਟ੍ਠਿਰੂਪਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਵੁਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤੁ ‘ਹੋਤੁ ਪਤਿਗਿਣਾਤਿ’ਚ੍ਚੇਵ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਹੋਤ੍ਵੇਵਮ੍ਪਿਤ੍ਯਮ੍ਹਾਕਮਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਖਾ, ਉਸ੍ਸਾਹਯਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੇ ਗਿਣਾਤਿ ਅਨ੍ਤੋਗਤਣ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਅਨਾਵਾਦੋਤਿ ਨਾਵਾਅਨ੍ਨਾਦਿਵਜ੍ਜਿਤੇ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਤਥਾ ਪਟਿਸੇਧਾਭਾਵੇਪਿ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਤੋ ‘ਨ ਤਂ ਨਾਵਮ੍ਮਞ੍ਞੇ ਨਤਂ ਅਨ੍ਨਮ੍ਮਞ੍ਞੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ ਭਵਤਿ, ਅਤ੍ਥੇਵ ਹਿ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਤੋਵਾ ਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਾਭਾਵੋ, ਪਠਮਨ੍ਤਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋਤਿ ਪਠਮਨ੍ਤਂ ਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਥਚ ਯਦਾ ਤਿਣਾਦਿਤੋਪਿ ਖਿਕਂਸੀਯਤੇ ਤਦਾ ਨਿਨ੍ਦਾਵਗਮੋ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਨਿਯੋਗਤੋਵ ਨਞ੍ਪਯੋਗੋ ਞਾਥਾਨੁਪ ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਪ੍ਪਟਿਸੇਧਮੁਦਾਹਟਂ ‘ਨ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ’ਤਿ, ਅਵਧਿਮ੍ਹਿਯੇਵ ਪਞ੍ਚਮੀਤਿਣਾਤਿ, ਨਞ੍ਪਯੋਗੇਵ ਨਿਯੋਗਤੋ ਨਿਨ੍ਦਾਵਗਮਾ ਤਿਣਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮੇਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾ, ਅਥਵਾ ਸਤੀਪਿ ਨਿਨ੍ਦਾਵਗਮੇ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਸਵਿਸਯੇਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾ, ਸਮ੍ਮੁਤਿਪ੍ਪਯੋਗੇਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇ, ਚਤੁਤ੍ਥਿਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਮਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਤੁਤ੍ਥਿਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪੁਨ ਰੁਤ੍ਤਤ੍ਤੇ ਕਾਰਣਮਾਹ-‘ਅਥ ਸੋਤਿਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਚਣ੍ਡਸ੍ਸ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਥ ਸੋ’’ਤਿ ਪਾਠਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘ਭਿਯ੍ਯੋਸੋ ਮਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੋਕਾਰੋ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਚਗ੍ਗਹਣੇਨਾਤਿ ‘‘ਸਿਲਾਘਹਨੁ…ਪੇ… ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਤ੍ਥੇਸੁਚਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਚਗ੍ਗਹਣੇਨ, ਚਤੁਤ੍ਥੀਭਿਮਤਾਤਿ ‘‘ਨਮੋ ਯੋਗਾਦਿਸ੍ਵਪਿਚਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨ.

੨੬. ਪਞ੍ਚ

ਅਵਧੀਯਤੇ ਵਿਸਿਲਿਸ੍ਸਤੇ ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਯਵਧਿ, ਅਵਪੁਬ੍ਬਾਯ ਧਾਧਾਤੁਤੋ ਅਵਧਿਮ੍ਹਿ‘‘ਦਾਧਾਤ੍ਵੀ’’ਤਿ (੫-੪੫) ਇ.

ਯਤੋ-ਵਧੀਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿ, ਕ੍ਰਿਯਾਪੁਬ੍ਬਂ ਕੁਤੋਚਿਪਿ;

ਚਲਞ੍ਚਾਚਲਮਞ੍ਞਞ੍ਚ, ਤਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯ ਵਧਿਮ੍ਬੁਧਾ.

ਏਤ੍ਥਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਤੋਕੁਤੋਚਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਥੁਅਵਧੀਯਤੇ ਸਂਯੋਗਸ੍ਸ ਵਾ ਕਿਰਿਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਮਨਦਾਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਪੁਬ੍ਬਂ ਵਿਸਿਲਿਸ੍ਸਤੇ ਸਯਂ ਵਾ ਅਪੇਤਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਕਰੀਯਤੇ, ਤਮੇਵਂਵਿਧਂ ਚਲਞ੍ਚਾ ਚਲਞ੍ਚ ਵਿਸਿਲੇਸਪਰਿਚ੍ਛੇਦਭੂਤਂ ਪਦਤ੍ਥਮਵਧਿਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਬੁਧਾ ਤਬ੍ਬਿਦੁਨੋ’’ਤਿ, ਤਂ ਯਥਾ ਧਾਵਤਾਸ੍ਸਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਤਤਿ, ਪੁਰਿਸਂ ਪਾਤੇਤਿ ਵਾ, ਰੁਕ੍ਖਾ ਪਣ੍ਣਂ ਪਤਤਿ, ਪਣ੍ਣਂ ਪਾਤੇਤਿ ਵਾਤਿ, ਸੋਚ ਤਿਧਾਪ੍ਯੁਚ੍ਚਤੇ ਵਿਸਯਭੇਦੇਨ, ਯਥਾ–

ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਵਿਸਯੋ ਕੋਚਿ, ਉਪਾਤ੍ਤਵਿਸਯੋ ਤਥਾ;

ਅਨੁਮੇਯ੍ਯਵਿਸਯੋ ਚਾਤਿ, ਤਿਧਾਵਧਿ ਸਮੀਰਿਤੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਵਚਨੋਪਨੀਤਾ ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸਯੋ ਯਤ੍ਥ ਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠ ਵਿਸਯੋ ਵਧਿ, ਯਥਾ-‘ਗਾਮਸ੍ਮਾ ਆਗਤੋ’ਤਿ, ਉਪਾਤ੍ਤਾਜ੍ਝਾਹਟਾ ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸਯੋ ਯਤ੍ਥ ਸੋ ਉਪਾਤ੍ਤਵਿਸਯੋ, ਯਥਾ-‘ਵਲਾਹਕਾ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ’ਤਿ, ਵਲਾਹਕਾ ਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ ਵਿਜ੍ਜੋਭਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਨੁਮੇਯ੍ਯਾ ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸਯੋ ਯਤ੍ਥ ਸੋ ਅਨੁਮੇਯ੍ਯਵਿਸਯੋ, ਯਥਾ‘ਮਾਥੁਰਾ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਕੇਹਿ ਅਭਿਰੂਪਤਰਾ’ਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਰੂਪਗੁਣੇਨ ਉਕ੍ਕਂਸਨਮਨੁਮੇਯ੍ਯਂ, ਅਤੋਯੇਵੇਤ੍ਥਾਯਮੇਵ ਸਞ੍ਞਾ ਪਰਿਪ੍ਫੁਟਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਨ ਕਾਚਿਦਿਹ ਸਞ੍ਞਾ ਪਰਿਭਾਸੀਯਤੇ ਬ੍ਯਾਮੋਹਕਾਰਿਣੀ, ਅਥਾਵਧਿਸ੍ਮਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ‘ਪਦਤ੍ਥਾਵਧਿਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਕੁਤੋ-ਵਸੀਯਤੇ ਯੇਨੇਵਂ ਵਿਵਰਣਂ ਕਤਨ੍ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-ਪਦਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਥਾ ਗਾਮਸ੍ਮਾਤਿਆਦਿਨਾ ਇਦਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਪੁਬ੍ਬਕੋਵ ਵਿਸਿਲੇਸੋ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸਂਸਗ੍ਗਪੁਬ੍ਬਕੋਪਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਚੇਹ ਬੁਦ੍ਧਿਸਂਸਗ੍ਗ ਪੁਬ੍ਬਕੋ, ਤਥਾਹਿ ਚੋਰੇਹਿ ਭਾਯਤਿਤ੍ਯਾਦੋ ਯੋ (ਭਯ)ਪੇਕ੍ਖਣ ਸੀਲੋ ਭਵਤਿ, ਸੋ ਯਦਿ ਮਂ ਚੋਰਾ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ, ਧੁਵਂ ਮੇ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਵਿਚਾਰੇਨ੍ਤੋ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਪਪ੍ਪੁਯ੍ਯ ਚ ਤਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਤੇ, ਤਥਾ ਚੋਰੇਹਿ ਤਾਯਤਿਤ੍ਯਾਦੋ ਯੋ ਏਕਸ੍ਸ ਮਿਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਸੋ ਯਦ੍ਯੇਤਂ ਚੋਰਾ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ ਧੁਵਮਸ੍ਸ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਪਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਯਤੀਤ੍ਯਵਧਿਤ੍ਤਾ ਅਵਧਿਸ੍ਮਾਵ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਮੀ’’ਤਿ, ਪਰੇਹਿ ਪਨ ਏਤਾਦਿਸੇਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਟਿਪਤ੍ਤੁਵਿਸੇਸਾਨੁਗ੍ਗਹਾਯ ਸੁਤ੍ਤੇਹੇਵ ਪਪਞ੍ਚੋ ਕਤੋ, ਇਧ ਪਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਤਦਨੁਗ੍ਗਹਾਯ ਉਦਾਹਰਣੇਹੇਵ ਪਪਞ੍ਚਿਤਂ, ਭੀਤਿਭਾਯਨਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਭੀਤਿ ਤਾਯਨਾਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਯੇਸਂ ਤੇ ਭੀਤਿਤਾਯਨਤ੍ਥਾ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨਨੁ ਭੀਤ੍ਯਤ੍ਥਾਨਂ ਪਯੋਗੇ ਭਯਹੇਤੁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਨਤੁ ਤਾਯਨਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ, ਨੇਸ ਦੋਸੋ, ਤਾਯਨਞ੍ਹਿ ਰਕ੍ਖਨਮੁਚ੍ਚਤੇ [ਸਾਯਨਾਹਿ ਰਕ੍ਖਨਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਭੇ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਤਞ੍ਚ ਭਯਹੇਤੁਤੋ ਵੇਤ੍ਯਾਹ-‘ਯੋ ਭਯਹੇਤੁ’ਤਿਆਦਿ, ਇਮਿਨਾ ਚ ‘‘ਭੀਤ੍ਯਤ੍ਥਾਨਂ ਭਯਹੇਤੁ’’ਤਿ (੧-੪-੨੫) ਪਾਣਿਨਿਯਾਨਮਪਾਦਾਨਸਞ੍ਞਾ ਸੁਤ੍ਤਮ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਤਤੋਤਿ ਭਯਹੇਤੁਤੋ, ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਭਯਤਾਯਨਾਨਂ, ਭਯਮਨਿਟ੍ਠਪਾਤਸਙ੍ਕਾ, ਉਤ੍ਤਾਸੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਤਾਯਨ ਮਨਿਟ੍ਠਪਾਤਤੋ ਪਰਿਰਕ੍ਖਨਂ, ਯਥਾ ਦਸ੍ਸਨਂ ਹੋਨ੍ਤੇਵਾਤੀਮਿਨਾ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯੇਵ ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਾਹ, ਕੋ ਹਿ ਲੋਕਿਯਂ ਵਚਨਿਚ੍ਛਮਤਿਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਥਾਹਿ ਸਬ੍ਬੇਵ ਦਬ੍ਬਾਦਯੋ ਸਬ੍ਬਕਾਰਕਸਤ੍ਤਿਯੁਤ੍ਤਾਵ, ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਕਾਰਕਵਿਭਾਗੋ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨੇਵ, ਤਂ ਯਥਾ ‘ਵਲਾਹਕੋ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ, ਵਲਾਹਕੇਨ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ, ਵਲਾਹਕੇ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ’ਤਿ. ਪਰਾਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਪਰਾਜਿਸ੍ਸਾਸਯ੍ਹੋ’’ਤਿ (੧-੪-੨੬) ਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਿ, ਅਸਯ੍ਹੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਸਹਿਤੁਂ ਅਭਿਭਵਿਤੁਮਸਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਜ੍ਝੇਨਸਕਾਸਾਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਉਦਾਹਰਣਤ੍ਥਮਾਚਿਕ੍ਖਤਿ, ਨਨੁਚੇਵਮਤ੍ਥਂ ਵਦਤਾ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤਸ੍ਸਾਸਯ੍ਹਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਥਂ ਅਜ੍ਝਯਨਸ੍ਸਾਸਯ੍ਹਤ੍ਤਂ, ਯੇਨਾਸਯ੍ਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਵਧਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪਾਦਯਤਿ ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤਾਨਭਿਭਵੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਸਯ੍ਹੋਤੀਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰਣਂ ਪਟਿਪਾਦਯਤਿ ‘ਯੋ ਪਨਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ‘‘ਵਾਰਣਤ੍ਥਾਨਮਿਚ੍ਛਿਤੋ’’ਤਿ (੧-੪-੨੭) ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਦਾਹ ‘ਵਾਰਣਤ੍ਥਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਾਰਣਮਤ੍ਥੋ ਯੇਸਂ ਤੇ ਵਾਰਣਤ੍ਥਾ, ਅਵਧਿਮਤ੍ਤਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਿਧਾਨਮਨ੍ਤਰੇਨਾ ਵਧਿਮਤ੍ਤ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਂ, ਵਿਸੇਸਵਿਧਾਨੇਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਵਿਸੇਸਵਿਧਾਨੇ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਵਧਿਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਮ੍ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਪਾਪਂ ਨਿਵਾਰਯੇਤਿ ਭਵਤਿ. ‘‘ਰਕ੍ਖਨਤ੍ਥਾਨਮਿਚ੍ਛਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੬-੩) ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਰਕ੍ਖਨਤ੍ਥਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਕੇਸਞ੍ਚੀਤਿ ਕਚ੍ਚਾਯਨਾਦਿਕੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਅਨ੍ਤਰਧਾਨੇ ਯੇਨਾਦਸ੍ਸਨਮਿਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (੧-੪-੨੮) ਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਮਾਰਦ੍ਧਂ, ਤਦਾਹ-‘ਅਨ੍ਤਰਧਾਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਯਮੁਪਜ੍ਝਾਯੋ ਯਦਿ ਮਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਦਸ੍ਸਨੇ ਦੋਸਂ ਤਕ੍ਕੇਤਿ ‘ਨੁਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਪੇਸਨਮਸਕ੍ਕਾਰਪੁਬ੍ਬਕੋ ਨਿਯੋਗੋ, ਅਜ੍ਝੇਸਨਂ ਸਕ੍ਕਾਰਪੁਬ੍ਬਕੋ, ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਸਿਸ੍ਸਾ ਅਹਂ ਕਥਨ੍ਨਾਮ ਬ੍ਯਵਹਿਤੋ ਭਵਾਮੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨੇ ਬ੍ਯਵਧਾਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਯੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਦਸ੍ਸਨਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਅਨ੍ਤਰਧਾਨੇਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤਮੀਚਾਯਂ, ਅਤੋ ਆਹ-‘ਬ੍ਯਵਧਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਯਵਹਿਤੋਤਿ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੋ, ਮਾਮਂ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਉਦਾਹਰਣਤ੍ਥਮਾਹ, ਬ੍ਯਵਧਾਨਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਵਹਿਤਤ੍ਥਂ, ‘‘ਅਨ੍ਤਰਧਾਨੇਤਿ ਕਿਂ ਚੋਰੇ ਨ ਦਿਦਿਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਟਂ ਪਰੇਹਿ, ਤਮ੍ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ-‘ਯਤ੍ਥਾਦਸ੍ਸਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਚੋਰੇ ਨ ਦਿਦਿਕ੍ਖਤੀ (ਤ੍ਯ), ਤ੍ਰ ਹਿ ਯੋ ਚੋਰੇ ਨ ਦਿਦਿਕ੍ਖਤਿ ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਦਸ੍ਸਨਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਕਿਨ੍ਤੁਪਘਾਤਨਿਵਤ੍ਯਤ੍ਥਂ, ਕਿਨ੍ਤੁਪਘਾਤਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਨਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਧਾਨਮੇ (ਵਾਵਸੇਯਂ), ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਪਘਾਤਨਿਵਤ੍ਤਿਪਿ, ‘ਉਪਜ੍ਝਾਯਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤੀ’ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਨਾਪ੍ਯੁਪਘਾਤਸਮ੍ਭਵਮਨ੍ਤਰਧਾਨਸਮ੍ਪਾਦਨਮੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿ. ਇਚ੍ਛਤਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਅਦਸ੍ਸਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ਸਤਿ ਸਤ੍ਯਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇ ਯਥਾਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, (ਤਂ) ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ-‘ਅਦਸ੍ਸਨਿਚ੍ਛਾਯਮ੍ਪਨਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਤੀਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇਤਿ ਉਪਜ੍ਝਾਯੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇ ਸਤੀਪਿ, ਤਤੋਤਿ ਉਪਜ੍ਝਾਯਤੋ, ਅਵਧਿਰੂਪਤਾ ਏਵਾਤਿ ਉਪਜ੍ਝਾਯਸ੍ਸਾਵਧਿਰੂਪਤਾ ਏਵ. ‘‘ਆਖ੍ਯਾਤੋ ਪਯੋਗੇ’’ਤਿ (੧-੪-੨੯) ਪਰਵਚਨਂ, ਤਦਾਹ ‘ਉਪਯੋਗੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਿਯਮਪੁਬ੍ਬਕਂ ਵਿਜ੍ਜਾਗਹਣਮੁਪਯੋਗੋ ਤ੍ਰਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਉਪਯੋਗਵਚਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਵਿਜ੍ਜਾਗਹਣਤ੍ਥਂ ਸਿਸ੍ਸਵਤ੍ਤਂ ਨਿਯਮੋ, ਤਤੋਤਿ ਆਖ੍ਯਾਤੁਤੋ. ‘‘ਜਨਿਕਤ੍ਤੁਨੋ ਪਕਤੀ’’ਤਿ (੧-੪-੩੦) ਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਂ ਕਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਜਨ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾ’ਤਿਆਦਿ, ਜਨਿਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਜਨ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਕਿਨ੍ਤਂ ਜਨਨਂ, ਤਤੋਤਿ ਜਨਿਕਤ੍ਤੁਹੇਤੁਤੋ, ਪਕਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਕਾਰਣਮਤ੍ਤਂ ਗਹਿਤਂਪਰੇਹਿ ‘ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਮੋਦਾ ਜਾਯਤੇ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਪੁਤ੍ਤਾਦਿਤੋਪਿ ਯਥਾ ਸਿਯਾ’ਤਿ, ਦੁਵਿਧਂ (ਹਿ) ਕਾਰਣਂ ਉਪਾਦਾਨਕਾਰਣਂ ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਞ੍ਚ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਿਯੇਨਾਭਿਨ੍ਨਦੇਸੋ ਘਟਸ੍ਸ ਮਤ੍ਤਿਕਾਪਿਣ੍ਡੋ ਉਪਾਦਾਨਕਾਰਣਂ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਨ ਦਣ੍ਡਚਕ੍ਕਾਦਿ (ਕਾਰਿਯੇਨ ਭਿਨ੍ਨਦੇਸੋ) ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਂ, ਤੇਸੂਪਾਦਾਨਕਾਰਣਸ੍ਸੇਹ ਗਹਣੇ’ਸਿਙ੍ਗਾ ਸਰੋ ਜਾਯਤੇ’ਚ੍ਚਤ੍ਰੇਵ ਸਿਯਾ, ਨ ਤੁ ‘ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਮੋਦਾ ਜਾਯਤੇ’ਚ੍ਚਾਦੋ, ਕਾਰਕਨ੍ਤਰਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਕਨ੍ਤਰਾਦਿਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤਿ ਪਾਠੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ… ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਤਤ੍ਰ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਤਤ੍ਰਟ੍ਠਾ, ਤੇਸਂ, ਲੋਕੋ-ਨਞ੍ਞਥਾਵਾਦੀ ਵੋਹਾਰਿਕਜਨੋ, ਤਤ੍ਥ ਭਵਾ ਲੋਕਿਯਾ, ਨਵਤ੍ਤੁ ਪਟਿਬਦ੍ਧਾਤਿ ਲੋਕਵਚਨਿਚ੍ਛਮੁਲ੍ਲਙ੍ਗਿਯ ਅਹਮੇਵ ਵਦਾਮੀਤਿ ਸਕਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਤ੍ਤਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪਭਵੋ ਭਵਤਿਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੧-੪-੩੧) ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਭਵਤਿਸ੍ਸਾ’ਤਿਆਦਿ, ਪਠਮਤੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਕਥਨੇਨ ਜਨ੍ਯਤ੍ਥੋ-ਤ੍ਰ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਵਦਤਿ, ਨਹਿ ਹਿਮਵਾ ਗਙ੍ਗਾਯ ਕਾਰਣਂ, ਸਾ ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਏਵਕਾਰਣੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਹਿਮਵਤਿ ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਪਠਮਤੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ‘‘ਜਿਗੁਚ੍ਛਾਵਿਰਾਮਪਮਾਦਤ੍ਥਾਨੁਮੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਂ’’ਤਿ (੧-੪-੨੪ਵਾ) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਵਿਰਮਣਤ੍ਥੇ’ਤ੍ਯਾਦਿ, ਜਿਗੁਚ੍ਛਾਪਮਾਦਤ੍ਥਧਾਤੁਯੋਗੇ ਪਨ ਕਮ੍ਮਾਧਿਕਰਣਵਚਨਿਚ੍ਛਾ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਵਧਿਵਚਨਿਚ੍ਛਾਪਿ ਪਨ ਦਿਸ੍ਸਕੇ ‘ਜਿਗੁਚ੍ਛਤਿ ਨਾਹਿਰਿਕੋ ਪਾਪਾ’ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਪਮਜ੍ਜਤੀਤਿਪਿ ਹੋਤੇਵ ਪਟਿਸੇਧਾਭਾਵਾ. ‘‘ਅਞ੍ਞਾਰਾਦਿਤਰਰਿਤੇ ਦਿਸਾਸਦ੍ਦਾਞ੍ਚੁਤ੍ਤਰਪਦਾਚਾਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇ’’ਤਿ (੨-੩-੨੯) ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਅਞ੍ਞਸਦ੍ਦਯੋਗੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਤੋਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦਿਤੋ, ‘‘ਅਞ੍ਞਇਤ੍ਯਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ, ਤੇਨ ਪਰਿਯਾਯਪ੍ਪਯੋਗੇਪਿ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਤ੍ਤਾ ਆਹ-‘ਭਿਨ੍ਨੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਆਰਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦੂਰਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਆਸਵਕ੍ਖਯਤੋ ਆਰਾ ਦੂਰੋ ਭਵਤੀ(ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ ਉ) ਪਾਦੀਯਤੇਤ੍ਯਾਹ‘ਆਰਾਸਦ੍ਦੋ ਦੂਰਤ੍ਥੋ’ਤਿ, ਨਿਦ੍ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਪਟਿਯੋਗੀਤਿ ‘ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸੂਰੋ’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਯੋ ਸੋ ਦੁਤਿਯੋ, ਸੋ ਪਟਿਯੋਗੀ. ਦਿਸਾਦੇਸਕਾਲਵੁਤ੍ਤੀਨਂ ਦਿਸਾਸਦ੍ਦਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹਤੋ ਆਹ‘ਦਿਸਾ ਦੇਸਕਾਲਵਾਚੀਨਂ ਯੋਗੇ’ਤਿ, ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾਤਿਆਦੀਨਿ ਕਾਲਵਾਚੀਯੋਗੇ ਉਦਾਹਰਣਾਨਿ, ਅਞ੍ਚੁਤ੍ਤਰਪਦਆਚਆਹਿਪਚ੍ਚਯਯੋ ਗੇਤ੍ਵਿਹ ਨੋਦਾਹਟਂ. ‘‘ਪਞ੍ਚਮੀਵਿਧਾਨੇ ਲ੍ਯਪ੍ਲੋਪੇ ਕਮ੍ਮਨ੍ਯੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਂ ‘‘ਅਧਿਕਰਣੇ ਚੋਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨ’’ਮਿਤਿ (੨-੩-੨੮-ਵਾ) ਵਾਤ੍ਤਿਕਂ, ਤਦਾਹ‘ਯਤ੍ਥ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਲ੍ਯਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਚੇ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਸੋ ਲ੍ਯਪ੍ਲੋਪੋ, ਤ੍ਵਾਲੋਪੋ ਲ੍ਯਪਲੋਪੋਤ੍ਯਵਿਸੇਸੋ, ਪਾਸਾਦ ਮਾਰੁਯ੍ਹ ਪੇਕ੍ਖਤਿ ਆਸਨੇ ਉਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਇਦਂ ਵਿਸਯੋ ਪਦਸ੍ਸਨਂ ਪੁਬ੍ਬਂ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਨੇ ਸਮਾਸੋ, ਵਕ੍ਖਮਾਨਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨੇਸੁਪਿ ਪਾਸਾਦਤੋ-ਪਕ੍ਕਮਨਲੇਸਸਬ੍ਭਾਵਾ ਪਾਸਾਦੋ (ਯੇਵਾ) ਵਧਿਰੂਪੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਟ੍ਠੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਪਕ੍ਕਮਤਿ ਤਤੋ ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਾਸਾਦਤੋ ਤਸ੍ਸ ਦਟ੍ਠੁਨੋ ਦਸ੍ਸਨਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਪਕ੍ਕਮਤ੍ਯਪਯਾਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਅਵਧਿਭਾਵੋ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਯੇਸਨ੍ਤਿ ਵੇਸੇਸਿਕਾਨਂ, ਤੇ ਹ੍ਯੇਵਮਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚਕ੍ਖੁਗੋਲ਼ਕਤੋ-ਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖੁਮਭਾਵੇਨ ਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ ਵਿਸਾਲੀਭਵਨ੍ਤਂ ਵਿਸਯਦੇਸਮੁਪਗਮ੍ਮ ਸਕਲਮਤ੍ਤਨਾ ਦਿਟ੍ਠਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਰਂਸਿਰੂਪੇਨ, ਯਥਾ ਕਾਹਲਾ ਮੂਲੇ ਕਿਸਾ ਅਗ੍ਗੇਮਹਤੀ, ਤਥਾ ਞਾਣਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀ’’ਤਿ, ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਦੇਸਨ੍ਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਚਕ੍ਖੁਗੋਲ਼ਕਦੇਸਂ, ਵਿਸਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਗੋਚਰੇ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਤਤਿਯਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਬਨ੍ਧਸ੍ਸ, ਅਧਿਟ੍ਠਾਨ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਤੋਤਿ ਪਾਸਾਦਤੋ, ਅਪਕ੍ਕਨ੍ਤ੍ਯਾਤਿ ਅਪਗਮਨੇਨ, ਯਜ੍ਜਪਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚਕ੍ਖੁਗੋਲ਼ਕਤੋ ਬਹਿ ਨਿਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਥਾਪਿਪਾਸਾਦਟ੍ਠਸ੍ਸਚਕ੍ਖੁਗੋਲ਼ਕਾ ਨਿਗ੍ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸਾਪ੍ਯਵਧਿਭਾਵੋ, ਯੇਸਨ੍ਤੂਤਿ ਖਣਿਕਵਾਦੀਨਨ੍ਤੁ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਵਿਸਯੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਲਕ੍ਖਣਂ ਕਾਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਸੀਲੇਨਾਤਿ ਪਤ੍ਤਕਾਰੀਨਿ, ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਦੋਸੋ ਨੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਤੋਤਿ ਪਾਸਾਦਤੋ, ਯੇਸਮ੍ਪਨਾਤਿ ਖਣਿਕਵਾਦਿਨੋਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਕ੍ਖਾ ਪਤ੍ਤਕਾਰੀਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਰੀਨਿ, ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਾਨਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਰੀਨਿ ਸੇਸਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਤਾਨਿ, ਚਕ੍ਖੁਯੇਵ ਪਤ੍ਤਕਾਰੀ ਸੇਸਮਞ੍ਞਥੇਤਿ, ਚਤੁਸ੍ਵੇਵ ਤੇਸੁ ਪਠਮਪਕ੍ਖਦ੍ਵਯਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਟਿਪਾਦਿਤਂ… ਤਪ੍ਪਟਿਪਾਦਨੇਨੇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਪਟਿਪਾਦਿਤਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਸਾਮਯਿਕਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਅਯੁਤ੍ਤਮਿਵ ਦਿਸ੍ਸਤਿ… ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਸ੍ਸਿਮਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੋਪਯੋਗਿਤ੍ਤੇਨ ਸੋਗਤਸਮਯਾਨੁਗੁਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਖਣਿਕਵਾਦਿਨੋ ਪਨ ਨਿਸ੍ਸਾਯੇਦਂ ਸੁਨ੍ਦਰਮੇਵ, ਮਨਸਿਕਾਰਾਦੀਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਚਕ੍ਖੁਤੋ [ਚਕ੍ਖੁਨਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਅਭੇਦੋ ਰੂਪਾਪਾਥਗਮੋ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਯੋਗ੍ਗਦੇਸੇਤਿ ਦਸ੍ਸਨਯੋਗ੍ਗੇ ਪਦੇਸੇ. ‘‘ਪੁਚ੍ਛਨਾਖ੍ਯਾਨੇਸੁ ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (੨-੩-੨੮ਵਾ) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਪੁਚ੍ਛਨਸਦ੍ਦਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਪੁਚ੍ਛਨਾਖ੍ਯਾਨੇਸੁ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਪਞ੍ਚਮੀਵਿਧਾਨੇ-ਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਅਵਸ੍ਸ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਕਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਹੋ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ, ਕੋਸੋ ਯਞ੍ਞ ਦਤ੍ਤੋਤਿ ਪਞ੍ਹੋ ਵਿਧਿਰੂਪੋਵਾਯਂ, ਯੋ-ਙ੍ਗਦੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਵਾਦਰੂਪਮਾਖ੍ਯਾਨਂ, ਅਙ੍ਗਦੀਕੇਯੂਰੀ. ‘‘ਯਤੋਚਾਦ੍ਧਕਾਲਨਿਮ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਪਞ੍ਚਮੀ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (੨-੩-੨੮ਵਾ) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਅਦ੍ਧ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਿਮੀਯਤੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੇ ਯੇਨ ਤਂ ਨਿਮਾਨਂ, ਤਦੇਵ ਨਿਮ੍ਮਾਨਂ. ‘‘ਅਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਠਮਾ ਸਤ੍ਤਮੀ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (੨-੩-੨੮) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਮਿਯੁਤ੍ਥਾ ਪਰਸ੍ਸਾਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਠਮਾ ਚ ਸਤ੍ਤਮੀ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ, ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਪਞ੍ਚਮਿ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਏਤਾਪਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਸਤ੍ਤਯੋਜਨਾਨੀ’ਤਿਆਦਿ, ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਯਦਾ ਰਾਜਗਹਸ੍ਸ ਯੋਜਨਞ੍ਚਾਭੇਦੋ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੀਯਤੇ, ਤਦਾ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਮਾ ਰਾਜਗਹਂ ਸਤ੍ਤਯੋਜਨਾਨੀਤਿ, ਭੇਦਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤੁ ‘‘ਸਬ੍ਭਾਵੋ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (੨-੩੪) ਸਤ੍ਤਮੀ ਸਿਦ੍ਧਾ‘ਸਤ੍ਤਸੁ ਯੋਜਨੇਸੁ’ਤਿ. ਤਥਾਹਿ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਸੁ ਯੋਜਨੇਸੁ ਸਤਿ ਰਾਜਗਹਂਭਵਤੀਤ੍ਯਯਮਤ੍ਥੋ ਪਤੀਯਤੇ, ਸਤ੍ਤਯੋਜਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਵਨਂ ਰਾਜਗਹ (ਭਵਨ)ਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਮ੍ਭਵਤਿ. ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਛਟ੍ਠੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਾ ਕਾਲੇ ਸਤ੍ਤਮੀ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (੨-੩-੨੮ਵਾ) ਵਚਨਮ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ‘‘ਕਰਣੇਚ ਥੋਕਪ੍ਪਕਿਚ੍ਛਕਤਿਪਯਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਤਵਚਨਸ੍ਸੇ’’ਤਿ (੨-੩-੩੩) ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਦਾਹ-‘ਯਦਾ ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਕਿਚ੍ਛਾਦਯੋਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਥੋਕਅਪ੍ਪਕਤਿਪਯੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਅਸਤ੍ਤਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਦ੍ਦਬ੍ਬਰੂਪਂ, ਗੁਣੇ ਹੇਤੁਮ੍ਹੀਤਿ ਗੁਣਪਦਤ੍ਥੇ ਹੇਤੁਭੂਤੇ ‘‘ਗੁਣੇ’’ਤਿ (੨-੨੧) ਪਞ੍ਚਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨੇਤਿ ‘‘ਗੁਣੇ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ, ‘‘ਗੁਣੇ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ, ਯਦਾਤ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਰੇਸਂ ਵਿਯ ਕਰਣੇ ਵਿਸੁਂ ਵਿਧਾਨੇ ਪਯੋਜਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਰੂਪਸ੍ਸ ਚਲਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤੇਨ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਚ ‘ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰਿਸੋ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਅਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਸ੍ਸਾਪਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤੇਨ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੋ ਚਾਸ੍ਸ ਥੋਕਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤੇ ਚਲਨੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਥੋਕਸਦ੍ਦੋ ਅਸਤ੍ਤਵਚਨੋਵ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ, ਤੇਨੇਵਾਖ੍ਯਾਯਤੇ ‘ਥੋਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮੀਤ੍ਯਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ‘‘ਦੂਰਨ੍ਤਿਕਤ੍ਥੇਹਿ ਛਟ੍ਠੀ ਵਾ’’ਤਿ (੨-੩-੩੪) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦਾਹ‘ਦੂਰਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥੇਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਵਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਅਵਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਵ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਸਂ ਪਞ੍ਚਮੀਛਟ੍ਠੀਨਂ ਤਾ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਵਤ੍ਤੁਮਿਟ੍ਠੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯੇਵ ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਾਹ, ਏਵਂ ਚਰਹਿ ਤਂਤਂ ਕਾਰਕਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਮਞ੍ਞਾਪਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਕਸ੍ਮਾ ਨਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਲੋਕਿਯਾ ਚੇਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿ, ਏਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਨਿਯਮੇ ਲੋਕਿਯਾ ਏਵ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾ ਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਞ੍ਚਮੀਚਾਤ੍ਯਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ‘‘ਦੂਰਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥੇਹਿ ਦੁਤਿਯਾ ਚੇ’’ਤਿ (੨-੩-੩੫) ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਧਿਕਰਣੇਚ’’ (੨-੩-੩੬) ਇਚ੍ਚਤ੍ਰ ਚ ਕਾਰੇਨ ਦੂਰਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥੇਹਿ ਸਤ੍ਤਮੀ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਾਟਿ ਪਦਿਕਤ੍ਥੇ ਸਾਰਸਙ੍ਗਹਕਾਰਾਦੀਹਿ, ਤਦਕ੍ਖਿਪ੍ਪ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤੁਂ ਕੇਚਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ’ਕੇਚੀਤਿ ਸਾਰਸਙ੍ਗਹਾਦਯੋ’ਤਿਆਦਿ. ਦੂਰਾਪਾਦਾਵਸੇਚਨਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਤੇਸਮ੍ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨ ਯੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਰਿਹੀਨੋ, ਨਹਿਤਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਤਸਦ੍ਦੇਨਾਸਤ੍ਤਰੂਪਂ ਦੂਰਾਦਿ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤ੍ਯਵਸੇਯਂ, ਨ ਹਿ ਤਂ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਨ ਹਿ ਤਤੋ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਨ ਹਿ ਤੇਨ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠੀਯਤੇ’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਸੇਯੋ. ਪਤੀਯਨ੍ਤੇਚਾਤਿ ਚੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਅਤੋਚੇਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਹੇਤੁਪਰਾਮਾਸੋ, ਯਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਵਾਕ੍ਯਕਾਰੋ ਵਰਰੁਚਿ, ਤਂਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯਤੋਤਿ ਦੂਰਾਦਿਸਾ ਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯਤੋ, ਤਂਯੁਤ੍ਤਤੋਪੀਤਿ ਦੂਰਾਦਿਯੁਤ੍ਤਾ ਗਾਮਾਦਿਸਦ੍ਦਤੋਪਿ, ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਤੋਤਿ ਵਾਕ੍ਯਕਾਰਵਚਨਂ ਪਚ੍ਚਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ, ਤਥਾਹ੍ਯਤ੍ਰਾਯਂ ਮਹਾਭਾਸ੍ਸ ਪਾਠੋ ‘‘ਦੂਰਨ੍ਤਿਕਤ੍ਥੇਹਿ ਪਞ੍ਚਮੀਵਿਧਾਨੇ ਤਂਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਮੀਪਟਿਸੇਧੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਦੂਰਾ ਗਾਮਸ੍ਸ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਸ੍ਸਨਾ ਅਨਤ੍ਥਕੋ-ਯਮ੍ਪਟਿਸੇਧੋ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਪਞ੍ਚਮੀ ਦਿਸ੍ਸਤਿ–

ਦੂਰਸ੍ਮਾਵਸਥਾ ਮੁਤ੍ਤਂ, ਦੂਰਾਪਾਦਾਵਸੇਚਨਂ;

ਗੁਰੁਤੋ ਕੁਪਿਤਾ ਦੂਰਾ,ਭਾਬ੍ਯਂ ਦੂਰਾ ਚ ਦਸ੍ਸੁਹਿਤਿ.

ਅਤ੍ਰ ਦੂਰਨ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਵਾਕ੍ਯਕਾਰਵਚਨਂ, ਦੂਰਾ ਗਾਮਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸੋਦਾਹਰਣਂ, ਤਤ੍ਰਾਪਿਚ੍ਚਾਦਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨਭਾਸ੍ਸਂ, ਦੂਰਸ੍ਮਾਵਸਥਾਤਿ ਆਵਸਥਸ੍ਸ ਦੂਰੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋਹਿ ਭਾਸ੍ਸਪਦੀਪੇ ਕੇਯ੍ਯਟੋ, ਪਠਮੋ ਪੁਰਿਸੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਪਠਮਪੁਰਿਸੋ ਭਵਤਿ ‘‘ਦੂਰਨ੍ਤਿਕਾ’’ਦਿ (੨-੬-੫) ਕਚ੍ਚਾਯਨਸੁਤ੍ਤੇ ਸੁਦ੍ਧਾਦਿਯੋਗੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਤੇਨਾਹ–‘ਸੁਦ੍ਧਪ੍ਪ ਮੋਚਨਵਿਵਿਤ੍ਤਪ੍ਪਮਾਣਯੋਗੇ’ਤਿ, ‘‘ਧਾਤੁਨਾਮਾਨਮੁਪਸਗ੍ਗਯੋਗਾਦੀਸ੍ਵਪਿਚ’’ ਇਤਿ (੨-੬-੨) ਸੁਤ੍ਤੇ ਚਗ੍ਗਹਣਤੋ ਪਭੁਤਿਯੋਗੋ ਚ ਗਹਿਤੋ, ਤੇਨਾਹ–‘ਪਭੁਤਿ ਯੋਗੇਚਾ’ਤਿ, ਪਭੁਤਿਯੋਗੇਚਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਭੁਤ੍ਯਤ੍ਥਯੋਗੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਤੇਨੇਵ ‘ਯਤੋਸਰਾਮਿ ਅਤ੍ਤਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਉਦਾਹਟਂ.

੨੭. ਅਪ

ਨਨੁ ਫੁਟੋਵ ਤੇਸਂ ਸਾਲਾਦੀਨਂ ਯੋਗੋਤਿ ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਪਞ੍ਹੇਨ ਕਸ੍ਸ ਪਨੇਤੇਹਿ ਯੋਗੋ’ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਵਜ੍ਜਨਂ ਹਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਜ੍ਜਨਾਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਅਨੋ, ਵਜ੍ਜਨੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਹੀਤਿ ਵਜ੍ਜਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਤ੍ਤ ਮਾਨੇਹਿ ਅਪਪਰੀਹਿ, ਯੁਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤਤੋਵ ਏਕਸ੍ਮਾ, ਨਾਞ੍ਞਤੋ, ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਪਪਰੀਹਿ ਯੁਤ੍ਤਸ੍ਮਾਵ ਪਞ੍ਚਮੀਭਵਨੇ ਪਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਮਾਹ, ਪਸਿਦ੍ਧਮ੍ਪੇਤਮਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਪਕਾਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਕਤ੍ਤੁਨੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਦਤ੍ਥੋਤਿ ਯੋਸਾਲਾਦਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਯੋਜਨਂ ਯਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਾ ਰਮ੍ਭਸ੍ਸ ਸੋ ਯਦਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਪਾਪਰੀਹੀ’’ਤਿ (੨-੩-੧੦) ਆਯੁਤ੍ਤੇਪਿ ਪਞ੍ਚਮੀ ਵਿਧੀਯਤੇ ਪਰੇਹਿ, ਤਦਾਹ-‘ਮਰਿਯਾਦਾਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਵਧਿਮਾ ਏਤ੍ਥ ਵਸ੍ਸਨਂ.

੨੮. ਪਟਿ