੧੬. ਕਤ੍ਤੁ

ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਣੋ-ਯਂ ਕਤ੍ਤਾਇਚ੍ਚਾਹ-‘ਕਤ੍ਤਰਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਚ੍ਚਾਦੋ ਕਤ੍ਤਰਿ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਪਚਤ੍ਯੋਦਨਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਚ੍ਚਾਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਰੋਤੀਤਿ ਚ ਇਮਿਨਾ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥ ਬ੍ਯਪਦੇਸੋਵ ਸਿਦ੍ਧੋ-ਯਂ ਕਤ੍ਤੁ ਵੋਹਾਰੋਤਿ ਞਾਪੇਤਿ, ਕੇਨਚਿ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਸਕੇ ਕਮ੍ਮੇ ਸਯਮੇਵ ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਨੁਭਵਤੀਤਿ‘ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ-

ਪਧਾਨਤਾਯ ਯੋ ਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਰਿਯਂ;

ਸਾ ਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾਤ੍ਯਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਸੇਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਕਰੋਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਤਿ ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਨਨੁ ਕਿਰਿਯਾ-ਯਮਬ੍ਯਵਧਾਨੇਨ ਕਰਣਾਧਿਕਰਣੇ ਹੇਵ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਕਤ੍ਤਾਰਾ ਤੁ ਦੂਰਟ੍ਠੇਨ, ਤਥਾਸਤਿ ਕਥਮਨੇਕਸਾਧਨਸਾਧਨੀਯਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਤ੍ਤਾਵ ਕਰੋਤਿ ਮੁਖ੍ਯਭਾਵੇਨਾਪਰੇਤ੍ਵਮੁਖ੍ਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ-

ਕਤ੍ਤੁਤੋਞ੍ਞੇਸਮੁਬ੍ਭੂਤ੍ਯਾ, ਵਿਵਿਤ੍ਤਾਲੋਚਨਾਦਿਨਾ [ਵਵਿਵੇਕੇਚ ਦਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵਾਕ੍ਯਪਦੀਯੇ, ਪਵਿਵੇਕੇਚ ਕਾਰਕਨ੍ਥਰਾਮਭਾਵੇਦਿਸ੍ਸਭੇ ਕਤ੍ਤਰਿਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤ੍ਥਿ ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤਿਚ੍ਚਾਦੋ ਤਿਤਟੀਕਾ, ਤਤਿਯਪਾਥਾਨਂਪਾਤ ੧੦੦, ਨਂਪਾਤ ੨੪੩];

ਦੂਰਾਦਪ੍ਯੁਪਕਾਰਿਤ੍ਤੇ, ਕਤ੍ਤੁ ਵਾਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨਤਾ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਸਕਾਸਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਕਰਣਾਦੀਨਂ ਉਬ੍ਭੂਤ੍ਯਾ ਸਮ੍ਭਵੇਨਚ, ਤਥਾਹਿ ਪਸਿਦ੍ਧਕਰਣਸਭਾਵੋਪਿ ਫਰਸੁ ਕਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਧਿਕਰਣਮ੍ਭ ਵਤਿ‘ਫਰਸੁਮ੍ਹਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’ਤਿ, ਵਿਵਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਰਣਾਦੀਹਿ ਪੁਥਬ੍ਭੂਤਸ੍ਸ, ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਕਿਰਿਯਾਯ ਆਲੋਚਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ‘ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿ ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ [ਵੁਥਬ੍ਭੂਤਸ੍ਸਾਨੇਨ ਆਲੋਚਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨਚ ਕਤ੍ਤੁਨੋਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)], ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਕਰਣਾਦਿਨੋ (ਤਦਧੀਨ) ਪਵਤ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਗਹਣਂ, ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਦੂਰਤੋ ਉਪਕਾਰਿਤ੍ਤੇਪਿ ਕਤ੍ਤੁਯੇਵ ਸਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਪੁਨਪਿ-

ਥਾਲ੍ਯਾਦੀਨਨ੍ਤੁ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ, ਹੋਤੇਵਾਚੇਤਨਾਨਪਿ;

ਯਤੋ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਯਤ੍ਥੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਤ੍ਯਾਸੇਨ-ਨਾਦਿਨਾ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਅਚੇਤਨਾਨਮ੍ਪਿ ਥਾਲੀਅਸਿਆਦੀਨਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮ੍ਭਵਤਿ ਯਥਾਵਣ੍ਣਿਤਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ, ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ ਯਤੋ ਕਾਰਣਾ ਅਤ੍ਥੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯੇਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਅਨਾਦਿਨਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਸੇਨਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਥਾਲ੍ਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਪਕਤਂ, ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ, ਨ ਹਿ ਸਦ੍ਦੋ ਬਾਹ੍ਯੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਪਾਰਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾਹਿ–

ਅਞ੍ਞਥੇ ਵਾਗ੍ਗਿ ਸਂਸਗ੍ਗਾ, ਦਾਹਂ ਦਡ੍ਢੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ;

ਅਞ੍ਞਥਾ ਦਾਹਸਦ੍ਦੇਨ, ਦਾਹਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਤੀਯਤੇ.

ਬਾਹ੍ਯਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਭਾਵੋ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਅਨਾਦਿਨਾ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਥਾਲ੍ਯਾਦੀਨਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਚ ਪਨ–

ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਦੋ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ, ਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤ ਹੇਤੁਹਿ;

ਕਤ੍ਤੁਧਮ੍ਮੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ, ਕਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਦਾਵ ਞਾਯਤੇ.

ਏਕਸ੍ਸਾਮੁਖ੍ਯਵਤ੍ਥਾਹਿ, ਭੇਦੇਨ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨੇ;

ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਕਰਣਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ ਚੋਪਜਾਯਤੇ.

ਵੁਤ੍ਤੇਹੀਤਿ ‘ਕਤ੍ਤੁਤੋਞ੍ਞੇਸਮੁਬ੍ਭੂਤ੍ਯਾ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਸਦ੍ਦਾਵਾਤਿ ਸਦ੍ਦੇ ਤੇਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਵਾ ਮਾ ਵਾ ਕਤ੍ਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯ ਸਦ੍ਦਤੋਵ ਕਤ੍ਤਾ ਪਤੀਯਤੇ, ਨਿਯਮੇਨ ਨ ਵਤ੍ਥੁਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਮੁਖ੍ਯਾ ਵਤ੍ਥਾਹੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਤਦਾਕਾਰਤਾਯ ਪਰਿਣਾਮਾਵਤ੍ਥਾਹਿ, ਹਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਤ ਨਾਵਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਸ੍ਸੇਵਾਤ੍ਤਨੋ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਾਦਿ ਜਾਯਤੇ, ਅਤੋਯੇਵਾਚ੍ਚਨ੍ਤਮਸਨ੍ਤੋਪਿ ਅਙ੍ਕੁਰੋ ਜਨਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ‘ਅਙ੍ਕੁਰੋ ਜਾਯਤੇ’ਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਂ ਹਿ–

ਪੁਰਾਸਞ੍ਜਨਿਤੋ [ਪੁਰਾਸਞ੍ਜਾਤਿਤੋ] ਭਾਵਾ, ਬੁਦ੍ਧਯਵਤ੍ਥਾਨਿ ਬਨ੍ਧਨੋ;

ਅਵਸਿਟ੍ਠੋ ਸਤਾਞ੍ਞੇਨ, ਕਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਜਾਤਿਯਾਇਤਿ.

ਸਤਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦਿਨਾ.

ਕਿਨ੍ਤਂ ਕਰਣਂ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ-‘ਯੋ ਪਨਾ’ਤਿਆਦਿ, ਯੋਤਿ ਯੋ ਪਦਤ੍ਥੋ, ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਕਰਣਬ੍ਯਪਦੇਸਾਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਭਾਵੇਪਿ ਕਰੋਤ੍ਯਨੇਨੇਤਿ ਕਰਣਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਤ੍ਥਤੋ ਪਸਿਦ੍ਧੋ-ਯਂ ਕਰਣਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ, ਅਤ੍ਰੇਦਂ ਪਟਿਭਾਨਂ–

ਯਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਕਤ੍ਤੁ, ਕ੍ਰਿਯਾਯਚ੍ਚਨ੍ਤਸਾਧਨਂ;

ਕਰਣਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਹੋਤਿ, ਬਾਹ੍ਯਬ੍ਭਨ੍ਤਰਭੇਦਤੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਂਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਂਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ-‘‘ਨ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਰਣਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਪਨ ਪਸਿਦ੍ਧਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਫਰਸੁਆਦੀਨਂ ‘ਫਰਸੁ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਫਰਸੁਮ੍ਹਿ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’ਤਿ ਕਤ੍ਤੁਅਧਿਕਰਣਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ, ਪਸਿਦ੍ਧਾਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸਮ੍ਭਵੇ ਥਾਲ੍ਯਾ ਪਚਤੀ’ਤਿ ਕਰਣਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤੋਯੇਵ ਕਰਣਂ ਕਾਰਕਂ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਦ੍ਵਿਧਾ ਹੋਤੀ’ਤਿਆਦਿ, ਤਤ੍ਥ ਅਸਿਨਾ ਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਬਾਹ੍ਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤ੍ਯਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ. ਕਿਰਿਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਾਰਕਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਤ੍ਤਮਾਹ. ਪਕਤਿ ਯਾਭਿਰੂਪੋਚ੍ਚਾਦੋ ਕਿਰਿਯਾਯਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣਾ ਛਟ੍ਠੀ ਸਿਯਾ, ਸਮੇਨ ਧਾਵਤੀਤ੍ਯਾਦੋ ਤੁ ਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤੇਪਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਾ ਸਿਯਾ, ਸਮਂ ਧਾਵਤਿ ਵਿਸਮਂ ਧਾਵਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਦੋਣੇਨਾਤਿ ਦ੍ਵੇਦੋਣੇ ਕਿਣਾਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਪਞ੍ਚਕੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਕੋ ਪਞ੍ਚਕਂ ਵਗ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸਵੋ ਕਿਣਾਤਿ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕਿਣਾਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ ਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰੇਨ ‘ਤਤਿਯਾ ਵਿਧਾਨਾਯੋਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਂ’ਕਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਪਕਤਿਆਦੀਹੀ’ਤਿਆਦਿ, ਯਤ੍ਥੇਸਂਕਰਣਭਾਵੋਤਿ ਯਸ੍ਸਂ ਕਿਰਿਯਾਯਮੇ ਸਮ੍ਪਕਤ੍ਯਾਦੀਨਂ ਕਰਣਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਥਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਬ੍ਯਭਿਚਾਰਤੋ ਆਹ-‘ਭੂ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਪਕਤਿਯਾਭਿਰੂਪੋਤਿ ਸਭਾਵੇਨਾਯਮਭਿਰੂਪੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਤੁ ਵਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਨੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਕਰੋਤਿਸ੍ਸ ਗਮ੍ਮਮਾਨਤ੍ਤੇ ਪਨ ਪਕਤਿਯਾਭਿਰੂਪੋ ਕਤੋਤਿਆਦਿ, ਤਦਾ ਕਤ੍ਤਰਿਯੇਵ ਤਤਿਯਾ, ਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਗੋਤ੍ਤੋ ਗੋਤਮੋ ਨ ਹੋਤਿ ਅਤੋਚ ਗੋਤਮੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨਨੁਚ ਦ੍ਵਿਦੋਣ ਪਞ੍ਚਕਾ ਕਯਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਮ੍ਮਭੂਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਦੋਣਾਦਿਨਾ ਕੇਯਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਕਿਮੁਚ੍ਚਤੇ‘ਕਯਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਦੋਣਪਞ੍ਚਕਾ ਕਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀ’ਤ੍ਯਾ ਸਙ੍ਕੀਯਾਹ-‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ-‘‘ਦ੍ਵਿਦੋਣਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਨ ਗਯ੍ਹੁਪਗਂ ਵਤ੍ਥੁਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਤੇਹਿ ਪਨ ਦ੍ਵਿਦੋਣਾਦ੍ਯਤ੍ਥਂ ਮੂਲਂ ਤਾਦਤ੍ਥਿਯਾ ਭਿਹਿਤਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਵਸਰੋ’’ਤਿ.