૫. નિસીદનસન્થતસિક્ખાપદં

૫૬૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભિક્ખવે, તેમાસં પટિસલ્લીયિતું. નમ્હિ કેનચિ ઉપસઙ્કમિતબ્બો, અઞ્ઞત્ર એકેન પિણ્ડપાતનીહારકેના’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે,’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા નાસ્સુધ કોચિ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમતિ, અઞ્ઞત્ર એકેન પિણ્ડપાતનીહારકેન. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયા સઙ્ઘેન કતિકા કતા હોતિ – ‘‘ઇચ્છતાવુસો, ભગવા તેમાસં પટિસલ્લીયિતું. ન ભગવા કેનચિ ઉપસઙ્કમિતબ્બો, અઞ્ઞત્ર એકેન પિણ્ડપાતનીહારકેન. યો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમતિ સો પાચિત્તિયં દેસાપેતબ્બો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપસેનો વઙ્ગન્તપુત્તો, સપરિસો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. આચિણ્ણં ખો પનેતં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદિતું. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં ઉપસેનં વઙ્ગન્તપુત્તં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ વો, ઉપસેન, ખમનીયં કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિત્થ અપ્પકિલમથેન અદ્ધાનં આગતા’’તિ? ‘‘ખમનીયં, ભગવા, યાપનીયં, ભગવા. અપ્પકિલમથેન ચ મયં, ભન્તે, અદ્ધાનં આગતા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ વઙ્ગન્તપુત્તસ્સ સદ્ધિવિહારિકો ભિક્ખુ ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘મનાપાનિ તે, ભિક્ખુ, પંસુકૂલાની’’તિ? ‘‘ન ખો મે, ભન્તે, મનાપાનિ પંસુકૂલાની’’તિ. ‘‘કિસ્સ પન ત્વં, ભિક્ખુ, પંસુકૂલિકો’’તિ? ‘‘ઉપજ્ઝાયો મે, ભન્તે, પંસુકૂલિકો. એવં અહમ્પિ પંસુકૂલિકો’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં ઉપસેનં વઙ્ગન્તપુત્તં એતદવોચ – ‘‘પાસાદિકા ખો ત્યાયં, ઉપસેન, પરિસા. કથં ત્વં, ઉપસેન, પરિસં વિનેસી’’તિ? ‘‘યો મં, ભન્તે, ઉપસમ્પદં યાચતિ તમહં [તાહં (ક.)] એવં વદામિ – ‘અહં ખો, આવુસો, આરઞ્ઞિકો પિણ્ડપાતિકો પંસુકૂલિકો. સચે ત્વમ્પિ આરઞ્ઞિકો ભવિસ્સસિ પિણ્ડપાતિકો પંસુકૂલિકો, એવાહં તં ઉપસમ્પાદેસ્સામી’તિ. સચે મે પટિસ્સુણાતિ ઉપસમ્પાદેમિ, નો ચે મે પટિસ્સુણાતિ ન ઉપસમ્પાદેમિ. યો મં નિસ્સયં યાચતિ તમહં [તાહં (ક.)] એવં વદામિ – ‘અહં ખો, આવુસો, આરઞ્ઞિકો પિણ્ડપાતિકો પંસુકૂલિકો. સચે ત્વમ્પિ આરઞ્ઞિકો ભવિસ્સસિ પિણ્ડપાતિકો પંસુકૂલિકો, એવાહં તે નિસ્સયં દસ્સામી’તિ. સચે મે પટિસ્સુણાતિ નિસ્સયં દેમિ, નો ચે મે પટિસ્સુણાતિ ન નિસ્સયં દેમિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, પરિસં વિનેમી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ઉપસેન. સાધુ ખો ત્વં, ઉપસેન, પરિસં વિનેસિ. જાનાસિ પન ત્વં, ઉપસેન, સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ કતિક’’ન્તિ? ‘‘ન ખો અહં, ભન્તે, જાનામિ સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ કતિક’’ન્તિ. ‘‘સાવત્થિયા ખો, ઉપસેન, સઙ્ઘેન કતિકા કતા – ‘ઇચ્છતાવુસો, ભગવા તેમાસં પટિસલ્લીયિતું. ન ભગવા કેનચિ ઉપસઙ્કમિતબ્બો, અઞ્ઞત્ર એકેન પિણ્ડપાતનીહારકેન. યો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમતિ સો પાચિત્તિયં દેસાપેતબ્બો’તિ. ‘‘પઞ્ઞાયિસ્સતિ, ભન્તે, સાવત્થિયા સઙ્ઘો સકાય કતિકાય, ન મયં અપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેસ્સામ પઞ્ઞત્તં વા ન સમુચ્છિન્દિસ્સામ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તિસ્સામા’’તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, ઉપસેન, અપઞ્ઞત્તં ન પઞ્ઞપેતબ્બં, પઞ્ઞત્તં વા ન સમુચ્છિન્દિતબ્બં, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તિતબ્બં. અનુજાનામિ, ઉપસેન, યે તે ભિક્ખૂ આરઞ્ઞિકા પિણ્ડપાતિકા પંસુકૂલિકા યથાસુખં મં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમન્તૂ’’તિ.

૫૬૬. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતા હોન્તિ – ‘‘મયં આયસ્મન્તં ઉપસેનં વઙ્ગન્તપુત્તં પાચિત્તિયં દેસાપેસ્સામા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપસેનો વઙ્ગન્તપુત્તો સપરિસો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપસેનં વઙ્ગન્તપુત્તં એતદવોચું – ‘‘જાનાસિ ત્વં, આવુસો ઉપસેન, સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ કતિક’’ન્તિ. ‘‘ભગવાપિ મં, આવુસો, એવમાહ – ‘જાનાસિ પન ત્વં, ઉપસેન, સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ કતિક’ન્તિ? ન ખો અહં, ભન્તે, જાનામિ સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ કતિક’’ન્તિ. ‘‘સાવત્થિયા ખો, ઉપસેન, સઙ્ઘેન કતિકા કતા – ઇચ્છતાવુસો, ભગવા તેમાસં પટિસલ્લીયિતું. ન ભગવા કેનચિ ઉપસઙ્કમિતબ્બો, અઞ્ઞત્ર એકેન પિણ્ડપાતનીહારકેન. યો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમતિ સો પાચિત્તિયં દેસાપેતબ્બો’’તિ. ‘‘પઞ્ઞાયિસ્સતિ, ભન્તે, સાવત્થિયા સઙ્ઘો સકાય કતિકાય, ન મયં અપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેસ્સામ પઞ્ઞત્તં વા ન સમુચ્છિન્દિસ્સામ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તિસ્સામાતિ. અનુઞ્ઞાતાવુસો, ભગવતા – ‘યે તે ભિક્ખૂ આરઞ્ઞિકા પિણ્ડપાતિકા પંસુકૂલિકા યથાસુખં મં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમન્તૂ’’’તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ – ‘‘સચ્ચં ખો આયસ્મા ઉપસેનો આહ – ‘ન અપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, પઞ્ઞત્તં વા ન સમુચ્છિન્દિતબ્બં, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તિતબ્બ’’’ન્તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ – ‘‘અનુઞ્ઞાતા કિર ભગવતા – ‘યે તે ભિક્ખૂ આરઞ્ઞિકા પિણ્ડપાતિકા પંસુકૂલિકા યથાસુખં મં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમન્તૂ’’’તિ. તે ભગવન્તં દસ્સનં પિહેન્તા [દસ્સનાય પિહયમાના (સ્યા.)] સન્થતાનિ ઉજ્ઝિત્વા આરઞ્ઞિકઙ્ગં પિણ્ડપાતિકઙ્ગં પંસુકૂલિકઙ્ગં સમાદિયિંસુ. અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો અદ્દસ સન્થતાનિ તહં તહં ઉજ્ઝિતાનિ. પસ્સિત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કસ્સિમાનિ, ભિક્ખવે, સન્થતાનિ તહં તહં ઉજ્ઝિતાની’’તિ? અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય,…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૬૭. ‘‘નિસીદનસન્થતં પન ભિક્ખુના કારયમાનેન પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિ આદાતબ્બા દુબ્બણ્ણકરણાય, અનાદા ચે ભિક્ખુ પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિં નવં નિસીદનસન્થતં કારાપેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૬૮. નિસીદનં નામ સદસં વુચ્ચતિ.

સન્થતં નામ સન્થરિત્વા કતં હોતિ અવાયિમં.

કારયમાનેનાતિ કરોન્તો વા કારાપેન્તો વા.

પુરાણસન્થતં નામ સકિં નિવત્થમ્પિ સકિં પારુતમ્પિ.

સામન્તા સુગતવિદત્થિ આદાતબ્બા દુબ્બણ્ણકરણાયાતિ થિરભાવાય વટ્ટં વા ચતુરસ્સં વા છિન્દિત્વા એકદેસે વા સન્થરિતબ્બં વિજટેત્વા વા સન્થરિતબ્બં.

અનાદા ચે ભિક્ખુ પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિન્તિ અનાદિયિત્વા પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિં નવં નિસીદનસન્થતં કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, નિસીદનસન્થતં અનાદિયિત્વા પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિં કારાપિતં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.

૫૬૯. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૭૦. અનાપત્તિ – પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિં આદિયિત્વા કરોતિ, અલભન્તો થોકતરં આદિયિત્વા કરોતિ, અલભન્તો અનાદિયિત્વા કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, વિતાનં વા ભૂમત્થરણં વા સાણિપાકારં વા ભિસિં વા બિબ્બોહનં વા કરોતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

નિસીદનસન્થતસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.