૪. નિસ્સગ્ગિયકણ્ડં
૧. ચીવરવગ્ગો
૧. પઠમકથિનસિક્ખાપદં
ઇમે ખો પનાયસ્મન્તો તિંસ નિસ્સગ્ગિયા પાચિત્તિયા
ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.
૪૫૯. તેને સમયેન બુદ્ધો ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ ગોતમકે ચેતિયે. તેન ખો પન સમયેન ભગવતા ભિક્ખૂનં તિચીવરં અનુઞ્ઞાતં હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા તિચીવરં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ અઞ્ઞેનેવ તિચીવરેન ગામં પવિસન્તિ, અઞ્ઞેન તિચીવરેન આરામે અચ્છન્તિ, અઞ્ઞેન તિચીવરેન નહાનં ઓતરન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિરેકચીવરં ધારેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અતિરેકચીવરં ધારેથા’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અતિરેકચીવરં ધારેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૪૬૦. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અતિરેકચીવરં ધારેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.
૪૬૧. [મહાવ. ૩૪૭] તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો આનન્દસ્સ અતિરેકચીવરં ઉપ્પન્નં હોતિ. આયસ્મા ચ આનન્દો તં ચીવરં આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દાતુકામો હોતિ. આયસ્મા ચ સારિપુત્તો સાકેતે વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં – ‘ન અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’ન્તિ. ઇદઞ્ચ મે અતિરેકચીવરં ઉપ્પન્નં. અહઞ્ચિમં ચીવરં આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દાતુકામો. આયસ્મા ચ સારિપુત્તો સાકેતે વિહરતિ. કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કીવચિરં પનાનન્દ, સારિપુત્તો આગચ્છિસ્સતી’’તિ? ‘‘નવમં વા, ભગવા, દિવસં દસમં વા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૪૬૨. ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બં. તં અતિક્કામયતો નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
૪૬૩. નિટ્ઠિતચીવરસ્મિન્તિ ભિક્ખુનો ચીવરં કતં વા હોતિ નટ્ઠં વા વિનટ્ઠં વા દડ્ઢં વા ચીવરાસા વા ઉપચ્છિન્ના.
ઉબ્ભતસ્મિં કથિનેતિ અટ્ઠન્નં માતિકાનં અઞ્ઞતરાય માતિકાય ઉબ્ભતં હોતિ, સઙ્ઘેન વા અન્તરા ઉબ્ભતં હોતિ.
દસાહપરમન્તિ દસાહપરમતા ધારેતબ્બં.
અતિરેકચીવરં નામ અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિતં.
ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં, વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.
તં અતિક્કામયતો નિસ્સગ્ગિયં હોતી [હોતીતિ ઇદં પદં સબ્બપોત્થકેસુ અત્થિ, સિક્ખાપદે પન નત્થિ, એવમુપરિપિ] તિ એકાદસે અરુણુગ્ગમને નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં. તેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં દસાહાતિક્કન્તં નિસ્સગ્ગિયં, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. નિસ્સટ્ઠચીવરં દાતબ્બં.
૪૬૪. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇદં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો નિસ્સગ્ગિયં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સટ્ઠં. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દદેય્યા’’તિ.
૪૬૫. તેન ભિક્ખુના સમ્બહુલે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં દસાહાતિક્કન્તં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં આયસ્મન્તાનં નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. નિસ્સટ્ઠચીવરં દાતબ્બં.
૪૬૬. ‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. ઇદં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો નિસ્સગ્ગિયં આયસ્મન્તાનં નિસ્સટ્ઠં. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, આયસ્મન્તા ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દદેય્યુ’’ન્તિ.
૪૬૭. તેન ભિક્ખુના એકં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘ઇદં મે, આવુસો, ચીવરં દસાહાતિક્કન્તં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં આયસ્મતો નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. તેન ભિક્ખુના આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. નિસ્સટ્ઠચીવરં દાતબ્બં – ‘‘ઇમં ચીવરં આયસ્મતો દમ્મી’’તિ.
૪૬૮. દસાહાતિક્કન્તે અતિક્કન્તસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. દસાહાતિક્કન્તે વેમતિકો, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. દસાહાતિક્કન્તે અનતિક્કન્તસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અનધિટ્ઠિતે અધિટ્ઠિતસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિકપ્પિતે વિકપ્પિતસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિસ્સજ્જિતે વિસ્સજ્જિતસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અનટ્ઠે નટ્ઠસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિનટ્ઠે વિનટ્ઠસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અદડ્ઢે દડ્ઢસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિલુત્તે વિલુત્તસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.
નિસ્સગ્ગિયં ચીવરં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દસાહાનતિક્કન્તે અતિક્કન્તસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દસાહાનતિક્કન્તે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દસાહાનતિક્કન્તે અનતિક્કન્તસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૪૬૯. અનાપત્તિ અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતિ, વિસ્સજ્જેતિ, નસ્સતિ, વિનસ્સતિ, ડય્હતિ, અચ્છિન્દિત્વા ગણ્હન્તિ, વિસ્સાસં ગણ્હન્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
૪૭૦. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નિસ્સટ્ઠચીવરં ન દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નિસ્સટ્ઠચીવરં ન દાતબ્બં. યો ન દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.
કથિનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.
૨. ઉદોસિતસિક્ખાપદં
૪૭૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં હત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સન્તરુત્તરેન જનપદચારિકં પક્કમન્તિ. તાનિ ચીવરાનિ ચિરં નિક્ખિત્તાનિ કણ્ણકિતાનિ હોન્તિ. તાનિ ભિક્ખૂ ઓતાપેન્તિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો તે ભિક્ખૂ તાનિ ચીવરાનિ ઓતાપેન્તે. દિસ્વાન યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કસ્સિમાનિ, આવુસો, ચીવરાનિ કણ્ણકિતાની’’તિ? અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતમત્થં આરોચેસું. આયસ્મા આનન્દો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં હત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સન્તરુત્તરેન જનપદચારિકં પક્કમિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો આયસ્મા આનન્દો તે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં હત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સન્તરુત્તરેન જનપદચારિકં પક્કમન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા ભિક્ખૂનં હત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સન્તરુત્તરેન જનપદચારિકં પક્કમિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૪૭૨. ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને એકરત્તમ્પિ ચે ભિક્ખુ તિચીવરેન વિપ્પવસેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.
૪૭૩. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસમ્બિયં ગિલાનો હોતિ. ઞાતકા તસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકે દૂતં પાહેસું – ‘‘આગચ્છતુ ભદન્તો, મયં, ઉપટ્ઠહિસ્સામા’’તિ. ભિક્ખૂપિ એવમાહંસુ – ‘‘ગચ્છાવુસો, ઞાતકા તં ઉપટ્ઠહિસ્સન્તી’’તિ. સો એવમાહ – ‘‘ભગવતાવુસો, સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં – ‘ન તિચીવરેન વિપ્પવસિતબ્બ’ન્તિ. અહઞ્ચમ્હિ ગિલાનો. ન સક્કોમિ તિચીવરં આદાય પક્કમિતું. નાહં ગમિસ્સામી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. તેન ગિલાનેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ગિલાનો. ન સક્કોમિ તિચીવરં આદાય પક્કમિતું. સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –
૪૭૪. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો. ન સક્કોતિ તિચીવરં આદાય પક્કમિતું. સો સઙ્ઘં તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.
‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો. ન સક્કોતિ તિચીવરં આદાય પક્કમિતું. સો સઙ્ઘં તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિં યાચતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિયા દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.
‘‘દિન્ના સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.
એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૪૭૫. ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને એકરત્તમ્પિ ચે ભિક્ખુ તિચીવરેન વિપ્પવસેય્ય, અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
૪૭૬. ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિન્તિ ભિક્ખુનો ચીવરં કતં વા હોતિ નટ્ઠં વા વિનટ્ઠં વા દડ્ઢં વા ચીવરાસા વા ઉપચ્છિન્ના.
ઉબ્ભતસ્મિં કથિનેતિ અટ્ઠન્નં માતિકાનં અઞ્ઞતરાય માતિકાય ઉબ્ભતં હોતિ, સઙ્ઘેન વા અન્તરા ઉબ્ભતં હોતિ.
એકરત્તમ્પિ ચે ભિક્ખુ તિચીવરેન વિપ્પવસેય્યાતિ સઙ્ઘાટિયા વા ઉત્તરાસઙ્ગેન વા અન્તરવાસકેન વા.
અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયાતિ ઠપેત્વા ભિક્ખુસમ્મુતિં.
નિસ્સગ્ગિયં હોતીતિ સહ અરુણુગ્ગમના [અરુણુગ્ગમનેન (સી. સ્યા.)] નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં રત્તિવિપ્પવુત્થં [રત્તિં વિપ્પવુત્થં (સી.)] અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા નિસ્સગ્ગિયં, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.
૪૭૭. ગામો એકૂપચારો નાનૂપચારો. નિવેસનં એકૂપચારં નાનૂપચારં. ઉદોસિતો એકૂપચારો નાનૂપચારો. અટ્ટો એકૂપચારો નાનૂપચારો. માળો એકૂપચારો નાનૂપચારો. પાસાદો એકૂપચારો નાનૂપચારો. હમ્મિયં એકૂપચારં નાનૂપચારં. નાવા એકૂપચારા નાનૂપચારા. સત્થો એકૂપચારો નાનૂપચારો. ખેત્તં એકૂપચારં નાનૂપચારં. ધઞ્ઞકરણં એકૂપચારં નાનૂપચારં. આરામો એકૂપચારો નાનૂપચારો. વિહારો એકૂપચારો નાનૂપચારો. રુક્ખમૂલં એકૂપચારં નાનૂપચારં. અજ્ઝોકાસો એકૂપચારો નાનૂપચારો.
૪૭૮. ગામો એકૂપચારો નામ એકકુલસ્સ ગામો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ. અન્તોગામે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોગામે વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ઘરે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૭૯. નાનાકુલસ્સ ગામો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ. યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ઘરે વત્થબ્બં સભાયે વા દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. સભાયં ગચ્છન્તેન હત્થપાસે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સભાયે વા વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. સભાયે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સભાયે વા વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ઘરે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૦. એકકુલસ્સ નિવેસનં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. અન્તોનિવેસને ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોનિવેસને વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તં હોતિ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૧. નાનાકુલસ્સ નિવેસનં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તં હોતિ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૨. એકકુલસ્સ ઉદોસિતો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. અન્તોઉદોસિતે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોઉદોસિતે વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૩. નાનાકુલસ્સ ઉદોસિતો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૪. એકકુલસ્સ અટ્ટો હોતિ, અન્તોઅટ્ટે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોઅટ્ટે વત્થબ્બં. નાનાકુલસ્સ અટ્ટો હોતિ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૫. એકકુલસ્સ માળો હોતિ, અન્તોમાળે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોમાળે વત્થબ્બં. નાનાકુલસ્સ માળો હોતિ નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૬. એકકુલસ્સ પાસાદો હોતિ, અન્તોપાસાદે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોપાસાદે વત્થબ્બં. નાનાકુલસ્સ પાસાદો હોતિ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૭. એકકુલસ્સ હમ્મિયં હોતિ. અન્તોહમ્મિયે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોહમ્મિયે વત્થબ્બં. નાનાકુલસ્સ હમ્મિયં હોતિ, નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૮. એકકુલસ્સ નાવા હોતિ. અન્તોનાવાય ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોનાવાય વત્થબ્બં. નાનાકુલસ્સ નાવા હોતિ નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા. યસ્મિં ઓવરકે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં ઓવરકે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૮૯. એકકુલસ્સ સત્થો હોતિ. સત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા પુરતો વા પચ્છતો વા સત્તબ્ભન્તરા ન વિજહિતબ્બા, પસ્સતો અબ્ભન્તરં ન વિજહિતબ્બં. નાનાકુલસ્સ સત્થો હોતિ, સત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં.
૪૯૦. એકકુલસ્સ ખેત્તં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ. અન્તોખેત્તે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોખેત્તે વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તં હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં. નાનાકુલસ્સ ખેત્તં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ. અન્તોખેત્તે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા દ્વારમૂલે વા વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તં હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં.
૪૯૧. એકકુલસ્સ ધઞ્ઞકરણં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ. અન્તોધઞ્ઞકરણે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોધઞ્ઞકરણે વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તં હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં. નાનાકુલસ્સ ધઞ્ઞકરણં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ. અન્તોધઞ્ઞકરણે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા દ્વારમૂલે વા વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તં હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં.
૪૯૨. એકકુલસ્સ આરામો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ. અન્તોઆરામે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોઆરામે વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં. નાનાકુલસ્સ આરામો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ. અન્તોઆરામે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા દ્વારમૂલે વા વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં.
૪૯૩. એકકુલસ્સ વિહારો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ. અન્તોવિહારે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોવિહારે વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં વિહારે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં વિહારે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. નાનાકુલસ્સ વિહારો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ. યસ્મિં વિહારે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં વિહારે વત્થબ્બં દ્વારમૂલે વા, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં વિહારે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ તસ્મિં વિહારે વત્થબ્બં, હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.
૪૯૪. એકકુલસ્સ રુક્ખમૂલં હોતિ, યં મજ્ઝન્હિકે કાલે સમન્તા છાયા ફરતિ, અન્તોછાયાય ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોછાયાય વત્થબ્બં. નાનાકુલસ્સ રુક્ખમૂલં હોતિ, હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં.
અજ્ઝોકાસો એકૂપચારો નામ અગામકે અરઞ્ઞે સમન્તા સત્તબ્ભન્તરા એકૂપચારો, તતો પરં નાનૂપચારો.
૪૯૫. વિપ્પવુત્થે વિપ્પવુત્થસઞ્ઞી અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. વિપ્પવુત્થે વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. વિપ્પવુત્થે અવિપ્પવુત્થસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અપ્પચ્ચુદ્ધટે પચ્ચુદ્ધટસઞ્ઞી…પે… અવિસ્સજ્જિતે વિસ્સજ્જિતસઞ્ઞી… અનટ્ઠે નટ્ઠસઞ્ઞી… અવિનટ્ઠે વિનટ્ઠસઞ્ઞી… અદડ્ઢે દડ્ઢસઞ્ઞી…પે… અવિલુત્તે વિલુત્તસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.
નિસ્સગ્ગિયં ચીવરં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અવિપ્પવુત્થે વિપ્પવુત્થસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અવિપ્પવુત્થે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અવિપ્પવુત્થે અવિપ્પવુત્થસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૪૯૬. અનાપત્તિ અન્તોઅરુણે પચ્ચુદ્ધરતિ, વિસ્સજ્જેતિ, નસ્સતિ, વિનસ્સતિ, ડય્હતિ, અચ્છિન્દિત્વા ગણ્હન્તિ, વિસ્સાસં ગણ્હન્તિ, ભિક્ખુસમ્મુતિયા, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
ઉદોસિતસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.
૩. તતિયકથિનસિક્ખાપદં
૪૯૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો અકાલચીવરં ઉપ્પન્નં હોતિ. તસ્સ તં ચીવરં કયિરમાનં નપ્પહોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ તં ચીવરં ઉસ્સાપેત્વા પુનપ્પુનં વિમજ્જતિ. અદ્દસા ખો ભગવા સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો તં ભિક્ખું તં ચીવરં ઉસ્સાપેત્વા પુનપ્પુનં વિમજ્જન્તં. દિસ્વાન યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ભિક્ખુ, ઇમં ચીવરં ઉસ્સાપેત્વા પુનપ્પુનં વિમજ્જસી’’તિ? ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, અકાલચીવરં ઉપ્પન્નં. કયિરમાનં નપ્પહોતિ. તેનાહં ઇમં ચીવરં ઉસ્સાપેત્વા પુનપ્પુનં વિમજ્જામી’’તિ. ‘‘અત્થિ પન તે, ભિક્ખુ, ચીવરપચ્ચાસા’’તિ? ‘‘અત્થિ, ભગવા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા, ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા ચીવરપચ્ચાસા નિક્ખિપિતુ’’ન્તિ.
૪૯૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા ચીવરપચ્ચાસા નિક્ખિપિતુ’’ન્તિ અકાલચીવરાનિ પટિગ્ગહેત્વા અતિરેકમાસં નિક્ખિપન્તિ. તાનિ ચીવરાનિ ચીવરવંસે ભણ્ડિકાબદ્ધાનિ તિટ્ઠન્તિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો તાનિ ચીવરાનિ ચીવરવંસે ભણ્ડિકાબદ્ધાનિ તિટ્ઠન્તે. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કસ્સિમાનિ, આવુસો, ચીવરાનિ ચીવરવંસે ભણ્ડિકાબદ્ધાનિ તિટ્ઠન્તી’’તિ? ‘‘અમ્હાકં, આવુસો, અકાલચીવરાનિ ચીવરપચ્ચાસા નિક્ખિત્તાની’’તિ. ‘‘કીવચિરં પનાવુસો, ઇમાનિ ચીવરાનિ નિક્ખિત્તાની’’તિ? ‘‘અતિરેકમાસં, આવુસો’’તિ. આયસ્મા આનન્દો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા અતિરેકમાસં નિક્ખિપિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો આયસ્મા આનન્દો તે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા અતિરેકમાસં નિક્ખિપન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા અતિરેકમાસં નિક્ખિપિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૪૯૯. ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને ભિક્ખુનો પનેવ અકાલચીવરં ઉપ્પજ્જેય્ય, આકઙ્ખમાનેન ભિક્ખુના પટિગ્ગહેતબ્બં. પટિગ્ગહેત્વા ખિપ્પમેવ કારેતબ્બં. નોચસ્સ પારિપૂરિ, માસપરમં તેન ભિક્ખુના તં ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં ઊનસ્સ પારિપૂરિયા સતિયા પચ્ચાસાય. તતો ચે ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી. સ્યા.)] નિક્ખિપેય્ય, સતિયાપિ પચ્ચાસાય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
૫૦૦. નિટ્ઠિતચીવરસ્મિન્તિ ભિક્ખુનો ચીવરં કતં વા હોતિ નટ્ઠં વા વિનટ્ઠં વા દડ્ઢં વા ચીવરાસા વા ઉપચ્છિન્ના.
ઉબ્ભતસ્મિં કથિનેતિ અટ્ઠન્નં માતિકાનં અઞ્ઞતરાય માતિકાય ઉબ્ભતં હોતિ, સઙ્ઘેન વા અન્તરા ઉબ્ભતં હોતિ.
અકાલચીવરં નામ અનત્થતે કથિને એકાદસમાસે ઉપ્પન્નં, અત્થતે કથિને સત્તમાસે ઉપ્પન્નં, કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં, એતં અકાલચીવરં નામ.
ઉપ્પજ્જેય્યાતિ ઉપ્પજ્જેય્ય સઙ્ઘતો વા ગણતો વા ઞાતિતો વા મિત્તતો વા પંસુકૂલં વા અત્તનો વા ધનેન.
આકઙ્ખમાનેનાતિ ઇચ્છમાનેન પટિગ્ગહેતબ્બં.
પટિગ્ગહેત્વા ખિપ્પમેવ કારેતબ્બન્તિ દસાહા કારેતબ્બં.
નો ચસ્સ પારિપૂરીતિ કયિરમાનં નપ્પહોતિ.
માસપરમં તેન ભિક્ખુના તં ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બન્તિ માસપરમતા નિક્ખિપિતબ્બં.
ઊનસ્સ પારિપૂરિયાતિ ઊનસ્સ પારિપૂરત્થાય.
સતિયા પચ્ચાસાયાતિ પચ્ચાસા હોતિ સઙ્ઘતો વા ગણતો વા ઞાતિતો વા મિત્તતો વા પંસુકૂલં વા અત્તનો વા ધનેન.
તતો ચે ઉત્તરિ નિક્ખિપેય્ય સતિયાપિ પચ્ચાસાયાતિ તદહુપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, દસાહા કારેતબ્બં. દ્વીહુપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, દસાહા કારેતબ્બં. તીહુપ્પન્ને મૂલચીવરે…પે… ચતૂહુપ્પન્ને… પઞ્ચાહુપ્પન્ને… છાહુપ્પન્ને… સત્તાહુપ્પન્ને… અટ્ઠાહુપ્પન્ને … નવાહુપ્પન્ને… દસાહુપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, દસાહા કારેતબ્બં. એકાદસે ઉપ્પન્ને…પે… દ્વાદસે ઉપ્પન્ને… તેરસે ઉપ્પન્ને… ચુદ્દસે ઉપ્પન્ને… પન્નરસે ઉપ્પન્ને… સોળસે ઉપ્પન્ને… સત્તરસે ઉપ્પન્ને… અટ્ઠારસે ઉપ્પન્ને… એકૂનવીસે ઉપ્પન્ને… વીસે ઉપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, દસાહા કારેતબ્બં. એકવીસે ઉપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, નવાહા કારેતબ્બં. દ્વાવીસે ઉપ્પન્ને…પે… તેવીસે ઉપ્પન્ને… ચતુવીસે ઉપ્પન્ને… પઞ્ચવીસે ઉપ્પન્ને… છબ્બીસે ઉપ્પન્ને… સત્તવીસે ઉપ્પન્ને… અટ્ઠવીસે ઉપ્પન્ને… એકૂનતિંસે ઉપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, એકાહં કારેતબ્બં… તિંસે ઉપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બં વિકપ્પેતબ્બં વિસ્સજ્જેતબ્બં. નો ચે અધિટ્ઠેય્ય વા વિકપ્પેય્ય વા વિસ્સજ્જેય્ય વા, એકતિંસે અરુણુગ્ગમને નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, અકાલચીવરં માસાતિક્કન્તં નિસ્સગ્ગિયં, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.
વિસભાગે ઉપ્પન્ને મૂલચીવરે પચ્ચાસાચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, રત્તિયો ચ સેસા હોન્તિ, ન અકામા કારેતબ્બં.
૫૦૧. માસાતિક્કન્તે અતિક્કન્તસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. માસાતિક્કન્તે વેમતિકો નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. માસાતિક્કન્તે અનતિક્કન્તસઞ્ઞી નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અનધિટ્ઠિતે અધિટ્ઠિતસઞ્ઞી…પે… અવિકપ્પિતે વિકપ્પિતસઞ્ઞી… અવિસ્સજ્જિતે વિસ્સજ્જિતસઞ્ઞી… અનટ્ઠે નટ્ઠસઞ્ઞી… અવિનટ્ઠે વિનટ્ઠસઞ્ઞી… અદડ્ઢે દડ્ઢસઞ્ઞી… અવિલુત્તે વિલુત્તસઞ્ઞી, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.
નિસ્સગ્ગિયં ચીવરં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. માસાનતિક્કન્તે અતિક્કન્તસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. માસાનતિક્કન્તે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. માસાનતિક્કન્તે અનતિક્કન્તસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૫૦૨. અનાપત્તિ અન્તોમાસે અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતિ, વિસ્સજ્જેતિ, નસ્સતિ, વિનસ્સતિ, ડય્હતિ, અચ્છિન્દિત્વા ગણ્હન્તિ, વિસ્સાસં ગણ્હન્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
તતિયકથિનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.
૪. પુરાણચીવરસિક્ખાપદં
૫૦૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉદાયિસ્સ પુરાણદુતિયિકા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિતા હોતિ. સા આયસ્મતો ઉદાયિસ્સ સન્તિકે અભિક્ખણં આગચ્છતિ. આયસ્માપિ ઉદાયી તસ્સા ભિક્ખુનિયા સન્તિકે અભિક્ખણં ગચ્છતિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી તસ્સા ભિક્ખુનિયા સન્તિકે ભત્તવિસ્સગ્ગં કરોતિ. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સા ભિક્ખુની તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તસ્સા ભિક્ખુનિયા પુરતો અઙ્ગજાતં વિવરિત્વા આસને નિસીદિ. સાપિ ખો ભિક્ખુની આયસ્મતો ઉદાયિસ્સ પુરતો અઙ્ગજાતં વિવરિત્વા આસને નિસીદિ. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી સારત્તો તસ્સા ભિક્ખુનિયા અઙ્ગજાતં ઉપનિજ્ઝાયિ. તસ્સ અસુચિ મુચ્ચિ. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી તં ભિક્ખુનિં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છ, ભગિનિ, ઉદકં આહર, અન્તરવાસકં ધોવિસ્સામી’’તિ. ‘‘આહરય્ય, અહમેવ ધોવિસ્સામી’’તિ તં અસુચિં એકદેસં મુખેન અગ્ગહેસિ એકદેસં અઙ્ગજાતે પક્ખિપિ. સા તેન ગબ્ભં ગણ્હિ. ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – ‘‘અબ્રહ્મચારિની અયં ભિક્ખુની, ગબ્ભિની’’તિ. ‘‘નાહં, અય્યે, અબ્રહ્મચારિની’’તિ ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખુનિયો ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યો ઉદાયી ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉદાયી ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉદાયિં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉદાયિ, ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. ‘‘ઞાતિકા તે, ઉદાયિ, અઞ્ઞાતિકા’’તિ? ‘‘અઞ્ઞાતિકા, ભગવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞાતકો, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતિકાય ન જાનાતિ પતિરૂપં વા અપ્પતિરૂપં વા પાસાદિકં વા અપાસાદિકં વા. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૫૦૪. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેય્ય વા રજાપેય્ય વા આકોટાપેય્ય વા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
૫૦૫. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.
અઞ્ઞાતિકા નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધા.
ભિક્ખુની નામ ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પન્ના.
પુરાણચીવરં નામ સકિં નિવત્થમ્પિ સકિં પારુતમ્પિ.
ધોવાતિ આણાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ધોતં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. રજાતિ આણાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. રત્તં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. આકોટેહીતિ આણાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સકિં પાણિપ્પહારં વા મુગ્ગરપ્પહારં વા દિન્ને નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, પુરાણચીવરં અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા ધોવાપિતં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.
૫૦૬. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં ધોવાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં ધોવાપેતિ રજાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં ધોવાપેતિ આકોટાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં ધોવાપેતિ રજાપેતિ આકોટાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દ્વિન્નં દુક્કટાનં.
અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં રજાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં રજાપેતિ આકોટાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં રજાપેતિ ધોવાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં રજાપેતિ આકોટાપેતિ ધોવાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દ્વિન્નં દુક્કટાનં.
અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં આકોટાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં આકોટાપેતિ ધોવાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં આકોટાપેતિ રજાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી પુરાણચીવરં આકોટાપેતિ ધોવાપેતિ રજાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયેન આપત્તિ દ્વિન્નં દુક્કટાનં.
અઞ્ઞાતિકાય વેમતિકો…પે… અઞ્ઞાતિકાય ઞાતિકસઞ્ઞી…પે… અઞ્ઞસ્સ પુરાણચીવરં ધોવાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસીદનપચ્ચત્થરણં ધોવાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એકતોઉપસમ્પન્નાય ધોવાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય ઞાતિકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૫૦૭. અનાપત્તિ ઞાતિકાય ધોવન્તિયા અઞ્ઞાતિકા દુતિયા હોતિ, અવુત્તા ધોવતિ, અપરિભુત્તં ધોવાપેતિ, ચીવરં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પરિક્ખારં ધોવાપેતિ, સિક્ખમાનાય, સામણેરિયા, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
પુરાણચીવરસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.
૫. ચીવરપટિગ્ગહણસિક્ખાપદં
૫૦૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિ. સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપ્પટિક્કન્તા યેન અન્ધવનં તેનુપસઙ્કમિ દિવાવિહારાય. અન્ધવનં અજ્ઝોગાહેત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ. તેન ખો પન સમયેન ચોરા કતકમ્મા ગાવિં વધિત્વા મંસં ગહેત્વા અન્ધવનં પવિસિંસુ. અદ્દસા ખો ચોરગામણિકો ઉપ્પલવણ્ણં ભિક્ખુનિં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસિન્નં. દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સચે મે પુત્તભાતુકા પસ્સિસ્સન્તિ વિહેઠિસ્સન્તિ ઇમં ભિક્ખુનિ’’ન્તિ અઞ્ઞેન મગ્ગેન અગમાસિ. અથ ખો સો ચોરગામણિકો મંસે પક્કે વરમંસાનિ ગહેત્વા પણ્ણપુટં [પણ્ણેન પુટં (સ્યા.)] બન્ધિત્વા ઉપ્પલવણ્ણાય ભિક્ખુનિયા અવિદૂરે રુક્ખે આલગ્ગેત્વા – ‘‘યો પસ્સતિ સમણો વા બ્રાહ્મણો વા દિન્નંયેવ હરતૂ’’તિ, વત્વા પક્કામિ. અસ્સોસિ ખો ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની સમાધિમ્હા વુટ્ઠહિત્વા તસ્સ ચોરગામણિકસ્સ ઇમં વાચં ભાસમાનસ્સ. અથ ખો ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની તં મંસં ગહેત્વા ઉપસ્સયં અગમાસિ. અથ ખો ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન તં મંસં સમ્પાદેત્વા ઉત્તરાસઙ્ગેન ભણ્ડિકં બન્ધિત્વા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા વેળુવને પચ્ચુટ્ઠાસિ [પચ્ચુપટ્ઠાસિ (?)].
તેન ખો પન સમયેન ભગવા ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો હોતિ. આયસ્મા ઉદાયી ઓહિય્યકો હોતિ વિહારપાલો. અથ ખો ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની યેનાયસ્મા ઉદાયી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘કહં, ભન્તે, ભગવા’’તિ? ‘‘પવિટ્ઠો, ભગિનિ, ભગવા ગામં પિણ્ડાયા’’તિ. ‘‘ઇમં, ભન્તે, મંસં ભગવતો દેહી’’તિ. ‘‘સન્તપ્પિતો તયા, ભગિનિ, ભગવા મંસેન. સચે મે ત્વં અન્તરવાસકં દદેય્યાસિ, એવં અહમ્પિ સન્તપ્પિતો ભવેય્યં અન્તરવાસકેના’’તિ. ‘‘મયં ખો, ભન્તે, માતુગામા નામ કિચ્છલાભા. ઇદઞ્ચ મે અન્તિમં પઞ્ચમં ચીવરં. નાહં દસ્સામી’’તિ. ‘‘સેય્યથાપિ, ભગિનિ, પુરિસો હત્થિં દત્વા કચ્છે સજ્જેય્ય [વિસ્સજ્જેય્ય (સ્યા.)] એવમેવ ખો ત્વં ભગિનિ ભગવતો મંસં દત્વા મયિ અન્તરવાસકે સજ્જસી’’તિ [અન્તરવાસકં ન સજ્જસીતિ (ક.), મય્હં અન્તરવાસકં વિસ્સજ્જેહીતિ (સ્યા.)]. અથ ખો ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની આયસ્મતા ઉદાયિના નિપ્પીળિયમાના અન્તરવાસકં દત્વા ઉપસ્સયં અગમાસિ. ભિક્ખુનિયો ઉપ્પલવણ્ણાય ભિક્ખુનિયા પત્તચીવરં પટિગ્ગણ્હન્તિયો ઉપ્પલવણ્ણં ભિક્ખુનિં એતદવોચું – ‘‘કહં તે, અય્યે, અન્તરવાસકો’’તિ? ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખુનિયો ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યો ઉદાયી ભિક્ખુનિયા ચીવરં પટિગ્ગહેસ્સતિ કિચ્છલાભો માતુગામો’’તિ. અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉદાયી ભિક્ખુનિયા ચીવરં પટિગ્ગહેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉદાયિં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉદાયિ, ભિક્ખુનિયા ચીવરં પટિગ્ગહેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. ‘‘ઞાતિકા તે, ઉદાયિ, અઞ્ઞાતિકા’’તિ? ‘‘અઞ્ઞાતિકા, ભગવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞાતકો, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતિકાય ન જાનાતિ પતિરૂપં વા અપ્પતિરૂપં વા સન્તં વા અસન્તં વા. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો ચીવરં પટિગ્ગહેસ્સસિ! નેતં મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૫૦૯. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો ચીવરં પટિગ્ગણ્હેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.
૫૧૦. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ભિક્ખુનીનં પારિવત્તકચીવરં ન પટિગ્ગણ્હન્તિ. ભિક્ખુનિયો ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા અમ્હાકં પારિવત્તકચીવરં ન પટિગ્ગહેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તાસં ભિક્ખુનીનં ઉજ્ઝાયન્તીનં ખિય્યન્તીનં વિપાચેન્તીનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નં પારિવત્તકં પટિગ્ગહેતું – ભિક્ખુસ્સ, ભિક્ખુનિયા, સિક્ખમાનાય, સામણેરસ્સ, સામણેરિયા. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમેસં પઞ્ચન્નં પારિવત્તકં પટિગ્ગહેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ.
૫૧૧. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો ચીવરં પટિગ્ગણ્હેય્ય, અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
૫૧૨. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.
અઞ્ઞાતિકા નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધા.
ભિક્ખુની નામ ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પન્ના.
ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.
અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકાતિ ઠપેત્વા પારિવત્તકં.
પટિગ્ગણ્હાતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો પટિગ્ગહિતં, અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકા, નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.
૫૧૩. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી ચીવરં પટિગ્ગણ્હાતિ, અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતિકાય વેમતિકો ચીવરં પટિગ્ગણ્હાતિ, અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતિકાય ઞાતિકસઞ્ઞી ચીવરં પટિગ્ગણ્હાતિ, અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.
એકતોઉપસમ્પન્નાય હત્થતો ચીવરં પટિગ્ગણ્હાતિ, અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય ઞાતિકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૫૧૪. અનાપત્તિ ઞાતિકાય, પારિવત્તકં પરિત્તેન વા વિપુલં, વિપુલેન વા પરિત્તં, ભિક્ખુ વિસ્સાસં ગણ્હાતિ, તાવકાલિકં ગણ્હાતિ, ચીવરં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પરિક્ખારં ગણ્હાતિ, સિક્ખમાનાય, સામણેરિયા, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
ચીવરપટિગ્ગહણસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.
૬. અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદં
૫૧૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પટ્ટો [પટ્ઠો (સ્યા. ક.)] હોતિ ધમ્મિં કથં કાતું. અથ ખો અઞ્ઞતરો સેટ્ઠિપુત્તો યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં સેટ્ઠિપુત્તં આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો સો સેટ્ઠિપુત્તો આયસ્મતા ઉપનન્દેન સક્યપુત્તેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘વદેય્યાથ, ભન્તે, યેન અત્થો. પટિબલા મયં અય્યસ્સ દાતું યદિદં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખાર’’ન્તિ. ‘‘સચે મે ત્વં, આવુસો, દાતુકામોસિ, ઇતો એકં સાટકં દેહી’’તિ. ‘‘અમ્હાકં ખો, ભન્તે, કુલપુત્તાનં કિસ્મિં વિય એકસાટકં ગન્તું. આગમેહિ, ભન્તે, યાવ ઘરં ગચ્છામિ. ઘરં ગતો ઇતો વા એકં સાટકં પહિણિસ્સામિ ઇતો વા સુન્દરતર’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં સેટ્ઠિપુત્તં એતદવોચ ‘‘સચે મે ત્વં આવુસો દાતુકામોસિ ઇતો એકં સાટકં દેહી’’તિ. અમ્હાકં ખો ભન્તે કુલપુત્તાનં કિસ્મિં વિય એકસાટકં ગન્તું, આગમેહિ ભન્તે યાવ ઘરં ગચ્છામિ, ઘરં ગતો ઇતો વા એકં સાટકં પહિણિસ્સામિ ઇતો વા સુન્દરતરન્તિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં સેટ્ઠિપુત્તં એતદવોચ ‘‘સચે મે ત્વં આવુસો દાતુકામોસિ, ઇતો એકં સાટકં દેહી’’તિ. અમ્હાકં ખો ભન્તે કુલપુત્તાનં કિસ્મિં વિય એકસાટકં ગન્તું, આગમેહિ ભન્તે યાવ ઘરં ગચ્છામિ, ઘરં ગતો ઇતો વા એકં સાટકં પહિણિસ્સામિ ઇતો વા સુન્દરતરન્તિ. ‘‘કિં પન તયા, આવુસો, અદાતુકામેન પવારિતેન યં ત્વં પવારેત્વા ન દેસી’’તિ.
અથ ખો સો સેટ્ઠિપુત્તો આયસ્મતા ઉપનન્દેન સક્યપુત્તેન નિપ્પીળિયમાનો એકં સાટકં દત્વા અગમાસિ. મનુસ્સા તં સેટ્ઠિપુત્તં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં અય્યો એકસાટકો આગચ્છસી’’તિ? અથ ખો સો સેટ્ઠિપુત્તો તેસં મનુસ્સાનં એતમત્થં આરોચેસિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘મહિચ્છા ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા અસન્તુટ્ઠા. નયિમેસં સુકરા ધમ્મનિમન્તનાપિ કાતું [નયિમે સુકરા ધમ્મનિમન્તનાયપિ કાતું (સ્યા.)]. કથઞ્હિ નામ સેટ્ઠિપુત્તેન ધમ્મનિમન્તનાય કયિરમાનાય સાટકં ગહેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. ‘‘ઞાતકો તે, ઉપનન્દ, અઞ્ઞાતકો’’તિ? ‘‘અઞ્ઞાતકો, ભગવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞાતકો, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતકસ્સ ન જાનાતિ પતિરૂપં વા અપ્પતિરૂપં વા સન્તં વા અસન્તં વા. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતકં સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૫૧૬. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.
૫૧૭. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ સાકેતા સાવત્થિં ૨ અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. અન્તરામગ્ગે ચોરા નિક્ખમિત્વા તે ભિક્ખૂ અચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ, કુક્કુચ્ચાયન્તા ન વિઞ્ઞાપેસું. યથાનગ્ગાવ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂ અભિવાદેન્તિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘સુન્દરા ખો ઇમે, આવુસો, આજીવકા યે ઇમે ભિક્ખૂસુ અભિવાદેન્તી’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, આજીવકા, ભિક્ખૂ મય’’ન્તિ. ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપાલિં એતદવોચું – ‘‘ઇઙ્ઘાવુસો ઉપાલિ, ઇમે અનુયુઞ્જાહી’’તિ. અથ ખો આયસ્મતા ઉપાલિના અનુયુઞ્જિયમાના તે ભિક્ખૂ એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ તે ભિક્ખૂ અનુયુઞ્જિત્વા ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘ભિક્ખૂ ઇમે, આવુસો. દેથ નેસં ચીવરાની’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ નગ્ગા આગચ્છિસ્સન્તિ! નનુ નામ તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બ’’ન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અચ્છિન્નચીવરસ્સ વા નટ્ઠચીવરસ્સ વા અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેતું. યં આવાસં પઠમં ઉપગચ્છતિ, સચે તત્થ હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભૂમત્થરણં વા ભિસિચ્છવિ વા, તં ગહેત્વા પારુપિતું લભિત્વા ઓદહિસ્સામી’’તિ. નો ચે હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભુમત્થરણં વા ભિસિચ્છવિ વા તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બં; ન ત્વેવ નગ્ગેન આગન્તબ્બં. યો આગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૫૧૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો – અચ્છિન્નચીવરો વા હોતિ ભિક્ખુ નટ્ઠચીવરો વા. અયં તત્થ સમયો’’તિ.
૫૧૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.
અઞ્ઞાતકો નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધો.
ગહપતિ નામ યો કોચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.
ગહપતાની નામ યા કાચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.
ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.
અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.
અચ્છિન્નચીવરો નામ ભિક્ખુસ્સ ચીવરં અચ્છિન્નં હોતિ રાજૂહિ વા ચોરેહિ વા ધુત્તેહિ વા, યેહિ કેહિચિ વા અચ્છિન્નં હોતિ.
નટ્ઠચીવરો નામ ભિક્ખુસ્સ ચીવરં અગ્ગિના વા દડ્ઢં હોતિ, ઉદકેન વા વુળ્હં હોતિ, ઉન્દૂરેહિ વા ઉપચિકાહિ વા ખાયિતં હોતિ, પરિભોગજિણ્ણં વા હોતિ.
અઞ્ઞત્ર સમયા વિઞ્ઞાપેતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં અઞ્ઞાતકં ગહપતિકં, અઞ્ઞત્ર સમયા વિઞ્ઞાપિતં, નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.
૫૨૦. અઞ્ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.
ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૫૨૧. અનાપત્તિ સમયે, ઞાતકાનં, પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.
૭. તતુત્તરિસિક્ખાપદં
૫૨૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અચ્છિન્નચીવરકે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદન્તિ – ‘‘ભગવતા, આવુસો, અનુઞ્ઞાતં – ‘અચ્છિન્નચીવરસ્સ વા નટ્ઠચીવરસ્સ વા અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેતું’; વિઞ્ઞાપેથ, આવુસો, ચીવર’’ન્તિ. ‘‘અલં, આવુસો, લદ્ધં અમ્હેહિ ચીવર’’ન્તિ. ‘‘મયં આયસ્મન્તાનં વિઞ્ઞાપેમા’’તિ. ‘‘વિઞ્ઞાપેથ, આવુસો’’તિ. અથ ખો છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ગહપતિકે ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘‘અચ્છિન્નચીવરકા, આવુસો, ભિક્ખૂ આગતા. દેથ નેસં ચીવરાની’’તિ, બહું ચીવરં વિઞ્ઞાપેસું.
તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો પુરિસો સભાયં નિસિન્નો અઞ્ઞતરં પુરિસં એતદવોચ – ‘‘અચ્છિન્નચીવરકા અય્યો ભિક્ખૂ આગતા. તેસં મયા ચીવરં દિન્ન’’ન્તિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘મયાપિ દિન્ન’’ન્તિ. અપરોપિ એવમાહ – ‘‘મયાપિ દિન્ન’’ન્તિ. તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા બહું ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ, દુસ્સવાણિજ્જં વા સમણા સક્યપુત્તિયા કરિસ્સન્તિ, પગ્ગાહિકસાલં [પટગ્ગાહિકસાલં (?)] વા પસારેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહું ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ન મત્તં જાનિત્વા બહું ચીવરં વિઞ્ઞાપેથા’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ન મત્તં જાનિત્વા બહું ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –
૫૨૩. ‘‘તઞ્ચે અઞ્ઞાતકો ગહપતિ વા ગહપતાની વા બહૂહિ ચીવરેહિ અભિહટ્ઠું પવારેય્ય સન્તરુત્તરપરમં તેન ભિક્ખુના તતો ચીવરં સાદિતબ્બં. તતો ચે ઉત્તરિ સાદિયેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.
૫૨૪. તઞ્ચેતિ અચ્છિન્નચીવરકં ભિક્ખું.
અઞ્ઞાતકો નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધો.
ગહપતિ નામ યો કોચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.
ગહપતાની નામ યા કાચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.
બહૂહિ ચીવરેહીતિ બહુકેહિ ચીવરેહિ.
અભિહટ્ઠું પવારેય્યાતિ યાવતકં ઇચ્છસિ તાવતકં ગણ્હાહીતિ.
સન્તરુત્તરપરમં તેન ભિક્ખુના તતો ચીવરં સાદિતબ્બન્તિ સચે તીણિ નટ્ઠાનિ હોન્તિ દ્વે સાદિતબ્બાનિ, દ્વે નટ્ઠાનિ એકં સાદિતબ્બં, એકં નટ્ઠં ન કિઞ્ચિ સાદિતબ્બં.
તતો ચે ઉત્તરિ સાદિયેય્યાતિ તતુત્તરિ વિઞ્ઞાપેતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં અઞ્ઞાતકં ગહપતિકં ઉપસઙ્કમિત્વા તતુત્તરિ વિઞ્ઞાપિતં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.
૫૨૫. અઞ્ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી તતુત્તરિ ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે વેમતિકો તતુત્તરિ ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી તતુત્તરિ ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.
ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.
૫૨૬. અનાપત્તિ – ‘‘સેસકં આહરિસ્સામી’’તિ હરન્તો ગચ્છતિ, ‘‘સેસકં તુય્હેવ હોતૂ’’તિ દેન્તિ, ન અચ્છિન્નકારણા દેન્તિ, ન નટ્ઠકારણા દેન્તિ, ઞાતકાનં, પવારિતાનં, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.
તતુત્તરિસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.