નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

વિનયપિટકે

પાચિત્તિયપાળિ

૫. પાચિત્તિયકણ્ડં

૧. મુસાવાદવગ્ગો

૧. મુસાવાદસિક્ખાપદં

ઇમે ખો પનાયસ્મન્તો દ્વેનવુતિ પાચિત્તિયા

ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.

૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન હત્થકો સક્યપુત્તો વાદક્ખિત્તો હોતિ. સો તિત્થિયેહિ સદ્ધિં સલ્લપન્તો અવજાનિત્વા પટિજાનાતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસતિ, સઙ્કેતં કત્વા વિસંવાદેતિ. તિત્થિયા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ હત્થકો સક્યપુત્તો અમ્હેહિ સદ્ધિં સલ્લપન્તો અવજાનિત્વા પટિજાનિસ્સતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનિસ્સતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરિસ્સતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસિસ્સતિ, સઙ્કેતં કત્વા વિસંવાદેસ્સતી’’તિ!

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં તિત્થિયાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન હત્થકો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા હત્થકં સક્યપુત્તં એતદવોચું – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, આવુસો હત્થક, તિત્થિયેહિ સદ્ધિં સલ્લપન્તો અવજાનિત્વા પટિજાનાસિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાસિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરસિ, સમ્પજાનમુસા ભાસસિ, સઙ્કેતં કત્વા વિસંવાદેસી’’તિ? ‘‘એતે ખો, આવુસો, તિત્થિયા નામ યેન કેનચિ જેતબ્બા; નેવ તેસં જયો દાતબ્બો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ હત્થકો સક્યપુત્તો તિત્થિયેહિ સદ્ધિં સલ્લપન્તો અવજાનિત્વા પટિજાનિસ્સતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનિસ્સતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરિસ્સતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસિસ્સતિ, સઙ્કેતં કત્વા વિસંવાદેસ્સતી’’તિ!

અથ ખો તે ભિક્ખૂ હત્થકં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા હત્થકં સક્યપુત્તં પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, હત્થક, તિત્થિયેહિ સદ્ધિં સલ્લપન્તો અવજાનિત્વા પટિજાનાસિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાસિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરસિ, સમ્પજાનમુસા ભાસસિ, સઙ્કેતં કત્વા વિસંવાદેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, તિત્થિયેહિ સદ્ધિં સલ્લપન્તો અવજાનિત્વા પટિજાનિસ્સસિ, પટિજાનિત્વા અવજાનિસ્સસિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરિસ્સસિ, સમ્પજાનમુસા ભાસિસ્સસિ, સઙ્કેતં કત્વા વિસંવાદેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨. ‘‘સમ્પજાનમુસાવાદે પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩. સમ્પજાનમુસાવાદો નામ વિસંવાદનપુરેક્ખારસ્સ વાચા, ગિરા, બ્યપ્પથો, વચીભેદો, વાચસિકા વિઞ્ઞત્તિ, અટ્ઠ અનરિયવોહારા – અદિટ્ઠં દિટ્ઠં મેતિ, અસ્સુતં સુતં મેતિ, અમુતં મુતં મેતિ, અવિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતં મેતિ, દિટ્ઠં અદિટ્ઠં મેતિ, સુતં અસ્સુતં મેતિ, મુતં અમુતં મેતિ, વિઞ્ઞાતં અવિઞ્ઞાતં મેતિ.

અદિટ્ઠં નામ ન ચક્ખુના દિટ્ઠં. અસ્સુતં નામ ન સોતેન સુતં. અમુતં નામ ન ઘાનેન ઘાયિતં, ન જિવ્હાય સાયિતં, ન કાયેન ફુટ્ઠં. અવિઞ્ઞાતં નામ ન મનસા વિઞ્ઞાતં. દિટ્ઠં નામ ચક્ખુના દિટ્ઠં. સુતં નામ સોતેન સુતં. મુતં નામ ઘાનેન ઘાયિતં, જિવ્હાય સાયિતં, કાયેન ફુટ્ઠં. વિઞ્ઞાતં નામ મનસા વિઞ્ઞાતં.

૪. તીહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ.

ચતૂહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં.

પઞ્ચહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં.

છહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં.

સત્તહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ’’ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં.

૫. તીહાકારેહિ ‘‘અસ્સુતં સુતં મે’’તિ…પે… અમુતં મુતં મેતિ…પે… અવિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતં મેતિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ.

ચતૂહાકારેહિ…પે… પઞ્ચહાકારેહિ…પે… છહાકારેહિ…પે… સત્તહાકારેહિ ‘‘અવિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિતન્તિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં.

૬. તીહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠઞ્ચ મે સુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠઞ્ચ મે મુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ ‘‘અદિટ્ઠં દિટ્ઠઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ …પે… તીહાકારેહિ અદિટ્ઠં ‘‘દિટ્ઠઞ્ચ મે સુતઞ્ચ મુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અદિટ્ઠં ‘‘દિટ્ઠઞ્ચ મે સુતઞ્ચ વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અદિટ્ઠં ‘‘દિટ્ઠઞ્ચ મે સુતઞ્ચ મુતઞ્ચ વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

તીહાકારેહિ અસ્સુતં ‘‘સુતઞ્ચ મે મુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અસ્સુતં ‘‘સુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અસ્સુતં ‘‘સુતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ અસ્સુતં ‘‘સુતઞ્ચ મે મુતઞ્ચ વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અસ્સુતં ‘‘સુતઞ્ચ મે મુતઞ્ચ દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અસ્સુતં ‘‘સુતઞ્ચ મે મુતઞ્ચ વિઞ્ઞાતઞ્ચ દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

તીહાકારેહિ અમુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અમુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અમુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે સુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ અમુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચ દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અમુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચ સુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અમુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચ દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

તીહાકારેહિ અવિઞ્ઞાતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અવિઞ્ઞાતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે સુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અવિઞ્ઞાતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે મુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ અવિઞ્ઞાતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અવિઞ્ઞાતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ મુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ અવિઞ્ઞાતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચ મુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

૭. તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘અદિટ્ઠં મે’’તિ…પે… સુતં ‘‘અસ્સુતં મે’’તિ…પે… મુતં ‘‘અમુતં મે’’તિ…પે… વિઞ્ઞાતં ‘‘અવિઞ્ઞાતં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

૮. તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘સુતં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘મુતં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘વિઞ્ઞાતં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘સુતઞ્ચ મે મુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘સુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ દિટ્ઠં ‘‘સુતઞ્ચ મે મુતઞ્ચ વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

તીહાકારેહિ સુતં ‘‘મુતં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ સુતં ‘‘વિઞ્ઞાતં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ સુતં ‘‘દિટ્ઠં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ સુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ સુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ સુતં ‘‘મુતઞ્ચ મે વિઞ્ઞાતઞ્ચ દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

તીહાકારેહિ મુતં ‘‘વિઞ્ઞાતં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ મુતં ‘‘દિટ્ઠં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ મુતં ‘‘સુતં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ મુતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ મુતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે સુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ મુતં ‘‘વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

તીહાકારેહિ વિઞ્ઞાતં ‘‘દિટ્ઠં મે’’તિ…પે… તીહાકારેહિ વિઞ્ઞાતં ‘‘સુતં મે’’તિ …પે… તીહાકારેહિ વિઞ્ઞાતં ‘‘મુતં મે’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે… તીહાકારેહિ વિઞ્ઞાતં ‘‘દિટ્ઠઞ્ચ મે સુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ વિઞ્ઞાતં ‘‘દિટ્ઠઞ્ચ મે મુતઞ્ચા’’તિ…પે… તીહાકારેહિ વિઞ્ઞાતં ‘‘દિટ્ઠઞ્ચ મે સુતઞ્ચ મુતઞ્ચા’’તિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ…પે….

૯. તીહાકારેહિ દિટ્ઠે વેમતિકો દિટ્ઠં નોકપ્પેતિ, દિટ્ઠં નસ્સરતિ, દિટ્ઠં પમુટ્ઠો હોતિ…પે… સુતે વેમતિકો સુતં નોકપ્પેતિ, સુતં નસ્સરતિ, સુતં પમુટ્ઠો હોતિ…પે… મુતે વેમતિકો મુતં નોકપ્પેતિ, મુતં નસ્સરતિ, મુતં પમુટ્ઠો હોતિ…પે… વિઞ્ઞાતે વેમતિકો વિઞ્ઞાતં નોકપ્પેતિ, વિઞ્ઞાતં નસ્સરતિ, વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ… વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચાતિ…પે… વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે સુતઞ્ચાતિ…પે… વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ; વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે મુતઞ્ચાતિ…પે… વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ; વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચાતિ…પે… વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ; વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ મુતઞ્ચાતિ…પે… વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ; વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચ મુતઞ્ચાતિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૧૦. ચતૂહાકારેહિ…પે… પઞ્ચહાકારેહિ…પે… છહાકારેહિ…પે… સત્તહાકારેહિ…પે… વિઞ્ઞાતં પમુટ્ઠો હોતિ, વિઞ્ઞાતઞ્ચ મે દિટ્ઠઞ્ચ સુતઞ્ચ મુતઞ્ચાતિ સમ્પજાનમુસા ભણન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ – પુબ્બેવસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણિસ્સ’’ન્તિ, ભણન્તસ્સ હોતિ ‘‘મુસા ભણામી’’તિ, ભણિતસ્સ હોતિ ‘‘મુસા મયા ભણિત’’ન્તિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં.

૧૧. અનાપત્તિ દવા ભણતિ, રવા ભણતિ [દવાય ભણતિ, રવાય ભણતિ (સ્યા.)]. ‘‘દવા ભણતિ નામ સહસા ભણતિ. રવા ભણતિ નામ ‘અઞ્ઞં ભણિસ્સામી’તિ અઞ્ઞં ભણતિ’’. ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

મુસાવાદસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. ઓમસવાદસિક્ખાપદં

૧૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પેસલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ભણ્ડન્તા [ભણ્ડેન્તા (ઇતિપિ)] પેસલે ભિક્ખૂ ઓમસન્તિ – જાતિયાપિ, નામેનપિ, ગોત્તેનપિ, કમ્મેનપિ, સિપ્પેનપિ, આબાધેનપિ, લિઙ્ગેનપિ, કિલેસેનપિ, આપત્તિયાપિ; હીનેનપિ અક્કોસેન ખુંસેન્તિ વમ્ભેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પેસલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ભણ્ડન્તા પેસલે ભિક્ખૂ ઓમસિસ્સન્તિ – જાતિયાપિ, નામેનપિ, ગોત્તેનપિ, કમ્મેનપિ, સિપ્પેનપિ, આબાધેનપિ, લિઙ્ગેનપિ, કિલેસેનપિ, આપત્તિયાપિ; હીનેનપિ અક્કોસેન ખુંસેસ્સન્તિ વમ્ભેસ્સન્તી’’તિ!

અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, પેસલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ભણ્ડન્તા પેસલે ભિક્ખૂ ઓમસથ – જાતિયાપિ…પે… હીનેનપિ અક્કોસેન ખુંસેથ વમ્ભેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, પેસલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ભણ્ડન્તા પેસલે ભિક્ખૂ ઓમસિસ્સથ – જાતિયાપિ…પે… હીનેનપિ અક્કોસેન ખુંસેસ્સથ વમ્ભેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૧૩. ‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, તક્કસિલાયં [તક્કસીલાયં (ક.)] અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નન્દિવિસાલો નામ બલીબદ્દો [બલિવદ્દો (સી.), બલિબદ્દો (સ્યા.)] અહોસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, નન્દિવિસાલો બલીબદ્દો તં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, સેટ્ઠિના સદ્ધિં સહસ્સેન અબ્ભુતં કરોહિ – મય્હં બલીબદ્દો સકટસતં અતિબદ્ધં પવટ્ટેસ્સતી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો સેટ્ઠિના સદ્ધિં સહસ્સેન અબ્ભુતં અકાસિ – મય્હં બલીબદ્દો સકટસતં અતિબદ્ધં પવટ્ટેસ્સતીતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો સકટસતં અતિબન્ધિત્વા નન્દિવિસાલં બલીબદ્દં યુઞ્જિત્વા એતદવોચ – ‘‘ગચ્છ, કૂટ [અઞ્છ કૂટ (સી. સ્યા.)], વહસ્સુ, કૂટા’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, નન્દિવિસાલો બલીબદ્દો તત્થેવ અટ્ઠાસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો સહસ્સેન પરાજિતો પજ્ઝાયિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, નન્દિવિસાલો બલીબદ્દો તં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, બ્રાહ્મણ, પજ્ઝાયસી’’તિ? ‘તથા હિ પનાહં, ભો, તયા સહસ્સેન પરાજિતો’’તિ. ‘કિસ્સ પન મં ત્વં, બ્રાહ્મણ, અકૂટં કૂટવાદેન પાપેસિ? ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, સેટ્ઠિના સદ્ધિં દ્વીહિ સહસ્સેહિ અબ્ભુતં કરોહિ – ‘‘મય્હં બલીબદ્દો સકટસતં અતિબદ્ધં પવટ્ટેસ્સતી’’તિ. ‘‘મા ચ મં અકૂટં કૂટવાદેન પાપેસી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો સેટ્ઠિના સદ્ધિં દ્વીહિ સહસ્સેહિ અબ્ભુતં અકાસિ – ‘‘મય્હં બલીબદ્દો સકટસતં અતિબદ્ધં પવટ્ટેસ્સતી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો સકટસતં અતિબન્ધિત્વા નન્દિવિસાલં બલીબદ્દં યુઞ્જિત્વા એતદવોચ – ‘‘અચ્છ, ભદ્ર, વહસ્સુ, ભદ્રા’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, નન્દિવિસાલો બલીબદ્દો સકટસતં અતિબદ્ધં પવટ્ટેસિ.

[જા. ૧.૧.૨૮ નન્દિવિસાલજાતકેપિ, તત્થ પન મનુઞ્ઞસદ્દો દિસ્સતિ] ‘‘મનાપમેવ ભાસેય્ય, ના, મનાપં કુદાચનં;

મનાપં ભાસમાનસ્સ, ગરું ભારં ઉદબ્બહિ;

ધનઞ્ચ નં અલાભેસિ, તેન ચ, ત્તમનો અહૂતિ.

‘‘તદાપિ મે, ભિક્ખવે, અમનાપા ખુંસના વમ્ભના. કિમઙ્ગં પન એતરહિ મનાપા ભવિસ્સતિ ખુંસના વમ્ભના? નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે…. ‘‘એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૧૪. ‘‘ઓમસવાદે પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૧૫. ઓમસવાદો નામ દસહિ આકારેહિ ઓમસતિ – જાતિયાપિ, નામેનપિ, ગોત્તેનપિ, કમ્મેનપિ, સિપ્પેનપિ, આબાધેનપિ, લિઙ્ગેનપિ, કિલેસેનપિ, આપત્તિયાપિ, અક્કોસેનપિ.

જાતિ નામ દ્વે જાતિયો – હીના ચ જાતિ ઉક્કટ્ઠા ચ જાતિ. હીના નામ જાતિ – ચણ્ડાલજાતિ, વેનજાતિ, નેસાદજાતિ, રથકારજાતિ, પુક્કુસજાતિ. એસા હીના નામ જાતિ. ઉક્કટ્ઠા નામ જાતિ – ખત્તિયજાતિ, બ્રાહ્મણજાતિ. એસા ઉક્કટ્ઠા નામ જાતિ.

નામં નામ દ્વે નામાનિ – હીનઞ્ચ નામં ઉક્કટ્ઠઞ્ચ નામં. હીનં નામ નામં – અવકણ્ણકં, જવકણ્ણકં, ધનિટ્ઠકં, સવિટ્ઠકં, કુલવડ્ઢકં, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ ઓઞ્ઞાતં અવઞ્ઞાતં હીળિતં પરિભૂતં અચિત્તીકતં, એતં હીનં નામ નામં. ઉક્કટ્ઠં નામ નામં – બુદ્ધપ્પટિસંયુત્તં, ધમ્મપ્પટિસંયુત્તં, સઙ્ઘપ્પટિસંયુત્તં, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ અનોઞ્ઞાતં અનવઞ્ઞાતં અહીળિતં અપરિભૂતં ચિત્તીકતં, એતં ઉક્કટ્ઠં નામ નામં.

ગોત્તં નામ દ્વે ગોત્તાનિ – હીનઞ્ચ ગોત્તં ઉક્કટ્ઠઞ્ચ ગોત્તં. હીનં નામ ગોત્તં – કોસિયગોત્તં, ભારદ્વાજગોત્તં, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ ઓઞ્ઞાતં અવઞ્ઞાતં હીળિતં પરિભૂતં અચિત્તીકતં, એતં હીનં નામ ગોત્તં. ઉક્કટ્ઠં નામ ગોત્તં – ગોતમગોત્તં, મોગ્ગલ્લાનગોત્તં, કચ્ચાનગોત્તં, વાસિટ્ઠગોત્તં, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ અનોઞ્ઞાતં અનવઞ્ઞાતં અહીળિતં અપરિભૂતં ચિત્તીકતં, એતં ઉક્કટ્ઠં નામ ગોત્તં.

કમ્મં નામ દ્વે કમ્માનિ – હીનઞ્ચ કમ્મં ઉક્કટ્ઠઞ્ચ કમ્મં. હીનં નામ કમ્મં – કોટ્ઠકકમ્મં, પુપ્ફછડ્ડકકમ્મં, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ ઓઞ્ઞાતં અવઞ્ઞાતં હીળિતં પરિભૂતં અચિત્તીકતં, એતં હીનં નામ કમ્મં. ઉક્કટ્ઠં નામ કમ્મં – કસિ, વણિજ્જા, ગોરક્ખા, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ અનોઞ્ઞાતં અનવઞ્ઞાતં અહીળિતં અપરિભૂતં ચિત્તીકતં. એતં ઉક્કટ્ઠં નામ કમ્મં.

સિપ્પં નામ દ્વે સિપ્પાનિ – હીનઞ્ચ સિપ્પં ઉક્કટ્ઠઞ્ચ સિપ્પં. હીનં નામ સિપ્પં – નળકારસિપ્પં, કુમ્ભકારસિપ્પં, પેસકારસિપ્પં, ચમ્મકારસિપ્પં, નહાપિતસિપ્પં, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ ઓઞ્ઞાતં અવઞ્ઞાતં હીળિતં પરિભૂતં અચિત્તીકતં. એતં હીનં નામ સિપ્પં. ઉક્કટ્ઠં નામ સિપ્પં – મુદ્દા, ગણના, લેખા, તેસુ તેસુ વા પન જનપદેસુ અનોઞ્ઞાતં અનવઞ્ઞાતં અહીળિતં અપરિભૂતં ચિત્તીકતં, એતં ઉક્કટ્ઠં નામ સિપ્પં.

સબ્બેપિ આબાધા હીના, અપિચ મધુમેહો આબાધો ઉક્કટ્ઠો.

લિઙ્ગં નામ દ્વે લિઙ્ગાનિ – હીનઞ્ચ લિઙ્ગં ઉક્કટ્ઠઞ્ચ લિઙ્ગં. હીનં નામ લિઙ્ગં – અતિદીઘં, અતિરસ્સં, અતિકણ્હં, અચ્ચોદાતં, એતં હીનં નામ લિઙ્ગં. ઉક્કટ્ઠં નામ લિઙ્ગં – નાતિદીઘં, નાતિરસ્સં, નાતિકણ્હં, નાચ્ચોદાતં. એતં ઉક્કટ્ઠં નામ લિઙ્ગં.

સબ્બેપિ કિલેસા હીના.

સબ્બાપિ આપત્તિયો હીના. અપિચ, સોતાપત્તિસમાપત્તિ ઉક્કટ્ઠા.

અક્કોસો નામ દ્વે અક્કોસા – હીનો ચ અક્કોસો ઉક્કટ્ઠો ચ અક્કોસો. હીનો નામ અક્કોસો – ઓટ્ઠોસિ, મેણ્ડોસિ, ગોણોસિ, ગદ્રભોસિ, તિરચ્છાનગતોસિ, નેરયિકોસિ; નત્થિ તુય્હં સુગતિ, દુગ્ગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખાતિ, યકારેન વા ભકારેન વા, કાટકોટચિકાય વા, એસો હીનો નામ અક્કોસો. ઉક્કટ્ઠો નામ અક્કોસો – પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ, ધમ્મકથિકોસિ, નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખાતિ, એસો ઉક્કટ્ઠો નામ અક્કોસો.

૧૬. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, ચણ્ડાલં વેનં નેસાદં રથકારં પુક્કુસં – ‘‘ચણ્ડાલોસિ, વેનોસિ, નેસાદોસિ, રથકારોસિ, પુક્કુસોસી’’તિ ભણતિ [વદેતીતિ ઉદ્દેસો. ભણતીતિ વિત્થારો (વજિરબુદ્ધિ)], આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, ખત્તિયં બ્રાહ્મણં – ‘‘ચણ્ડાલોસિ, વેનોસિ, નેસાદોસિ, રથકારોસિ, પુક્કુસોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, ચણ્ડાલં વેનં નેસાદં રથકારં પુક્કુસં – ‘‘ખત્તિયોસિ, બ્રાહ્મણોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, ખત્તિયં બ્રાહ્મણં – ‘‘ખત્તિયોસિ, બ્રાહ્મણોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૧૭. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, અવકણ્ણકં જવકણ્ણકં ધનિટ્ઠકં સવિટ્ઠકં કુલવડ્ઢકં – ‘‘અવકણ્ણકોસિ, જવકણ્ણકોસિ, ધનિટ્ઠકોસિ, સવિટ્ઠકોસિ, કુલવડ્ઢકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, બુદ્ધરક્ખિતં ધમ્મરક્ખિતં સઙ્ઘરક્ખિતં – ‘‘અવકણ્ણકોસિ, જવકણ્ણકોસિ, ધનિટ્ઠકોસિ, સવિટ્ઠકોસિ, કુલવડ્ઢકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, અવકણ્ણકં જવકણ્ણકં ધનિટ્ઠકં સવિટ્ઠકં કુલવડ્ઢકં – ‘‘બુદ્ધરક્ખિતોસિ, ધમ્મરક્ખિતોસિ, સઙ્ઘરક્ખિતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉકટ્ઠં વદેતિ, બુદ્ધરક્ખિતં ધમ્મરક્ખિતં સઙ્ઘરક્ખિતં – ‘‘બુદ્ધરક્ખિતોસિ, ધમ્મરક્ખિતોસિ, સઙ્ઘરક્ખિતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૧૮. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, કોસિયં ભારદ્વાજં – ‘‘કોસિયોસિ, ભારદ્વાજોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, ગોતમં મોગ્ગલ્લાનં કચ્ચાનં વાસિટ્ઠં – ‘‘કોસિયોસિ, ભારદ્વાજોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, કોસિયં ભારદ્વાજં – ‘‘ગોતમોસિ, મોગ્ગલ્લાનોસિ, કચ્ચાનોસિ, વાસિટ્ઠોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, ગોતમં મોગ્ગલ્લાનં કચ્ચાનં વાસિટ્ઠં – ‘‘ગોતમોસિ, મોગ્ગલ્લાનોસિ, કચ્ચાનોસિ, વાસિટ્ઠોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૧૯. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, કોટ્ઠકં પુપ્ફછડ્ડકં – ‘‘કોટ્ઠકોસિ, પુપ્ફછડ્ડકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, કસ્સકં વાણિજં ગોરક્ખં – ‘‘કોટ્ઠકોસિ, પુપ્ફછડ્ડકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, કોટ્ઠકં પુપ્ફછડ્ડકં – ‘‘કસ્સકોસિ, વાણિજોસિ, ગોરક્ખોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, કસ્સકં વાણિજં ગોરક્ખં – ‘‘કસ્સકોસિ, વાણિજોસિ, ગોરક્ખોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૦. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, નળકારં કુમ્ભકારં પેસકારં ચમ્મકારં નહાપિતં – ‘‘નળકારોસિ, કુમ્ભકારોસિ, પેસકારોસિ, ચમ્મકારોસિ, નહાપિતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, મુદ્દિકં ગણકં લેખકં – ‘‘નળકારોસિ, કુમ્ભકારોસિ, પેસકારોસિ, ચમ્મકારોસિ, નહાપિતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, નળકારં કુમ્ભકારં પેસકારં ચમ્મકારં નહાપિતં – ‘‘મુદ્દિકોસિ, ગણકોસિ, લેખકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, મુદ્દિકં ગણકં લેખકં – ‘‘મુદ્દિકોસિ, ગણકોસિ, લેખકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૧. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, કુટ્ઠિકં ગણ્ડિકં કિલાસિકં સોસિકં અપમારિકં – ‘‘કુટ્ઠિકોસિ, ગણ્ડિકોસિ, કિલાસિકોસિ, સોસિકોસિ, અપમારિકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, મધુમેહિકં – ‘‘કુટ્ઠિકોસિ, ગણ્ડિકોસિ, કિલાસિકોસિ, સોસિકોસિ, અપમારિકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, કુટ્ઠિકં ગણ્ડિકં કિલાસિકં સોસિકં અપમારિકં – ‘‘મધુમેહિકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, મધુમેહિકં – ‘‘મધુમેહિકોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૨. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, અતિદીઘં અતિરસ્સં અતિકણ્હં અચ્ચોદાતં – ‘‘અતિદીઘોસિ, અતિરસ્સોસિ, અતિકણ્હોસિ, અચ્ચોદાતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, નાતિદીઘં નાતિરસ્સં નાતિકણ્હં નાચ્ચોદાતં – ‘‘અતિદીઘોસિ, અતિરસ્સોસિ, અતિકણ્હોસિ, અચ્ચોદાતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, અતિદીઘં અતિરસ્સં અતિકણ્હં અચ્ચોદાતં – ‘‘નાતિદીઘોસિ, નાતિરસ્સોસિ, નાતિકણ્હોસિ, નાચ્ચોદાતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, નાતિદીઘં નાતિરસ્સં નાતિકણ્હં નાચ્ચોદાતં – ‘‘નાતિદીઘોસિ, નાતિરસ્સોસિ, નાતિકણ્હોસિ, નાચ્ચોદાતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૩. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, રાગપરિયુટ્ઠિતં દોસપરિયુટ્ઠિતં મોહપરિયુટ્ઠિતં – ‘‘રાગપરિયુટ્ઠિતોસિ, દોસપરિયુટ્ઠિતોસિ, મોહપરિયુટ્ઠિતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, વીતરાગં વીતદોસં વીતમોહં – ‘‘રાગપરિયુટ્ઠિતોસિ, દોસપરિયુટ્ઠિતોસિ, મોહપરિયુટ્ઠિતોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, રાગપરિયુટ્ઠિતં દોસપરિયુટ્ઠિતં મોહપરિયુટ્ઠિતં – ‘‘વીતરાગોસિ, વીતદોસોસિ, વીતમોહોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, વીતરાગં વીતદોસં વીતમોહં – ‘‘વીતરાગોસિ, વીતદોસોસિ, વીતમોહોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૪. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નં સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપન્નં થુલ્લચ્ચયં અજ્ઝાપન્નં પાચિત્તિયં અજ્ઝાપન્નં પાટિદેસનીયં અજ્ઝાપન્નં દુક્કટં અજ્ઝાપન્નં દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નં – ‘‘પારાજિકં અજ્ઝાપન્નોસિ, સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપન્નોસિ, થુલ્લચ્ચયં અજ્ઝાપન્નોસિ, પાચિત્તિયં અજ્ઝાપન્નોસિ, પાટિદેસનીયં અજ્ઝાપન્નોસિ, દુક્કટં અજ્ઝાપન્નોસિ, દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, સોતાપન્નં – ‘‘પારાજિકં અજ્ઝાપન્નોસિ…પે… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નં…પે… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નં – ‘‘સોતાપન્નોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, સોતાપન્નં – ‘‘સોતાપન્નોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૫. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ, ઓટ્ઠં મેણ્ડં ગોણં ગદ્રભં તિરચ્છાનગતં નેરયિકં – ‘‘ઓટ્ઠોસિ, મેણ્ડોસિ, ગોણોસિ, ગદ્રભોસિ, તિરચ્છાનગતોસિ, નેરયિકોસિ, નત્થિ તુય્હં સુગતિ, દુગ્ગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, પણ્ડિતં બ્યત્તં મેધાવિ બહુસ્સુતં ધમ્મકથિકં – ‘‘ઓટ્ઠોસિ, મેણ્ડોસિ, ગોણોસિ, ગદ્રભોસિ, તિરચ્છાનગતોસિ, નેરયિકોસિ; નત્થિ તુય્હં સુગતિ, દુગ્ગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, ઓટ્ઠં મેણ્ડં ગોણં ગદ્રભં તિરચ્છાનગતં નેરયિકં – ‘‘પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ, ધમ્મકથિકોસિ, નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, પણ્ડિતં બ્યત્તં મેધાવિં બહુસ્સુતં ધમ્મકથિકં – ‘‘પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ, ધમ્મકથિકોસિ, નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૨૬. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

૨૭. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે અવકણ્ણકા જવકણ્ણકા ધનિટ્ઠકા સવિટ્ઠકા કુલવડ્ઢકા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે બુદ્ધરક્ખિતા ધમ્મરક્ખિતા સઙ્ઘરક્ખિતા’’તિ ભણતિ …પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે કોસિયા ભારદ્વાજા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ગોતમા મોગ્ગલ્લાના કચ્ચાના વાસિટ્ઠા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે કોટ્ઠકા પુપ્ફછડ્ડકા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે કસ્સકા વાણિજા ગોરક્ખા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે નળકારા કુમ્ભકારા પેસકારા ચમ્મકારા નહાપિતા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે મુદ્દિકા ગણકા લેખકા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે કુટ્ઠિકા ગણ્ડિકા કિલાસિકા સોસિકા અપમારિકા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે મધુમેહિકા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે અતિદીઘા અતિરસ્સા અતિકણ્હા અચ્ચોદાતા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે નાતિદીઘા નાતિરસ્સા નાતિકણ્હા નાચ્ચોદાતા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે રાગપરિયુટ્ઠિતા દોસપરિયુટ્ઠિતા મોહપરિયુટ્ઠિતા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે વીતરાગા વીતદોસા વીતમોહા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે પારાજિકં અજ્ઝાપન્ના…પે… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્ના’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે સોતાપન્ના’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ઓટ્ઠા મેણ્ડા ગોણા ગદ્રભા તિરચ્છાનગતા નેરયિકા, નત્થિ તેસં સુગતિ, દુગ્ગતિયેવ તેસં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

૨૮. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે પણ્ડિતા બ્યત્તા, મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થિ તેસં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ તેસં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

૨૯. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘યે નૂન ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ…પે….

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘યે નૂન પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

૩૦. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘ન મયં ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘ન મયં પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થમ્હાકં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ અમ્હાકં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

૩૧. ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો હીનેન હીનં વદેતિ,…પે… હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ…પે… ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ…પે… ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, પણ્ડિતં બ્યત્તં મેધાવિં બહુસ્સુતં ધમ્મકથિકં – ‘‘પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ, ધમ્મકથિકોસિ, નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થિ તેસં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ તેસં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘યે નૂન ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘યે નૂન પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ખુંસેતુકામો વમ્ભેતુકામો મઙ્કુકત્તુકામો એવં વદેતિ, ‘‘ન મયં ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘ન મયં પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થમ્હાકં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ અમ્હાકં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

૩૨. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા હીનેન હીનં વદેતિ, ચણ્ડાલં વેનં નેસાદં રથકારં પુક્કુસં – ‘‘ચણ્ડાલોસિ, વેનોસિ, નેસાદોસિ, રથકારોસિ, પુક્કુસોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, ખત્તિયં બ્રાહ્મણં – ‘‘ચણ્ડાલોસિ, વેનોસિ, નેસાદોસિ, રથકારોસિ, પુક્કુસોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ, ચણ્ડાલં વેનં નેસાદં રથકારં પુક્કુસં – ‘‘ખત્તિયોસિ, બ્રાહ્મણોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, ખત્તિયં બ્રાહ્મણં – ‘‘ખત્તિયોસિ, બ્રાહ્મણોસી’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા હીનેન હીનં વદેતિ…પે… હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ…પે… ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ…પે… ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, પણ્ડિતં બ્યત્તં મેધાવિં બહુસ્સુતં ધમ્મકથિકં – ‘‘પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ, ધમ્મકથિકોસિ, નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

૩૩. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થિ તેસં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તેસં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા એવં વદેતિ, ‘‘યે નૂન ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘યે નૂન પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા એવં વદેતિ, ‘‘ન મયં ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘ન મયં પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થમ્હાકં દુગ્ગતિ, સુગતિયેવ અમ્હાકં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

૩૪. ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા હીનેન હીનં વદેતિ…પે… હીનેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ…પે… ઉક્કટ્ઠેન હીનં વદેતિ…પે… ઉક્કટ્ઠેન ઉક્કટ્ઠં વદેતિ, પણ્ડિતં બ્યત્તં મેધાવિં બહુસ્સુતં ધમ્મકથિકં – ‘‘પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ ધમ્મકથિકોસિ, નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ; સુગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા એવં વદેતિ, ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થિ તેસં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તેસં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા એવં વદેતિ, ‘‘યે નૂન ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘યે નૂન પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો અનુપસમ્પન્નં ન ખુંસેતુકામો ન વમ્ભેતુકામો ન મઙ્કુકત્તુકામો, દવકમ્યતા એવં વદેતિ, ‘‘ન મયં ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’’તિ ભણતિ…પે…. ‘‘ન મયં પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થમ્હાકં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ અમ્હાકં પાટિકઙ્ખા’’તિ ભણતિ, આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુબ્ભાસિતસ્સ.

૩૫. અનાપત્તિ અત્થપુરેક્ખારસ્સ, ધમ્મપુરેક્ખારસ્સ, અનુસાસનિપુરેક્ખારસ્સ, ઉમ્મત્તકસ્સ, ખિત્તચિત્તસ્સ, વેદનાટ્ટસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઓમસવાદસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. પેસુઞ્ઞસિક્ખાપદં

૩૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરન્તિ; ઇમસ્સ સુત્વા અમુસ્સ અક્ખાયન્તિ, ઇમસ્સ ભેદાય; અમુસ્સ સુત્વા ઇમસ્સ અક્ખાયન્તિ, અમુસ્સ ભેદાય. તેન અનુપ્પન્નાનિ ચેવ ભણ્ડનાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્નાનિ ચ ભણ્ડનાનિ ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરિસ્સન્તિ, ઇમસ્સ સુત્વા અમુસ્સ અક્ખાયિસ્સન્તિ, ઇમસ્સ ભેદાય; અમુસ્સ સુત્વા ઇમસ્સ અક્ખાયિસ્સન્તિ, અમુસ્સ ભેદાય! તેન અનુપ્પન્નાનિ ચેવ ભણ્ડનાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્નાનિ ચ ભણ્ડનાનિ ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરથ, ઇમસ્સ સુત્વા અમુસ્સ અક્ખાયથ, ઇમસ્સ ભેદાય, અમુસ્સ સુત્વા ઇમસ્સ અક્ખાયથ, અમુસ્સ ભેદાય? તેન અનુપ્પન્નાનિ ચેવ ભણ્ડનાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્નાનિ ચ ભણ્ડનાનિ ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરિસ્સથ! ઇમસ્સ સુત્વા અમુસ્સ અક્ખાયિસ્સથ, ઇમસ્સ ભેદાય! અમુસ્સ સુત્વા ઇમસ્સ અક્ખાયિસ્સથ, અમુસ્સ ભેદાય! તેન અનુપ્પન્નાનિ ચેવ ભણ્ડનાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્નાનિ ચ ભણ્ડનાનિ ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તન્તિ. નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય. પસન્નાનં વા ભિય્યોભાવાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૭. ‘‘ભિક્ખુપેસુઞ્ઞે પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૮. પેસુઞ્ઞં નામ દ્વીહાકારેહિ પેસુઞ્ઞં હોતિ – પિયકમ્યસ્સ વા ભેદાધિપ્પાયસ્સ વા. દસહાકારેહિ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – જાતિતોપિ, નામતોપિ, ગોત્તતોપિ, કમ્મતોપિ, સિપ્પતોપિ, આબાધતોપિ, લિઙ્ગતોપિ, કિલેસતોપિ, આપત્તિતોપિ, અક્કોસતોપિ.

જાતિ નામ દ્વે જાતિયો – હીના ચ જાતિ ઉક્કટ્ઠા ચ જાતિ. હીના નામ જાતિ – ચણ્ડાલજાતિ વેનજાતિ નેસાદજાતિ રથકારજાતિ પુક્કુસજાતિ. એસા હીના નામ જાતિ. ઉક્કટ્ઠા નામ જાતિ – ખત્તિયજાતિ બ્રાહ્મણજાતિ. એસા ઉક્કટ્ઠા નામ જાતિ…પે….

અક્કોસો નામ દ્વે અક્કોસા – હીનો ચ અક્કોસો ઉક્કટ્ઠો ચ અક્કોસો. હીનો નામ અક્કોસો – ઓટ્ઠોસિ, મેણ્ડોસિ, ગોણોસિ, ગદ્રભોસિ, તિરચ્છાનગતોસિ, નેરયિકોસિ; નત્થિ તુય્હં સુગતિ; દુગ્ગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખાતિ, યકારેન વા ભકારેન વા કાટકોટચિકાય વા. એસો હીનો નામ અક્કોસો. ઉક્કટ્ઠો નામ અક્કોસો – પણ્ડિતોસિ, બ્યત્તોસિ, મેધાવીસિ, બહુસ્સુતોસિ, ધમ્મકથિકોસિ; નત્થિ તુય્હં દુગ્ગતિ; સુગતિ યેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખાતિ. એસો ઉક્કટ્ઠો નામ અક્કોસો.

૩૯. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘ચણ્ડાલો વેનો નેસાદો રથકારો પુક્કુસો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘ખત્તિયો બ્રાહ્મણો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘અવકણ્ણકો જવકણ્ણકો ધનિટ્ઠકો સવિટ્ઠકો કુલવડ્ઢકો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘બુદ્ધરક્ખિતો ધમ્મરક્ખિતો સઙ્ઘરક્ખિતો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘કોસિયો ભારદ્વાજો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘ગોતમો મોગ્ગલ્લાનો કચ્ચાનો વાસિટ્ઠો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘કોટ્ઠકો પુપ્ફછડ્ડકો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘કસ્સકો વાણિજો ગોરક્ખો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘નળકારો કુમ્ભકારો પેસકારો ચમ્મકારો નહાપિતો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘મુદ્દિકો ગણકો લેખકો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૪૦. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘કુટ્ઠિકો ગણ્ડિકો કિલાસિકો સોસિકો અપમારિકો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘મધુમેહિકો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘અતિદીઘો અતિરસ્સો અતિકણ્હો અચ્ચોદાતો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘નાતિદીઘો નાતિરસ્સો નાતિકણ્હો નાચ્ચોદાતો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘રાગપરિયુટ્ઠિતો દોસપરિયુટ્ઠિતો મોહપરિયુટ્ઠિતો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો, સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપન્નો, થુલ્લચ્ચયં અજ્ઝાપન્નો, પાચિત્તિયં અજ્ઝાપન્નો, પાટિદેસનીયં અજ્ઝાપન્નો, દુક્કટં અજ્ઝાપન્નો, દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘સોતાપન્નો’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘ઓટ્ઠો મેણ્ડો ગોણો ગદ્રભો તિરચ્છાનગતો નેરયિકો, નત્થિ તસ્સ સુગતિ, દુગ્ગતિયેવ તસ્સ પાટિકઙ્ખા’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો તં ‘પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી બહુસ્સુતો ધમ્મકથિકો, નત્થિ તસ્સ દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તસ્સ પાટિકઙ્ખા’તિ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય પાચિત્તિયસ્સ.

૪૧. ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો ‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા, પુક્કુસા’તિ ભણતિ, ન સો અઞ્ઞં ભણતિ, તઞ્ઞેવ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો ‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ખત્તિયા બ્રાહ્મણા’તિ ભણતિ, ન સો અઞ્ઞં ભણતિ, તઞ્ઞેવ ભણતી’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ…પે….

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો ‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા, નત્થિ તેસં દુગ્ગતિ, સુગતિ યેવ તેસં પાટિકઙ્ખા’તિ ભણતિ, ન સો અઞ્ઞં ભણતિ, તઞ્ઞેવ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો ‘યે નૂન ચણ્ડાલા વેના નેસાદા રથકારા પુક્કુસા’તિ ભણતિ, ન સો અઞ્ઞં ભણતિ, તઞ્ઞેવ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.

ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નસ્સ સુત્વા ઉપસમ્પન્નસ્સ પેસુઞ્ઞં ઉપસંહરતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો ‘યે નૂન પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવી બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા’તિ ભણતિ, ન સો અઞ્ઞં ભણતિ, તઞ્ઞેવ ભણતી’’તિ. આપત્તિ વાચાય, વાચાય દુક્કટસ્સ.