નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

વિનયપિટકે

પારાજિકપાળિ

વેરઞ્જકણ્ડં

૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા વેરઞ્જાયં વિહરતિ નળેરુપુચિમન્દમૂલે મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. અસ્સોસિ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો વેરઞ્જાયં વિહરતિ નળેરુપુચિમન્દમૂલે મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા [ભગવાતિ (સ્યા.), દી. નિ. ૧.૧૫૭, અબ્ભુગ્ગતાકારેન પન સમેતિ]. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં; કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ; સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’’તિ.

૨. [ઇતો પરં યાવ પારા. ૧૫-૧૬ પદક્ખિણં કત્વા પક્કામીતિ પાઠો અ. નિ. ૮.૧૧] અથ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભો ગોતમ – ‘ન સમણો ગોતમો બ્રાહ્મણે જિણ્ણે વુડ્ઢે મહલ્લકે અદ્ધગતે વયોઅનુપ્પત્તે અભિવાદેતિ વા પચ્ચુટ્ઠેતિ વા આસનેન વા નિમન્તેતી’તિ. તયિદં, ભો ગોતમ, તથેવ? ન હિ ભવં ગોતમો બ્રાહ્મણે જિણ્ણે વુડ્ઢે મહલ્લકે અદ્ધગતે વયોઅનુપ્પત્તે અભિવાદેતિ વા પચ્ચુટ્ઠેતિ વા આસનેન વા નિમન્તેતિ? તયિદં, ભો ગોતમ, ન સમ્પન્નમેવા’’તિ.

‘‘નાહં તં, બ્રાહ્મણ, પસ્સામિ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય યમહં અભિવાદેય્યં વા પચ્ચુટ્ઠેય્યં વા આસનેન વા નિમન્તેય્યં. યઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, તથાગતો અભિવાદેય્ય વા પચ્ચુટ્ઠેય્ય વા આસનેન વા નિમન્તેય્ય, મુદ્ધાપિ તસ્સ વિપતેય્યા’’તિ.

૩. ‘‘અરસરૂપો ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અરસરૂપો સમણો ગોતમો’તિ. યે તે, બ્રાહ્મણ, રૂપરસા સદ્દરસા ગન્ધરસા રસરસા ફોટ્ઠબ્બરસા તે તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા [અનભાવકતા (સી.) અનભાવંગતા (સ્યા.)] આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અરસરૂપો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૪. ‘‘નિબ્ભોગો ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘નિબ્ભોગો સમણો ગોતમો’તિ. યે તે, બ્રાહ્મણ, રૂપભોગા સદ્દભોગા ગન્ધભોગા રસભોગા ફોટ્ઠબ્બભોગા તે તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘નિબ્ભોગો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૫. ‘‘અકિરિયવાદો ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, અકિરિયં વદામિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વચીદુચ્ચરિતસ્સ મનોદુચ્ચરિતસ્સ. અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અકિરિયં વદામિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૬. ‘‘ઉચ્છેદવાદો ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, ઉચ્છેદં વદામિ રાગસ્સ દોસસ્સ મોહસ્સ. અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં ઉચ્છેદં વદામિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૭. ‘‘જેગુચ્છી ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, જિગુચ્છામિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન. અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા જિગુચ્છામિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૮. ‘‘વેનયિકો ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, વિનયાય ધમ્મં દેસેમિ રાગસ્સ દોસસ્સ મોહસ્સ. અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં વિનયાય ધમ્મં દેસેમિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૯. ‘‘તપસ્સી ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો’તિ. તપનીયાહં, બ્રાહ્મણ, પાપકે અકુસલે ધમ્મે વદામિ, કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં. યસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, તપનીયા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા તમહં તપસ્સીતિ વદામિ. તથાગતસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, તપનીયા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

૧૦. ‘‘અપગબ્ભો ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો’તિ. યસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, આયતિં ગબ્ભસેય્યા પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા તમહં અપગબ્ભોતિ વદામિ. તથાગતસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, આયતિં ગબ્ભસેય્યા પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસિ’’.

૧૧. ‘‘સેય્યથાપિ, બ્રાહ્મણ, કુક્કુટિયા અણ્ડાનિ અટ્ઠ વા દસ વા દ્વાદસ વા. તાનસ્સુ કુક્કુટિયા સમ્મા અધિસયિતાનિ સમ્મા પરિસેદિતાનિ સમ્મા પરિભાવિતાનિ. યો નુ ખો તેસં કુક્કુટચ્છાપકાનં પઠમતરં પાદનખસિખાય વા મુખતુણ્ડકેન વા અણ્ડકોસં પદાલેત્વા સોત્થિના અભિનિબ્ભિજ્જેય્ય, કિન્તિ સ્વાસ્સ વચનીયો – ‘‘જેટ્ઠો વા કનિટ્ઠો વા’’તિ? ‘‘જેટ્ઠોતિસ્સ, ભો ગોતમ, વચનીયો. સો હિ નેસં જેટ્ઠો હોતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો અહં, બ્રાહ્મણ, અવિજ્જાગતાય પજાય અણ્ડભૂતાય પરિયોનદ્ધાય અવિજ્જણ્ડકોસં પદાલેત્વા એકોવ લોકે અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો. સ્વાહં, બ્રાહ્મણ, જેટ્ઠો સેટ્ઠો લોકસ્સ’’.

‘‘આરદ્ધં ખો પન મે, બ્રાહ્મણ, વીરિયં [વિરિયં (સી. સ્યા.)] અહોસિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા [અપ્પમુટ્ઠા (સી. સ્યા.)], પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહાસિં સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેસિં, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં.

૧૨. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ, જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ, અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો; સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો; સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નોતિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પઠમે યામે પઠમા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા, વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો, આલોકો ઉપ્પન્નો – યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, પઠમાભિનિબ્ભિદા અહોસિ કુક્કુટચ્છાપકસ્સેવ અણ્ડકોસમ્હા.

૧૩. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે સત્તાનં ચુતૂપપાતઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન [અતિક્કન્તમાનુસ્સકેન (ક.)] સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે. સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે. સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા મજ્ઝિમે યામે દુતિયા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા, વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો, આલોકો ઉપ્પન્નો – યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, દુતિયાભિનિબ્ભિદા અહોસિ કુક્કુટચ્છાપકસ્સેવ અણ્ડકોસમ્હા.

૧૪. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં; ‘ઇમે આસવા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તસ્સ મે એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં અહોસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિં. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પચ્છિમે યામે તતિયા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા, વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો, આલોકો ઉપ્પન્નો – યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, તતિયાભિનિબ્ભિદા અહોસિ – કુક્કુટચ્છાપકસ્સેવ અણ્ડકોસમ્હા’’તિ.

૧૫. એવં વુત્તે, વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘જેટ્ઠો ભવં ગોતમો, સેટ્ઠો ભવં ગોતમો! અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ!! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ, એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતં. અધિવાસેતુ ચ મે ભવં ગોતમો વેરઞ્જાયં વસ્સાવાસં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

૧૬. તેન ખો પન સમયેન વેરઞ્જા દુબ્ભિક્ખા હોતિ દ્વીહિતિકા સેતટ્ઠિકા સલાકાવુત્તા ન સુકરા ઉઞ્છેન પગ્ગહેન યાપેતું. તેન ખો પન સમયેન ઉત્તરાપથકા [ઉત્તરાહકા (સી.)] અસ્સવાણિજા [અસ્સવણિજા (ક.)] પઞ્ચમત્તેહિ અસ્સસતેહિ વેરઞ્જં વસ્સાવાસં ઉપગતા હોન્તિ. તેહિ અસ્સમણ્ડલિકાસુ ભિક્ખૂનં પત્થપત્થપુલકં [પત્થપત્થમૂલકં (ક.)] પઞ્ઞત્તં હોતિ. ભિક્ખૂ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય વેરઞ્જં પિણ્ડાય પવિસિત્વા પિણ્ડં અલભમાના અસ્સમણ્ડલિકાસુ પિણ્ડાય ચરિત્વા પત્થપત્થપુલકં આરામં આહરિત્વા ઉદુક્ખલે કોટ્ટેત્વા કોટ્ટેત્વા પરિભુઞ્જન્તિ. આયસ્મા પનાનન્દો પત્થપુલકં સિલાયં પિસિત્વા ભગવતો ઉપનામેતિ. તં ભગવા પરિભુઞ્જતિ.

અસ્સોસિ ખો ભગવા ઉદુક્ખલસદ્દં. જાનન્તાપિ તથાગતા પુચ્છન્તિ, જાનન્તાપિ ન પુચ્છન્તિ; કાલં વિદિત્વા પુચ્છન્તિ, કાલં વિદિત્વા ન પુચ્છન્તિ; અત્થસંહિતં તથાગતા પુચ્છન્તિ, નો અનત્થસંહિતં. અનત્થસંહિતે સેતુઘાતો તથાગતાનં. દ્વીહિ આકારેહિ બુદ્ધા ભગવન્તો ભિક્ખૂ પટિપુચ્છન્તિ – ધમ્મં વા દેસેસ્સામ, સાવકાનં વા સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામાતિ [પઞ્ઞાપેસ્સામાતિ (સી. સ્યા.)]. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, ઉદુક્ખલસદ્દો’’તિ? અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘સાધુ સાધુ, આનન્દ! તુમ્હેહિ, આનન્દ સપ્પુરિસેહિ વિજિતં. પચ્છિમા જનતા સાલિમંસોદનં અતિમઞ્ઞિસ્સતી’’તિ.

૧૭. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો [મહામોગ્ગલાનો (ક.)] યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતરહિ, ભન્તે, વેરઞ્જા દુબ્ભિક્ખા દ્વીહિતિકા સેતટ્ઠિકા સલાકાવુત્તા. ન સુકરા ઉઞ્છેન પગ્ગહેન યાપેતું. ઇમિસ્સા, ભન્તે, મહાપથવિયા હેટ્ઠિમતલં સમ્પન્નં – સેય્યથાપિ ખુદ્દમધું અનીલકં એવમસ્સાદં. સાધાહં, ભન્તે, પથવિં પરિવત્તેય્યં. ભિક્ખૂ પપ્પટકોજં પરિભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ. ‘‘યે પન તે, મોગ્ગલ્લાન, પથવિનિસ્સિતા પાણા તે કથં કરિસ્સસી’’તિ? ‘‘એકાહં, ભન્તે, પાણિં અભિનિમ્મિનિસ્સામિ – સેય્યથાપિ મહાપથવી. યે પથવિનિસ્સિતા પાણા તે તત્થ સઙ્કામેસ્સામિ. એકેન હત્થેન પથવિં પરિવત્તેસ્સામી’’તિ. ‘‘અલં, મોગ્ગલ્લાન, મા તે રુચ્ચિ પથવિં પરિવત્તેતું. વિપલ્લાસમ્પિ સત્તા પટિલભેય્યુ’’ન્તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે, સબ્બો ભિક્ખુસઙ્ઘો ઉત્તરકુરું પિણ્ડાય ગચ્છેય્યા’’તિ. ‘‘અલં, મોગ્ગલ્લાન, મા તે રુચ્ચિ સબ્બસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ઉત્તરકુરું પિણ્ડાય ગમન’’ન્તિ.

૧૮. અથ ખો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘કતમેસાનં ખો બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ન ચિરટ્ઠિતિકં અહોસિ; કતમેસાનં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિ? અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં [સાયણ્હસમયં (સી.)] પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘કતમેસાનં ખો બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ન ચિરટ્ઠિતિકં અહોસિ, કતમેસાનં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’તિ. ‘કતમેસાનં નુ ખો, ભન્તે, બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ન ચિરટ્ઠિતિકં અહોસિ, કતમેસાનં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’’તિ?

‘‘ભગવતો ચ, સારિપુત્ત, વિપસ્સિસ્સ ભગવતો ચ સિખિસ્સ ભગવતો ચ વેસ્સભુસ્સ બ્રહ્મચરિયં ન ચિરટ્ઠિતિકં અહોસિ. ભગવતો ચ, સારિપુત્ત, કકુસન્ધસ્સ ભગવતો ચ કોણાગમનસ્સ ભગવતો ચ કસ્સપસ્સ બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિ.

૧૯. ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો, યેન ભગવતો ચ વિપસ્સિસ્સ ભગવતો ચ સિખિસ્સ ભગવતો ચ વેસ્સભુસ્સ બ્રહ્મચરિયં ન ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિ? ‘‘ભગવા ચ, સારિપુત્ત, વિપસ્સી ભગવા ચ સિખી ભગવા ચ વેસ્સભૂ કિલાસુનો અહેસું સાવકાનં વિત્થારેન ધમ્મં દેસેતું. અપ્પકઞ્ચ નેસં અહોસિ સુત્તં ગેય્યં વેય્યાકરણં ગાથા ઉદાનં ઇતિવુત્તકં જાતકં અબ્ભુતધમ્મં વેદલ્લં. અપઞ્ઞત્તં સાવકાનં સિક્ખાપદં. અનુદ્દિટ્ઠં પાતિમોક્ખં. તેસં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં અન્તરધાનેન બુદ્ધાનુબુદ્ધાનં સાવકાનં અન્તરધાનેન યે તે પચ્છિમા સાવકા નાનાનામા નાનાગોત્તા નાનાજચ્ચા નાનાકુલા પબ્બજિતા તે તં બ્રહ્મચરિયં ખિપ્પઞ્ઞેવ અન્તરધાપેસું. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, નાનાપુપ્ફાનિ ફલકે નિક્ખિત્તાનિ સુત્તેન અસઙ્ગહિતાનિ તાનિ વાતો વિકિરતિ વિધમતિ વિદ્ધંસેતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યથા તં સુત્તેન અસઙ્ગહિતત્તા. એવમેવ ખો, સારિપુત્ત, તેસં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં અન્તરધાનેન બુદ્ધાનુબુદ્ધાનં સાવકાનં અન્તરધાનેન યે તે પચ્છિમા સાવકા નાનાનામા નાનાગોત્તા નાનાજચ્ચા નાનાકુલા પબ્બજિતા તે તં બ્રહ્મચરિયં ખિપ્પઞ્ઞેવ અન્તરધાપેસું.

‘‘અકિલાસુનો ચ તે ભગવન્તો અહેસું સાવકે ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ ઓવદિતું. ભૂતપુબ્બં, સારિપુત્ત, વેસ્સભૂ ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અઞ્ઞતરસ્મિં ભિંસનકે [ભીસનકે (ક.)] વનસણ્ડે સહસ્સં ભિક્ખુસઙ્ઘં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ ઓવદતિ અનુસાસતિ – ‘એવં વિતક્કેથ, મા એવં વિતક્કયિત્થ; એવં મનસિકરોથ, મા એવં મનસાકત્થ [મનસાકરિત્થ (ક.)]; ઇદં પજહથ, ઇદં ઉપસમ્પજ્જ વિહરથા’તિ. અથ ખો, સારિપુત્ત, તસ્સ ભિક્ખુસહસ્સસ્સ વેસ્સભુના ભગવતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન એવં ઓવદિયમાનાનં એવં અનુસાસિયમાનાનં અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તાનિ વિમુચ્ચિંસુ. તત્ર સુદં, સારિપુત્ત, ભિંસનકસ્સ વનસણ્ડસ્સ ભિંસનકતસ્મિં હોતિ – યો કોચિ અવીતરાગો તં વનસણ્ડં પવિસતિ, યેભુય્યેન લોમાનિ હંસન્તિ. અયં ખો, સારિપુત્ત, હેતુ અયં પચ્ચયો યેન ભગવતો ચ વિપસ્સિસ્સ ભગવતો ચ સિખિસ્સ ભગવતો ચ વેસ્સભુસ્સ બ્રહ્મચરિયં ન ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિ.

૨૦. ‘‘કો પન, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો યેન ભગવતો ચ કકુસન્ધસ્સ ભગવતો ચ કોણાગમનસ્સ ભગવતો ચ કસ્સપસ્સ બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિ? ‘‘ભગવા ચ, સારિપુત્ત, કકુસન્ધો ભગવા ચ કોણાગમનો ભગવા ચ કસ્સપો અકિલાસુનો અહેસું સાવકાનં વિત્થારેન ધમ્મં દેસેતું. બહુઞ્ચ નેસં અહોસિ સુત્તં ગેય્યં વેય્યાકરણં ગાથા ઉદાનં ઇતિવુત્તકં જાતકં અબ્ભુતધમ્મં વેદલ્લં, પઞ્ઞત્તં સાવકાનં સિક્ખાપદં, ઉદ્દિટ્ઠં પાતિમોક્ખં. તેસં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં અન્તરધાનેન બુદ્ધાનુબુદ્ધાનં સાવકાનં અન્તરધાનેન યે તે પચ્છિમા સાવકા નાનાનામા નાનાગોત્તા નાનાજચ્ચા નાનાકુલા પબ્બજિતા તે તં બ્રહ્મચરિયં ચિરં દીઘમદ્ધાનં ઠપેસું. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, નાનાપુપ્ફાનિ ફલકે નિક્ખિત્તાનિ સુત્તેન સુસઙ્ગહિતાનિ તાનિ વાતો ન વિકિરતિ ન વિધમતિ ન વિદ્ધંસેતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યથા તં સુત્તેન સુસઙ્ગહિતત્તા. એવમેવ ખો, સારિપુત્ત, તેસં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં અન્તરધાનેન બુદ્ધાનુબુદ્ધાનં સાવકાનં અન્તરધાનેન યે તે પચ્છિમા સાવકા નાનાનામા નાનાગોત્તા નાનાજચ્ચા નાનાકુલા પબ્બજિતા તે તં બ્રહ્મચરિયં ચિરં દીઘમદ્ધાનં ઠપેસું. અયં ખો, સારિપુત્ત, હેતુ અયં પચ્ચયો યેન ભગવતો ચ કકુસન્ધસ્સ ભગવતો ચ કોણાગમનસ્સ ભગવતો ચ કસ્સપસ્સ બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિ.

૨૧. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતસ્સ, ભગવા, કાલો! એતસ્સ, સુગત, કાલો! યં ભગવા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેય્ય [પઞ્ઞાપેય્ય (સી. સ્યા.)], ઉદ્દિસેય્ય પાતિમોક્ખં, યથયિદં બ્રહ્મચરિયં અદ્ધનિયં અસ્સ ચિરટ્ઠિતિક’’ન્તિ. ‘‘આગમેહિ ત્વં, સારિપુત્ત! આગમેહિ ત્વં, સારિપુત્ત! તથાગતોવ તત્થ કાલં જાનિસ્સતિ. ન તાવ, સારિપુત્ત, સત્થા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ ઉદ્દિસતિ [ન ઉદ્દિસતિ (સી.)] પાતિમોક્ખં યાવ ન ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ. યતો ચ ખો, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, અથ સત્થા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ ઉદ્દિસ્સતિ પાતિમોક્ખં તેસંયેવ આસવટ્ઠાનીયાનં ધમ્માનં પટિઘાતાય. ન તાવ, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ યાવ ન સઙ્ઘો રત્તઞ્ઞુમહત્તં પત્તો હોતિ. યતો ચ ખો, સારિપુત્ત, સઙ્ઘો રત્તઞ્ઞુમહત્તં પત્તો હોતિ અથ ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, અથ, સત્થા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ ઉદ્દિસતિ પાતિમોક્ખં તેસંયેવ આસવટ્ઠાનીયાનં ધમ્માનં પટિઘાતાય. ન તાવ, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, યાવ ન સઙ્ઘો વેપુલ્લમહત્તં પત્તો હોતિ. યતો ચ ખો, સારિપુત્ત, સઙ્ઘો વેપુલ્લમહત્તં પત્તો હોતિ, અથ ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, અથ સત્થા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ ઉદ્દિસતિ પાતિમોક્ખં તેસંયેવ આસવટ્ઠાનીયાનં ધમ્માનં પટિઘાતાય. ન તાવ, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, યાવ ન સઙ્ઘો લાભગ્ગમહત્તં પત્તો હોતિ. યતો ચ ખો, સારિપુત્ત, સઙ્ઘો લાભગ્ગમહત્તં પત્તો હોતિ, અથ ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, અથ સત્થા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ ઉદ્દિસતિ પાતિમોક્ખં તેસંયેવ આસવટ્ઠાનીયાનં ધમ્માનં પટિઘાતાય. ન તાવ, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, યાવ ન સઙ્ઘો બાહુસચ્ચમહત્તં પત્તો હોતિ. યતો ચ ખો, સારિપુત્ત, સઙ્ઘો બાહુસચ્ચમહત્તં પત્તો હોતિ, અથ ઇધેકચ્ચે આસવટ્ઠાનીયા ધમ્મા સઙ્ઘે પાતુભવન્તિ, અથ સત્થા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ ઉદ્દિસતિ પાતિમોક્ખં તેસંયેવ આસવટ્ઠાનીયાનં ધમ્માનં પટિઘાતાય. નિરબ્બુદો હિ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો નિરાદીનવો અપગતકાળકો સુદ્ધો સારે પતિટ્ઠિતો. ઇમેસઞ્હિ, સારિપુત્ત, પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં યો પચ્છિમકો ભિક્ખુ સો સોતાપન્નો અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો’’તિ.

૨૨. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘આચિણ્ણં ખો પનેતં, આનન્દ, તથાગતાનં યેહિ નિમન્તિતા વસ્સં વસન્તિ, ન તે અનપલોકેત્વા જનપદચારિકં પક્કમન્તિ. આયામાનન્દ, વેરઞ્જં બ્રાહ્મણં અપલોકેસ્સામા’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો ભગવા નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય આયસ્મતા આનન્દેન પચ્છાસમણેન યેન વેરઞ્જસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વેરઞ્જં બ્રાહ્મણં ભગવા એતદવોચ – ‘‘નિમન્તિતમ્હ તયા, બ્રાહ્મણ, વસ્સંવુટ્ઠા [વસ્સંવુત્થા (સી. સ્યા. ક.)], અપલોકેમ તં, ઇચ્છામ મયં જનપદચારિકં પક્કમિતુ’’ન્તિ. ‘‘સચ્ચં, ભો ગોતમ, નિમન્તિતત્થ મયા વસ્સંવુટ્ઠા; અપિ ચ, યો દેય્યધમ્મો સો ન દિન્નો. તઞ્ચ ખો નો અસન્તં, નોપિ અદાતુકમ્યતા, તં કુતેત્થ લબ્ભા બહુકિચ્ચા ઘરાવાસા બહુકરણીયા. અધિવાસેતુ મે ભવં ગોતમો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો ભગવા વેરઞ્જં બ્રાહ્મણં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભો ગોતમ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

૨૩. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન વેરઞ્જસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં [ઓણીતપત્તપાણિં (ક.)] તિચીવરેન અચ્છાદેસિ, એકમેકઞ્ચ ભિક્ખું એકમેકેન દુસ્સયુગેન અચ્છાદેસિ. અથ ખો ભગવા વેરઞ્જં બ્રાહ્મણં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો ભગવા વેરઞ્જાયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા અનુપગમ્મ સોરેય્યં સઙ્કસ્સં કણ્ણકુજ્જં યેન પયાગપતિટ્ઠાનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પયાગપતિટ્ઠાને ગઙ્ગં નદિં ઉત્તરિત્વા યેન બારાણસી તદવસરિ. અથ ખો ભગવા બારાણસિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન વેસાલી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયન્તિ.

વેરઞ્જભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૧. પારાજિકકણ્ડં

૧. પઠમપારાજિકં

સુદિન્નભાણવારો

૨૪. તેન ખો પન સમયેન વેસાલિયા અવિદૂરે કલન્દગામો નામ અત્થિ [કલન્દગામો નામ હોતિ (સી.), કલન્દગામો હોતિ (સ્યા.)]. તત્થ સુદિન્નો નામ કલન્દપુત્તો સેટ્ઠિપુત્તો હોતિ. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો સમ્બહુલેહિ [સમ્પહૂલેહિ (સી.)] સહાયકેહિ સદ્ધિં વેસાલિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. તેન ખો પન સમયેન ભગવા મહતિયા પરિસાય પરિવુતો ધમ્મં દેસેન્તો નિસિન્નો હોતિ. અદ્દસ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો ભગવન્તં મહતિયા પરિસાય પરિવુતં ધમ્મં દેસેન્તં નિસિન્નં. દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહમ્પિ ધમ્મં સુણેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો યેન સા પરિસા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નસ્સ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યથા યથા ખો અહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું; યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સા પરિસા ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

૨૫. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો અચિરવુટ્ઠિતાય પરિસાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યથા યથાહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું; ઇચ્છામહં, ભન્તે, કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. પબ્બાજેતુ મં ભગવા’’તિ. ‘‘અનુઞ્ઞાતોસિ પન ત્વં, સુદ્દિન્ન, માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, ભન્તે, અનુઞ્ઞાતો માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. ‘‘ન ખો, સુદિન્ન, તથાગતા અનનુઞ્ઞાતં માતાપિતૂહિ પુત્તં પબ્બાજેન્તી’’તિ. ‘‘સોહં, ભન્તે, તથા કરિસ્સામિ યથા મં માતાપિતરો અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ.

૨૬. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો વેસાલિયં તં કરણીયં તીરેત્વા યેન કલન્દગામો યેન માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘અમ્મતાતા, યથા યથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું; ઇચ્છામહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાથ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. એવં વુત્તે સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત સુદિન્ન, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો. ન ત્વં, તાત સુદિન્ન, કિઞ્ચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ મયં તે અકામકા વિના ભવિસ્સામ, કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘અમ્મતાતા, યથા યથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું; ઇચ્છામહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાથ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત સુદિન્ન, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો. ન ત્વં, તાત સુદિન્ન, કિઞ્ચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ મયં તે અકામકા વિના ભવિસ્સામ, કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ! તતિયમ્પિ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘અમ્મતાતા, યથા યથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું; ઇચ્છામહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાથ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત સુદિન્ન, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો. ન ત્વં, તાત સુદિન્ન, કિઞ્ચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ મયં તે અકામકા વિના ભવિસ્સામ, કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ!

૨૭. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો – ‘‘ન મં માતાપિતરો અનુજાનન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ, તત્થેવ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા નિપજ્જિ – ઇધેવ મે મરણં ભવિસ્સતિ પબ્બજ્જા વાતિ. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો એકમ્પિ ભત્તં ન ભુઞ્જિ, દ્વેપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, તીણિપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, ચત્તારિપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, પઞ્ચપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, છપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, સત્તપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ.

૨૮. અથ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત સુદિન્ન, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો. ન ત્વં, તાત સુદિન્ન, કિઞ્ચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ મયં તે અકામકા વિના ભવિસ્સામ, કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય? ઉટ્ઠેહિ, તાત સુદિન્ન, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ, ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ. ન તં મયં અનુજાનામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. એવં વુત્તે સુદિન્નો કલન્દપુત્તો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત સુદિન્ન, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો. ન ત્વં, તાત સુદિન્ન, કિઞ્ચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ મયં તે અકામકા વિના ભવિસ્સામ, કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય! ઉટ્ઠેહિ, તાત સુદિન્ન, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ, ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ. ન તં મયં અનુજાનામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો તુણ્હી અહોસિ.

અથ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ સહાયકા યેન સુદિન્નો કલન્દપુત્તો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, સમ્મ સુદિન્ન, માતાપિતૂનં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો. ન ત્વં, સમ્મ સુદિન્ન, કિઞ્ચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ તે માતાપિતરો અકામકા વિના ભવિસ્સન્તિ, કિં પન તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજાય! ઉટ્ઠેહિ, સમ્મ સુદિન્ન, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ, ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ, ન તં માતાપિતરો અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. એવં વુત્તે, સુદિન્નો કલન્દપુત્તો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ સહાયકા સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, સમ્મ સુદિન્ન…પે… તતિયમ્પિ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો તુણ્હી અહોસિ.

૨૯. અથ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ સહાયકા યેન સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ માતાપિતરો એતદવોચું – ‘‘અમ્મતાતા, એસો સુદિન્નો અનન્તરહિતાય ભૂમિયા નિપન્નો – ‘ઇધેવ મે મરણં ભવિસ્સતિ પબ્બજ્જા વા’તિ. સચે તુમ્હે સુદિન્નં નાનુજાનિસ્સથ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, તત્થેવ મરણં આગમિસ્સતિ. સચે પન તુમ્હે સુદિન્નં અનુજાનિસ્સથ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, પબ્બજિતમ્પિ નં દક્ખિસ્સથ. સચે સુદિન્નો નાભિરમિસ્સતિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, કા તસ્સ અઞ્ઞા ગતિ ભવિસ્સતિ, ઇધેવ પચ્ચાગમિસ્સતિ. અનુજાનાથ સુદિન્નં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. ‘‘અનુજાનામ, તાતા, સુદિન્નં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. અથ ખો સુદિન્નસ્સ કલન્દપુત્તસ્સ સહાયકા યેન સુદિન્નો કલન્દપુત્તો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા સુદિન્નં કલન્દપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ઉટ્ઠેહિ, સમ્મ સુદિન્ન, અનુઞ્ઞાતોસિ માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ.

૩૦. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો – ‘‘અનુઞ્ઞાતોમ્હિ કિર માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ, હટ્ઠો ઉદગ્ગો પાણિના ગત્તાનિ પરિપુઞ્છન્તો વુટ્ઠાસિ. અથ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો કતિપાહં બલં ગાહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસન્નો ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અનુઞ્ઞાતો [અનુઞ્ઞાતોમ્હિ (સી. સ્યા.)] અહં, ભન્તે, માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. પબ્બાજેતુ મં ભગવા’’તિ. અલત્થ ખો સુદિન્નો કલન્દપુત્તો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં. અચિરૂપસમ્પન્નો ચ પનાયસ્મા સુદિન્નો એવરૂપે ધુતગુણે સમાદાય વત્તતિ, આરઞ્ઞિકો હોતિ પિણ્ડપાતિકો પંસુકૂલિકો સપદાનચારિકો, અઞ્ઞતરં વજ્જિગામં ઉપનિસ્સાય વિહરતિ.

તેન ખો પન સમયેન વજ્જી દુબ્ભિક્ખા હોતિ દ્વીહિતિકા સેતટ્ઠિકા સલાકાવુત્તા, ન સુકરા ઉઞ્છેન પગ્ગહેન યાપેતું. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ એતદહોસિ – ‘‘એતરહિ ખો વજ્જી દુબ્ભિક્ખા દ્વીહિતિકા સેતટ્ઠિકા સલાકાવુત્તા, ન સુકરા ઉઞ્છેન પગ્ગહેન યાપેતું. બહૂ ખો પન મે વેસાલિયં ઞાતી અડ્ઢા મહદ્ધના મહાભોગા પહૂતજાતરૂપરજતા પહૂતવિત્તૂપકરણા પહૂતધનધઞ્ઞા. યંનૂનાહં ઞાતી ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યં! ઞાતી મં [ઞાતકાપિ મં (સ્યા.)] નિસ્સાય દાનાનિ દસ્સન્તિ પુઞ્ઞાનિ કરિસ્સન્તિ, ભિક્ખૂ ચ લાભં લચ્છન્તિ, અહઞ્ચ પિણ્ડકેન ન કિલમિસ્સામી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન વેસાલી તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં આયસ્મા સુદિન્નો વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અસ્સોસું ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ ઞાતકા – ‘‘સુદિન્નો કિર કલન્દપુત્તો વેસાલિં અનુપ્પત્તો’’તિ. તે આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ સટ્ઠિમત્તે થાલિપાકે ભત્તાભિહારં અભિહરિંસુ. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો તે સટ્ઠિમત્તે થાલિપાકે ભિક્ખૂનં વિસ્સજ્જેત્વા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કલન્દગામં પિણ્ડાય પાવિસિ. કલન્દગામે સપદાનં પિણ્ડાય ચરમાનો યેન સકપિતુ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ.

૩૧. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ ઞાતિદાસી આભિદોસિકં કુમ્માસં છડ્ડેતુકામા [છટ્ટેતુકામા (ક.)] હોતિ. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો તં ઞાતિદાસિં એતદવોચ – ‘‘સચે તં, ભગિનિ, છડ્ડનીયધમ્મં, ઇધ મે પત્તે આકિરા’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ ઞાતિદાસી તં આભિદોસિકં કુમ્માસં આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પત્તે આકિરન્તી હત્થાનઞ્ચ પાદાનઞ્ચ સરસ્સ ચ નિમિત્તં અગ્ગહેસિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ ઞાતિદાસી યેનાયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતરં એતદવોચ – ‘‘યગ્ઘેય્યે, જાનેય્યાસિ, અય્યપુત્તો સુદિન્નો અનુપ્પત્તો’’તિ. ‘‘સચે, જે, ત્વં સચ્ચં ભણસિ, અદાસિં તં કરોમી’’તિ.

૩૨. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સુદિન્નો તં આભિદોસિકં કુમ્માસં અઞ્ઞતરં કુટ્ટમૂલં [કુડ્ડમૂલં (સી. સ્યા.)] નિસ્સાય પરિભુઞ્જતિ. પિતાપિ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ કમ્મન્તા આગચ્છન્તો અદ્દસ આયસ્મન્તં સુદિન્નં તં આભિદોસિકં કુમ્માસં અઞ્ઞતરં કુટ્ટમૂલં નિસ્સાય પરિભુઞ્જન્તં. દિસ્વાન યેનાયસ્મા સુદિન્નો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ નામ, તાત સુદિન્ન, આભિદોસિકં કુમ્માસં પરિભુઞ્જિસ્સસિ! નનુ નામ, તાત સુદિન્ન, સકં ગેહં ગન્તબ્બ’’ન્તિ? ‘‘અગમિમ્હ [અગમમ્હા (ક.)] ખો તે ગહપતિ, ગેહં. તતોયં આભિદોસિકો કુમ્માસો’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પિતા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ બાહાયં ગહેત્વા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘એહિ, તાત સુદિન્ન, ઘરં ગમિસ્સામા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો યેન સકપિતુ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પિતા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘ભુઞ્જ, તાત સુદિન્ના’’તિ. ‘‘અલં, ગહપતિ, કતં મે અજ્જ ભત્તકિચ્ચ’’ન્તિ. ‘‘અધિવાસેહિ, તાત સુદિન્ન, સ્વાતનાય ભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા સુદિન્નો તુણ્હીભાવેન. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

૩૩. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન હરિતેન ગોમયેન પથવિં ઓપુઞ્જાપેત્વા [ઓપુચ્છાપેત્વા (સી. સ્યા.)] દ્વે પુઞ્જે કારાપેસિ – એકં હિરઞ્ઞસ્સ, એકં સુવણ્ણસ્સ. તાવ મહન્તા પુઞ્જા અહેસું, ઓરતો ઠિતો પુરિસો પારતો ઠિતં પુરિસં ન પસ્સતિ; પારતો ઠિતો પુરિસો ઓરતો ઠિતં પુરિસં ન પસ્સતિ. તે પુઞ્જે કિલઞ્જેહિ પટિચ્છાદાપેત્વા મજ્ઝે આસનં પઞ્ઞાપેત્વા તિરોકરણીયં પરિક્ખિપિત્વા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, વધુ, યેન અલઙ્કારેન અલઙ્કતા પુત્તસ્સ મે સુદિન્નસ્સ પિયા અહોસિ મનાપા તેન અલઙ્કારેન અલઙ્કરા’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ, ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતુયા પચ્ચસ્સોસિ.

૩૪. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સકપિતુ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પિતા યેનાયસ્મા સુદિન્નો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે પુઞ્જે વિવરાપેત્વા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘ઇદં તે, તાત સુદિન્ન, માતુ મત્તિકં ઇત્થિકાય ઇત્થિધનં, અઞ્ઞં પેત્તિકં અઞ્ઞં પિતામહં. લબ્ભા, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગા ચ ભુઞ્જિતું પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. એહિ ત્વં, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જસ્સુ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોહી’’તિ. ‘‘તાત, ન ઉસ્સહામિ ન વિસહામિ, અભિરતો અહં બ્રહ્મચરિયં ચરામી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પિતા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘ઇદં તે, તાત સુદિન્ન, માતુ મત્તિકં, ઇત્થિકાય ઇત્થિધનં, અઞ્ઞં પેત્તિકં, અઞ્ઞં પિતામહં. લબ્ભા, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગા ચ ભુઞ્જિતું પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. એહિ ત્વં, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જસ્સુ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોહી’’તિ. ‘‘વદેય્યામ ખો તં, ગહપતિ, સચે ત્વં નાતિકડ્ઢેય્યાસી’’તિ. ‘‘વદેહિ, તાત સુદિન્ના’’તિ. તેન હિ ત્વં, ગહપતિ, મહન્તે મહન્તે સાણિપસિબ્બકે કારાપેત્વા હિરઞ્ઞસુવણ્ણસ્સ પૂરાપેત્વા સકટેહિ નિબ્બાહાપેત્વા મજ્ઝે ગઙ્ગાય સોતે ઓપાતેહિ [ઓસાદેહિ (સી. સ્યા.)]. તં કિસ્સ હેતુ? યઞ્હિ તે, ગહપતિ, ભવિસ્સતિ તતોનિદાનં ભયં વા છમ્ભિતત્તં વા લોમહંસો વા આરક્ખો વા સો તે ન ભવિસ્સતી’’તિ. એવં વુત્તે, આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પિતા અનત્તમનો અહોસિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ પુત્તો સુદિન્નો એવં વક્ખતી’’તિ!

૩૫. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પિતા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, વધુ, ત્વં પિયા ચ મનાપા ચ [ત્વમ્પિ યાચ (સી.)]. અપ્પેવ નામ પુત્તો સુદિન્નો તુય્હમ્પિ વચનં કરેય્યા’’તિ! અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પાદેસુ ગહેત્વા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘કીદિસા નામ તા, અય્યપુત્ત, અચ્છરાયો યાસં ત્વં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરસી’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, ભગિનિ, અચ્છરાનં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરામી’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા – ‘‘અજ્જતગ્ગે મં અય્યપુત્તો સુદિન્નો ભગિનિવાદેન સમુદાચરતી’’તિ, તત્થેવ મુચ્છિતા પપતા.

અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો પિતરં એતદવોચ – ‘‘સચે, ગહપતિ, ભોજનં દાતબ્બં દેથ, મા નો વિહેઠયિત્થા’’તિ. ‘‘ભુઞ્જ, તાત સુદિન્ના’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા ચ પિતા ચ આયસ્મન્તં સુદિન્નં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસું સમ્પવારેસું. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા આયસ્મન્તં સુદિન્નં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, તાત સુદિન્ન, કુલં અડ્ઢં મહદ્ધનં મહાભોગં પહૂતજાતરૂપરજતં પહૂતવિત્તૂપકરણં પહૂતધનધઞ્ઞં. લબ્ભા, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગા ચ ભુઞ્જિતું પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. એહિ ત્વં, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જસ્સુ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોહી’’તિ. ‘‘અમ્મ, ન ઉસ્સહામિ ન વિસહામિ, અભિરતો અહં બ્રહ્મચરિયં ચરામી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, તાત સુદિન્ન, કુલં અડ્ઢં મહદ્ધનં મહાભોગં પહૂતજાતરૂપરજતં પહૂતવિત્તૂપકરણં પહૂતધનધઞ્ઞં [પહૂતધનધઞ્ઞં (પ. ચરામીતિ) ઇતિપાઠો સબ્બત્થ નત્થિ, ઊનો મઞ્ઞે]. તેન હિ, તાત સુદિન્ન, બીજકમ્પિ દેહિ – મા નો અપુત્તકં સાપતેય્યં લિચ્છવયો અતિહરાપેસુ’’ન્તિ. ‘‘એતં ખો મે, અમ્મ, સક્કા કાતુ’’ન્તિ. ‘‘કહં પન, તાત સુદિન્ન, એતરહિ વિહરસી’’તિ? ‘‘મહાવને, અમ્મા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સુદિન્નો ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

૩૬. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, વધુ, યદા ઉતુની હોસિ, પુપ્ફં તે ઉપ્પન્નં હોતિ, અથ મે આરોચેય્યાસી’’તિ. ‘‘એવં અય્યે’’તિ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતુયા પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા નચિરસ્સેવ ઉતુની અહોસિ, પુપ્ફંસા ઉપ્પજ્જિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતરં એતદવોચ – ‘‘ઉતુનીમ્હિ, અય્યે, પુપ્ફં મે ઉપ્પન્ન’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, વધુ, યેન અલઙ્કારેન અલઙ્કતા પુત્તસ્સ સુદિન્નસ્સ પિયા અહોસિ મનાપા તેન અલઙ્કારેન અલઙ્કરા’’તિ. ‘‘એવં અય્યે’’તિ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતુયા પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકં આદાય યેન મહાવનં યેનાયસ્મા સુદિન્નો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, તાત સુદિન્ન, કુલં અડ્ઢં મહદ્ધનં મહાભોગં પહૂતજાતરૂપરજતં પહૂતવિત્તૂપકરણં પહૂતધનધઞ્ઞં. લબ્ભા, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગા ચ ભુઞ્જિતું પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. એહિ ત્વં, તાત સુદિન્ન, હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જસ્સુ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોહી’’તિ. ‘‘અમ્મ, ન ઉસ્સહામિ ન વિસહામિ, અભિરતો અહં બ્રહ્મચરિયં ચરામી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ માતા આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, તાત સુદિન્ન, કુલં અડ્ઢં મહદ્ધનં મહાભોગં પહૂતજાતરૂપરજતં પહૂતવિત્તૂપકરણં પહૂતધનધઞ્ઞં. તેન હિ, તાત સુદિન્ન, બીજકમ્પિ દેહિ – મા નો અપુત્તકં સાપતેય્યં લિચ્છવયો અતિહરાપેસુ’’ન્તિ. ‘‘એતં ખો મે, અમ્મ, સક્કા કાતુ’’ન્તિ, પુરાણદુતિયિકાય બાહાયં ગહેત્વા મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા અપઞ્ઞત્તે સિક્ખાપદે અનાદીનવદસ્સો પુરાણદુતિયિકાય તિક્ખત્તું મેથુનં ધમ્મં અભિવિઞ્ઞાપેસિ. સા તેન ગબ્ભં ગણ્હિ. ભુમ્મા દેવા સદ્દમનુસ્સાવેસું – ‘‘નિરબ્બુદો વત, ભો, ભિક્ખુસઙ્ઘો નિરાદીનવો; સુદિન્નેન કલન્દપુત્તેન અબ્બુદં ઉપ્પાદિતં, આદીનવો ઉપ્પાદિતો’’તિ. ભુમ્માનં દેવાનં સદ્દં સુત્વા ચાતુમહારાજિકા [ચાતુમ્મહારાજિકા (સી. સ્યા.)] દેવા સદ્દમનુસ્સાવેસું…પે… તાવતિંસા દેવા… યામા દેવા … તુસિતા દેવા… નિમ્માનરતી દેવા… પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવા… બ્રહ્મકાયિકા દેવા સદ્દમનુસ્સાવેસું – ‘‘નિરબ્બુદો વત, ભો, ભિક્ખુસઙ્ઘો નિરાદીનવો; સુદિન્નેન કલન્દપુત્તેન અબ્બુદં ઉપ્પાદિતં, આદીનવો ઉપ્પાદિતો’’તિ. ઇતિહ તેન ખણેન તેન મુહુત્તેન યાવ બ્રહ્મલોકા સદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છિ.

અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકા તસ્સ ગબ્ભસ્સ પરિપાકમન્વાય પુત્તં વિજાયિ. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ સહાયકા તસ્સ દારકસ્સ ‘બીજકો’તિ નામં અકંસુ. આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ પુરાણદુતિયિકાય બીજકમાતાતિ નામં અકંસુ. આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ બીજકપિતાતિ નામં અકંસુ. તે અપરેન સમયેન ઉભો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિત્વા અરહત્તં સચ્છાકંસુ.

૩૭. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ અહુદેવ કુક્કુચ્ચં, અહુ વિપ્પટિસારો – ‘‘અલાભા વત મે, ન વત મે લાભા! દુલ્લદ્ધં વત મે, ન વત મે સુલદ્ધં! યોહં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા નાસક્ખિં યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’’ન્તિ. સો તેનેવ કુક્કુચ્ચેન તેન વિપ્પટિસારેન કિસો અહોસિ લૂખો દુબ્બણ્ણો ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતો ધમનિસન્થતગત્તો અન્તોમનો લીનમનો દુક્ખી દુમ્મનો વિપ્પટિસારી પજ્ઝાયિ.

૩૮. અથ ખો આયસ્મતો સુદિન્નસ્સ સહાયકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં સુદિન્નં એતદવોચું – ‘‘પુબ્બે ખો ત્વં, આવુસો સુદિન્ન, વણ્ણવા અહોસિ પીણિન્દ્રિયો પસન્નમુખવણ્ણો વિપ્પસન્નછવિવણ્ણો; સો દાનિ ત્વં એતરહિ કિસો લૂખો દુબ્બણ્ણો ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતો ધમનિસન્થતગત્તો અન્તોમનો લીનમનો દુક્ખી દુમ્મનો વિપ્પટિસારી પજ્ઝાયસિ. કચ્ચિ નો ત્વં, આવુસો સુદિન્ન, અનભિરતો બ્રહ્મચરિયં ચરસી’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, અનભિરતો બ્રહ્મચરિયં ચરામિ. અત્થિ મે પાપકમ્મં કતં; પુરાણદુતિયિકાય મેથુનો ધમ્મો પટિસેવિતો; તસ્સ મય્હં, આવુસો, અહુદેવ કુક્કુચ્ચં અહુ વિપ્પટિસારો – ‘અલાભા વત મે, ન વત મે લાભા; દુલ્લદ્ધં વત મે, ન વત મે સુલદ્ધં; યોહં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા નાસક્ખિં યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’’ન્તિ. ‘‘અલઞ્હિ તે, આવુસો સુદિન્ન, કુક્કુચ્ચાય અલં વિપ્પટિસારાય યં ત્વં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા ન સક્ખિસ્સસિ યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. નનુ, આવુસો, ભગવતા અનેકપરિયાયેન વિરાગાય ધમ્મો દેસિતો, નો સરાગાય; વિસંયોગાય ધમ્મો દેસિતો, નો સંયોગાય; અનુપાદાનાય ધમ્મો દેસિતો, નો સઉપાદાનાય. તત્થ નામ ત્વં, આવુસો, ભગવતા વિરાગાય ધમ્મે દેસિતે સરાગાય ચેતેસ્સસિ, વિસંયોગાય ધમ્મે દેસિતે સંયોગાય ચેતેસ્સસિ, અનુપાદાનાય ધમ્મે દેસિતે સઉપાદાનાય ચેતેસ્સસિ! નનુ, આવુસો, ભગવતા અનેકપરિયાયેન રાગવિરાગાય ધમ્મો દેસિતો, મદનિમ્મદનાય પિપાસવિનયાય આલયસમુગ્ઘાતાય વટ્ટુપચ્છેદાય તણ્હાક્ખયાય વિરાગાય નિરોધાય નિબ્બાનાય ધમ્મો દેસિતો! નનુ, આવુસો, ભગવતા અનેકપરિયાયેન કામાનં પહાનં અક્ખાતં, કામસઞ્ઞાનં પરિઞ્ઞા અક્ખાતા, કામપિપાસાનં પટિવિનયો અક્ખાતો, કામવિતક્કાનં સમુગ્ઘાતો અક્ખાતો, કામપરિળાહાનં વૂપસમો અક્ખાતો! નેતં, આવુસો, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય, પસન્નાનં વા ભિય્યોભાવાય. અથ ખ્વેતં, આવુસો, અપ્પસન્નાનઞ્ચેવ અપ્પસાદાય પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તાયા’’તિ.

૩૯. અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં સુદિન્નં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા આયસ્મન્તં સુદિન્નં પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, સુદિન્ન, પુરાણદુતિયિકાય મેથુનં ધમ્મં પટિસેવી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં [અનનુચ્છવિયં (સી.)], મોઘપુરિસ, અનનુલોમિકં અપ્પટિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા ન સક્ખિસ્સસિ યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું! નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન વિરાગાય ધમ્મો દેસિતો, નો સરાગાય; વિસંયોગાય ધમ્મો દેસિતો, નો સંયોગાય; અનુપાદાનાય ધમ્મો દેસિતો, નો સઉપાદાનાય! તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, મયા વિરાગાય ધમ્મે દેસિતે સરાગાય ચેતેસ્સસિ, વિસંયોગાય ધમ્મે દેસિતે સંયોગાય ચેતેસ્સસિ, અનુપાદાનાય ધમ્મે દેસિતે સઉપાદાનાય ચેતેસ્સસિ! નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન રાગવિરાગાય ધમ્મો દેસિતો! મદનિમ્મદનાય પિપાસવિનયાય આલયસમુગ્ઘાતાય વટ્ટુપચ્છેદાય તણ્હાક્ખયાય વિરાગાય નિરોધાય નિબ્બાનાય ધમ્મો દેસિતો! નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન કામાનં પહાનં અક્ખાતં, કામસઞ્ઞાનં પરિઞ્ઞા અક્ખાતા, કામપિપાસાનં પટિવિનયો અક્ખાતો, કામવિતક્કાનં સમુગ્ઘાતો અક્ખાતો, કામપરિળાહાનં વૂપસમો અક્ખાતો! વરં તે, મોઘપુરિસ, આસિવિસસ્સ [આસીવિસસ્સ (સી. સ્યા.)] ઘોરવિસસ્સ મુખે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં, ન ત્વેવ માતુગામસ્સ અઙ્ગજાતે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં. વરં તે, મોઘપુરિસ, કણ્હસપ્પસ્સ મુખે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં, ન ત્વેવ માતુગામસ્સ અઙ્ગજાતે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં. વરં તે, મોઘપુરિસ, અઙ્ગારકાસુયા આદિત્તાય સમ્પજ્જલિતાય સજોતિભૂતાય અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં, ન ત્વેવ માતુગામસ્સ અઙ્ગજાતે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં. તં કિસ્સ હેતુ? તતોનિદાનઞ્હિ, મોઘપુરિસ, મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં, ન ત્વેવ તપ્પચ્ચયા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય. ઇતોનિદાનઞ્ચ ખો, મોઘપુરિસ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, યં ત્વં અસદ્ધમ્મં ગામધમ્મં વસલધમ્મં દુટ્ઠુલ્લં ઓદકન્તિકં રહસ્સં દ્વયંદ્વયસમાપત્તિં સમાપજ્જિસ્સસિ, બહૂનં ખો ત્વં, મોઘપુરિસ, અકુસલાનં ધમ્માનં આદિકત્તા પુબ્બઙ્ગમો. નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય, પસન્નાનં વા ભિય્યોભાવાય; અથ ખ્વેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનઞ્ચેવ અપ્પસાદાય, પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તાયા’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં સુદિન્નં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા દુબ્ભરતાય દુપ્પોસતાય મહિચ્છતાય અસન્તુટ્ઠિતાય [અસન્તુટ્ઠતાય (સ્યા.)] સઙ્ગણિકાય કોસજ્જસ્સ અવણ્ણં ભાસિત્વા અનેકપરિયાયેન સુભરતાય સુપોસતાય અપ્પિચ્છસ્સ સન્તુટ્ઠસ્સ સલ્લેખસ્સ ધુતસ્સ પાસાદિકસ્સ અપચયસ્સ વીરિયારમ્ભસ્સ [વીરિયારબ્ભસ્સ (ક.)] વણ્ણં ભાસિત્વા ભિક્ખૂનં તદનુચ્છવિકં તદનુલોમિકં ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ [પઞ્ઞાપેસ્સામિ (સી. સ્યા.)] દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય, દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહાય, પેસલાનં ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારાય, દિટ્ઠધમ્મિકાનં આસવાનં સંવરાય, સમ્પરાયિકાનં આસવાનં પટિઘાતાય, અપ્પસન્નાનં પસાદાય, પસન્નાનં ભિય્યોભાવાય, સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા, વિનયાનુગ્ગહાય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવેય્ય, પારાજિકો હોતિ અસંવાસો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

સુદિન્નભાણવારો નિટ્ઠિતો.

મક્કટીવત્થુ

૪૦. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ વેસાલિયં મહાવને મક્કટિં આમિસેન ઉપલાપેત્વા તસ્સા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરં આદાય વેસાલિં પિણ્ડાય પાવિસિ. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તા યેન તસ્સ ભિક્ખુનો વિહારો તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસ ખો સા મક્કટી તે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેસં ભિક્ખૂનં પુરતો કટિમ્પિ ચાલેસિ છેપ્પમ્પિ ચાલેસિ, કટિમ્પિ ઓડ્ડિ, નિમિત્તમ્પિ અકાસિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો સો ભિક્ખુ ઇમિસ્સા મક્કટિયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવતી’’તિ. એકમન્તં નિલીયિંસુ. અથ ખો સો ભિક્ખુ વેસાલિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પિણ્ડપાતં આદાય પટિક્કમિ.

૪૧. અથ ખો સા મક્કટી યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ તં પિણ્ડપાતં એકદેસં ભુઞ્જિત્વા એકદેસં તસ્સા મક્કટિયા અદાસિ. અથ ખો સા મક્કટી તં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જિત્વા તસ્સ ભિક્ખુનો કટિં ઓડ્ડિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ તસ્સા મક્કટિયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવતિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘નનુ, આવુસો, ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં; કિસ્સ ત્વં, આવુસો, મક્કટિયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, આવુસો, ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં; તઞ્ચ ખો મનુસ્સિત્થિયા, નો તિરચ્છાનગતાયા’’તિ. ‘‘નનુ, આવુસો, તથેવ તં હોતિ. અનનુચ્છવિકં, આવુસો, અનનુલોમિકં અપ્પટિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, આવુસો, એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા ન સક્ખિસ્સસિ યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું! નનુ, આવુસો, ભગવતા અનેકપરિયાયેન વિરાગાય ધમ્મો દેસિતો, નો સરાગાય…પે… કામપરિળાહાનં વૂપસમો અક્ખાતો! નેતં, આવુસો, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય પસન્નાનં વા ભિય્યોભાવાય. અથ ખ્વેતં, આવુસો, અપ્પસન્નાનઞ્ચેવ અપ્પસાદાય, પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તાયા’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં અરોચેસું.

૪૨. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા તં ભિક્ખું પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, મક્કટિયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, મોઘપુરિસ, અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા ન સક્ખિસ્સસિ યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું! નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન વિરાગાય ધમ્મો દેસિતો, નો સરાગાય …પે… કામપરિળાહાનં વૂપસમો અક્ખાતો! વરં તે, મોઘપુરિસ, આસીવિસસ્સ ઘોરવિસસ્સ મુખે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં, ન ત્વેવ મક્કટિયા અઙ્ગજાતે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં. વરં તે, મોઘપુરિસ, કણ્હસપ્પસ્સ મુખે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં, ન ત્વેવ મક્કટિયા અઙ્ગજાતે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં. વરં તે, મોઘપુરિસ, અઙ્ગારકાસુયા આદિત્તાય સમ્પજ્જલિતાય સજોતિભૂતાય અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં, ન ત્વેવ મક્કટિયા અઙ્ગજાતે અઙ્ગજાતં પક્ખિત્તં. તં કિસ્સ હેતુ? તતોનિદાનઞ્હિ, મોઘપુરિસ, મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં; ન ત્વેવ તપ્પચ્ચયા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય. ઇતોનિદાનઞ્ચ ખો, મોઘપુરિસ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, યં ત્વં અસદ્ધમ્મં ગામધમ્મં વસલધમ્મં દુટ્ઠુલ્લં ઓદકન્તિકં રહસ્સં દ્વયંદ્વયસમાપત્તિં સમાપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવેય્ય અન્તમસો તિરચ્છાનગતાયપિ, પારાજિકો હોતિ અસંવાસો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

મક્કટીવત્થુ નિટ્ઠિતં.

સન્થતભાણવારો

૪૩. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ યાવદત્થં ભુઞ્જિંસુ, યાવદત્થં સુપિંસુ, યાવદત્થં ન્હાયિંસુ. યાવદત્થં ભુઞ્જિત્વા યાવદત્થં સુપિત્વા યાવદત્થં ન્હાયિત્વા અયોનિસો મનસિ કરિત્વા સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિંસુ. તે અપરેન સમયેન ઞાતિબ્યસનેનપિ ફુટ્ઠા ભોગબ્યસનેનપિ ફુટ્ઠા રોગબ્યસનેનપિ ફુટ્ઠા આયસ્મન્તં આનન્દં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદન્તિ – ‘‘ન મયં, ભન્તે આનન્દ, બુદ્ધગરહિનો ન ધમ્મગરહિનો ન સઙ્ઘગરહિનો; અત્તગરહિનો મયં, ભન્તે આનન્દ, અનઞ્ઞગરહિનો. મયમેવમ્હા અલક્ખિકા મયં અપ્પપુઞ્ઞા, યે મયં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા નાસક્ખિમ્હા યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇદાનિ ચેપિ [ઇદાનિપિ ચે (સ્યા.)] મયં, ભન્તે આનન્દ, લભેય્યામ ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં લભેય્યામ ઉપસમ્પદં, ઇદાનિપિ મયં વિપસ્સકા કુસલાનં ધમ્માનં પુબ્બરત્તાપરરત્તં બોધિપક્ખિકાનં ધમ્માનં ભાવનાનુયોગમનુયુત્તા વિહરેય્યામ. સાધુ, ભન્તે આનન્દ, ભગવતો એતમત્થં આરોચેહી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો વેસાલિકાનં વજ્જિપુત્તકાનં પટિસ્સુણિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ.

‘‘અટ્ઠાનમેતં, આનન્દ, અનવકાસો યં તથાગતો વજ્જીનં વા વજ્જિપુત્તકાનં વા કારણા સાવકાનં પારાજિકં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં સમૂહનેય્યા’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યો, ભિક્ખવે [યો પન ભિક્ખવે ભિક્ખુ (સી.) યો ખો ભિક્ખવે ભિક્ખુ (સ્યા.)], સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવતિ સો આગતો ન ઉપસમ્પાદેતબ્બો; યો ચ ખો, ભિક્ખવે [યો ચ ખો ભિક્ખવે ભિક્ખુ (સી. સ્યા.)], સિક્ખં પચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં આવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવતિ સો આગતો ઉપસમ્પાદેતબ્બો. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૪. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં સિક્ખાસાજીવસમાપન્નો સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવેય્ય અન્તમસો તિરચ્છાનગતાયપિ, પારાજિકો હોતિ અસંવાસો’’તિ.

૪૫. યો પનાતિ યો યાદિસો યથાયુત્તો યથાજચ્ચો યથાનામો યથાગોત્તો યથાસીલો યથાવિહારી યથાગોચરો થેરો વા નવો વા મજ્ઝિમો વા. એસો વુચ્ચતિ ‘યો પના’તિ.

[વિભ. ૫૧૦, ઝાનવિભઙ્ગેપિ] ભિક્ખૂતિ ભિક્ખકોતિ ભિક્ખુ, ભિક્ખાચરિયં અજ્ઝુપગતોતિ ભિક્ખુ, ભિન્નપટધરોતિ ભિક્ખુ, સમઞ્ઞાય ભિક્ખુ, પટિઞ્ઞાય ભિક્ખુ, એહિ ભિક્ખૂતિ ભિક્ખુ, તીહિ સરણગમનેહિ ઉપસમ્પન્નોતિ ભિક્ખુ, ભદ્રો ભિક્ખુ, સારો ભિક્ખુ, સેખો ભિક્ખુ, અસેખો ભિક્ખુ, સમગ્ગેન સઙ્ઘેન ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેન અકુપ્પેન ઠાનારહેન ઉપસમ્પન્નોતિ ભિક્ખુ. તત્ર ય્વાયં ભિક્ખુ સમગ્ગેન સઙ્ઘેન ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેન અકુપ્પેન ઠાનારહેન ઉપસમ્પન્નો, અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

[દી. નિ. ૩.૩૦૫] સિક્ખાતિ તિસ્સો સિક્ખા – અધિસીલસિક્ખા, અધિચિત્તસિક્ખા, અધિપઞ્ઞાસિક્ખા. તત્ર યાયં અધિસીલસિક્ખા, અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા સિક્ખાતિ.

સાજીવં નામ યં ભગવતા પઞ્ઞત્તં સિક્ખાપદં, એતં સાજીવં નામ. તસ્મિં સિક્ખતિ, તેન વુચ્ચતિ સાજીવસમાપન્નોતિ.

સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વાતિ અત્થિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા; અત્થિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ પચ્ચક્ખાતા.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા. ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો ઉપાસકભાવં પત્થયમાનો આરામિકભાવં પત્થયમાનો સામણેરભાવં પત્થયમાનો તિત્થિયભાવં પત્થયમાનો તિત્થિયસાવકભાવં પત્થયમાનો અસ્સમણભાવં પત્થયમાનો અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘યંનૂનાહં બુદ્ધં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘યંનૂનાહં ધમ્મં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… યંનૂનાહં સઙ્ઘં… યંનૂનાહં સિક્ખં… યંનૂનાહં વિનયં… યંનૂનાહં પાતિમોક્ખં… યંનૂનાહં ઉદ્દેસં… યંનૂનાહં ઉપજ્ઝાયં… યંનૂનાહં આચરિયં… યંનૂનાહં સદ્ધિવિહારિકં… યંનૂનાહં અન્તેવાસિકં… યંનૂનાહં સમાનુપજ્ઝાયકં… યંનૂનાહં સમાનાચરિયકં યંનૂનાહં સબ્રહ્મચારિં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. ‘યંનૂનાહં ગિહી અસ્સ’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. ‘યંનૂનાહં ઉપાસકો અસ્સ’ન્તિ… ‘યંનૂનાહં આરામિકો અસ્સ’ન્તિ… ‘યંનૂનાહં સામણેરો અસ્સ’ન્તિ… ‘યંનૂનાહં તિત્થિયો અસ્સ’ન્તિ… ‘યંનૂનાહં તિત્થિયસાવકો અસ્સ’ન્તિ… ‘યંનૂનાહં અસ્સમણો અસ્સ’ન્તિ… ‘યંનૂનાહં અસક્યપુત્તિયો અસ્સ’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

૪૬. ‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘યદિ પનાહં બુદ્ધં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘યદિ પનાહં અસક્યપુત્તિયો અસ્સ’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘અપાહં બુદ્ધં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘અપાહં અસક્યપુત્તિયો અસ્સ’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘હન્દાહં બુદ્ધં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘હન્દાહં અસક્યપુત્તિયો અસ્સ’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘હોતિ મે બુદ્ધં પચ્ચક્ખેય્ય’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘હોતિ મે અસક્યપુત્તિયો અસ્સ’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

૪૭. ‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો ‘માતરં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પિતરં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ભાતરં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ભગિનિં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પુત્તં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ધીતરં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પજાપતિં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ઞાતકે સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘મિત્તે સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ગામં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘નિગમં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ખેત્તં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘વત્થું સરામિ’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘હિરઞ્ઞં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સુવણ્ણં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સિપ્પં સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પુબ્બે હસિતં લપિતં કીળિતં સમનુસ્સરામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

૪૮. ‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘માતા મે અત્થિ, સા મયા પોસેતબ્બા’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પિતા મે અત્થિ, સો મયા પોસેતબ્બો’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ભાતા મે અત્થિ, સો મયા પોસેતબ્બો’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ભગિની મે અત્થિ, સા મયા પોસેતબ્બા’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પુત્તો મે અત્થિ, સો મયા પોસેતબ્બો’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ધીતા મે અત્થિ, સા મયા પોસેતબ્બા’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પજાપતિ મે અત્થિ, સા મયા પોસેતબ્બા’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ … ‘ઞાતકા મે અત્થિ, તે મયા પોસેતબ્બા’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘મિત્તા મે અત્થિ, તે મયા પોસેતબ્બા’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

૪૯. ‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘માતા મે અત્થિ, સા મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પિતા મે અત્થિ, સો મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ભાતા મે અત્થિ, સો મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ભગિની મે અત્થિ, સા મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પુત્તો મે અત્થિ, સો મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ધીતા મે અત્થિ, સા મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પજાપતિ મે અત્થિ, સા મં પોસેસ્સતી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ઞાતકા મે અત્થિ, તે મં પોસેસ્સન્તી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘મિત્તા મે અત્થિ, તે મં પોસેસ્સન્તી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ગામો મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘નિગમો મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ખેત્તં મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘વત્થુ મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘હિરઞ્ઞં મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સુવણ્ણં મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સિપ્પં મે અત્થિ, તેનાહં જીવિસ્સામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

૫૦. ‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો ‘દુક્કર’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ન સુકર’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘દુચ્ચર’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ન સુચર’ન્તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ન ઉસ્સહામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ન વિસહામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ન રમામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘નાભિરમામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ અપચ્ચક્ખાતા.

૫૧. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ પચ્ચક્ખાતા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘બુદ્ધં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ પચ્ચક્ખાતા.

‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘ધમ્મં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સઙ્ઘં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સિક્ખં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘વિનયં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘પાતિમોક્ખં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ઉદ્દેસં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ઉપજ્ઝાયં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘આચરિયં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સદ્ધિવિહારિકં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘અન્તેવાસિકં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સમાનુપજ્ઝાયકં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સમાનાચરિયકં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સબ્રહ્મચારિં પચ્ચક્ખામી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ગિહીતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ઉપાસકોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘આરામિકોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સામણેરોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘તિત્થિયોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘તિત્થિયસાવકોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘અસ્સમણોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘અસક્યપુત્તિયોતિ મં ધારેહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ પચ્ચક્ખાતા.

૫૨. ‘‘અથ વા પન ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો સામઞ્ઞા ચવિતુકામો ભિક્ખુભાવં અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો ગિહિભાવં પત્થયમાનો…પે… અસક્યપુત્તિયભાવં પત્થયમાનો – ‘અલં મે બુદ્ધેના’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘અલં મે સબ્રહ્મચારીહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ…પે… અથ વા પન…પે… ‘કિં નુ મે બુદ્ધેના’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘કિં નુ મે સબ્રહ્મચારીહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘ન મમત્થો બુદ્ધેના’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘ન મમત્થો સબ્રહ્મચારીહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ… ‘સુમુત્તાહં બુદ્ધેના’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ…પે… ‘સુમુત્તાહં સબ્રહ્મચારીહી’તિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ પચ્ચક્ખાતા.

૫૩. ‘‘યાનિ વા પનઞ્ઞાનિપિ અત્થિ બુદ્ધવેવચનાનિ વા ધમ્મવેવચનાનિ વા સઙ્ઘવેવચનાનિ વા સિક્ખાવેવચનાનિ વા વિનયવેવચનાનિ વા પાતિમોક્ખવેવચનાનિ વા ઉદ્દેસવેવચનાનિ વા ઉપજ્ઝાયવેવચનાનિ વા આચરિયવેવચનાનિ વા સદ્ધિવિહારિકવેવચનાનિ વા અન્તેવાસિકવેવચનાનિ વા સમાનુપજ્ઝાયકવેવચનાનિ વા સમાનાચરિયકવેવચનાનિ વા સબ્રહ્મચારિવેવચનાનિ વા ગિહિવેવચનાનિ વા ઉપાસકવેવચનાનિ વા આરામિકવેવચનાનિ વા સામણેરવેવચનાનિ વા તિત્થિયવેવચનાનિ વા તિત્થિયસાવકવેવચનાનિ વા અસ્સમણવેવચનાનિ વા અસક્યપુત્તિયવેવચનાનિ વા, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ વદતિ વિઞ્ઞાપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, દુબ્બલ્યાવિકમ્મઞ્ચેવ હોતિ સિક્ખા ચ પચ્ચક્ખાતા.

૫૪. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા? ઇધ, ભિક્ખવે, યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ સિક્ખા પચ્ચક્ખાતા હોતિ તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ઉમ્મત્તકો સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. ઉમ્મત્તકસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. ખિત્તચિત્તો સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. ખિત્તચિત્તસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. વેદનાટ્ટો સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. વેદનાટ્ટસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. દેવતાય સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. તિરચ્છાનગતસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. અરિયકેન મિલક્ખસ્સ [મિલક્ખકસ્સ (સી. સ્યા.) મિલક્ખુસ્સ (ક.)] સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, સો ચ ન પટિવિજાનાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. મિલક્ખકેન અરિયકસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, સો ચ ન પટિવિજાનાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. અરિયકેન અરિયસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, સો ચ ન પટિવિજાનાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. મિલક્ખકેન મિલક્ખસ્સ સન્તિકે સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, સો ચ ન પટિવિજાનાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. દવાય સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. રવાય સિક્ખં પચ્ચક્ખાતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. અસાવેતુકામો સાવેતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. સાવેતુકામો ન સાવેતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. અવિઞ્ઞુસ્સ સાવેતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. વિઞ્ઞુસ્સ ન સાવેતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. સબ્બસો વા પન ન સાવેતિ, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા. એવં ખો, ભિક્ખવે, અપચ્ચક્ખાતા હોતિ સિક્ખા’’.

૫૫. [મહાનિ. ૪૯, ૫૦, ૫૧] મેથુનધમ્મો નામ યો સો અસદ્ધમ્મો ગામધમ્મો વસલધમ્મો દુટ્ઠુલ્લં ઓદકન્તિકં રહસ્સં દ્વયંદ્વયસમાપત્તિ, એસો મેથુનધમ્મો નામ.

પટિસેવતિ નામ યો નિમિત્તેન નિમિત્તં અઙ્ગજાતેન અઙ્ગજાતં અન્તમસો તિલફલમત્તમ્પિ પવેસેતિ, એસો પટિસેવતિ નામ.

અન્તમસો તિરચ્છાનગતાયપીતિ તિરચ્છાનગતિત્થિયાપિ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિત્વા અસ્સમણો હોતિ અસક્યપુત્તિયો, પગેવ મનુસ્સિત્થિયા. તેન વુચ્ચતિ – ‘અન્તમસો તિરચ્છાનગતાયપી’તિ.

પારાજિકો હોતીતિ સેય્યથાપિ નામ પુરિસો સીસચ્છિન્નો અભબ્બો તેન સરીરબન્ધનેન જીવિતું, એવમેવ ભિક્ખુ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિત્વા અસ્સમણો હોતિ અસક્યપુત્તિયો. તેન વુચ્ચતિ – ‘પારાજિકો હોતી’તિ.

અસંવાસોતિ સંવાસો નામ એકકમ્મં એકુદ્દેસો સમસિક્ખતા – એસો સંવાસો નામ. સો તેન સદ્ધિં નત્થિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘અસંવાસો’તિ.

૫૬. તિસ્સો ઇત્થિયો – મનુસ્સિત્થી, અમનુસ્સિત્થી, તિરચ્છાનગતિત્થી. તયો ઉભતોબ્યઞ્જનકા – મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકો, અમનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકો, તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકો. તયો પણ્ડકા – મનુસ્સપણ્ડકો, અમનુસ્સપણ્ડકો, તિરચ્છાનગતપણ્ડકો. તયો પુરિસા – મનુસ્સપુરિસો, અમનુસ્સપુરિસો, તિરચ્છાનગતપુરિસો.

મનુસ્સિત્થિયા તયો મગ્ગે મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ – વચ્ચમગ્ગે, પસ્સાવમગ્ગે, મુખે. અમનુસ્સિત્થિયા…પે… તિરચ્છાનગતિત્થિયા તયો મગ્ગે મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ – વચ્ચમગ્ગે, પસ્સાવમગ્ગે, મુખે. મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… અમનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ તયો મગ્ગે મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ – વચ્ચમગ્ગે, પસ્સાવમગ્ગે, મુખે. મનુસ્સપણ્ડકસ્સ દ્વે મગ્ગે મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ – વચ્ચમગ્ગે, મુખે. અમનુસ્સપણ્ડકસ્સ… તિરચ્છાનગતપણ્ડકસ્સ… મનુસ્સપુરિસસ્સ… અમનુસ્સપુરિસસ્સ… તિરચ્છાનગતપુરિસસ્સ દ્વે મગ્ગે મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ – વચ્ચમગ્ગે, મુખે.

૫૭. ભિક્ખુસ્સ સેવનચિત્તં ઉપટ્ઠિતે મનુસ્સિત્થિયા વચ્ચમગ્ગં અઙ્ગજાતં પવેસેન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુસ્સ સેવનચિત્તં ઉપટ્ઠિતે મનુસ્સિત્થિયા પસ્સાવમગ્ગં… મુખં અઙ્ગજાતં પવેસેન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુસ્સ સેવનચિત્તં ઉપટ્ઠિતે અમનુસ્સિત્થિયા… તિરચ્છાનગતિત્થિયા… મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… અમનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… વચ્ચમગ્ગં પસ્સાવમગ્ગં મુખં અઙ્ગજાતં પવેસેન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુસ્સ સેવનચિત્તં ઉપટ્ઠિતે મનુસ્સપણ્ડકસ્સ વચ્ચમગ્ગં મુખં અઙ્ગજાતં પવેસેન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુસ્સ સેવનચિત્તં ઉપટ્ઠિતે અમનુસ્સપણ્ડકસ્સ… તિરચ્છાનગતપણ્ડકસ્સ… મનુસ્સપુરિસસ્સ… અમનુસ્સપુરિસસ્સ… તિરચ્છાનગતપુરિસસ્સ વચ્ચમગ્ગં મુખં અઙ્ગજાતં પવેસેન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ.

૫૮. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ [પવિસનં સાદયતિ (ક.)], પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં ન સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં ન સાદિયતિ, પવિટ્ઠં ન સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં ન સાદિયતિ, પવિટ્ઠં ન સાદિયતિ, ઠિતં ન સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ આપત્તિ પારાજિકસ્સ. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં ન સાદિયતિ, પવિટ્ઠં ન સાદિયતિ, ઠિતં ન સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૫૯. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં જાગરન્તિં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં… મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા અમનુસ્સિત્થિં… તિરચ્છાનગતિત્થિં… મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકં… અમનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકં… તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકં જાગરન્તં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં… મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સપણ્ડકં… અમનુસ્સપણ્ડકં… તિરચ્છાનગતપણ્ડકં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા તિરચ્છાનગતપણ્ડકં જાગરન્તં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં … મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૬૦. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સપુરિસં… અમનુસ્સપુરિસં… તિરચ્છાનગતપુરિસં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા તિરચ્છાનગતપુરિસં જાગરન્તં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં… મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૬૧. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતાય અસન્થતસ્સ, અસન્થતાય સન્થતસ્સ, સન્થતાય સન્થતસ્સ, અસન્થતાય અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં જાગરન્તિં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં… મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ, સન્થતાય અસન્થતસ્સ, અસન્થતાય સન્થતસ્સ, સન્થતાય સન્થતસ્સ, અસન્થતાય અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા અમનુસ્સિત્થિં… તિરચ્છાનગતિત્થિં… મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકં… અમનસ્સુભતોબ્યઞ્જનકં … તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, સન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકં જાગરન્તં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં… મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… પસ્સાવમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ, સન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, સન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૬૨. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સપણ્ડકં… અમનુસ્સપણ્ડકં… તિરચ્છાનગતપણ્ડકં… મનુસ્સપુરિસં… અમનુસ્સપુરિસં… તિરચ્છાનગતપુરિસં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, સન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા તિરચ્છાનગતપુરિસં જાગરન્તં… સુત્તં… મત્તં… ઉમ્મત્તં… પમત્તં… મતં અક્ખાયિતં… મતં યેભુય્યેન અક્ખાયિતં…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતં યેભુય્યેન ખાયિતં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન… મુખેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ, સન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, સન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ. સો ચ પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૬૩. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું મનુસ્સિત્થિયા સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… પસ્સાવમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું મનુસ્સિત્થિયા જાગરન્તિયા… સુત્તાય… મત્તાય… ઉમ્મત્તાય… પમત્તાય … મતાય અક્ખાયિતાય… મતાય યેભુય્યેન અક્ખાયિતાય…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતાય યેભુય્યેન ખાયિતાય સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… પસ્સાવમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું અમનુસ્સિત્થિયા… તિરચ્છાનગતિત્થિયા… મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… અમનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… મનુસ્સપણ્ડકસ્સ… અમનુસ્સપણ્ડકસ્સ… તિરચ્છાનગતપણ્ડકસ્સ… મનુસ્સપુરિસસ્સ… અમનુસ્સપુરિસસ્સ… તિરચ્છાનગતપુરિસસ્સ સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું તિરચ્છાનગતપુરિસસ્સ જાગરન્તસ્સ… સુત્તસ્સ… મત્તસ્સ… ઉમ્મત્તસ્સ… પમત્તસ્સ… મતસ્સ અક્ખાયિતસ્સ… મતસ્સ યેભુય્યેન અક્ખાયિતસ્સ…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતસ્સ યેભુય્યેન ખાયિતસ્સ સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૬૪. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું મનુસ્સિત્થિયા સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… પસ્સાવમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતસ્સ અસન્થતાય, અસન્થતસ્સ સન્થતાય, સન્થતસ્સ સન્થતાય, અસન્થતસ્સ અસન્થતાય. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું મનુસ્સિત્થિયા જાગરન્તિયા… સુત્તાય… મત્તાય… ઉમ્મત્તાય… પમત્તાય… મતાય અક્ખાયિતાય… મતાય યેભુય્યેન અક્ખાયિતાય…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતાય યેભુય્યેન ખાયિતાય સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… પસ્સાવમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતસ્સ અસન્થતાય, અસન્થતસ્સ સન્થતાય, સન્થતસ્સ સન્થતાય, અસન્થતસ્સ અસન્થતાય. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું અમનુસ્સિત્થિયા… તિરચ્છાનગતિત્થિયા… મનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… અમનુસ્સુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… તિરચ્છાનગતુભતોબ્યઞ્જનકસ્સ… મનુસ્સપણ્ડકસ્સ… અમનુસ્સપણ્ડકસ્સ… તિરચ્છાનગતપણ્ડકસ્સ… મનુસ્સપુરિસસ્સ… અમનુસ્સપુરિસસ્સ… તિરચ્છાનગતપુરિસસ્સ સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, સન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

૬૫. ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખું તિરચ્છાનગતપુરિસસ્સ જાગરન્તસ્સ… સુત્તસ્સ… મત્તસ્સ… ઉમ્મત્તસ્સ… પમત્તસ્સ… મતસ્સ અક્ખાયિતસ્સ… મતસ્સ યેભુય્યેન અક્ખાયિતસ્સ…પે… આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મતસ્સ યેભુય્યેન ખાયિતસ્સ સન્તિકે આનેત્વા અઙ્ગજાતેન વચ્ચમગ્ગં… મુખં અભિનિસીદેન્તિ સન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, સન્થતસ્સ સન્થતસ્સ, અસન્થતસ્સ અસન્થતસ્સ. સો ચે પવેસનં સાદિયતિ, પવિટ્ઠં સાદિયતિ, ઠિતં સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ…પે… ન સાદિયતિ, અનાપત્તિ.

યથા ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા વિત્થારિતા, એવં વિત્થારેતબ્બા.

રાજપચ્ચત્થિકા… ચોરપચ્ચત્થિકા… ધુત્તપચ્ચત્થિકા… ઉપ્પળગન્ધપચ્ચત્થિકા. સંખિત્તં.

૬૬. મગ્ગેન મગ્ગં પવેસેતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ. મગ્ગેન અમગ્ગં પવેસેતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ. અમગ્ગેન મગ્ગં પવેસેતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સ. અમગ્ગેન અમગ્ગં પવેસેતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

ભિક્ખુ સુત્તભિક્ખુમ્હિ વિપ્પટિપજ્જતિ; પટિબુદ્ધો સાદિયતિ, ઉભો નાસેતબ્બા. પટિબુદ્ધો ન સાદિયતિ, દૂસકો નાસેતબ્બો. ભિક્ખુ સુત્તસામણેરમ્હિ વિપ્પટિપજ્જતિ; પટિબુદ્ધો સાદિયતિ, ઉભો નાસેતબ્બા. પટિબુદ્ધો ન સાદિયતિ, દૂસકો નાસેતબ્બો. સામણેરો સુત્તભિક્ખુમ્હિ વિપ્પટિપજ્જતિ; પટિબુદ્ધો સાદિયતિ, ઉભો નાસેતબ્બા. પટિબુદ્ધો ન સાદિયતિ, દૂસકો નાસેતબ્બો. સામણેરો સુત્તસામણેરમ્હિ વિપ્પટિપજ્જતિ; પટિબુદ્ધો સાદિયતિ, ઉભો નાસેતબ્બા. પટિબુદ્ધો ન સાદિયતિ, દૂસકો નાસેતબ્બો.

અનાપત્તિ અજાનન્તસ્સ, અસાદિયન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકસ્સ, ખિત્તચિત્તસ્સ, વેદનાટ્ટસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સન્થતભાણવારો નિટ્ઠિતો.

વિનીતવત્થુઉદ્દાનગાથા

મક્કટી વજ્જિપુત્તા ચ, ગિહી નગ્ગો ચ તિત્થિયા;

દારિકુપ્પલવણ્ણા ચ, બ્યઞ્જનેહિપરે દુવે.

માતા ધીતા ભગિની ચ, જાયા ચ મુદુ લમ્બિના;

દ્વે વણા લેપચિત્તઞ્ચ, દારુધીતલિકાય ચ.

સુન્દરેન સહ પઞ્ચ, પઞ્ચ સિવથિકટ્ઠિકા;

નાગી યક્ખી ચ પેતી ચ, પણ્ડકોપહતો છુપે.

ભદ્દિયે અરહં સુત્તો, સાવત્થિયા ચતુરો પરે;

વેસાલિયા તયો માલા, સુપિને ભારુકચ્છકો.

સુપબ્બા સદ્ધા ભિક્ખુની, સિક્ખમાના સામણેરી ચ;

વેસિયા પણ્ડકો ગિહી, અઞ્ઞમઞ્ઞં વુડ્ઢપબ્બજિતો મિગોતિ.

વિનીતવત્થુ

૬૭. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ મક્કટિયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ – ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં, કચ્ચિ નુ ખો અહં પારાજિકં આપત્તિં આપન્નો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિંસુ. તેસં કુક્કુચ્ચં અહોસિ – ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં, કચ્ચિ નુ ખો મયં પારાજિકં આપત્તિં આપન્ના’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘આપત્તિં તુમ્હે, ભિક્ખવે, આપન્ના પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ – ‘એવં મે અનાપત્તિ ભવિસ્સતી’તિ, ગિહિલિઙ્ગેન મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં, કચ્ચિ નુ ખો અહં પારાજિકં આપત્તિં આપન્નો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ – ‘એવં મે અનાપત્તિ ભવિસ્સતી’તિ, નગ્ગો હુત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ – ‘એવં મે અનાપત્તિ ભવિસ્સતી’તિ, કુસચીરં નિવાસેત્વા… વાકચીરં નિવાસેત્વા… ફલકચીરં નિવાસેત્વા… કેસકમ્બલં નિવાસેત્વા… વાલકમ્બલં નિવાસેત્વા… ઉલૂકપક્ખિકં નિવાસેત્વા… અજિનક્ખિપં નિવાસેત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ પીઠકે નિપન્નં દારિકં પસ્સિત્વા સારત્તો અઙ્ગુટ્ઠં અઙ્ગજાતં પવેસેસિ. સા કાલમકાસિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ. આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સા’’તિ.

૬૮. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો માણવકો ઉપ્પલવણ્ણાય ભિક્ખુનિયા પટિબદ્ધચિત્તો હોતિ. અથ ખો સો માણવકો ઉપ્પલવણ્ણાય ભિક્ખુનિયા ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠાય કુટિકં પવિસિત્વા નિલીનો અચ્છિ. ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા પાદે પક્ખાલેત્વા કુટિકં પવિસિત્વા મઞ્ચકે નિસીદિ. અથ ખો સો માણવકો ઉપ્પલવણ્ણં ભિક્ખુનિં ઉગ્ગહેત્વા દૂસેસિ. ઉપ્પલવણ્ણા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, અસાદિયન્તિયા’’તિ.

૬૯. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ઇત્થિલિઙ્ગં પાતુભૂતં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તંયેવ ઉપજ્ઝં તમેવ ઉપસમ્પદં તાનિયેવ [તાનિ (સી. સ્યા.)] વસ્સાનિ ભિક્ખુનીહિ સઙ્ગમિતું [સઙ્કમિતું (સી. સ્યા.)]. યા આપત્તિયો ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીહિ સાધારણા તા આપત્તિયો ભિક્ખુનીનં સન્તિકે વુટ્ઠાતું. યા આપત્તિયો ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીહિ અસાધારણા તાહિ આપત્તીહિ અનાપત્તી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરિસ્સા ભિક્ખુનિયા પુરિસલિઙ્ગં પાતુભૂતં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તંયેવ ઉપજ્ઝં તમેવ ઉપસમ્પદં તાનિયેવ [તાનિ (સી. સ્યા.)] વસ્સાનિ ભિક્ખૂહિ સઙ્ગમિતું [સઙ્કમિતું (સી. સ્યા.)]. યા આપત્તિયો ભિક્ખુનીનં ભિક્ખૂહિ સાધારણા તા આપત્તિયો ભિક્ખૂનં સન્તિકે વુટ્ઠાતું. યા આપત્તિયો ભિક્ખુનીનં ભિક્ખૂહિ અસાધારણા તાહિ આપત્તીહિ અનાપત્તી’’તિ.

૭૦. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ – ‘એવં મે અનાપત્તિ ભવિસ્સતી’તિ, માતુયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ… ધીતુયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ… ભગિનિયા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ… તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પુરાણદુતિયિકાય મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

૭૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ મુદુપિટ્ઠિકો હોતિ. સો અનભિરતિયા પીળિતો અત્તનો અઙ્ગજાતં મુખેન અગ્ગહેસિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પરાજિક’’ન્તિ.