૩. તતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૬૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં કુલં ઉભતોપસન્નં હોતિ. સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ, યં તસ્મિં કુલે ઉપ્પજ્જતિ પુરેભત્તં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા તં સબ્બં ભિક્ખૂનં વિસ્સજ્જેત્વા અપ્પેકદા અનસિતા અચ્છન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા પટિગ્ગહેસ્સન્તિ! ઇમે ઇમેસં દત્વા અપ્પેકદા અનસિતા અચ્છન્તી’’તિ!! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ એવરૂપસ્સ કુલસ્સ ઞત્તિદુતિયેન કમ્મેન સેક્ખસમ્મુતિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૫૬૩. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિયા દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્ના સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં તં પટિદેસેમી’’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૬૪. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં ઉસ્સવો હોતિ. મનુસ્સા ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા ભોજેન્તિ. તમ્પિ ખો કુલં ભિક્ખૂ નિમન્તેસિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ. તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કિં નુ ખો નામ અમ્હાકં જીવિતેન યં અય્યા અમ્હાકં ન પટિગ્ગણ્હન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નિમન્તિતેન સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ પુબ્બે અનિમન્તિતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૬૫. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તસ્સ કુલસ્સ કુલૂપકો હોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તં કુલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. અથ ખો તે મનુસ્સા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અનિમન્તિતેન સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગહેસિ; નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું; છિન્નભત્તો અહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૬૬. ‘‘યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ પુબ્બે અનિમન્તિતો અગિલાનો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’તિ.

૫૬૭. યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનીતિ સેક્ખસમ્મતં નામ કુલં યં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ. એવરૂપસ્સ કુલસ્સ ઞત્તિદુતિયેન કમ્મેન સેક્ખસમ્મુતિ દિન્ના હોતિ.

યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસૂતિ એવરૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ.

અનિમન્તિતો નામ અજ્જતનાય વા સ્વાતનાય વા અનિમન્તિતો, ઘરૂપચારં ઓક્કમન્તે નિમન્તેતિ, એસો અનિમન્તિતો નામ.

નિમન્તિતો નામ અજ્જતનાય વા સ્વાતનાય વા નિમન્તિતો, ઘરૂપચારં અનોક્કમન્તે નિમન્તેતિ, એસો નિમન્તિતો નામ.

અગિલાનો નામ સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું.

ગિલાનો નામ ન સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

અનિમન્તિતો અગિલાનો ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

૫૬૮. સેક્ખસમ્મતે સેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી અનિમન્તિતો અગિલાનો ખાદનીયં વા ભોજનીયંવ સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. સેક્ખસમ્મતે વેમતિકો…પે… સેક્ખસમ્મતે અસેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી અનિમન્તિતો અગિલાનો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અસેક્ખસમ્મતે સેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અસેક્ખસમ્મતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અસેક્ખસમ્મતે અસેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૬૯. અનાપત્તિ નિમન્તિતસ્સ, ગિલાનસ્સ, નિમન્તિતસ્સ વા ગિલાનસ્સ વા સેસકં ભુઞ્જતિ, અઞ્ઞેસં ભિક્ખા તત્થ પઞ્ઞત્તા હોતિ, ઘરતો નીહરિત્વા દેન્તિ, નિચ્ચભત્તે, સલાકભત્તે, પક્ખિકે, ઉપોસથિકે, પાટિપદિકે, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં – ‘‘સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જા’’તિ દેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

તતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.