૬. પાટિદેસનીયકણ્ડં

૧. પઠમપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

ઇમે ખો પનાયસ્મન્તો ચત્તારો પાટિદેસનીયા

ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.

૫૫૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પટિક્કમનકાલે અઞ્ઞતરં ભિક્ખું પસ્સિત્વા એતદવોચ – ‘‘હન્દાય્ય, ભિક્ખં પટિગ્ગણ્હા’’તિ. ‘‘સુટ્ઠુ, ભગિની’’તિ સબ્બેવ અગ્ગહેસિ. સા ઉપકટ્ઠે કાલે નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું, છિન્નભત્તા અહોસિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની દુતિયમ્પિ દિવસં…પે… તતિયમ્પિ દિવસં સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પટિક્કમનકાલે તં ભિક્ખું પસ્સિત્વા એતદવોચ – ‘‘હન્દાય્ય, ભિક્ખં પટિગ્ગણ્હા’’તિ. ‘‘સુટ્ઠુ, ભગિની’’તિ સબ્બેવ અગ્ગહેસિ. સા ઉપકટ્ઠે કાલે નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું, છિન્નભત્તા અહોસિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની ચતુત્થે દિવસે રથિકાય પવેધેન્તી ગચ્છતિ. સેટ્ઠિ ગહપતિ રથેન પટિપથં આગચ્છન્તો તં ભિક્ખુનિં એતદવોચ – ‘‘અપેહાય્યે’’તિ. સા વોક્કમન્તી તત્થેવ પરિપતિ. સેટ્ઠિ ગહપતિ તં ભિક્ખુનિં ખમાપેસિ – ‘‘ખમાહાય્યે, મયાસિ પાતિતા’’તિ. ‘‘નાહં, ગહપતિ, તયા પાતિતા. અપિચ, અહમેવ દુબ્બલા’’તિ. ‘‘કિસ્સ પન ત્વં, અય્યે, દુબ્બલા’’તિ? અથ ખો સા ભિક્ખુની સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ એતમત્થં આરોચેસિ. સેટ્ઠિ ગહપતિ તં ભિક્ખુનિં ઘરં નેત્વા ભોજેત્વા ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા ભિક્ખુનિયા હત્થતો આમિસં પટિગ્ગહેસ્સન્તિ! કિચ્છલાભો માતુગામો’’તિ!

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ ભિક્ખુનિયા હત્થતો આમિસં પટિગ્ગહેસ્સતી’’તિ …પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, ભિક્ખુનિયા હત્થતો આમિસં પટિગ્ગહેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. ‘‘ઞાતિકા તે, ભિક્ખુ, અઞ્ઞાતિકા’’તિ? ‘‘અઞ્ઞાતિકા, ભગવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞાતકો, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતિકાય ન જાનાતિ પતિરૂપં વા અપ્પતિરૂપં વા સન્તં વા અસન્તં વા. કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો આમિસં પટિગ્ગહેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૫૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા અન્તરઘરં પવિટ્ઠાય હત્થતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’’તિ.

૫૫૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

અઞ્ઞાતિકા નામ માતિતો વા. પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધા.

ભિક્ખુની નામ ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પન્ના.

અન્તરઘરં નામ રથિકા બ્યૂહં સિઙ્ઘાટકં ઘરં.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં. ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

૫૫૫. અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી અન્તરઘરં પવિટ્ઠાય હત્થતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય વેમતિકો અન્તરઘરં પવિટ્ઠાય હત્થતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. અઞ્ઞાતિકાય ઞાતિકસઞ્ઞી અન્તરઘરં પવિટ્ઠાય હત્થતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એકતોઉપસમ્પન્નાય હત્થતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા – ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતિકાય ઞાતિકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૫૬. અનાપત્તિ ઞાતિકાય, દાપેતિ ન દેતિ, ઉપનિક્ખિપિત્વા દેતિ અન્તરારામે, ભિક્ખુનુપસ્સયે, તિત્થિયસેય્યાય, પટિક્કમને, ગામતો નીહરિત્વા દેતિ, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ‘‘સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જા’’તિ દેતિ, સિક્ખમાનાય, સામણેરિયા, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પઠમપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૨. દુતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૫૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ કુલેસુ નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો છબ્બગ્ગિયાનં ભિક્ખૂનં વોસાસન્તિયો ઠિતા હોન્તિ – ‘‘ઇધ સૂપં દેથ, ઇધ ઓદનં દેથા’’તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ યાવદત્થં ભુઞ્જન્તિ. અઞ્ઞે ભિક્ખૂ ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખુનિયો વોસાસન્તિયો ન નિવારેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો વોસાસન્તિયો ન નિવારેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા …પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ભિક્ખુનિયો વોસાસન્તિયો ન નિવારેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૫૮. ‘‘ભિક્ખૂ પનેવ કુલેસુ નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તિ, તત્ર ચે સા [તત્ર ચે (સ્યા.)] ભિક્ખુની વોસાસમાનરૂપા ઠિતા હોતિ – ‘ઇધ સૂપં દેથ, ઇધ ઓદનં દેથા’તિ, તેહિ ભિક્ખૂહિ સા ભિક્ખુની અપસાદેતબ્બા – ‘અપસક્ક તાવ, ભગિનિ, યાવ ભિક્ખૂ ભુઞ્જન્તી’તિ. એકસ્સ ચેપિ [એકસ્સપિ ચે (સી. સ્યા.)] ભિક્ખુનો ન પટિભાસેય્ય તં ભિક્ખુનિં અપસાદેતું – ‘અપસક્ક તાવ, ભગિનિ, યાવ ભિક્ખૂ ભુઞ્જન્તી’તિ પટિદેસેતબ્બં તેહિ ભિક્ખૂહિ – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિમ્હા અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમા’’’તિ.

૫૫૯. ભિક્ખૂ પનેવ કુલેસુ નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તીતિ કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં.

નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તીતિ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તિ.

ભિક્ખુની નામ ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પન્ના.

વોસાસન્તી નામ યથામિત્તતા યથાસન્દિટ્ઠતા યથાસમ્ભત્તતા યથાસમાનુપજ્ઝાયકતા યથાસમાનાચરિયકતા – ‘‘ઇધ સૂપં દેથ, ઇધ ઓદનં દેથા’’તિ. એસા વોસાસન્તી નામ.

તેહિ ભિક્ખૂહીતિ ભુઞ્જમાનેહિ ભિક્ખૂહિ.

સા ભિક્ખુનીતિ યા સા વોસાસન્તી ભિક્ખુની.

તેહિ ભિક્ખૂહિ સા ભિક્ખુની અપસાદેતબ્બા – ‘‘અપસક્ક તાવ, ભગિનિ, યાવ ભિક્ખૂ ભુઞ્જન્તી’’તિ. એકસ્સ ચેપિ [એકસ્સપિ ચે (સી. સ્યા.)] ભિક્ખુનો અનપસાદિતો [અનપસાદિતે (સી. સ્યા.)] – ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

૫૬૦. ઉપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી વોસાસન્તિયા ન નિવારેતિ, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. ઉપસમ્પન્નાય વેમતિકો વોસાસન્તિયા ન નિવારેતિ, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. ઉપસમ્પન્નાય અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી વોસાસન્તિયા ન નિવારેતિ, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

એકતોઉપસમ્પન્નાય વોસાસન્તિયા ન નિવારેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૬૧. અનાપત્તિ અત્તનો ભત્તં દાપેતિ ન દેતિ, અઞ્ઞેસં ભત્તં દેતિ ન દાપેતિ, યં ન દિન્નં તં દાપેતિ, યત્થ ન દિન્નં તત્થ દાપેતિ, સબ્બેસં સમકં દાપેતિ, સિક્ખમાના વોસાસતિ, સામણેરી વોસાસતિ, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ, અનાપત્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

દુતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૩. તતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૬૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં કુલં ઉભતોપસન્નં હોતિ. સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ, યં તસ્મિં કુલે ઉપ્પજ્જતિ પુરેભત્તં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા તં સબ્બં ભિક્ખૂનં વિસ્સજ્જેત્વા અપ્પેકદા અનસિતા અચ્છન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા પટિગ્ગહેસ્સન્તિ! ઇમે ઇમેસં દત્વા અપ્પેકદા અનસિતા અચ્છન્તી’’તિ!! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ એવરૂપસ્સ કુલસ્સ ઞત્તિદુતિયેન કમ્મેન સેક્ખસમ્મુતિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૫૬૩. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિયા દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્ના સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ કુલસ્સ સેક્ખસમ્મુતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં તં પટિદેસેમી’’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૬૪. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં ઉસ્સવો હોતિ. મનુસ્સા ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા ભોજેન્તિ. તમ્પિ ખો કુલં ભિક્ખૂ નિમન્તેસિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ. તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કિં નુ ખો નામ અમ્હાકં જીવિતેન યં અય્યા અમ્હાકં ન પટિગ્ગણ્હન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નિમન્તિતેન સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ પુબ્બે અનિમન્તિતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૬૫. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તસ્સ કુલસ્સ કુલૂપકો હોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તં કુલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. અથ ખો તે મનુસ્સા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અનિમન્તિતેન સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગહેસિ; નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું; છિન્નભત્તો અહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૬૬. ‘‘યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ પુબ્બે અનિમન્તિતો અગિલાનો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’તિ.

૫૬૭. યાનિ ખો પન તાનિ સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનીતિ સેક્ખસમ્મતં નામ કુલં યં કુલં સદ્ધાય વડ્ઢતિ, ભોગેન હાયતિ. એવરૂપસ્સ કુલસ્સ ઞત્તિદુતિયેન કમ્મેન સેક્ખસમ્મુતિ દિન્ના હોતિ.

યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

તથારૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસૂતિ એવરૂપેસુ સેક્ખસમ્મતેસુ કુલેસુ.

અનિમન્તિતો નામ અજ્જતનાય વા સ્વાતનાય વા અનિમન્તિતો, ઘરૂપચારં ઓક્કમન્તે નિમન્તેતિ, એસો અનિમન્તિતો નામ.

નિમન્તિતો નામ અજ્જતનાય વા સ્વાતનાય વા નિમન્તિતો, ઘરૂપચારં અનોક્કમન્તે નિમન્તેતિ, એસો નિમન્તિતો નામ.

અગિલાનો નામ સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું.

ગિલાનો નામ ન સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

અનિમન્તિતો અગિલાનો ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

૫૬૮. સેક્ખસમ્મતે સેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી અનિમન્તિતો અગિલાનો ખાદનીયં વા ભોજનીયંવ સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. સેક્ખસમ્મતે વેમતિકો…પે… સેક્ખસમ્મતે અસેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી અનિમન્તિતો અગિલાનો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અસેક્ખસમ્મતે સેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અસેક્ખસમ્મતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અસેક્ખસમ્મતે અસેક્ખસમ્મતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૬૯. અનાપત્તિ નિમન્તિતસ્સ, ગિલાનસ્સ, નિમન્તિતસ્સ વા ગિલાનસ્સ વા સેસકં ભુઞ્જતિ, અઞ્ઞેસં ભિક્ખા તત્થ પઞ્ઞત્તા હોતિ, ઘરતો નીહરિત્વા દેન્તિ, નિચ્ચભત્તે, સલાકભત્તે, પક્ખિકે, ઉપોસથિકે, પાટિપદિકે, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં – ‘‘સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જા’’તિ દેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

તતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૪. ચતુત્થપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૭૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન સાકિયદાસકા અવરુદ્ધા હોન્તિ. સાકિયાનિયો ઇચ્છન્તિ આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ભત્તં કાતું. અસ્સોસું ખો સાકિયદાસકા – ‘‘સાકિયાનિયો કિર આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ભત્તં કત્તુકામા’’તિ. તે મગ્ગે પરિયુટ્ઠિંસુ. સાકિયાનિયો પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં આદાય આરઞ્ઞકં સેનાસનં અગમંસુ. સાકિયદાસકા નિક્ખમિત્વા સાકિયાનિયો અચ્છિન્દિંસુ ચ દૂસેસુઞ્ચ. સાકિયા નિક્ખમિત્વા તે ચોરે સભણ્ડે [સહ ભણ્ડેન (ક.)] ગહેત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા આરામે ચોરે પટિવસન્તે નારોચેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ સાકિયાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનિ સાસઙ્કસમ્મતાનિ સપ્પટિભયાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ [સેનાસનેસુ વિહરન્તો (સી. સ્યા.)] પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં તં પટિદેસેમી’’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૭૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ગિલાનો હોતિ. મનુસ્સા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આદાય આરઞ્ઞકં સેનાસનં અગમંસુ. અથ ખો તે મનુસ્સા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગહેસિ, નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું [પવિસિતું (ક.)], છિન્નભત્તો અહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૭૨. ‘‘યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનિ સાસઙ્કસમ્મતાનિ સપ્પટિભયાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’’તિ.

૫૭૩. યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનીતિ આરઞ્ઞકં નામ સેનાસનં પઞ્ચધનુસતિકં પચ્છિમં.

સાસઙ્કં નામ આરામે આરામૂપચારે ચોરાનં નિવિટ્ઠોકાસો દિસ્સતિ, ભુત્તોકાસો દિસ્સતિ, ઠિતોકાસો દિસ્સતિ, નિસિન્નોકાસો દિસ્સતિ, નિપન્નોકાસો દિસ્સતિ.

સપ્પટિભયં નામ આરામે આરામૂપચારે ચોરેહિ મનુસ્સા હતા દિસ્સન્તિ, વિલુત્તા દિસ્સન્તિ, આકોટિતા દિસ્સન્તિ.

યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

તથારૂપેસુ સેનાસનેસૂતિ એવરૂપેસુ સેનાસનેસુ.

અપ્પટિસંવિદિતં નામ પઞ્ચન્નં પટિસંવિદિતં, એતં અપ્પટિસંવિદિતં નામ. આરામં આરામૂપચારં ઠપેત્વા પટિસંવિદિતં, એતં [એતમ્પિ (સી.)] અપ્પટિસંવિદિતં નામ.

પટિસંવિદિતં નામ યો કોચિ ઇત્થી વા પુરિસો વા આરામં આરામૂપચારં આગન્ત્વા આરોચેતિ – ‘‘ઇત્થન્નામસ્સ, ભન્તે, ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરિસ્સન્તી’’તિ. સચે સાસઙ્કં હોતિ, સાસઙ્કન્તિ આચિક્ખિતબ્બં; સચે સપ્પટિભયં હોતિ, સપ્પટિભયન્તિ આચિક્ખિતબ્બં; સચે – ‘‘હોતુ, ભન્તે, આહરિયિસ્સતી’’તિ ભણતિ, ચોરા વત્તબ્બા – ‘‘મનુસ્સા ઇધૂપચરન્તિ અપસક્કથા’’તિ. યાગુયા પટિસંવિદિતે તસ્સા પરિવારો આહરિય્યતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. ભત્તેન પટિસંવિદિતે તસ્સ પરિવારો આહરિય્યતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. ખાદનીયેન પટિસંવિદિતે તસ્સ પરિવારો આહરિય્યતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. કુલેન પટિસંવિદિતે યો તસ્મિં કુલે મનુસ્સો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. ગામેન પટિસંવિદિતે યો તસ્મિં ગામે મનુસ્સો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. પૂગેન પટિસંવિદિતે યો તસ્મિં પૂગે મનુસ્સો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

અજ્ઝારામો નામ પરિક્ખિત્તસ્સ આરામસ્સ અન્તોઆરામો. અપરિક્ખિત્તસ્સ ઉપચારો.

અગિલાનો નામ સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું [ગન્તું (ક.)].

ગિલાનો નામ ન સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું [ગન્તું (ક.)].

અપ્પટિસંવિદિતં અગિલાનો ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

૫૭૪. અપ્પટિસંવિદિતે અપ્પટિસંવિદિતસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. અપ્પટિસંવિદિતે વેમતિકો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. અપ્પટિસંવિદિતે પટિસંવિદિતસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે અપ્પટિસંવિદિતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે પટિસંવિદિતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૭૫. અનાપત્તિ પટિસંવિદિતે, ગિલાનસ્સ, પટિસંવિદિતે વા ગિલાનસ્સ વા સેસકં ભુઞ્જતિ, બહારામે પટિગ્ગહેત્વા અન્તોઆરામે ભુઞ્જતિ, તત્થ જાતકં મૂલં વા તચં વા પત્તં વા પુપ્ફં વા ફલં વા ભુઞ્જતિ, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ચતુત્થપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

ઉદ્દિટ્ઠા ખો, આયસ્મન્તો, ચત્તારો પાટિદેસનીયા ધમ્મા. તત્થાયસ્મન્તે પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? દુતિયમ્પિ પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? તતિયમ્પિ પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? પરિસુદ્ધેત્થાયસ્મન્તો, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામીતિ.

પાટિદેસનીયકણ્ડં નિટ્ઠિતં.