૪. ચતુત્થપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૭૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન સાકિયદાસકા અવરુદ્ધા હોન્તિ. સાકિયાનિયો ઇચ્છન્તિ આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ભત્તં કાતું. અસ્સોસું ખો સાકિયદાસકા – ‘‘સાકિયાનિયો કિર આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ભત્તં કત્તુકામા’’તિ. તે મગ્ગે પરિયુટ્ઠિંસુ. સાકિયાનિયો પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં આદાય આરઞ્ઞકં સેનાસનં અગમંસુ. સાકિયદાસકા નિક્ખમિત્વા સાકિયાનિયો અચ્છિન્દિંસુ ચ દૂસેસુઞ્ચ. સાકિયા નિક્ખમિત્વા તે ચોરે સભણ્ડે [સહ ભણ્ડેન (ક.)] ગહેત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા આરામે ચોરે પટિવસન્તે નારોચેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ સાકિયાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનિ સાસઙ્કસમ્મતાનિ સપ્પટિભયાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ [સેનાસનેસુ વિહરન્તો (સી. સ્યા.)] પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં તં પટિદેસેમી’’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૭૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ગિલાનો હોતિ. મનુસ્સા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આદાય આરઞ્ઞકં સેનાસનં અગમંસુ. અથ ખો તે મનુસ્સા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગહેસિ, નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું [પવિસિતું (ક.)], છિન્નભત્તો અહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા ખાદિતું ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૭૨. ‘‘યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનિ સાસઙ્કસમ્મતાનિ સપ્પટિભયાનિ, યો પન ભિક્ખુ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પટિદેસેતબ્બં તેન ભિક્ખુના – ‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’’તિ.

૫૭૩. યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનીતિ આરઞ્ઞકં નામ સેનાસનં પઞ્ચધનુસતિકં પચ્છિમં.

સાસઙ્કં નામ આરામે આરામૂપચારે ચોરાનં નિવિટ્ઠોકાસો દિસ્સતિ, ભુત્તોકાસો દિસ્સતિ, ઠિતોકાસો દિસ્સતિ, નિસિન્નોકાસો દિસ્સતિ, નિપન્નોકાસો દિસ્સતિ.

સપ્પટિભયં નામ આરામે આરામૂપચારે ચોરેહિ મનુસ્સા હતા દિસ્સન્તિ, વિલુત્તા દિસ્સન્તિ, આકોટિતા દિસ્સન્તિ.

યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

તથારૂપેસુ સેનાસનેસૂતિ એવરૂપેસુ સેનાસનેસુ.

અપ્પટિસંવિદિતં નામ પઞ્ચન્નં પટિસંવિદિતં, એતં અપ્પટિસંવિદિતં નામ. આરામં આરામૂપચારં ઠપેત્વા પટિસંવિદિતં, એતં [એતમ્પિ (સી.)] અપ્પટિસંવિદિતં નામ.

પટિસંવિદિતં નામ યો કોચિ ઇત્થી વા પુરિસો વા આરામં આરામૂપચારં આગન્ત્વા આરોચેતિ – ‘‘ઇત્થન્નામસ્સ, ભન્તે, ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરિસ્સન્તી’’તિ. સચે સાસઙ્કં હોતિ, સાસઙ્કન્તિ આચિક્ખિતબ્બં; સચે સપ્પટિભયં હોતિ, સપ્પટિભયન્તિ આચિક્ખિતબ્બં; સચે – ‘‘હોતુ, ભન્તે, આહરિયિસ્સતી’’તિ ભણતિ, ચોરા વત્તબ્બા – ‘‘મનુસ્સા ઇધૂપચરન્તિ અપસક્કથા’’તિ. યાગુયા પટિસંવિદિતે તસ્સા પરિવારો આહરિય્યતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. ભત્તેન પટિસંવિદિતે તસ્સ પરિવારો આહરિય્યતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. ખાદનીયેન પટિસંવિદિતે તસ્સ પરિવારો આહરિય્યતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. કુલેન પટિસંવિદિતે યો તસ્મિં કુલે મનુસ્સો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. ગામેન પટિસંવિદિતે યો તસ્મિં ગામે મનુસ્સો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ. પૂગેન પટિસંવિદિતે યો તસ્મિં પૂગે મનુસ્સો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા આહરતિ, એતં પટિસંવિદિતં નામ.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

અજ્ઝારામો નામ પરિક્ખિત્તસ્સ આરામસ્સ અન્તોઆરામો. અપરિક્ખિત્તસ્સ ઉપચારો.

અગિલાનો નામ સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું [ગન્તું (ક.)].

ગિલાનો નામ ન સક્કોતિ પિણ્ડાય ચરિતું [ગન્તું (ક.)].

અપ્પટિસંવિદિતં અગિલાનો ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

૫૭૪. અપ્પટિસંવિદિતે અપ્પટિસંવિદિતસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. અપ્પટિસંવિદિતે વેમતિકો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ. અપ્પટિસંવિદિતે પટિસંવિદિતસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા અજ્ઝારામે સહત્થા પટિગ્ગહેત્વા અગિલાનો ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાટિદેસનીયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે અપ્પટિસંવિદિતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે પટિસંવિદિતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૭૫. અનાપત્તિ પટિસંવિદિતે, ગિલાનસ્સ, પટિસંવિદિતે વા ગિલાનસ્સ વા સેસકં ભુઞ્જતિ, બહારામે પટિગ્ગહેત્વા અન્તોઆરામે ભુઞ્જતિ, તત્થ જાતકં મૂલં વા તચં વા પત્તં વા પુપ્ફં વા ફલં વા ભુઞ્જતિ, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ચતુત્થપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

ઉદ્દિટ્ઠા ખો, આયસ્મન્તો, ચત્તારો પાટિદેસનીયા ધમ્મા. તત્થાયસ્મન્તે પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? દુતિયમ્પિ પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? તતિયમ્પિ પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? પરિસુદ્ધેત્થાયસ્મન્તો, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામીતિ.

પાટિદેસનીયકણ્ડં નિટ્ઠિતં.